मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ३ बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घाेषणा हुने भएकाे छ । “बालबालिकामा लगानी, सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मुल नाराका १३ माघ २०८१ मा ३ नम्बर वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिने भएकाे हाे ।
शुक्रबार वडा कार्यालयले पत्रकार भेटघाट कार्यक्रम गर्दै वडा घोषणाकाे जानकारी गराएकाे हाे । नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४९ वटा सूचकमा १००, १ वटा सूचकमा ९८, र १ वटामा ९५ प्रतिशत सम्म नतिजा हासिल गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासन्युक्त वडा घोषणा गर्ने अवस्थामा आईपुगेकाे वडाध्यक्ष ढलक बहादुर थापाले जानकारी दिए ।
घरधुरी सर्वेक्षण २०७९ अनुसार वडाको कुल जनसंख्या ६ हजार ४४३ रहेको मध्ये ३ हजार १९७ महिला, २ हजार २४६ पुरुष रहेका छन् । वडामा कुल बालबालिका १ हजार ४९८ रहेकाेमा बालक ७९३ र बालिका ७०५ रहेका छन्। सामुदायिक र संस्थागत तथा बाल विकास केन्द्र सहित ५ वटा विद्यालयहरु संचालनमा रहेकाे वडामा १२ वटा बालसमूहहरु र १ वडा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा २०० जना बालबालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ३४१ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको छ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहरु, बालसमूह सञ्जाल, १५ वटा टोल विकास संस्थाहरु मनकामना सरस्वती टोल विकास, बसाहा महादेव टोल बिकास, सिमलथली टोल विकास, राईटोल टोल विकास, बुद्धटोल टोल चिक्ास, लक्ष्मी नारायण टोल विकास, लेवट टोल विकास, मोरङधाप टोल विकास, लेखपाती टोल विकास, बाल उज्जवल टोल विकास दक्षिणकाली टोल विकास, मिलनटोल टोल विकास, खाडिदमार टोल वकास, जम्बु चौतारा टोल विकास, चौराटार टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु, बसामाडी, लेवट र चकदेवी सामुदायिक वन उपभोक्ता समिति लगायत सहकारी संस्थाहरु समेत क्रियाशील रहेका पत्रकार भेटघाटमा जानकारी दिएकाे छ ।
पूर्ण खोप वडा घोषणा, पूर्व साक्षर वडा घोषणा, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडाकाे बालमैत्री स्थानीय शासन युक्त वडा घाेषणा सन्दर्भमा वडाध्यक्ष तथा बालमैत्री वडा घाेषणा मुल समारोह समितिका संयोजक थापाद्वारा प्रकाशित प्रेश विज्ञप्तिमा भनिएकाे छ ‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्दिविकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ। बालबालिकाको वृद्धी तथा व्यक्तित्व विकासको लागि दिईने बातावरण, अवसर र व्यवहार नै बालमैत्री अभियानको मुलसार हो भने बालबालिकाहरुको मौलिक तथा आधारभूत अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न ल्याईएको शासकीय अवधारणा नै बालमैत्री स्थानीय शासन हो ।’
हेटौडा उपमहानगरपालिकाको १९ वडा मध्ये एक यस वडा नं. ३ मा बहुभाषिक र बहुधार्मिक मिश्रित जनसमुदायको बसोबास रहेको छन् भने साविक बसामाडीको ३ र ५ नम्बर वडा मिलेर बनेको हो। कुल क्षेत्रफल १५.५.६ वर्ग किलोमिटर रहेको वडाको पश्चिम र उत्तर तर्फ वडा नम्बर १९, पुर्वी सिमानामा वडा नम्बर ११ पर्दछ भने दक्षिणमा वडा नम्बर १२ (राप्ति नदी) पर्दछ। वडाको केहि भागहरु शहरी र केहि भाग ग्रामिणस्तरका रहेकाे मध्ये भागमा महेन्द्र राजमार्ग रहेको छ। वडा भित्र सि.आर.एस. कम्पनी, युनिलिभर, सिप्रदी ट्रेडिङ प्रा ली. सहारा ग्यास उद्योग, शिवालिक हर्वल प्रा ली, इभान्स हर्बल प्रा.ली. लगायत साईबाबा कापी उद्योगलगायतका ठुला कम्पनीहरु समेत रहेका छन् ।
बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभीन्न स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ। नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने लक्ष्यलाई पछ्याउदै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न २०७९ भाद्र ५ गते सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी भाद्र २४ गते नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय भएकाे हाे ।
तत्पश्चात ३ नम्बर वडाले २०७९ मंसिर १३ गते सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको छ थापाले जानकारी दिए । ‘नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बालबचाऊ, बालसंरक्षण, वालविकास, र बालसहभागिता साथै यसको लागि संस्थागत विकासका समेत गरि जम्मा ५१ वटा सूचकहरु पूरा गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणाको अन्तिम तयारीको अवस्थामा पुगेका छौ’ उनले भने ।
‘सूचक प्राप्तिको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थितिपत्र, वडाको पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको छ’ उनले भने ‘जिल्लास्तरीय अनुगमन समितिबाट अनुगमन समेत भइसकेकाे सन्दर्भमा अभियानलाई सफल पार्न वडाका सम्पूर्ण वडावासीहरु लगायत विद्यालय, टोल विकास संस्था, नागरिक समाज, सबै सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले आ-आफ्नो स्थानबाट सक्दो साथ सहयोग दिनु भएको कारणले नै हामी घोषणाको अन्तिम चरणमा पुग्न सफल भएको हौं।’
१३ माघ आईतबार वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त, बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा कार्यक्रम नगर प्रमुख मिना कुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यतामा महेन्द्र किरण माध्यामिक विद्यालयको प्राङ्गणमा आयोजना गरिने भएकाेले अभियानलाई सभ्य र भव्य रुपमा सम्पन्न गर्नका लागि आ-आफ्नो स्थानवाट साथ, सहयोग र सहभागिता र अभियानमा ऐक्यबद्धता जनाईदिनु हुन समेत वडाध्यक्षले आग्रह गरेका छन् ।
मकवानपुर । मकवानमकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नम्बर २ स्थित ऐतिहासिक गढीमा २६२ औं विजय उत्सव मनाइएको छ । नेपाली गोरखाली सेनाले पहिलो पटक विदेशी सेनालाई पराजित गरेको दिनको स्मरण गर्दै मकवानपुरगढीमा बिहीबार विजय उत्सव मनाईएको हो ।
विदेशी फौजमाथि विजयप्राप्त गरेको खुशीयालीमा माघ १० गते विजय उत्सव मनाउने गरिन्छ । मकवानपुरगढी गाउाँपालिकाकाे आयोजनामा भएकाे विजय उत्सव कार्यक्रममा बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री बहादुर सिंह लामाले गढी मकवानपुर जिल्लामा मात्र नभई देशै भरी परिचय बनाएकाे तथा ऐतिहासिक स्थान भएकाले यसलाई प्रवर्द्ध गर्नु पर्ने बताए । ‘गढीकाे संरक्षणसँगै प्रवर्द्धन गर्दा पर्यटक बढने र आम्दानी पनि बढ्छ’ उनले भने ।
लामाले देशकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा रहेको मकवानपुरगढी दरवार क्षेत्रको संरक्षण एवम् प्रर्बद्धनका लागि मास्टर प्लान बनाउनु पर्ने बताए । गढी क्षेत्र भ्रमणकाे लागि आउने पर्यटककाे लागि इतिहासकाे जानकारी दिदैं पर्यटकलाई केही समय भुल्याउने प्रकृतिका काम गर्नुपर्ने उनले जानकारी दिए । कार्यक्रममा मकवानपुरगढी गाउपलिका भित्र उत्पादन भएका रैथाने परिकारहरुको पनि कृषि मेला प्रदर्शनी गरिएको थियो । जसमा रैथाने बालि खाद्य परिकारसंगै रैथाने परिकारको बिक्री वितरणको लागि छुट्टै स्थानको व्यवस्थापन पनि गरिएको थियो ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष दोर्जे लामा स्याङतानको सभाध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा बागमती प्रदेशका सस्कृति तथा पर्यटन मन्त्री विमल ठकुरी, प्रदेश सभा सदस्य लक्ष्मी श्रेष्ठ, मध्यपृतना हेटौंडाका निमित्त पृतनापति सुवासजंग थापा, गोरखबहादुर गणका गणपति निरन्जन धामी, गाउँपलिकाका प्रमुख प्रसासकीय अधिकृत सुदन लामिछाने, वडा अध्यक्षहरु, कार्यकापालिका सदस्य लगायतको उपस्थित रहेकाे थियाे ।
