जनवरी १ मा नयाँ वर्ष मनाउने सन्दर्भमा न कुनै खगोलीय आधार छ, न कुनै वैज्ञानिक तथ्य नै । नयाँ वर्षको रौनक सुरु हुँदै गर्दा आममानिसमा अनेकौं जिज्ञासा र कौतूहलता हुनु स्वाभाविकै हो ।
हाम्रो पञ्चांगमा तिथि, बार, नक्षत्र, योग र करण आदिको ध्यानमा राखेर गणना गरिएको थियो, जुन विभिन्न चाडपर्वसँग मेल खएको छ। हाम्रो क्यालेन्डरअनुसार नयाँ वर्ष चैत्र शुक्ल पक्षको प्रतिपदादेखि सुरु हुने गर्छ । यसको पछाडि खगोलीय अवस्था सँगसँगै भौगोलिक तथा सांस्कृतिक र ऐतिहासिक तथ्य पनि जोडिएको छ ।
यही समयबाट नयाँ ऋतु तथा बोटबिरुवाले नयाँ पालुवा हाल्ने, सूर्य पनि यही समयमा प्रथम राशि मेषमा गोचर गर्छ । तर, जनवरी १ बाट नयाँ वर्ष मनाउनुमा कुनै प्रकारको खगोलीय आधार देखिन्न । जुन बेला रोम सभ्यताको विकास हुँदै थियो, खगोलीय घटना हुन्थ्यो । त्यहाँका पूजारीले जानकारी गराउन घन्ट बजाएर कि त चिच्याएर सूचना आदानप्रदान गर्ने गर्दथे । उनीहरूले समयकालको जानकारी गराउने गर्थे, जसको नामबाट क्यालेन्डर शब्दको विकास भएको थियो भन्ने धेरै स्थानमा लेखिएको छ ।
तर, यसबेला हाम्रोमा पञ्चांग गणना भइसकेको थियो, जसमा पाँचवटा कुरा समावेश गरिएको छ । जुन तिथि, बार, नक्षत्र, योग र करण हो । तर, पश्चिमी मोडलको क्यालेन्डरमा विशेषगरी बार र गते समावेश भएको हुन्छ । उनीहरूको क्यालेन्डरभन्दा थप तीन कुरा हामीकहाँ भएकाले खगोलीय गणनाहरूमा यसको महत्व छ । पश्चिमी सभ्यतामा पनि नयाँ वर्ष मनाउने परम्परा थिएन ।
(७०० ई.पू) भन्दा पूर्व फस्ट मार्चमा नयाँ साल मनाउने परम्परा थियो । महिनाका हिसाबले १० महिना मात्रै हुन्थ्यो । मार्च भन्नाले अगाडि बढ्नु जस्तै परेड मार्च, जसको अर्थ अगाडि बढ्नु भन्ने हुन्छ । जनवरीभन्दा पहिले फस्ट मार्चबाट नयाँ साल प्रारम्भ भएको इतिहास भेटिन्छ ।
अप्रिललाई कुनै देवताको नाम दिए, त्यस्तै मे पनि उनीहरूको देवताहरूकै नाम हो । अरु महिनाको नाम नभेटेपछि क्वान्टिलिस्ट राखियो, जुन उनीहरूका इष्टदेव हुन् ।
नाम नमिलेपछि सिक्टिलेसबाट छैटौं महिनाको नाम दिए, ल्याटिना सेप्टेम्म भनेको सातौँ महिनाको नाम दिए, अक्टोबरबाट आठौं महिना, नोभेम्वरबाट नौ महिना गणना गरी डिसेम्बरको नामकरण गरे ।
नोमा पम्पालिस्ट रोमका राजा थिए (७०० ई.पू) भन्दा पछाडि उनले आाफ्नो ज्योतिषीसँगको सल्लाहअनुसार दुई महिना जोडिदिए, जनवरी र फेब्रुअरी । जेनेसबाट जनवरी र फेब्राबाट फेब्रुअरीको नाम दिएर १० महिनाबाट १२ महिनाको वर्ष बनाए ।
तर, नयाँ साल भने फस्ट मार्चबाटै सुरु हुने गर्दथ्यो । (४६ ई.पू) मा जुलियर्स सिजर रोमका राजा भएपछि ३६५ दिनलाई १२ महिनामा विभाजन गरेपछि ‘जुलियन’ क्यालेन्डर तयार पारे । त्यसपछि भएका राजाहरूले आआफ्नो पालामा नाम परिवर्तन गर्दै आफ्नो नाम राखेर महिना निर्माण गरेको इतिहास पाइन्छ ।
