प्रजनन् स्वास्थ्य प्रति बृद्धआमाको चासो
Tags: No Comments

- सम्झना घिमिरे
हाल उनी आफ्नी बुहारीसँगै विभिन्न स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा सक्रियताका साथ सहभागी हुन्छिन् । प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी कुराहरु खुब चासो दिएर बुझ्न खोज्छिन् र जानेको कुरा निर्धक्कले बोल्न सक्छिन् ।
मकवानपुर / सामान्यतः प्रजनन् स्वास्थ्य भन्ने बित्तिकै महिलाले सन्तान जन्माउने अधिकार भन्ने आम बुझाइ छ । प्रजनन् स्वास्थ्य के महिलाको लागि मात्र हो ? कि पुरुषको लागि पनि हो त ? केही दिन अगाडि रिर्पाटिङ्को शिलशिलामा एक जना दिदी भेटिनु भयो । ११ वर्षमा विहे । १५ वर्षमै आमा बनेकी उनी ।
उनी हुन् हाल ७२ वर्षीया लालमाया लुम्बा । लालमायाको नाम मात्रै माया । मायाको सुगन्ध कहिल्यै पाइनन् जवानीमा । १५ वर्षको उमेरमा आमा बनेकी लालमाया सुत्केरी भएको ७ दिनमै घरायसी सारा कामको भार थाम्न तयार भईन् । तयार नहुनु पनि कसरी आफ्नो संस्कार नै त्यही थियो । समाजमा चलेको परम्परा अनुसार नै उनी कामको लागि तयार भइन् ।
तामाङ समुदायमा तीन दिनमा सुत्केरी चोख्याउने परम्परा । त्यसै अनुरुप चोखिएपछि अब काम गर्न सक्छे भनेर परिवारबाट कुरो आयो । लालमाया भन्छिन्ः “सबैले अब घरायसी काम गर्नु पर्छ भनेपछि आफूले पनि गरे ।” कुराकानीको शिलशिलामा उनले भनिन् : “ उबेला त सन्तान पाउने मात्र हाम्रो काम रैछ भन्ने लाग्यो, त्यही गरियो” उनी मन्द मुस्कुराइन् । “अब बुझ्दै छु प्रजनन् स्वास्थ्यको कुरा ।”
७२ वर्षको उमेर आफूले यसबारे चासो राखेर प्रजनन् स्वास्थ्यको कुरा सुन्ने गरेको उनले बताइन् ।
“स्वास्थ्य भन्ने कुन जन्तुको नाम था थेन १२ सन्तान जन्माइयो, ७ छोरा र ५ छोरी ।” उनका अनुसार उनले आफ्ना ४ छोरी सानैमा गुमाइन् । राम्रो स्याहार सुसार नपाएरै ।
हाल उनी आफ्नी बुहारीसँगै विभिन्न स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा सक्रियताका साथ सहभागी हुन्छिन् । प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी कुराहरु खुब चासो दिएर बुझ्न खोज्छिन् र जानेको कुरा निर्धक्कले बोल्न सक्छिन् । मकवानपुरको बकैया गाउँपालिकाको विकट क्षेत्र च्यौ च्यौ हो उनको घर । उनी सँगै यहाँका महिलाहरु हाल प्रजनन स्वास्थ्यकाबारेमा रुचि राख्छन् ।
हालै आयोजना गरिएको प्रजनन् स्वास्थ्य बारेको कार्यक्रममा सहभागी थिइन् बास्ना माया भोलन पनि । उनले पनि १८ वर्षमा विहे गरिन् ।

लगातार चार सन्तान जन्माइन । भोलनले सुत्केरी भएको चार दिनमा घरायसि काम गर्न थालिन् बिस्तारै ढाड कम्मर दुख्ने, सेतो पानी बग्ने समस्या देखिन थाल्यो, सुत्केरी स्याहार नभएर यस्तो समस्या आएको तीनलाइ राम्रोसँग जानकारी थिएन त्यतिबेला ।
“अहिले थाहा पाए मेरा स्वास्थ्यको समस्याहरु प्रजनन् स्वास्थ्य प्रति सजग नभएरै रहेछ” उनी भन्छिन् । “सन्तान जन्माउदा केही वर्ष फरक पार्नु पर्ने, कम्तिमा ४५ दिन पुरै आराम गर्नु पर्ने रहेछ भन्ने था नभएरै स्वास्थ्यमा समस्या आयो अहिले ३८ वर्षको उमेरमा था पाए पाए ।” प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले बिरामी वा रोगबाट मुक्त हुनु मात्र नभई शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक दृष्टिकोणबाट पूर्णरूपमा स्वस्थ्य रहनु हो साथै प्रजनन प्रणाली, यसको कार्य र प्रजनन प्रक्रियाको सन्दर्भमा निरोगी रहनु हो ।
