हामी कति मानवीय….. ?
‘मेरो स्वास्थ राम्रो छ मलाई रुघा, खोकि, ज्वरो, घाटीँको पनि कुनै समस्या छैन् । खाना पनि स्वाद लिई लिई खाईरहेको छु । म सुरक्षित नै छु । मलाई माया गर्नुहुनेलाई धेरै धेरै धन्यवाद । गाली गर्नेलाई यति धेरै माया कि झ्याप्प अङगालो हाल्न मन छ । मेरो कुनै नियोचित योजना छैन र थिएन पनि कि सबलाई सार्दै हिंड्नु पर्छ भनेर । जुन दिनदेखि कन्ट्रयाक ट्रेसिङमा परे त्यस दिनदेखि कसैलाई छोएको पनि छैन सुरक्षित घर मै बसेको छु, कसैको घरभित्र पसेको पनि छैन ….।’
टोलका समान्य सरसफाईमा होस् वा महिलामाथि हुने हिंसा विरुद्धको अभियान, या कारागारमा कैदीबन्दीको जीवन बिताइरहेकाहरुको मावन अधिकारको अवस्था केलाउन होस् वा सामाजिक न्यायका खातिर मानवीयता प्रवर्ध्दनका लागि उभ्याइरहने, एउटा जोशिलो व्यक्ति, आफू खटेर अरुलाई प्रेरणा भर्ने आँट बोकेको सामाजिक व्यक्तित्व । जो सधैं समाजको भलाईको लागि खटिरह्यो, समाजलाई आफ्नो जीवन सम्झेर । उसले आफू कोरोना संक्रमित भएपछि फेसबुक वालमा लेखेको यो स्टाटस पढेर केही बेर सोचमग्न भएँ । आफूलाई नियाल्न मन लाग्यो । कहाँ छौ हामी कति मानवीय छौ हामी ?
स्टाटस थियाे एक जना सामाजिक अभियन्ता सर्मिला श्रेष्ठकाे । जो केही घण्टा अगाडि आफ्नो टोल सफाई तथा कोरोना संक्रमण रहित बनाउनको लागि नेतृत्व गर्दै थिइन्, समाजमा चेतनाको लागि उभिदै थिइन् । आफैंमा कोरोनाको आशंका समेत नगर्दै, शरिरमा कुनै लक्ष्यण बिना नै कोरोना पोजेटिभ देखिएपछि मन बाँधेर कोठामा बसिरहेकी छिन्, उनै बिरुद्ध किन खनिन्छ हाम्रो समाज ?
महामारी सुरु भएयता उनले हजारौंको लागि उद्वार राहतमा आफूलाई खटाइरहिन्, । ‘म सधैँ छिमेकीको सहयोगमा लागिरहेँ, आज मलाई कोरोना देखिएपछि छिमेकी नै गाली गर्न थाले, मनभरी पीडा छ’ उनले भनिन् ।
हेटौँडा–१० राममन्दिर निवासी अधिकारकर्मीमा कोरोना पुष्टि भएपछि संक्रमणले भन्दा सामाजिक व्यवहारले मन पोलेको छ उनको । हेटौँडा–१० स्थित बसपार्क प्रहरी चौकीमा कार्यरत प्रहरीलाई कोरोना देखिएपछि उनको स्वाब पनि परीक्षण गरिएको थियो । रिपोर्ट आयो पोजेटिभ । कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि उनले छिमेकीबाट ‘गाउँ सखाप पार्न लागेको’ भन्दै अपशब्द बोलेको सुन्न प-यो ।
हेटौंडामा कोरोना महामारी भुसको आगो जसरी फैलदों छ, आज अपशब्द बोल्नेलाई भोली संक्रमणले नभेट्ला भन्ने छैन, तर हामी भित्रको मानवीयताको स्तर किन घर्किदो छ ? भनिन्छ नि अनिकालमा बिउ जोगाउनु, हुलमुलमा जिउ जोगाउनु । हामीले यो महामारीमा माया, प्रेम, हौसला बाँडेर जिउनु पर्छ न कि आपसमा रिस साँधेर । सामाजिक सद्भाव कायम राखेर हामी यो माहामारीमा आफू, आफ्नो समाज र देशवासीलाई बचाउँनु छ ।
कोहि पनि व्यक्ति चाहेर कुनै पनि रोगको संक्रमणमा आफूलाई धकेल्न चाहदैन । समय परिस्थितिले यो अवस्था आउन सक्ने कुरा हो, र संक्रमित हुनु कुनै अपराध गर्नु पनि होईन । त्यसैले दुर्व्यवहार गरेर जो कसैको पनि मनोबल गिराउने कार्य गर्नु मानवीय धर्म हैन । अफ्ठ्यारो पर्दा नै अन्यको सहयोगको अपेक्षा हुन्छ मान्छेलाई । यही अफ्ठ्यारो अवस्थामा आत्मबल गिराउने काम नगरौ ।
अनावश्यक रुपमा रिस पोखेर कसैले फाइदा हैन, हानि छ । धनि र सम्पन्न राष्ट्र नै कोरोना महामारीसँग परास्त भैसकेको यो अवस्थामा हामी आफ्नो घर परिवार र टोल भित्रै किन रुमलिन्छौ ? संक्रमित कमजोर हुँदै गएको अवस्थामा उ भित्र आत्मबल र साहस भर्नाले धेरै हदसम्म उपचारकै काम गर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरुले बताइरहेको बेला, न्युनतम मानव अधिकारको समेत ख्याल नगरी निम्नस्तरको व्यवहार गरिनु कदापि हुदैन ।
समाजको भलाईको लागि लड्नेलाई समाजले मनोबल उचो गराइदिनतर्फ सोच्नु समाजको दायित्व हो । कोहि पनि व्यक्ति चाहेर कुनै पनि रोगको संक्रमणमा आफूलाई धकेल्न चाहदैन । समय परिस्थितिले यो अवस्था आउन सक्ने कुरा हो, र संक्रमित हुनु कुनै अपराध गर्नु पनि होईन । त्यसैले दुर्व्यवहार गरेर जो कसैको पनि मनोबल गिराउने कार्य गर्नु मानवीय धर्म हैन । अफ्ठ्यारो पर्दा नै अन्यको सहयोगको अपेक्षा हुन्छ मान्छेलाई । यही अफ्ठ्यारो अवस्थामा आत्मबल गिराउने काम नगरौ ।
र अन्तमा मकवानपुरमा कोरोना संक्रमणको रफ्तार बढ्दो रहेपनि नेतृत्वदायि निकायबाट खासै उल्लेख्य काम, योजनाहरु भएका छैनन् । संक्रमितलाई राख्ने आइसोलेशन कै अभाव छ । संक्रमितलाई घर घरमै आइसोलेशट गर्दा स्वास्थ्य सुरक्षाको मापदण्ड पुगे नपुगेको निगरानी हुन सक्ला र ?
