मकवानपुर । चेपाङ, वनकरीया र गाडी बोक्ने मान्छेहरूको समाचार समेटिएको पुस्तक छेलिएका अनुहार हेटौंडामा विमोचन गरिएको छ ।
मकवानपुरका पत्रकार प्रताप विष्टद्वारा लिखित पुस्तक ‘छेलिएका अनुहार’ बागमती प्रदेश सरकार भौतिक पूर्वाधार विकास राज्यमन्त्री सन्तबहादुर चेपाङ, हेटौंडा उपमहानगरका मेयर मिनाकुमारी लामा, सन्तोषी वनकरिया, कान्तिपुर दैनिकका सम्पादक उमेश चौहान, वरिष्ठ साहित्यकार तुल्सी थापाले सुयुक्त रुपमा विमोचन गरेका हुन् ।
छेलोएको अनुहार अल्पसंख्यक चेपाङ, वनकरिया समुदाय र राणाकालमा गाडी बोक्नेहरुको विषयमा तयार पारिएको कृति हो । पुस्तक सांग्रीला पब्लिकेशनले प्रकाशन गरेको छ ।
२०४९ साल फागुन १३ गतेदेखि कान्तिपुर दैनिकमा आवद्ध भएका विष्टले २०५० सालमा अल्पसंख्यक चेपाङ समुदायको विषयमा समाचार लेख्न सुरु गरेका थिए । यस्तै २०५२ सालमा वनमै रहेका वनकरिया समुदायको विषयमा समाचार लेखेका विष्टलाई चेपाङ र वनकरियाको पत्रकारको रुपमा उपमा समेत दिने गरेको छ ।
पुस्तक माथी त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. तारालाल श्रेष्ठ, चितवनका साहित्यकार एंव प्राध्यापक भूपिन, मकवानपुरका साहित्यकार तुल्सी थापा, लेखक चन्द्रकिशोर झालगायतले चर्चा गरेका थिए ।
चेपाङ, वनकरिया र गाडी बोक्नेको विषयमा तीन खण्डमा पुस्तकलाई विभाजन गरिएको उल्लेख गर्दै विष्टले भने,‘यो विशेषगरी चेपाङ र बनकरिया समुदायको विषयमा सुरुवातदेखि नै लेखिएको समाचारहरुकै एकीकृत आकारको रुपमा रहेको छ । यो एउटा दस्तावेज हो ।’ चेपाङ र वनकरिया समुदायका समस्या नै समस्याको कथाहरु समेटिएको विष्टले बताए ।
कान्तिपुर दैनिकका लागि मकवानपुर जिल्लाबाट समाचार लेख्नुहुने विष्ट वरिष्ठ सहायक उपसम्पादक हुन् । कान्तिपुरमा आवद्ध हुनुअघि विष्ट हेटौंडाबाट प्रकाशित हुने कुराकानी साप्ताहिक र काठमाडौंबाट प्रकाशित हुने योजना साप्ताहिकमा आवद्ध थिए ।
छेलिएका अनुहार चेपाङ तथा वनकरीयाहरूको लागि ऐतिहासिकता बुझ्ने गाइड भएको साहित्यकार भुपिनले बताए ।
मसान घाट, यसरी बन्यो धार्मिक पर्यटकीय पार्क
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्ला हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ९, १०, ११ र पदमपोखरी गाविस (हाल हेटौंडा १३) को सिमानामा पर्ने ३ नदीको संगम त्रिवेणी । जहाँ मानवीय चोलाको अन्त्यपछि जमघट हुन्थ्यो स्थानीयहरुको । अर्थात् दाह संस्कारको कर्ममा सहभागी हुन्थ्ये स्थानीयहरु ।
गाई बस्तु चराउन जाँदा डराउँथे र छेउ पर्दैनथे हम्मेसी । तर अब घण्टौं लगाएर, दिन तथा हप्ता बिताएर धाउँदै हेर्न आउने स्थान बनेको छ यही ठाँउ । “हेर्दा हेदै त्यो घाट यस्तो धाम बन्यो” हेटौंडा ९ का शम्भु न्यौपानेले भने । वि.स २०५२ साल अघि यो स्थान दाहसंस्कार गर्ने घाट थियो । जहाँ महादेवको सानो जीर्ण मन्दिर थियो सबैले मसान घाट भन्ने गर्थे, गोठालाहरु बस्तुभाउ चराउन जाँदा मसान लाग्ने भन्दै परपर हुन्थे ।