सिनियर अनमी निरीक्षक लक्ष्मी चापागाईंका अनुसार प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन् अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौनसम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । तर साधारण तया प्रजनन् स्वास्थ्य महिलासँग मात्र जोडेर हेर्ने गरिन्छ । यो गलत हो । हेटौडा अस्पतालमा कार्यरत चापागाईं प्रजनन् स्वास्थ्यको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको करिव दुई दशक भयो उनी आफ्नो अनुभव सुनाउदै भन्छिनः प्रजनन् स्वास्थ्य महिलाको मात्र लागि हो भन्ने सोचाइ छ । पुरुषहरुले पनि यो विषयमा उत्तिकै चासो दिनु पर्ने देखिन्छ । प्रजनन अंग महिलाको मात्र हुन्न पुरुषको पनि हुन्छ । तर समाजमा यो सम्बन्धी बुझाइमा धेरै समस्या भएकोले पनि महिलाहरुको स्वास्थ्यमा बढी समस्या देखिन्छ ।
प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौन सम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । तर साधारणतया प्रजनन स्वास्थ्य महिलासँग मात्र जोडेर हेर्ने गरिन्छ । यो गलत हो ।
मानिस प्रजनन रूपमा पुर्ण स्वास्थ हुनका लागि उसमा प्रजनन् अंगहरु ठीक,सबल हुनुमात्र नभई प्रजनन् तथा यौन सम्बन्धित मानसिकता, दृश्टिकोण, अवधारणा, सोच आदि पनि सकारात्मक हुनु जरूरी छ । त्यस्तै मानिस सामाजिक रूपमा पनि स्वस्थ हुनु जरुरी छ । अर्काको सम्मानमा ठेस पुग्नेगरी जिस्काउने, छुने, यौन हैरानि गर्ने कार्यलाई पनि प्रजनन् अस्वस्थताको संज्ञा दिेने गरिन्छ ।
प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन् अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौन सम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । यस अन्तर्गत व्यक्तिहरूले ससुरक्षित र आनन्दमय यौन जीवनयापन गर्न सक्षम छन् । सन्तान जन्माउने क्षमता छ, सन्तान जन्माउने नजन्माउने, कहिले जन्माउने, कति समयमा जन्माउने भन्ने निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता छ भन्ने कुराहरु पर्दछन् । कोरोना भाइरसको संक्रमण विश्वमा फैलिरहेको अवस्थामा समेत ग्रामिण स्तरमा महिलासँग सम्वन्धित विभिन्न कार्यक्रमहरु सञ्चालनमा लागि परिरहेकी महिला सशक्तिकरण तथा गरिबी निवारण समूह नेपालकी अध्यक्ष ईन्दिरा न्यौपानेले कोभिड १९ मा सबैभन्दा बढी महिला र बालबालिका प्रभावित भइरहेको बताइन् ।
उनका अनुसार लकडाउनमा कारण हाल महिलाहरु अनिच्छित रुपमा गर्भवति हुन बाध्य भएका केसहरु पनि बाहिर आएका छन् । जस्ले गर्दा महिलाहरुले अबैधानिक रुपमा गर्भपतन गराउन बाध्य भइरहेका छन् । नेपाल सरकारले महिलाको प्रजनन् स्वास्थ्यको ख्याल राख्दै सुरक्षित गर्भपतनको सुविधा ल्याएको छ तर ग्रामिण होस या शहरि क्षेत्रका महिलाहरु समेत अवान्छित गर्भवति हुनाले बाध्य भएर गर्भपतन गराउनु परेको त छँदै छ अर्को तिर शारिरिक सम्बन्ध नराखेकै भरमा सम्बन्ध विच्छेदका घटनाहरु दिनानुदिन बढिरहेको उनको भनाई छ ।