सरकारले उपचार प्रणालीको उचित व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्छ । कस्तो बिरामीलाई कहाँ राखेर कसरी उपचार गर्ने स्पष्ट रणनीति र त्यही अनुसारको व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ। समूहगत संक्रमण व्यापक हुँदै गएमा त्यसको व्यवस्थापनको लागि प्रयाप्त पुर्वतयारी आवश्यक छ, जुन मकवानपुरमा पटक्कै छैन । कछुवाको गतिमा हुँदै गरेको सुरक्षा तयारीले खरायो गतिमा बढेको संक्रमणलाई थेग्न सक्ला र ?
आफूमा कोरोना संक्रमण भएको आशंकापछि पीसीआर जाँच गराउन जानेहरुलाई हेटौंडा अस्पतालले अनेक बाहानामा रगत पिसाबलगायतको रिपोर्ट अनिवार्य भन्दै झण्झटिलो बाटो देखाउने गरेको छ, जुन अनावश्यक हो । सरकारी तवरबाट कोरोना परीक्षणलाई फराकिलो दायरामा ल्याएर,समुदाय स्तरमा जाँच बढाउनु अनिवार्य छ । यो आपतकालिन अवस्याथामा आपसमा छुटेर, टुटेर हैन जुटेर सामना गर्न तर्फ लाग्नु सबैको हितमा छ । सचेत बन्दै, आफ्नो आनिबानिमा सुधार गरौं, सामाजिक सद्भाव कायम राख्दै कोरोनालाई परास्त गरौं ।
‘कोरोना संक्रमणबाट बँच्न धैर्य र अनुशासित हुनुहाेस्’
Tags: No Comments
बागमती प्रदेशको राजधानी हेटौडाको उत्तरतर्फ करिव २१ कि.मि.को दुरीमा रहेको भिमफेदी गाँउपालिका ९ वटा वडा मिलेर बनेको छ । कुल क्षेत्रफल २४५.२७ वर्ग कि.मि. रहेको छ यो यस गाउँपालिकामा २४ हजार ९ सय ६० जना जनसंख्या (वि.स. २०६८ सालको जनगणना अनुसार) रहेका छन् । साक्षरता दर ६८.८ प्रतिशत रहेको, मौसमि विविधताले भरिपुर्ण यो पालिका पर्या–पर्यटनको दृष्टिकोणबाट निकै उत्कृष्ट छ । काठमाडौं र तराई जोड्ने मुख्य नाकाको रुपमा रहेको भिमफेदी गाउँपालिकाले कोरोना संक्रमणको महामारीमा कसरी काम गरिरहेको छ ? समस्या, चुनौतिहरु के कस्ता छन्, स्थानीय जनता, प्रदेश तथा संघीय सरकारसँग के कस्ता समन्वय भएका छन् यसबारे भिमफेदी गाउँपालिकका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत जीवन कुँवरसँग गरिएको कुराकानीको सारः
कोरोना संक्रमण महामारीसँग कसरी मुकाविला गरिरहनु भएको छ ? यस गाउँपालिकामा कोरोनाको अवस्था के छ ?
चिनको वुहानबाट फैलिएको कोभिड १९ को प्रभाव विश्वव्यापि हुन पुग्यो । यसको प्रभावबाट नेपाल पनि अछुतो रहन सकेन । मकवानपुरको भिमफेदी गाँउपालिका तराईबाट काठमाडौ प्रवेश गर्ने र काठमाडौबाट तराई जाने नाकाको रुपमा रहेको छ । त्यसैले भिमफेदी गाँउपालिका कोभिड १९ को उच्च जोखिममा रहेको छ । यस गाँउपालिकामा हालसम्म ३ जना पुरुषको पिसिआर रिपोर्ट पोजेटिभ आएको छ । ति ३ जना मध्ये २ जना निको भई घर फर्किसकेका छन बाँकी १ जनाको हेटौडा स्थित आइसोलेसन कक्षमा राखेर उपचार भईरहेको छ । नेपालमा लकडाउनको घोषणा गरिएपछि यस गाँउपालिकामा नेपाल बाहिरबाट आउनेको संख्या ६७ पुगेको छ । नेपाल बाहिरबाट नेपाल फर्किने व्यक्ति सबैलाई तोकिएको समयसम्म गाँउपालिकाको तोकिएको क्वारेन्टाइन वा सुरक्षित ढंगबाट होम क्वारेन्टाईनमा राखी स्वास्थ्य परीक्षण गरीएको छ । हाल ३ जना व्याक्तिलाई क्वारेन्टाइनमा राखिएको छ । हाल नेपाल सरकाराबाट आरडीटि परीक्षण बन्द गरिएको छ । यद्यपि हालसम्म १ सय ६५ जनाको आरडीटी परीक्षण गरिएको छ भने ४५ जनाको पीसीआर परीक्षण गरिएको छ । हालसम्म यस गाँउपालिकामा ४५ जनालाई गाँउपालिकाले तोकिएको क्वारेन्टाइनमा राखिएको छ ।
यस गाँउपालिकाद्धारा संक्रमण रोकथामको लागि के कस्ता प्रयासहरु गर्नुभयो ?