युद्ध र गढीकाे इतिहास
आज भन्दा २६१ वर्ष अघि मुगल सैनिकबाट गोर्खाली माथि गरिएको आक्रमणको पथ प्रदर्शक पराजित सेन राजा दिग्वन्धन सेन थिए। मिरकासिमसँग वार्ता मिलेपछि युद्द गर्न वंगाली सेनाको फौज सहित दिगवन्दन सेन मकवानपुरगढतर्फ लागे । राजा दिग्वन्धन सेन चुरियासम्म आएर पछि हटे । चुरिया डाँडा काटेर १८१९ पौष २७ गते मीरकासिमको फौजले हर्नामाडी चौकी आक्रमण गरे । उक्त आक्रमणमा करिब ३ हजार फौजीहरु खटाईएको थियो । यसरि आक्रमण गर्न आएको कुरा दहचोक गढीमा बसेका राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई रातारात खबर पुग्यो ।
यसैबिच गोर्खाली सेनाहरु गएर मिरकासिमको फौजमाथि ढुङगा मुढा बर्साए । कोहि क्याम्पमै र कोहि भारि बोकेर गढीतर्फ आइरहेको देखेर गोर्खालीका सेनापति नहर सिंह बस्न्यात, केहलर सिंह बस्न्यात, वंश राज पाँडे, जीव शाह, हर्कपन्त, रामकृष्ण, कुँवरको नेतृत्वमा गोर्खालीहरुले शिखरकटेरीमाथिबाट ढुङ्गा मुढा बर्साए ।
युद्द हुँदै जादा वि.स १८१९ माघ १० गते भएको अन्तिम लडाईमा मिरकासिमका नायव नवाव सेनाको हार भयो । यस युद्धमा मीरकासिमका सत्र सय जवान र गोर्खालीका ३० जना सेनाको मृत्यु भएको थियो । युद्धबाट गोर्खालीलाई ५ सय बन्दुक, २ तोप, बारुद, गोला लाभ भएको थियो । गोर्खालीहरुले बिदेशी सैनिकमाथि विजय प्राप्त गरेकोले मनोबल उच्च भएको थियो । बंगालका सेनाबाट नेपाली फौजले थुप्रै तोप, गोलीगठ्ठा तथा हातहतियार जफत गरे । यसरी जफत भएका हातहतियार जम्मा गरी पृथ्वीनारायण शाहले आधुनिक नेपालका ५ वटा सैनिक गुल्म स्थापना गरे । श्रीनाथ, कालीबक्स, सबुज, पुरानो गोरख, वर्दवाणीको स्थापना गरेर आधुनिक नेपालीसेनाको जग हाल्ने काम गरे ।
मुगललाई गोर्खालीहरुबाट पराजित गरेपश्चात राजा पृथ्वी नारायण शाहबाट मकवानपुरगढीमा पहिलो बिजय उत्सव मनाईएको थियो । सोहि दिनमा उक्त ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा माघ १० गते विजयाउत्सव मनाउने गरिन्छ । नेपाली सेनामा सेना ब्यवस्थीत यो नै पहिलो गरिएको अवसर थियो नेपाली सेनाको इतिहासमा पहिलो चोटी बनाइएका यिनै सङ्गठन रहेका थिए। साथै नेपाली सेनाले कुनै पनि विदेशी सेनासँग लडेको पनि पहिलो अवसर थियो।
ऐतिहासिकरूपमा एक प्रभावशाली राज्य थियो त्यो । पृथ्वीनारायण शाहले वि. सं. १८१९ भाद्र ९ गते भएको युद्धमा नेपालमा गाभ्नुअघि यो राज्य सेनवंशका राजाहरूले यहाँ शासन गरेको प्रमाणित इतिहास पाइन्छ । सेनवंशीको पितृथलो बंगालमा सन् १२०२ मा नदियामाथि खिलजीद्वारा आक्रमण भएपछि सेनहरुको राज्य समाप्त भयो ।१
यिनै बंगाली सेनहरु राज्य खोसिएपछि नेपालको मिथिलालगायत स्थानमा शासन गर्न थाले । तेह्रौं शताब्दीदेखि सेनहरु पाल्पा राज्यको शासकको रूपमा समेत उदाएको पाइन्छ । तीमध्ये मणि मुकुन्दसेनको पालामा १६ औं शताब्दीको अन्त्यतिर पाल्पा पश्चिम महाकाली नदी र पूर्वमा मोरङसम्म आफ्नो सार्वभौमसत्ता कायम गरेको थियो भनी इतिहासकारहरु वर्णन गर्छन् । दुर्भाग्यवश मणि मुकुन्दसेनको शेषपछि यिनका चार भाइ छोराहरूले राज्यलाई भागबन्डा गरेर लिए ।
यसरी विशाल पाल्पा राज्यको विभाजनपछि मणि मुकुन्दसेनका कनिष्ठ पुत्र लोहाङ सेन मकवानपुरका प्रथम राजा बनेको देखिन्छ । इतिहासकारहरुका अनुसार प्रथम राजाको शासनावधि विक्रमाब्दको १६१० देखि १६५१ सम्म थियो । अन्तिम राजा दिग्बन्धन सेन हुन् । दिग्बन्धन सेन मकवानपुरमाथि गोरखाको विजय भएपछि त्यसभन्दा पूर्व हरिहरपुरतिर भाग्न विवश भए ।
करिब १३२ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको मकवानपुर गढीको लम्बाइ उत्तर दक्षिण करिब ११५ मिटर र चौडाइ ३५ मिटर छ । यो क्षेत्रफलका आधारमा सबभन्दा ठूलो गढी हो भनी पुरातत्व विभागले दावी गरेको छ । यो गढी कहिले बनेको हो भन्ने प्रमाणित तथ्य अहिलेसम्म फेला परेको छैन । तर, अनुमान के गर्न सकिन्छ भने प्रथम राजा लोहाङ सेनको पालादेखि नै यो बन्न थालेको हो । लोहाङ सेनको शासनकाल वि.सं. १६१० बाट सुरु भएको पाइन्छ ।
मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले मनहरी गाउँपालिबाट भरुवा बन्दुकसहित १ जनालाई पक्राउ गरेको छ।
पक्राउ पर्नेमा मकवानपुर जिल्लाको राक्सिराङ गाउँपालिका– १ गडुवानका ५२ वर्षीय जितबहादुर थिङ रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ । मकवानपुर प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी श्यामु अर्यालका अनुसार मनहरी– ९ स्थित हरियाली सामुदायिक वनमा थिङलाई भरुवा बन्दुक काँधमा बोकी हिँडिरेहेको अवस्थामा फेला पारी पक्राउ गरिएको हो ।
इलाका प्रहरी कार्यालय मनहरीबाट खटिएको प्रहरी टोलीले थिङको साथबाट एक थान अबैध भरुवा बन्दुकसहित फलामको विभिन्न साइजको गोलाकार बेरिङ १३ थान, फलामको जस्तो देखिने विभिन्न साइजको लाम्चो आकारको वस्तु ३३ थान, बारुदजस्तो देखिने पाउडर ३०५ ग्राम, ढुंगाजस्तो देखिने वस्तु २४ थान र एक थान खुकुरी बरामद गरेको प्रवक्ता अर्यालले जानकारी दिए।
थिङलाई हातहतियार तथा खरखजनासम्बन्धी कसुरमा थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिक वडा नम्बर १२ मा पुरुष भलिबल प्रतियोगिता हुने भएको छ ।
१२ नम्बर वडा खेलकुद विकास समितिको आयोजनामा माघ १६ गतेदेखि १९ गतेसम्म भलिबल प्रतियोगिता हुन भएको हो । समितिले मंगलबार पत्रकार भेटघाट गरि प्रतियोगिता सम्बन्धी जानकारी गराएको हो । प्रतियोगिताका संयोजक मनोज लामाले हात्तीगौडास्थित बुद्ध माध्यमिक विद्यालयको भलिबल कोर्टमा खेल हुने जानकारी दिए ।
प्रतियोगिताको उपाधि विजेता टिमले ५० हजार रुपैयाँसहित शिल्ड, मेडल तथा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नेछ । यसैगरी उपविजेता टिमले ३० हजार रुपैयाँसहित शिल्ड, मेडल तथा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नेछ । यस्तै, विधागत उत्कृष्ट खेलाडीहरुका लागि पनि ट्रफी र नगद पुरस्कारको व्यवस्था गरिएको आयोजकले जनाएको छ ।
प्रतियोगिता आयोजनाका लागि वडा कार्यालयले एक लाख २५ हजार रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरेको छ ।यसैगरी प्रतियोगिताको प्रथम पुरस्कार हेटौंडा–१० स्थित नारायणी कलेजले प्रायोजन गर्ने बताइएको छ । प्रतियोगितामा १९ वटै वडाबाट १/१ टिमको सहभागिता जनाउन पाउने आयोजकले जनाएको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका १९ वटै वडालाई समेट्ने गरी प्रतियोगिताको आयोजना गर्न लागिएको संयोजक लामाले बताए ।
प्रतियोगिताको लागि करिब ३ लाख रुपैयाँ खर्च हुने आयोजकको अनुमान गरेको छ । कार्यक्रममा नारायणी कलेजका प्राचार्य रघुनाथ खराल, १२ नम्बर वडा खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष दिनेश चौलागाईंको आतिथ्यता रहेको थियो ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १ बालमैत्री वडा घाेषणा हुने भएकाे छ । “बालबालिकामा लगानी; सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मुल नाराका साथ ११ माघ २०८१ मा हेटौडा १ नम्बर वडालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिने भएकाे हाे ।
वडालाई उक्त दिन निकृष्ट बालश्रममुक्त, बाल विवाहमुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घाेषणा गरिने मंगलबार पत्रकार भेटघाट गरी जनाकारी दिइएकाे हाे । पत्रकार भेटघाटमा वडाध्यक्ष सविन न्यौपानेले बालमैत्री वडा घाेषणाकाे लागि ताेकिएका ५१ वटा सूचककाे मापन अंक पुरा भएकाेले घाेषणा गर्न लागिएकाे जानकारी दिए ।