कोभिड १९ को समयमा महिलाहरुको प्रजनन् स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै महिला सशक्तिकरण तथा गरिबी निवारण समूह नेपालले ग्रामिण महिलाहरुलाई सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो । टेवा नेपालको आर्थिक सहयोगमा सम्पन्न कार्यक्रममा बकैया गाउपालिकाका वडा नं ७ र ९ का महिलाहरुको सहभागिता रहेको थियो । तर जब स्वास्थ्य , महिला बालबालिका सम्बन्धी कार्यक्रम हुन्छ तब पुरुष पात्रको सहभागिता भने अत्यन्त न्यून हुने गरेको ग्रामिण स्वास्थ्य स्वमंसेविकाहरुको भनाइ रहेको छ । पुरुषहरु राजनितिक कार्यक्रममा अघि बढ्ने तर अन्य क्षेत्रमा भने न्युन उपस्थित हुनुले पनि महिलामा प्रजनन् स्वास्थ्य समस्या अझै गहिरायिमा पुगेर समाधानको उपाय अवलम्बन गर्न नसकिएको अध्यक्ष न्यौपानेले बताइन् ।
सुवासको ‘सपनाका अवयव’ विमोचित
Tags: No Comments
मकवानपुर । नेपाली कविता लेखनमा क्रियाशील कवि सुवास खनालको दाेस्राे कविताकृति ‘सपनाका अवयव’ औपचारिक रुपमा सार्वजानिक भएको छ । दुई दशकदेखि कविता लेखनमा संक्रिय कवि खनालकाे २०७१ सालमा ‘विचारको उल्टो नदी’ नामको पहिलाे कविताकृति प्रकाशित भएकाे थियाे ।
बुधबार सर्जक सञ्जाल मकवानपुरको आयोजनामा भएको कृति विमाेचन कार्यक्रममा भर्चुअल रुपमा भिडियोमार्फत खनालका बुवा आमा गोकर्ण खनाल र सुशीला खनालले संयुक्त रुपमा कविताकृति सार्वजानिक गरेका हुन् । खनालको दोस्रो कृति सपनाका अवयव शाब्दिक बुक्सले बजारमा ल्याएको हो ।

कार्यक्रममा पुस्तकबारे प्राध्यापक घनश्याम घिमिरेले मन्तव्य राखेका थिए। पुस्तककाबारे बोल्दै घिमिरेले खनालका कवितामा ससाना विषयमा पनि गम्भीर भाव पैदा गर्ने शक्ति रहेको बताए । कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि श्यामलले खनालका कविता सामाजिक उल्टो गतिको प्रतिरोधी रहेको बताए । अर्का वक्ता उदय अधिकारीले ‘सपनाका अवयव’का कविता आधुनिक समाजको चित्रण र त्यसले सिर्जना गरेको पीडाप्रति केन्द्रित रहेको बताए ।
कार्यक्रममा साहित्यकारहरू आर. सी. रिजाल, कौशल पाण्डे , ह्यग्रीव आचार्य , शान्ति प्रियवन्दना , अनिता न्यौपाने लगायतले मन्तव्य राखेका थिए । कार्यक्रमको सहजीकरण झरना साहित्यिक परिवारका अध्यक्ष दीपक गौतमले गरेका हुन् । दुई चरणमा भएको विमोचन कार्यक्रमअन्तर्गत दोस्रो चरणमा एन एस टेलिभिजनमार्फत पुस्तकसम्बद्ध भिडियो टिप्पणी प्रसारण गरिएको थियो । कविहरू मनु मञ्जिल , शकुन्तला जोशी , अनमोलमणी , अभय श्रेष्ठ, सुरेश श्रेष्ठ लगायतले भिडियोमा पुस्तकबारे आफ्नो भनाइ राखेका थिए ।
कवि तथा रासस अध्यक्ष श्यामलको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको उक्त कार्यक्रम सञ्जालका अध्यक्ष निमेष निखिलको सभाध्यक्षतामा भएको थियो ।
भिडियाे साभारः एन एस टेलिभिजन
मकवानपुर । पछिल्लो २४ घण्टामा थप २ हजार ९९६ जना कोरोना संक्रमणमुक्त भएका छन्। योसँगै नेपालमा कोरोना संक्रमण भएर निको हुनेको संख्या हालसम्म ९९ हजार ६सय ५ पुगेको छ। उनीहरू देशका विभिन्न स्थानका अस्पतालबाट संक्रमणमुक्त भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा.जागेश्वर गाैतमले जानकारी दिए यसअघि मंगलबारको तथ्यांकअनुसार नेपालमा कोरोना संक्रमणमुक्त हुनेको संख्या ९६ हजार ६ सय ९ रहेको थियो।
नेपालमा पछिल्लो २४ घण्टामा थप २६ जनाको कोरोना भाइरसको संक्रमणका कारण मृत्यु भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले पुष्टि गरेको छ। योसँगै नेपालमा कोरोनाले ज्यान गुमाउनेको संख्या ७ सय ९१ पुगेको छ।