यस रोगको प्रभावबाट बचाउनको लागि एकिकृत प्रयास जारी रहेको छ । नयाँ ठाउँ (स्वदेश वा विदेश ) बाट यस गाँउपालिकामा आउने सबैको निगरानी गर्ने राखेका छौं । त्यस्ता व्यक्तिहरुलाई पहिचान गरी क्वारेन्टाईनमा राख्ने, स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने र कोभिड १९ संक्रमण नभएको यकिन भए पश्चात मात्रै आफ्नो घरमा पठाउने कार्य भैरहेको छ । गाँउपालिकमा २५ शैयाको व्यवस्थित क्वारेन्टाइन रहेको छ । क्वारेन्टाइन व्यवस्थापनको लागि जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, स्वास्थ्यकर्मी, नेपाल रेडक्रस सोसाईटी, स्थानीय नागरिक, सहितको क्वारेन्टाइन व्यवस्थापन समिति बनाइएको छ । जसले क्वारेन्टाइनको सरसफाई, खाना, सुरक्षा, स्वास्थ्य परीक्षण, परामर्स सेवा उपलव्ध गराउने गरेको छ ।
गाउँपालिका स्तरिय कोभिड १९ नियन्त्रण तथा रोकथाम समति गाँउपालिकाको अध्यक्षको संयोजकत्वमा रहेको छ । जसले गाँउपालिका भरिमा गरिने समग्र कार्यको कार्य योजना बनाउने, विभिन्न अवस्थमा आपतकालिन निर्णय गर्ने, नयाँ प्रयासको लागि पहल गर्ने, निर्णय बमोजिम कार्यान्वयन भए÷नभएको निगरानी गरेरहेको छ । यसै समितिले कोभिड १९ को सन्दर्भमा गरीने खर्च र सोको लागि आवश्यक पर्ने बजेट व्यवस्थापनको पहल गर्दछ भने भएका खर्चको निगरानी समेत गर्ने गर्दछ ।
संक्रमण रोकथामको लागि स्वास्थ्यकर्मी परिचालन कसरी गर्नुभएको छ ?
एकदम सान्दर्भिक सवाल उठाउनु भयो । संक्रमण रोकथामको लागि स्वास्थ्यकर्मीको ठुलो भुमिका रहने गर्दछ । हाल यस गाँउपालिकामा १ प्राथमिक स्व्वास्थ्य केन्द्र, ४ स्वास्थ्य चौकी, ३ सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्र रहेका छन । ती स्वास्थ्य संस्थाबाट निरन्तर स्वास्थ्य सेवा उपलव्ध इरहेको छ । आवश्यकता अनुसार त्यहाँ पनि गाउँपालिकाले निगरानी गरेको छ । स्वास्थ्यकर्मीको उच्च मनोवल र उच्च सुरक्षका साथ काम गर्ने वातावरण बनाउनको लागि निरन्तर प्रयास भैरहेको छ । स्वास्थ्यकर्मीलाई सुरक्षाजन्य उपकरणको सहज उपलब्ध गाराईएको छ । जनप्रतिनिधि, स्वास्थ्यकर्मी, कर्मचारी सहितको संयुक्त प्रयासमा घरघरमै पुगी स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने, जनसमुदायमा जनचेतना जगाउनेलगायतका कार्य भैरहेका छन ।
स्थानिय समुदायमा पोष्टर टाँस्ने, माइकिङ्ग गर्ने, जनसमुदायमा जनचेतना जगाउनेलगायतका कार्य भैरहेका छन । स्थानीय समुदायमा रेडियो, पत्रिका, अनलाईनबाट स्वास्थ्य सम्बन्धी सूचना जारी गर्ने काम भैरहेका छन । समुदायमा माक्स लगाउन, साबुन पानिले हात धुन, अनावश्यक रुपमा घरबाहिर नजान, जमघट नगर्न, भेलानगर्न, मेलाजात्रा गर्ने कार्य कमि गर्न प्रहरी, सञ्चारकर्मी, जनप्रतिनिधि सहितको टोलीले जनचेतना जगाउने कार्य भैरहेको छ । कोभिड १९ सम्बन्धी स्वास्थ्य परीक्षण गर्न जाने र आउनको लागि निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवाको व्यवस्था गरेको छ । कोहि कसैको कोभिड १९ को कारण मृत्यु भएमा सुरक्षित तरिकाबाट शव व्यवस्थापनको लागि नेपाली सेनासँग समन्वय गरी सुरक्षा जन्य सामग्री सहित तयारी अवस्थामा राखिएको छ । यसको लागि भैसे स्थित कुलेखानी २ विद्युत उत्पादन गृहको सुरक्षाको लागि खटिएको नेपाली सेनासँग समन्वय गरी तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।
कोभिड १९ को कारण आफ्नो रोजगारी गुमाएको कारण खाद्यन्न अभाव भएका, संरक्षकको अभाव भएका जेष्ठ नागरिक, अपाङ्ग, स्वास्थ्य सम्बन्धी जटिल समस्या भएका व्याक्तिहरु, अन्य स्थानबाट यस गाँउपालिकामा आई अलपत्र परेका व्यत्तिहरुको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाएर राहत वितरण गर्ने सुरुदेखि हालसम्म नै कार्य भैरहेको छ । हालसम्म १ हजार १ सय ७६ परिवारलाई राहत वितरण गरिएको छ । गाँउपालिकामा प्रवेश गर्ने विभिन्न नाकाहरुमा सुरक्षाकर्मी, स्थानिय युवा, समाजसेवी, क्लब समेतको सहयोगमा गाँउपालिका प्रवेश गर्ने नँया व्यक्तिको निगरानी गर्ने, सचेत गराउने गरिएको छ । प्रत्येक वडामा वडा अध्यक्षको संयोजकत्वमा कोभिड १९ नियन्त्रण तथा रोकथाम समिति गठन गरि निरन्तर रुपमा काम गर्दै आईरहको छ ।

गाँउपालिकामा प्रवेश गर्ने विभिन्न नाकाहरुमा सुरक्षाकर्मी, स्थानिय युवा, समाजसेवी, क्लब समेतको सहयोगमा गाँउपालिका प्रवेश गर्ने नँया व्यक्तिको निगरानी गर्ने, सचेत गराउने गरिएको छ ।
खासगरि आमनागरिकको धैर्यता, निरन्तर सामाजिक अनुशासन,सरकारले अवलम्बन गरेका स्वास्थ्य सुरक्षा सम्बन्धी उपायहरुको पालना, सामाजिक दुरिको पालना, समुदायबाट भइदिएमा हामी सबै यो संक्रमणबाट बच्न र बचाउन सक्छौ ।
कोभिडको कारण धेरै युवाहरु बेरोजगार पनि भएका छन्, यस गाउँपालिकाको अवस्था चाँही कस्तो छ ?