स्थानीय ६८ वर्षीय ईवरी न्यौपानेको अनरवत लगावको परिणाम आज पवित्र तीर्थ स्थल बनेको छ । घाटलाई धाम बनाउने न्यौपानेको सपनामा होस्टेमा हैंसे थपिदिए दानवीरुहरुसँगै स्थानीय तथा संघीय सरकारले । हाल दिनहुँ सयौंको सङ्ख्यामा धार्मिक पर्यटक तथा ज्येष्ठ नागरिक तीर्थयात्राका क्रममा आउने गरेका छन् । भ्रमणका लागि विभिन्न स्थानमा हिँडेका तीर्थयात्री पनि पूर्वपश्चिम राजमार्गबाट नजिक पर्ने हुनाले त्रिवेणीधाममा दर्शन गरेर मात्र जाने गरेका छन् ।
धामको नजिकै निवास भएका ईश्वरी न्यौपाने उज्यालो हुनु पूर्व नै यहाँ आइपुग्छु र उज्यालो घर्कदाँसम्म यहि हुन्छन् । न्यौपानेले भन्छन् “कहाँ कहाँ के के बनाउने भन्ने योजना दिउँसो यहाँ काम गर्दा सोचेको हुन्छु, बेलुकी सुत्नुअघि त्यसलाई लिपिबद्ध गर्छु, जसले गर्दा योजनाबद्ध रुपमा काम गर्न सहज छ ।”
पूर्व जनप्रतिनिधि न्यौपाने अहिले राजनीतिबाट पूर्ण रुपमा अलग्गीएका छन् । बहुदलिय व्यवस्थाकाे प्रारम्भ पछीकाे पहिलाे स्थानीय निकायकाे निर्वाचन, २०४९ मा हेटौडा नगरपालिकाका वडा नम्बर ९ काे वडा सदस्यमा विजयी न्याैपाने २०५४ मा वडाध्यक्ष भएका थिए । न्यौपानेले आफू जनप्रतिनिधि हुँदा यसबारे चिन्तन गर्न भ्याएनन् । बहालवाल वडा अध्यक्ष हुँदा नै यो ठाउँको ऐतिहासिक महत्व बोकेको जानकारी खोजकर्ता पण्डित देवीप्रसाद कोइरालाबाट पाए । त्यसपछि नै हो न्यौपानेले यो मसान घाटलाई धाम बनाउने योजना बुन्न थालेका ।
धाम बनाउने सपनाको सुरुवातमा ज्योतिष पण्डित केशवप्रसाद धितालको अध्यक्षता एकमहिने पाठपारायण लगाइयो । त्यसलगतै कुष्माण्ड सरोवार त्रिवेणीधाम विकास समितिको अध्यक्ष बनेका न्यौपानेले निकै लोकप्रिय कामको थालनी गरे । हाल त्रिवेणीधामको चर्चा र पहिचान देशभरि नै बनिसकेको छ । साढे ७ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको उक्त धार्मिक स्थल निर्माण गर्न तत्कालीन जिल्ला विकास समितिको पर्यटन विकास समितिले ३ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको थियो ।
पर्यटन विकास समितिले गरेकाे ३ लाख सहयोग नै सरोवर निर्माणको जग हो । “सुरुमा कम्पाउण्ड वाल र शिलान्यासको लागि हामीले ७२ टिप ढुङ्गा उठाएका थियौ ।” कुष्माण्ड सरोवरलाई हालको स्थानमा ल्याउन आफूमाथि भौतिक आक्रमण समेत भएको उनी स्मरण गर्छन् ।
कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणी धाममा एक महिने मकर मेला लाग्ने गरेको छ । रत्नावती, कर्णावती र कौशबाहीनीको संगमस्थलमा कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणीधाम स्थापना भएको हो । धाममा विशेष गरी उत्तरबाहिनी नदीको मूलबाट १०८ गौमुखी धारामा स्नान गर्ने भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको छ । १०८ धारा निर्माण प्रारम्भ भएको यो स्थलको परिवर्तन अत्यन्त लोभलाग्दो छ ।
द्वापरयुगको अन्त्यतिर पाण्डवहरू गुप्तबास बस्ने क्रममा रत्नावती (राप्ती), कर्णावती (कर्रा) र कौषबाहिनी (कुख्रेनी) को संगमस्थलमा स्नान गरेको स्कन्दपुराणमा व्याख्या गरिए अनुसार मकरमेला लाग्ने गरेको हो । यसै स्थानमा पाण्डवहरूले स्नान, सन्ध्या, तर्पण, दान आदि गरी देवीदेवताको आराधना गरेको विश्वास छ ।