१७५१ का ब्रिटिस पार्लियामेन्टबाट संसद्ले क्यालेन्डर विधान पास गर्याे र संसदीय व्यवस्था भएका देशहरूमा अनिवार्य लागू गराउने नियम बनायो ।
भारतमा सक् को नामबाट सक् संवत्, बिक्रमादित्यको नामबाट विक्रम संवत्, कलि संवत् आदि नामबाट राज्य सञ्चालन भएको देखेपछि उनीहरूले सोचे, राजाको नामबाट वर्ष प्रारम्भ हुँदो रहेछ । तर, वास्तविकता के हो भनेर जान्ने कोसिस भने गरेनन् ।
भारत भ्रमणका क्रममा उनीहरूले राजाको नामबाट वर्ष मनाउनुपर्छ भन्ने सोचले १७५१ मा ब्रिटिस संसद्ले क्यालेन्डर विधान पास गरेपछि विश्वभरि यो नियम लागू भएको हो । जेनेस भन्ने राजाको नामले जनवरीदेखि नयाँ वर्ष मनाउने प्रचलन रहिआएको इतिहास पाइन्छ ।
(लेखक रिजाल दक्षिण एसीयाली ज्योतिष महासंघ नेपालका महासचिव तथा वास्तुविद् हुन् ।) राजधानी बाट
मकवानपुर । सरकारले पुस १५ गतेको तमु ल्होसारका लागि सार्वजनिक विदा दिने निर्णय गरेको छ । बुधबार बसेकाे मन्त्रिपरिषद बैठकले देशभरका सरकारी कार्यालय तथा सार्वजनिक निकायमा सार्वजनिक विदा दिने निर्णय गरेको हो ।
तमु ल्होसारका लागि सार्वजनिक विदाकाे निर्णय हुनुअघि नै सामाजिक सञ्जालमा विदाकाे सूचना भन्दै प्रवाह भएको थियाे । तर गृह मन्त्रालयले सार्वजनिक विदाकाे बारेमा सामाजिक सञ्जालमा आएकाे सूचना गलत भएकाे जनाएकाे छ । बुधबार बेलुका बसेकाे मन्त्रिपरिषद बैठकले मात्र सार्वजनिक विदाकाे निर्णय गरेको मन्त्रालयले जनाएकाे हाे ।
२०७७ साल चैत ९ गते प्रकाशित सरकारकाे सार्वजनिक विदा सम्वन्धी राजपत्रमा तमु ल्होसार चाड सबैलाई सार्वजनिक विदा हुनेको सूचीमा छैन । उक्त सूचनामा सम्बन्धित धर्म संस्कृती मान्ने समूदायलाई मात्रै विदा हुने भनी उल्लेख थियो । तमु ल्हाेसार गुरुङ समुदायले मनाउने पर्व हाे ।
मकवानपुर । आज डिसेम्बर महिनाकाे २५ तारिख जिसस क्राइस्टको जन्मदिन हाे । इसाई धर्मावलम्बीहरूले क्राइस्टको जन्मदिनकाे अवसरमा हरेक वर्ष २५ डिसेम्बरमा क्रिसमस दिवस मनाइने गरेकाे छन् । यस बर्ष आज परेकाे क्रिसमस दिवस इसाई धर्मावलम्बीहरूले विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाउँदैछन् ।
इसाई धर्मका अनुयायीले हरेक वर्ष डिसेम्बर २५ तारिखमा धार्मिक, सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा ‘क्रिसमस डे’ मनाउँछन् । क्रिसमसका अवसरमा आज देशभरका चर्चमा प्रार्थनालगायत कार्यक्रम गरी येशु ख्रीष्टको सम्झना गरिँदैछ ।
आजभन्दा दुई हजार २१ वर्षअघि डिसेम्बर २५ तारिखका दिन येशु ख्रीष्टको जन्म इजरायलको वेथलेहेममा भएको थियो । नेपालमा २०६३ सालपछि महोत्सवको रुपमा दिवस मनाउन थालिएको हो ।