स्थानिय स्तरमा रोजगारी गुमाएका व्याक्तिहरुलाई रोजगारमा आवद्ध गराउनको लागि गाँउपालिकाद्वारा सञ्चालित आयोजनाहरुमा स्थानीय श्रम र सिपको उपयोगीतालाई जोड दिइने गरिएको छ । गाँउपालिकाद्वारा सञ्चालित आयोजनाहरुमा ठुला उपकरणको प्रयोगमा निरुत्साहित गरिएको छ । जसले स्थानीय रोजगारी सृर्जना गर्नमा योगदान दिएको छ ।
गाँउपालिकाद्वारा उपलव्ध गराइने सेवा प्रवाहमा कुनै पनि कमि आउन नदिन निरन्तर प्रयास जारी छ । वडा कार्यालय, स्वास्थ्य संस्था, गाँउपालिका, विद्यालयको प्रशासनिक सेवा प्रवाहलगायतका सेवाहरु निरन्तर जोड दिइएको छ । खासगरी कृषि सम्बन्धी कार्य, पशु व्यवसाय सम्बन्धी सेवा निरन्तर जोड दिइएको छ । जसको कारण भविष्यमा आई पर्न सक्ने सम्भावित खाद्या संकट बाट जोगाउन सकिन्छ । निःशुल्क बालि तथा फलफुलको विउ वितरण , कृषकहरुको फिल्ड मै गै कृषि तथा पशुको स्वास्थ्य उपचार, चेकजाँच निःशुल्क औषधि उपचार परामर्श सेवा दिने जस्ता कार्यलाई जोड दिइएको छ ।
कार्यालयबाट सेवा प्रदान गर्ने क्रममा कसरी स्वास्थ्य सुरक्षा प्रबन्ध गर्नु भएको छ ?
कार्यालयमा आउने सबैको दैनिक अभिलेख राख्ने, ज्वरो नाप्ने, मास्क अनिवार्य लगाउन लगाउने, कार्यलय बाहिर साबुन पानीले हात धुन लगाउने, सामाजिक दुरी कायम गरेर सेवा प्रदान गर्ने कार्यलाई कडाई गरिएको छ । स्थानीय रोजगारी सृर्जना र विकास सम्बन्धी कार्यलाई निरन्तरता दिन गाँउपालिकाद्वारा स्वीकृत आयोजना कार्यन्वयनमा जोड दिइएको छ । बजारमा माग र आपुर्तिको अवस्थामा सहज बनाउन, कालो बजारी गरी कृतिम आभाव हुन नदिन बजार अनुगमन गर्ने , सुरक्षित ढुवानि सम्बन्धी यातायात सञ्चालनमा ध्यान दिने कार्य भैरहेको छ ।
राहत वितरण र स्वास्थ्य उपचार सम्बन्धी कार्यको लागि स्थानिय सहयोगी, व्यपारी , व्यावसायी, एनजिओ, आइएनजियो, व्यवसायी, सहकारी लगायतका विविध पक्षसँग समन्वय र सहकार्य गरी नगद तथा जीन्सी वस्तु र खाद्यन्न संकलन गरि नागरीकलाई उपलव्ध गराउने कार्य निरन्तर भैरहेको छ ।
संक्रमण रोक्न स्थानीय जनताबाट गाँउपालिकाले के अपेक्षा राखेको छ ?
यो महामारी नियन्त्रणमा हाम्रो एकल पहलबाट कुनैपनि हालतमा संभव छैन, सबैको हातेमालेले मात्रै महामारी रोक्न बल पुग्ने छ । स्थानीय तह नागरिकले नजिकबाट अनुभुति गर्न पाउने सरकार हो । स्थानीय तहलाई नागरिकले नजिकबाटै छुन, सुन्न र देख्न सक्ने सरकार हो । त्यसैले स्थानीय तहमा स्थानीय सरकार र नागरिकको बिच नजिकको गहिरो सम्बन्ध रहन्छ । आम जनताले पनि स्थानीय सरकारबाट ठुलो अपेक्षा, विश्वास र निगरानी गरिरहेका हुन्छन । यो नै स्थानीय सरकाको राम्रो गुण र सफलताको आधार हो । स्थानिय तहले कोरोना रोकथामको लागि जति प्रयास गरिरहेका छन् त्यसको सफलताको लागि स्थानीय जनताको नै प्रमुख भुमिका रहन्छ । गाँउपालिकाद्वारा गरिने सबै कार्य स्थानीय जनताको हितको लागि गरिएका हुन्छन । त्यसैले स्थानीय जनताको साथ, सहयोग, विश्वास र सक्रियता बिना यो कार्य सफल हुन सक्दैन ।
खासगरि आमनागरिकको धैर्यता, निरन्तर सामाजिक अनुशासन, सरकारले अवलम्बन गरेका स्वास्थ्य सुरक्षा सम्बन्धी उपायहरुको पालना, सामाजिक दुरिको पालना, समुदायबाट भैदिएमा हामी सबै यो संक्रमणबाट बच्न र बचाउन सक्छौ । अनावश्यक कामको लागि घरबाहिर ननिस्कने, अनावश्यक भेटघाटका लागि आफन्तकोमा पाहुना नजाने, अनावश्यक जमघट नगर्ने बानिको विकास गर्नु आवश्यक छ । चाडपर्व, मेलापर्व, विवाह, ब्रतवन्धलगायतको सामाजिक कार्यहरुमा मानिसको भिडभाड नगर्ने जस्ता पक्षमा आमनागरिकबाट अपेक्षा गरेको हुन्छ । राहत वितरणमा वास्तविक (टार्गेट ग्रुप) को व्यक्तिहरु समुदायबाट पहिचान भई आउन भन्ने अपेक्ष पनि स्थानीय तहले गरेको हुन्छ ।
परिवर्तित अर्थतन्त्रमा आम नागरिकले सो बमोजिम आफ्नो जीवन यापनको शैलि र विधिमा परिवर्त गर्नु पर्ने देखिन्छ । कोभिड १९ ले विगतको अर्थतन्त्र सम्बन्धी बानि व्यवहार, लाईफ स्टाईल, नियममा फरक ढंगले सोँच्नु पर्ने अवस्था सृर्जना गरेको छ । आम नागरिकले विश्व स्वास्थ्य संगठन, नेपाल सरकारद्वारा अबलम्बन गरिएका स्वास्थ्य सम्बन्धी सुरक्षात्मक कार्यको आत्म अनुशासित भई पालना गरुन् भन्ने पनि हाम्रो अपेक्षा छ ।
आफ्नो स्वास्थ्यको आफै सुरक्षा गर्नु पर्दछ । आफू, आफ्नो परिवारको स्वास्थ्य सुरक्षा सम्बन्धी कार्यको लागि आफै शतर्क बनाैं । अनावश्यक हल्ला, गलत समाचार स्रंप्रेषण र प्रचार प्रसार नगरौ । सामाजिक सञ्जालको जिम्मेवार ढंगबाट प्रयोग गर्ने बानिको विकास गरौ । आफू कोभिड १९ को प्रभावित हुँ जस्तो लागेमा आफै सामाजिक दुरी कायम गरी छिटो भन्दा छिटो स्वास्थ्य परीक्षणको लागि तोकिएको अस्पतालमा जाऔँ । जति सक्दो छिटो क्वारेन्टाइन, आइसोलेशन बसौ । आफैले सोचि आफ्नो कारण अरुलाई जोखिम नबढाँउ र स्वास्थ्य कर्मिको तोकिएको निर्देशन पालना गरौ ।
केन्द्रिय सरकारबाट स्थानीय सरकारलाई यो अवस्थामा के कस्ता सहयोगहरु भैरहेको छ ?