माता कुष्माण्ड भगवतीले तपस्या गरी सिद्धि प्राप्त भएको सिद्धिक्षेत्र, पाँच पाण्डवहरूले श्राद्ध तर्पण गरेको, अम्वरिष राजाले भगवान विष्णुको आज्ञाले १०८ धारामा स्नान गरी सन्तान लाभ भएको लगायत बिभिन्न रोगहरू निदान भएको धर्म शास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार यस क्षेत्रको महत्व रहेको अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । तीनवटा नदीको संगमस्थलका साथै उत्तरबाहिनी नदीका कारण पनि यस क्षेत्रमा आएर गरिने स्नान विशेष महत्व रहेको उनले बताए ।
त्रिवेणीधाममा पर्यटक आकर्षणका विभिन्न माध्यम भएका कारण पनि आवतजावत गर्नेको सङ््ख्या दिनहुँ बढिरहेको त्रिवेणीधाम विकास समितिका अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । पण्डित देवीप्रसाद कोइरालाको अगुवाइमा यस स्थानको नाम कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणीधाम नामाकरण गरी २०६६ देखि मकरमेला लगाइ निर्माणको प्रक्रिया सुरु गरीएको थियो ।
कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणी धामको विकासका लागि विभिन्न समयमा लगाइएका धार्मिक कार्यक्रम तथा मेला महोत्सवमा उठेका रकमबाहेक नेपाल सरकार, बागमती प्रदेश सरकार, हेटौंडा उपमहानगरपालिकालगायतले पनि यसको निर्माणका लागि बजेट उपलब्ध गराइरहेको छ ।

धामका आकर्षण यि केन्द्रहरु
यो क्षेत्रको विशेष आकर्षणका केन्द्रहरु धेरै छन् । १०८ गौमुखी धारा, बोटिङ गर्ने डुङ्गा, सिस महल पार्क आदी । कुष्माण्ड सरोवर, हेटौंडाको इतिहास झल्काउने हेडम्बा नगरीको आकृति निर्माण गरिएको छ । पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने डुङ्गामा गर्मीको राहत मिल्न सक्छ ।
त्रिवेणीधामका देशकै नमूना धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्ने योजना रहेको अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । पार्कको भित्रिभागमा अवस्थित सिस महल अर्को आकर्षणको केन्द्र हो । सिस महल भित्रै पाँच पाडवले भगवतीलाई परिक्रमा गरिरहेको आकृति छ । यसै परिसरमा नेपालको नक्सालाई बोकेको महिलाको आकृति जो कोहीलाई पनि लोभ्याउने छ । देशभर र भारतीय तीर्थयात्रीहरु आउन थालेका छन् । यसै परिसरमा रहेको नेपाल धर्तिमाताले नेपालको नक्सालाई बोकेर बसेको फोटो झनै आकर्षक छ । हेटौंडाको नामाकरणबारे इतिहास बुझ्नको लागि समेत सहज होस् भनेर यहाँ पाँच पाण्डवहरु र हिडम्बालाई भिमसेनले आक्रमण गरिरहेको आकृति निर्माण गरिएको छ ।
मेला अर्को आकर्षक पाटो
यहाँ लाग्ने विभिन्न मेलाहरु पनि विशेष आकर्षणका केन्द्र हुन् । जसले धार्मिक पर्यटकहरुलाई लोभ्याउने गरेको छ । हरेक वर्ष माघ महिनामा लाग्ने एक महिने मकर मेलामा पुराणवाचन, बटुकाहरूको सामूहिक व्रतबन्ध, प्रत्येक दिन पाठपारायण, नित्य पूजाआजा हुने गरेको छ ।
द्वापरयुगको अन्त्यतिर पाण्डवहरू गुप्तबास बस्ने क्रममा रत्नावती (राप्ती), कर्णावती (कर्रा) र कौषबाहिनी (कुख्रेनी) को संगमस्थलमा स्नान गरेको स्कन्दपुराणमा व्याख्या गरिए अनुसार मकरमेला लाग्ने गरेको हो । यसै स्थानमा पाण्डवहरूले स्नान, सन्ध्या, तर्पण, दान आदि गरी देवीदेवताको आराधना गरेको विश्वास छ ।