यसैबीच राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा बागमती प्रदेश मुख्यमन्त्रीहरु र मन्त्रीहरुले इसाई धर्मावलम्बीहरुको पर्व ‘क्रिसमस डे’का अवसरमा सम्पूर्ण इसाई धर्मावलम्बीहरुमा सुख, शान्ति, सुस्वाथ्य र दीर्घायुको कामना सहित शुभकामना दिएका छन् ।
मकवानपुर । हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा न १३ पदमपाेखरीमा इसाई धर्मावलम्बीको पर्व क्रिसमसको शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रम भएकाे छ । संयुक्त मण्डली पाष्टर संगतीले शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रम गरेकाे हाे ।
शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रममा हेटाैडा उपमहानगरपालिकाका प्रमुख हरि बहादुर महतले क्रिसमसको उपलक्ष्यमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण इसाई धर्मावलम्बी दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीमा सुख शान्ति र समृद्धिका लागि शुभकामना दिएका छन् । महतले भने–‘विविध सांस्कृतिक परम्पराबाट समृद्ध हाम्रो मुलुकमा यस प्रकारका चाडपर्वको धर्म संस्कृति संरक्षण र सम्बर्दधनबाट देशमा आपसी विश्वास र सद्भावको अभिवृद्धि भई राष्ट्र निर्माण एवम् समुन्नत सामाजिक संरचनाको निर्माण गर्ने कार्यमा महत्वपूर्ण टेवा मिल्नेछ छ ।’
क्रिसमस पर्वले सबै नेपालीबीच बन्धुत्व र एकताको भावना बढाउने कार्यमा सहयोग पुग्छ’ कार्यक्रममा हेटाैडा उपमहानगरपालिकाका उप प्रमुख मिना कुमारी लामाले भनिन् – ‘नेपाल समृद्ध बनाउन हामी सबैलाई प्रेरणा प्राप्त हुनेछ भन्ने कामना गर्दछु ।’ यसै गरी मकवानपुर पास्टर यसोशियसनका अध्यक्ष दिपक भोलन, इसाई समाज मकवानपुर अध्यक्ष निमाटोल्मा आचार्यले क्रिसमसको उपलक्ष्यमा स्वदेश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण इसाई धर्मावलम्बी दिदीबहिनी तथा दाजुभाइप्रति सुस्वास्थ्य, दीर्घायु, सुख, शान्ति, समृद्धि र उत्तरोत्तर प्रगतिको शुभकामना व्यक्त गरेका थिए ।
हेटाडा उपमहानगरपालिकाका प्रमुख महतकाे प्रमुख आतिथ्यता, उपप्रमुख लामाकाे विशिष्ट आतिथ्यता तथा मण्डली संगतिका अध्यक्ष चन्द्र गाेलेकाे अध्यक्षतामा शुभकामना कार्यक्रम भएकाे हाे ।
तराईमा विशेष गरी मनाइने छठ पर्व आज मनाइएकाे छ । तराई मधेसकाे मुख्य पर्व छठ केही समय देखि पहाडी समुदायले पनि मनाउँने गरेका छन् । हेटौंडा लगायतका पहाडी शहरी क्षेत्रमा समेत याे पर्व मनाइएकाे छ । हेटाैडाकाे राप्ती नदीमा छठपर्व मनाइएको छ । छठ पर्वको मुख्य दिन बुधबार अस्ताउँदो सूर्यकाे पुजा उपासना र अर्घ्य दिएर छठ मनाइएको हाे । विहीबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि छठ समापन हुने गर्दछ ।