हाल नेपालमा ३ तहको सरकारको व्यवस्था गरिएको छ जसमा संघ , प्रदेश र स्थानिय तह रहेका छन् । नेपालको संविधानमा यी ३ तह विच सहकार्य , सहअस्तित्व र समवन्वयको सिद्धान्तको आधारमा सञ्चालन हुने व्यवस्था गरिएको छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको काम, कर्तव्य र अधिकारको संविधानमानै प्रष्ट उल्लेख गरि स्थानिय तहलाई थप अधिकार सम्पन्न र बलियो बनाईएको छ । संघीय शासन व्यवस्थाको परिकल्पना भएको देशमा बाह्य आक्रमण, आन्तरिक द्वन्द्व, ठुलो विपत, स्वास्थ्य सम्बन्धी जटिल समस्या, आर्थिक संकट परेको अवस्थामा संघीय सरकारको नेतृत्वदायि भुमिका महत्वपुर्ण रहन्छ ।
अहिले केन्द्रिय सरकारबाट रोकथामको लागि अबलम्बन गर्नु पर्ने मापदण्डहरु, विभिन्न निर्णयहरु प्राप्त भैरहेका छन । स्वास्थ्य सम्बन्धी मापदण्ड, कोरोना संक्रमणको बेला हुने खर्चको लागि स्रोत र खर्चका मापदण्ड तयार भै आएको हुँदा काम गर्न सहजता भएको छ । जसले देश भरी एकरुपता कायम गर्न मद्दत पुगेको छ । यसबाट हुने खर्चको नियमितता, मितव्ययीता, कार्यदक्षता, प्रभावकारिता, औचित्यता, र पारदर्शिताको पुष्टइँ गर्न सहज भएको छ । आयोजना सञ्चालनका मापदण्ड, सेवा प्रवाह गर्दा ध्यान दिनु पर्ने विषयहरुको समेतका निर्देशन प्राप्त भएका छन । विकास आयोजना सञ्चालनका मापदण्डहरु लगायतका विभिन्न नीतिगत निर्देशन प्राप्त भैरहेका छन । बजेटको व्यवस्थापनमा सहजिकरण भैरहेको छ । जोखिममा परेकालाई राहत, उद्धार सम्बन्धी कार्य, विदेशबाट नेपालीलाई स्वदेश फकाउने, अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन,कर्मचारी र स्वास्थ्यकर्मीको उचित व्यवस्थापन गर्न मद्दत पुगेको छ ।
केन्द्रिय सरकारले अन्य के कस्ता कमद चालिदिए हुने भन्ने अपेक्षा राख्नु भएको छ ?
नेपालको संविधानले तीन तहको सरकारको व्यवस्था गरिएता पनि यस्तो जोखिम परिस्थितिमा केन्द्रिय सरकारको ठुलो भुमिका रहन्छ । समग्र देशलाई कोभिड १९ मुक्त बनाउने, अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने, आर्थिक वृद्धिदर बढाउने, राज्यद्धारा उपलब्ध गराउने सेवा प्रवाहको सुनिश्चितता गराउने, विकासका गतिविधिलाई निरन्तरता दिने जस्ता विषयमा आवश्यक कार्ययोजना सहित निर्णय गर्ने कार्यमा संघीय सरकारको ठुलो भुमिका रहन्छ ।
हालको सन्दर्भमा केन्द्रिय सरकारले कोभिड १९ को परीक्षणको दायरा सहज र थप सरल बनाई यसलाई बढाउनु पर्ने देखिन्छ । कोभिड १९ को रोकथामको लागि गर्नु पर्ने प्रयासको लागि गर्नु पर्ने कार्यहरुको निर्णय समयमै गर्ने र गरिएका निर्णय प्रभावकारी ढंगबाट कार्यान्वययन गर्न सहजिकरण गर्ने र निगरानि गर्नु पर्ने देखिन्छ । देश भरीको एकिकृत तथ्याँक संकलन गर्ने, कोभिड १९ को रोकथामको लागि संलग्न सबै निकायहरु जस्तै जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सुरक्षासंग सम्बन्धित निकायहरु, स्वास्थ्य संस्थाहरु, स्थानीय तहलगायतका यो महामारीको रोकथम र नियन्त्रणको लागि खटिने निजी क्षेत्र, संघसंस्थाहरु सबैको बिचमा समन्वय र सहकार्य गरी एकिकृत र साझा प्रयास गर्ने वातावरण मिलाउनु आजको टड्कारो आवश्यकता देखिएको छ ।
स्वास्थ्य परीक्षण सम्बन्धी सामग्रीको सहज आपुर्ति, स्थानीय तहमा जनशक्तिको व्यवस्थापनमा समेत उचित ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ । एक ठाँउबाट अर्को ठाउँमा, एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जाने आवातजावत गर्ने, देश बाहिरबाट नेपाल आउनेको व्यवस्थापनमा उचित ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ । कोभिड १९ को रोकथामको लागि विश्वव्यापी रुपमा अबलम्वन गरिएका विधिलाई हाम्रो परिवेशमा कसरी समाज अनुकुल बनाई लागु गर्न सकिन्छ थप अध्ययन गर्नु पर्ने देखिन्छ । रोजगारी सृजना गर्ने, विदेशबाट स्वदेश फर्किने व्यक्तिहरुको लागि रोजगारी व्यवस्थापन, आर्थिक अभाव र बेरोजगारीको कारण सृर्जना हुन सक्ने अपराधिक घटना नियन्त्रणमा पनि विशेस ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ । जोखिमको अवस्थामा हुन सक्ने आर्थिक अनियमितताको बारेमा पनि ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ ।