यस्तै देशभर कोरोनाभाइरस संक्रमितको संख्या ४४ हजार नाघेको छ । बितेको २४ घण्टामा थप ५ हजार ७ सय ४३ जनामा कोरोनाभाइरस संक्रमण पुष्टि भएसँगै सक्रिय संक्रमितको संख्या ४४ हजार ४७६ पुगेको प्रवक्ता डा गौतमले जानकारी दिए ।
गाैतमकाका अनुसार हाल संस्थागत आइसोलेशनमा १४ हजार ६७६ र होम आइसोलेशनमा २९ हजार ८०० जना रहेका छन् । यस्तै बितेको २४ घण्टामा २० हजार ११८ जनाको पीसीआर परीक्षण भएको छ।
यस्तै मकवानपुर थप ६५ जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएका छन् । पुष्टि हुनेमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका ६३ जना र जिल्ला बाहिरका २ जना रहेका छन् ।
जिल्लामा हालसम्म २ हजार ५ सय जना बढीमा कोरोना पुष्टि भएको छ जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यलयले जानकारी दिएकाे छ । कार्यालयका अनुसार हालसम्म जिल्लामा १ हजार ५ सय ८० जना संक्रमित उपचार पछि निको भएका छन् । जिल्लामा हालसम्म मृत्यु भएका १९ जनामा कोरोनाको संक्रमण पुष्टि भएकाे छ । मृत्यु हुनेमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका १६ जना,बागमती गाउँपालिका,मनहरी गाउँपालिका र थाहा नगरपालिकाका १/१ जना गरी १९ जना रहेका छन् ।
हालसम्म जिल्लामा होम आइसोलेसनमा ८ सय ८१ जना र आइसोलेसनमा ८७ जना सक्रिय संक्रमित उपचाररत रहेका छन् । जिल्लामा कोरोना पुष्टि भएर थप उपचारको लागि जिल्ला बाहिर पठाईएको संख्या ९ रहेको बताइएकाे छ ।
मकवानपुरमा ३० जनामा कोरोना भाइरस संक्रमित थपिएका छन् । कार्तिक २ गते लिएको १ सय ८३ जनाको स्वाब परीक्षणमा मंगलबार राती आएको नतिजामा थप ३० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको हेटाैंडा उपमहानगरपालिकाका स्वास्थ्य अधिकृत भाेलानाथ चाैलागार्इले बताए ।
काेराेना पुष्टि हुनेमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका ६ जना, वकैया गाउँपालिकाका ६ जना,बागमती गाउँपालिकाका १२ जना, मनहरी गाउँपालिकाका ३ जना, मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका १ जना र मकवानपुर बस्ने जिल्ला बाहिरका ३ जना रहेका छन् ।

मकवानपुर ।नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघकाे आगामी मङ्सिर ११ र १२ गते ५४ औ वार्षिक साधारण सभाको मिति ताेकिए सँगै निर्वाचन तालिका बुधबार सार्वजनिक गरेकाे छ । महासंघले ३ ठाउँमा निर्वाचन गर्ने गरी निर्वाचन तालिका सार्वजनिक गरेको हाे।
महासंघको कार्यालय टेकु, कार्की व्याङकेट बबरमहल र प्रज्ञा प्रतिष्ठान कमलादीमा निर्वाचनका कार्यक्रम हरू गर्ने सूचनामा भनिएको छ। कोभिड १९ र सरकारले तोकेको स्वास्थ्य मापदण्डलाई पालन गर्दै भिन्दा भिन्दै ठाउँमा निर्वाचनका कार्यक्रम तय गरिएको महासंघले जनाएको छ।
दुई दिन हुने साधारण सभामा १२ गते निर्वाचन हुने बताइएको छ। उक्त निर्बाचनकोलागि उम्मेद्वारहरुको मनोनयन पत्र बुधवार देखिनै दाखिला गर्न सकिने छ। दाखिला भएको मनोनयन पत्रको आधारमा उम्मेद्वारहरुको पहिलो नामावली मङ्सिर चार गते साँझ ६ बजे प्रकाशित हुने छ। उम्मेद्वारहरुका विरुद्धमा परेका दाबि विरोधको छिनोफानो पछि अन्तिम नामावली मङ्सिर ८ गते प्रकाशन हुने सूचनामा भनिएको छ।