‘बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४७ वटा सूचकमा १०० प्रतिशत, १ वटा सूचकमा ९६ प्रतिशत, १ वटा सूचकमा ९०, १ वटामा ८५ प्रतिशत र १ वटामा ८२ प्रतिशतसम्म नतिजा हासिल गर्दै वडालाई बालमैत्री घोषणा गर्न लागिएकाे हाे’ वडाध्यक्ष न्यौपानेले भने । पूर्ण खोप, पूर्व साक्षर, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडालाई नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको सूचक पुरा भएकाेले बालमैत्री घाेषणा गर्न लागिएकाे हाे ।
‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्धि विकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ’ उनले भने ‘बालबालिकाको वृद्धि तथा व्यक्तित्व विकासको लागि दिईने वातावरण, अवसर र व्यवहार नै बालमैत्री अभियानको मुलसार हो भने बालबालिकाहरुको मौलिक तथा आधारभूत अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न ल्याईएको शासकीय अवधारणा नै बालमैत्री स्थानीय शासन हो।’
बागमती प्रदेशको राजधानी समेत रहेको यस हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको १९ वडा मध्ये १ नम्बर वडा सावि हेटौडा उपमहानगरपालिका वडा नं. १ र साविक बसामाडी गाविसको वडा नं. ८ र ९ मिलेर बनेको छ। १४.८६ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल रहेको यस वडाको पूर्वी सिमानामा त्रिभुवन राजपथ, पश्चिममा वडा नम्बर १९, उत्तरतर्फ भीमफेदी गाउँपालिका र दक्षिणमा महेन्द्र राजमार्ग अवस्थित छ ।
घरधुरी तथ्याङ्क संकलन सर्वेक्षण २०७९ अनुसार यस वडामा कुल जनसंख्या ६७९० रहेको छ जसमा महिला ३३५७ र पुरुषको संख्या ३४३३ रहेको । १८ वर्ष मुनिका बालबालिकाको कुल जनसंख्या २०१४ रहेको छ जसमा १०४५ बालक र ९६९ बालिका रहेका छन्। यस वडामा ५ सामुदायिक र १ संस्थागत गरि बाल विकास केन्द्र सहितका जम्मा ६ वटा विद्यालयहरु सञ्चालनमा छन्। यसैगरी १८ वटा बालसमूहहरु र १ वटा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा ३६३ जना बालवालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ४०४ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको बताइएकाे छ ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहरु, बालसमूह सञ्जाल, टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु क्रियाशील छन् । बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभील स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ।
नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने नीतिलाई पछ्याउदै हेटौडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न ५ भाद्र २०७९ मा सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी २४ भाद्रमा नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय गरेकाे थियाे । तत्पश्चात १ नम्बर वडाले ११ मंसिर २०७९ सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको वडाध्यक्ष न्यौपानेले जानकारी दिए । ।
नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बाल बचाऊ, बाल संरक्षण, वाल विकास, र बाल सहभागिता संस्थागत विकास समेत गरि ५ वटा क्षेत्रका सूचक प्राप्तीको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग बसी अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थिति पत्र, वडाको पञ्चवर्षिय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको समेत उनले बताए ।
‘जिल्लास्तरीय अनुगमन समितिबाट वडाकाे स्थिती अनुगमन समेत भएको तथा अभियानलाई सफल पार्न यस वडाका सम्पूर्ण वडावासीहरु लगायत विद्यालय, टोल विकास संस्था, नागरिक समाज, सबै सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले आ-आफ्नो स्थानबाट सक्दो साथ सहयोग दिनु भएको कारणले नै हामी घोषणाको अन्तिम चरणमा पुग्न सफल भएको हौ’ उनले भने । वडाकाे विकट क्षेत्रमा रहेकाे नकौली आधारभुत स्वास्थ्य केन्द्र, बाँझोडाँडामा नकौलीमा वडा घाेषणा गरिने समेत जानकारी गराइएकाे छ ।