कोभिड १९ को सन्दर्भमा यसको प्रभावकमी गर्न लकडाउनको विश्वव्यापि रुपमा अबलम्वन गरिएको विधिहरु नेपाल सरकारले अबलम्वन गरेको देखिन्छ । लकडाउनको विधिबाट कोभिड १९ को फैलिने दरमा कमि देखिएतापनि यो निरोधात्मक उपाय नभएको देखिन्छ । यो सुरक्षात्मक उपाय मात्रै हो । लकडाउनको कारणले गरिव, दैनिक ज्यालादारी गरी जिविकोपार्जन गर्ने, ठुलो ऋण लगानी गरी व्यवसाय गर्नेहरु, निजी क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरुको आर्थिक अवस्था कमजोर बनाउदै गइरहेको छ ।
यस सन्दर्भमा कोभिड १९ को प्रभाव नियन्त्रणको अभियानसँगै आम नागरिकको आर्थिक अवस्था कसरी सुधार गर्न सकिन्छ ? देशको अर्थ व्यवस्था सुधार गरी कुल ग्राहस्त उत्पादन कसरी सुधार गर्न सकिन्छ ? नागरिकको जनजीवन कसरी र्पूबत अवस्थामै सहज र सामान्य बनाउन सकिन्छ भनि नयाँ ढंगबाट सोँच्नु पर्ने देखिएको छ । हामी सबैको साझा प्रयासबाट नै यस रोगको महामारीबाट उन्मुक्ति पाउन सहज हुनेछ । यस जोखिम परिस्थीतिमा स्थानीय तहकको थप प्रभावकारीता पुष्टाई गर्ने आधार बनेको छ । यो शंकट तथा चुनौतिलाई अवसरको रुपमा लिएर सफलताको लागि लड्न स्थानीय जनतालगायतको साथ अपरीहार्य छ ।
उत्पादक र उपभोक्ताबीच सिधा सम्पर्क हुँन नसक्दा बिचौलियाहरुको बिगबिगि बढेको छ । बिचौलियाहरु बढेकै कारण उत्पादकले आफ्नो लगानी उठाउन सकेको छैन भने उपभोक्ताले वास्तवित मुल्यभन्दा ज्यादै बढी मुल्य तिर्नुपर्ने बाध्यात्मक परिस्थिती आएको छ । कारोना भाइरसको संक्रमणपछि लकडाउन लगाइदा तरकारी, दुध तथा खाद्यान्नको आयात र वितरणमा सुरु भएको समस्या अहिले खुलेपछि झन् बढी देखिएको छ । कोभिड–१९ को पिरलोले रन्थनिएका उपभोक्ता अहिले अर्को मारमा परेका छन् । हेटौंडा बजारमा लकडाउनको बेलामा भन्दा अहिले झन् तरकारीलगायत उपभोग्य सामग्रीको मुल्य आकाशिएको छ ।
दुई साताको अवधिमा ७० प्रतिशतसम्म मुल्य बढेको छ । सामनको मुल्य कोरोनाको कारण बढेको भन्ने बाहानाबाजी उत्तर सबै व्यापारीबाट सुनिन्छ । मूल्यवृद्धि सधैं देखिने र सबैजसो क्षेत्रले बेहोर्नुपर्ने भएका कारणले पनि यो विषय सरकारको प्राथमिकतामा नपरेजस्तो देखिन्छ। सतही रुपमा सामान्य देखिए पनि हरेकको भान्सासँग प्रत्यक्ष जोडिएका यस्ता समस्याको स्थायी समाधान खोज्न प्रशासनले किन वास्ता गर्दैन ? कृषकले खेतबारीमा उत्पादन गरेको तरकारी उपभोक्ताको भान्सासम्म पुग्दा न्यूनतम चारदेखि ६ तहका बिचौलियाले फाइदा उठाउँछन् ।
बलिया बिचौलिया समूहको प्रभावकै कारण सामानको मूल्य उपभोक्ताको भान्सासम्म आइपुग्दा एक सय ७० प्रतिशतसम्म वृद्धि हुने गरेको हो । यसबाटै सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ फलफूल तथा तरकारीको मूल्यवृद्धिको फाइदा ठूला व्यापारी र बिचौलियाले मात्रै उठाइरहेका छन् । वास्तविक दुःख गर्ने किसान वर्ग र त्यसको दैनिक प्रयोग गर्नुपर्ने उपभोक्ता भने सधैं ठगिइरहेका छन् । अहिले हेटौडामा दैनिक सयौं टन तरकारी को माग छ । मौसम तथा ढुवानी समस्याले माग जती तरकारी भित्रिएको छैन । सरकारले समस्या निराकरणको लागि प्रभावकारी उपस्थिति देखाओस् । ताकि बिचौलियाभन्दा उत्पादकले नै आफ्नो पसिनाको उचित मुल्य पाउन् ।
महिलामाथि अन्याय कहिलेसम्म ?
Tags: No Comments

सात महिनाको गर्भ लिएर उहाँ सम्बन्ध विच्छेदको लागि अदालत आइपुग्नु भयो । जिल्ला कानुनी सहायता समितिको परिसरमा भेटिनु भएको उहाँले गर्भको बच्चा जन्मञ्जेल पनि श्रीमानसँग बस्न सक्ने अवस्था नभएको बताउनु भयो ।
- मकवानपुर / घटना ‘क’ ‘श्रीमानसँग छुट्टिएर आफ्नो जीवन सहज होला भन्ने सोचेको थिएँ आज डेढ बर्ष वित्यो । अदालत धाईरहनु परेको छ । श्रीमानसँग रहदाको पीडा र यो परिस्थितीमा अदालत धाइरहनु पर्दाको पीडा उस्तै उस्तै छ । मुद्दा चलिरहदाको संघर्ष, कुरा काट्नेहरुको शब्दवाण हामी महिलाहरुको लागि धेरै पीडादायि छ’ उहाँले एकै स्वासमा भन्नुभयो । उहाँ अर्थात हेटौडा उपमहानगरपालिका– १७ की ३१ वर्षिय महिला ।
‘एक दिन हैन, दुई दिन हैन कति सहनु, मैले हिंसा सहेपछि उसलाई झन् हिम्मत जाग्दो रहेछ, घरमा सँधैको रडाको । अनि रोजे छुट्टीएर एक्लो हुने बाटो । अहिले लाग्छ, उबेला हिंसा चुपचाप सहेर बस्न भन्दा गाह्रो अदालत धाउनुमा छ । हरेक दिन यो भयो र उ भयो भनिरहन दिक्दारी, मानसिक पीडा, कहिले त मनोबल नै सबै हराउँछ, फेरी सारा हिम्मत जुटाउँछु र अदालतको बाटो लाग्छु ।’
पहिला एउटै विकल्प सम्बन्ध विच्छेद गरे दुईटा सन्तान मज्जाले पाल्न सक्छु भन्ने लाग्यो उहाँले भन्नुभयाे – ‘श्रीमानले दिनहुँ रक्सि पिएर मरणासन्न हुने गरि पिट्थे, बालबच्चाहरु समेत वास्ता नगर्ने, दिनरात झगडा गर्ने, पोईला जा भन्ने, अर्कासँग बात लगाउने जस्ता झन्झटबाट मुक्ति पाउन मुद्दा हालेर सम्बन्ध विच्छेद त गरियो तर त्यसबेला भएका सम्झौताहरु पूरा नहुँदा अदालत धाउँदा झन पिडाबोध भईरहने रैछ ।
सम्बन्धविच्छेद पश्चात् आमाको साथमा अदालत आईपुगेकि उनले अदालतको परिसरमा आफ्नो पीडा पोखिरहिन् । समस्यामा परेपछि समस्या निराकरणको लागि हामी अदालतको बाटो समाउछौं, अदालतले हामीलाई बिना झण्झट न्याय दिने गरोस् तब पो अदालतप्रति अझै सम्मान जाग्ने थियो ।’
घटना ‘ख’,
सात महिनाको गर्भ लिएर उहाँ सम्बन्ध विच्छेदको लागि अदालत आइपुग्नु भयो । जिल्ला कानुनी सहायता समितिको परिसरमा भेटिनु भएको उहाँले गर्भको बच्चा जन्मञ्जेल पनि श्रीमानसँग बस्न सक्ने अवस्था नभएको बताउनु भयो । आराम गर्नुपर्ने, पोषिलो तथा स्वास्थ्यबर्धक खाने कुरा खानु पर्ने बेलामा अदालतको ढोका ढकढक्याउन बाध्य भएको भन्दै उहाँले आफूमाथि चाँडै अदालतले न्याय दिलाउने आशा व्यक्त गर्नु भयो ।
कोरोना भाईरसको संक्रमणका कारण देशमा लकडाउन भएपछि सम्बन्ध विच्छेदको मुद्दा ह्वात्तै बढेका छन् । लकडाउनको समयमा अदालतहरु पनि बन्द भए, महिला हिंसाको घटनाहरु दर्तामा आएनन् तर, लकडाउन खुलेपछि महिला हिंसाको रुप देखिन थालेको छ । जिल्ला कानुन सहायत समितिकी अधिवक्ता अप्सरा बस्नेतका अनुसार अहिले उजुरीको दर बढेको छ ।
कामको शिलशिलामा छरिएर रहेका परिवार एकै छानामुनि हुँदा, काम नभई घरैमा बेरोजगारी बनेर बस्दा उब्जने मानसिक विचलन लगायतको सर्वत्र प्रभाव महिलामाथि परेको अधिवक्ता बस्नेतले बताउनु भयो । लकडाउनपछि अदालतहरु खुलेलगत्तै जिल्ला अदालतमा दैनिक ४/५ वटा मुद्दा सम्बन्ध विच्छेदका लागि नै दर्ता भएको जिल्ला अदालतले जनाएको छ ।
जिल्ला अदालत मकवानपुरको तथ्याङक अनुसार अदालतमा दर्ता भएका २ हजार ३५ मुद्दा मध्ये ५ सय ३१ वटा सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा दर्ता भएका हुन । ५ सय ३१ वटा मुद्दा मध्ये ३ सय ८० ओटा फैसाला भैसकेका छन भने अझै १ सय ५१ वटा सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा फर्स्यौट हुन बाँकी नै रहेका छन ।
धेरैजसो सम्बन्ध विच्छेका कारक तत्वहरुमा घरेलु हिंसा, श्रीमान अर्को केटीसँगको सम्बन्धमा रहनु नै भएको माईती नेपाल मकवानपुर संयोजक माया लामा बताउनुहुन्छ । त्यसैगरी पछिल्लो समय आजकल सम्पतिको लागि पनि सम्बन्ध विच्छेद हुने गरेको लामाले बताउनु भयो । सम्बन्ध विच्छेदका कारण सबैभन्दा बढि बालबालिकाहरुको स्याहार सुसारमा पर्ने गरेको छ । मेलमिलापमा सम्बन्ध विच्छेद भएको छ भने बच्चा कोसँग बस्ने राख्ने पहिले नै यकिन भैसकेको हुन्छ भने मेलमिलाप बाहेकका सम्बन्ध विच्छेदमा भने बालबालिकाहरुलाई परामर्श दिएर पठाउने गरेको पाईएको छ ।
मुलुकी संहितामा सम्बन्ध विच्छेदको दायरा फराकिलो बनाएसँगै अदालतमा यसबारे मुद्दाको चाप बढेको छ । श्रीमान श्रीमति सम्बन्ध विच्छेद गर्ने सवालमा आपसमा राजि भएर अदालत आउने हो भने, मुद्दाको किनारा पनि चाँडै लाग्ने गरेको छ । मिलेमतोमा भने आजकल धेरै सम्वन्धविच्छेद हुने गरेको उहाँको भनाई छ । यदि श्रीमतिले चाहेको खण्डमा कुनै पनि सम्पति नलिने सर्तमा तीन दिनमा सम्बन्ध विच्छेद हुने र यदि अंशवण्डाको केश भएमा भने एक वर्षसम्म मुद्दा लम्बिने गरेको लामाले बताउनु भयो ।
मुद्दाको सङख्या केहि वर्ष यता बढ्दो
मकवानपुर जिल्ला अदालतमा केहि वर्ष यता मुद्दा चापमा बृद्धि हुन थालेको छ । गत आर्थिक वर्षमा कोभिड १९ का कारण बन्दाबन्दि हुनुपुर्व अघिल्ला आर्थिक बर्षको सोहि अबधिको भन्दा धेरै मुद्धा दर्ता भएको मकवानपुर जिल्ला अदालतका श्रेष्तेदार तिर्थराज भट्टराईले बताउनु भयो । आर्थिक वर्ष ०७४।०७५ मा मकवानपुरमा एक हजार ३ सय ३५ वटा मुद्दा दर्ता भएका थिए । यस्तै ०७५।०७६ मा १ हजार ४ सय १९ वटा मुद्दा दर्ता भएका थिए भने गत आर्थिक वर्षमा बन्दाबन्दि भन्दा अगावै १ हजार १ सय ४८ वटा मुद्दा दर्ता भएको श्रेष्तेदार भट्टराइले बताउनु भयो । गत आर्थिक वर्षमा ७० प्रतिशत भन्दा माथि मुद्दा फर्स्यौट गर्ने लक्ष्य भए पनि बन्दाबन्दिका कारण काम प्रभाबित भएको उहाँको भनाइ छ ।
एक वर्ष भित्रै मुद्दा फर्स्यौट गरिसक्ने तयारी
जिल्ला अदालत मकवानपुरमा ११ वटा मुद्दा दुइ वर्षसम्म फर्स्यौट हुन सकेका छैनन । कतिपय मुद्दाहरुमा बादी प्रतिबादि उपस्थित नहुने, प्रतिबादि फरार रहने विभिन्न जग्गा सम्बन्धी मुद्दामा फिल्ड भ्रमण गर्नु पर्ने लगायतका कारण मुद्दाहरु धेरै समय सम्म रहेको भट्टराईले बताउनु भयो । अब चालु आर्थिक वर्षबाट भने एक वर्ष भित्रमा नै सबै मुद्दा फैसाला हुने गरि योजना बनाइएको उहाँको भनाइ छ ।
५५ प्रतिशतभन्दा धेरै मुद्दा फैसाला
गत आर्थिक वर्षमा मकवानपुरमा ५ सय ३१ वटा सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा दर्ता भएका छन् । गत आर्थिक वर्षमा जिल्ला अदालत मकवानपुरमा १ हजार १ सय ४८ वटा मुद्दा दर्ता भएका थिए भने आर्थिक वर्ष २०७५।०७६ का ८ सय ८७ वटा मुद्दा जिम्मेवारी सरेर गत आर्थिक वर्षमा आउदा कुल २ हजार ३५ वटा मुद्दा भएका थिए ।
२ हजार ३५ वटा मुद्दा मध्ये १ हजार १ सय २१ वटा मुद्दाको अन्तिम किनारा लागिसकेको जिल्ला अदालत मकवानपुरका श्रेष्तेदार भट्टराइले बताउनु भयो । ९ सय २१ ओटा मुद्दा भने चालु आर्थिक बर्षमा सरेका छन् । गत आर्थिक वर्षमा १ सय ९६ वटा लागु औषध,६१ वटा जबरजस्ती करणी, ७४ वटा सवारी ज्यान सम्बन्धी मुद्दाहरु दर्ता भएका थिए ।
कोरोना संक्रमणको जोखिम घटेको छैन । बरु लकडाउन खुलेपछि झन् बढेको छ । लकडाउन खुलेपनि सरकारले सवारी साधन चलाउँदा सुरक्षा विधि अपनाउनुपर्ने र तोकेका अन्य विधिसमेत अपनाउनुपर्ने भनेको छ । तर, सबै क्षेत्रमा चल्ने सवारीहरुमा सुरक्षाको व्यवस्था गरिएको छैन । सवारी साधन चढ्ने प्रत्येक व्यक्तिले समेत सुरक्षा विधि अपनाउन सरकारले अनुरोध गरेको छ तर सबै यात्रुले सामान्य मास्कको समेत प्रयोग नगर्ने गरेको पाइएको छ ।
यात्रु चढ्दा ढोकामा स्यानिटाइजरको व्यवस्था गर्नुपर्ने, चालक र सहचालकले भाइजर लगाउनु पर्ने भनिएपनि त्यो सुरक्षा अपनाइएको छैन । मकवानपुर जिल्लाको कुनै पनि क्षेत्रमा चल्न सार्वजनिक बसहरुमा सरकारले तोकेको सुरक्षा मापदण्ड पुरा गरेको देखिदैन् ।
सरकारले सार्वजनिक सवारी साधन बसमा ५० प्रतिशत थप भाडा र ट्याक्सीमा ४० प्रतिशत थप भाडा लिएर सवारी साधन सिट क्षमताको आधा संख्यामा मात्र यात्रु बोक्न पाउने तोकेको छ । जिल्लाको कुनैपनि क्षेत्रमा चल्ने बसहरुमा सवारी साधन सिट क्षमताको आधा संख्या हैन दोब्बर चढाउने गरिएको छ । सार्वजनिक सवारीको भीड हेर्दा अत्यावश्यक काम नभएकाहरुपनि रमिते बनेर यात्रा गरिरहेका देखिन्छन् ।
सार्वजनिक यातायातमा निश्चित दूरी कायम गरेर मात्र यात्रा गर्न र यात्रु चढाउन निर्देशन दिएपनि त्यो कार्यान्वन भएको छैन । सरकारले दिएको निर्देशन पालना गर्दा सरकारलाई मात्रै हैन, व्यक्ति आफैं सुरक्षित रहने हो, यसबारे विचार गरौं ।