यसैगरी यो स्थानमा कुष्माण्ड नवमीको दिनमा कुभिन्डोमा सुनको प्रतिमा राखेर दान गरेमा पृथ्वी दान गरेबराबरको पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ । मेलामा भक्तजनले कुभिण्डो र त्यसमाथि सुवर्ण (सुन) दान गर्नेहरुको भीड लाग्ने गरेको छ । भक्तजनहरूलाई पापहरूबाट मुक्त गराउने माताका रुपमा कुष्माण्ड परिचित छिन् । उनै कुष्माण्डको नामबाट स्थापित कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणीधामले वर्षेनी मेला गर्ने गर्दछ । तीन नदीको संगममा रहेको यस ठाउँमा कुष्माण्ड नवमीका दिन कुष्माण्ड भगवतीले तपस्या गरेर सिद्धि प्राप्त गरेको दिनको रुपमा विश्वास गरिन्छ ।
त्यहाँ कुष्माण्ड भगवतीको मन्दिर, गणेश मन्दिर, ब्रह्मकुण्ड, विष्णुपादुका, एक सय आठ गौमुखी धारा, कुष्माण्ड भगवती सरोवर, शिवालय, राधाकृष्ण मन्दिर, हवन कुण्डलगायत सुन्दर बगैंचा निर्माण गरिएको छ । धामको एक छेउमा पहिलेदेखि चल्दै आएको दाहसंस्कारलाई व्यवस्थित गरेर निरन्तरता दिइएको छ । जहाँ दहासंस्कारको लागि स्थान बनाइएको छ भने क्रियापुत्री भवन समेत सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।

मेला माथिको मान्यता
कार्तिक शुक्ल नवमी कुष्माण्ड नवमी सत्य युगादी शुरूवात भएको दिन र कुष्माण्डा भगवतीले तपस्या गरी सिद्धी प्राप्त गरेको दिन मानिन्छ । यसै दिनमा यस तीर्थमा देवीदेवता आउने विश्वासको साथ १०८ धारामा स्नान गरी कुभिण्डोमा सुनको प्रतिमा राखी पहेंलो कपडाले छोपी दान गर्नाले आयु, आरोग्य, सुख शान्ति र मोक्ष प्राप्त हुने उल्लेख पाइन्छ । मकरसंक्रान्ति एवं माघमेला महिना भरी लाग्ने हुँदा महा पर्व मानिन्छ । सूर्य धनुराशिबाट मकर राशिमा सरेर उक्त राशिमा रहेसम्म माघ १ गते देखि मसान्तसम्मको समयलाई मकर मास भनिन्छ ।
माघ १ गतेबाट उत्तरायण प्रारम्भ हुन्छ । दक्षिणायनमा भन्दा उत्तरायणमा गरिने शुभ कर्मबाट फल प्राप्त हुने कुरा धार्मिक मान्यता रहेको छ । सत्य युगमा तप गरेको फल मकर सक्रान्ति तथा मकर माहनामा स्नान, दान गर्दा पाउन सकिन्छ भन्ने शास्त्रको भनाइ छ । धाममा १८ पुराण तथा उपपुराण मध्ये एक माघ एक महिनाभर पाठ परायण कथा प्रवचन, हवन, तपेण आदि गरिन्छ, माघमा गरिने कार्यलाई विशेष महत्व शास्त्रले दिएको छ ।
“१०८ गौमुखी धारा र एक माता कुष्माण्डा भगवतीका पाउबाट प्रवाहित जलबाट स्नान गर्न मिल्ने ढुङ्ग धारा समेत गरी १०९ धाराको व्यवस्था गरिएको छ । परिसरमा रहेको गणेश मन्दिर, कुष्माण्डा भगवती मन्दिर, विष्णु पादुका, बम्हकुण्ड, राधाकृष्ण मन्दिर, शिव मन्दिर, हवन भवन, व्यासासन भवन, नाग स्थान, तपस्यारत भगवती सहित सरोवर, बालउद्यान, हेटौडाको चिनारी सहित हिडिम्बा तथा शिशमहल विशेष आकर्षणको केन्द्र हुन् ।
यसैगरी क्रिया पुत्री भवनले स्थानीयको आवश्यकतालाई सम्बोधन गरेको छ । सरोवर परसरमै रहेको विश्राम स्थलहरू, फूल बगैचा, हिंड्ने स्थानमा गरिएको सजावट पनि आकर्षक छन् । समितिले परिसर भित्र गौतम बुद्वको मुर्ति बनाइने योजना पनि रहेको छ । पार्क भित्र अतिथि गृह, स्नान गर्दा कपडा फेर्ने लकर सहित भवन, खानेपानी तथा सिंचाई लगायतको व्यवस्था रहेको छ ।

उत्पत्ति बारे
कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम धार्मिक मान्यताका आधारमा कुशको जराबाट उत्पत्ति भएको भन्ने विश्वास छ । न्यौपानेका अनुसार हेटौंडा उपमहानगरपालिका ९, १०, ११ र १३ नं. वार्डको सिमानामा अवस्थित यो स्थान सनातन धार्मिक ग्रन्थहरू स्कन्द पुराणको हिमवत खण्ड, महाभारतको आदि पर्व, वनपर्व, वराह, वायुपुराण आदिमा यस त्रिवेणी धामको महिमा वर्णन भएको पाइन्छ ।
तीन नदीको संगम यो धामले नदी क्षेत्रको जग्गालाई संरक्षण गरेको छ । धामको पूर्वमा कर्रा नदी, पश्चिम तर्फ कौशवाही उत्तर वाहिनी नदी, उत्तर तर्फ रत्नवती, दक्षिण तर्फ व्यक्तिगत भोग चलनमा रहेको ऐलानी जमिन छ । यहाँ १०८ गौमुखी धारा लगायत मन्दिर सरोवर आदि स्थापित छन् । गुरूयोजना अनुसार थप निर्माण गर्न बाँकी रहेको समेत ७ विगाह ५ कठ्का जमिन रहेको छ ।
स्थापना वि.सं. २०५२ सालमा त्रिपुरेश्वर शिवालय स्थापना भई अस्त व्यस्त अवस्था रहेको यो क्षेत्रमा २०६६ सालमा विधिवत् कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम दर्ता र ०६७ जेष्ठ ५ मा १०८ धाराको शिलान्यास गरी ०६७ कार्तिक शुक्ल नवमी कुष्माण्ड नवमी कार्तिक २९ गतेदेखि १०८ धारामा पानी ल्याइएको थियो । सुरुमा पोलिथियन पाईपको धाराबाट पानी सञ्चालन गरी स्नान गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो । अनरवत लगाव र मेहनतपछि ०६७ माघ १ गते गौमुखी धाराबाट पानी प्रवाहित गरी स्नान गर्ने कार्यको थालनी गरिएको थियो ।
२०६७ आश्विन २२ गते शुक्रबार घटस्थापनाका दिन कुश्माण्ड भगवतीको स्थापना र नवरात्री पूजा तथा जमरा राखेर सुरूवात गर्दै २०७० मा भगवती मन्दिर पूर्ण र क्रमशः निर्माण गर्दै अघि बढ्दै गईरहेको छ । पुरानो बगरलाई पन्छाउँदै पन्छाउँदै व्यवस्थित गरिएको छ । नदिको आसपासमा हजार मिटरभन्दा बढी तटबन्धन भइसकेको छ । जसले आपसपासको खेतीको समेत सुरुक्षा गरेको छ ।
३० वर्ष राजनीतिक भूमिकामा रहेका न्यौपाने, अहिले सबै दललाई समान मान्दछन् । “मेरो लागि कुनै पनि दल ठुलो र सानो छैन, सबैको लागि यो धाम साझा बनाउन सकियोस्, यहाँ राजनीतिक रङ्ग दिन चाहन्न” उनले भने “सबै दल र व्यक्तिको साथ छ पनि मैले पाएको छु।”

यि काम बाँकी छन्ः
धामको मुख्य आकर्षणको रुपमा रहेको सिस महलमा पंखाले धान्ने अवस्था छैन, चिसो बनाउन एसीको आवश्यकता छ । अतिथीहरु आउँदा भित्र पस्नै नसक्ने गर्मी छ । हेटौंडाको उत्पात्ति, महत्व, पाँच पाण्डवहरुको सन्दर्भको इतिहास समेटेर वृत्त चित्र बनाउने योजनामा छ, जहाँ वृत्तचित्र हेर्दै व्यत्तिले जानकारीहरु टीपोट गर्न सकोस्, टेलीभिजबाट सबै जानकारी दिन सकियोस् भन्ने योजना छ, बजेटको अभावले काम अधुरा छन् । वृत्त चित्रको लागि लेखन सामग्री आफैंले तयार गरेको तर, बजेट माग गर्ने बेलामा बिरामी परे योजना उसै थन्केको न्यौपानले बताए । अर्को योजना बुद्धको मुर्ति निर्माण बाँकी छ । पार्क भित्र कम्तिमा १० फिट अग्लो बुद्धको मुर्ति बनाउने योजना छ ।
सुरक्षा भवन बनाउन बाँकी छ । क्रिया पुत्रीको लागि बनेको भवनलाई व्यवस्थित गर्न बाँकी छ । कृयापुत्री भवन अहिले पनि छ तर हामीले राम्रो व्यवस्थापन गर्न बाँकी छ । दाहासंस्कारको क्षेत्रमा पनि काम बाँकी छ । १०८ धारामा स्नान गर्नेलाई पोषाक फेर्ने कोठाको व्यवस्था गर्न बाँकी छ । लकर सहितको कोठाको व्यवस्था गर्ने योजना भएपनि काममा बजेट अभाव छ । स्नान गर्न आउनेलाई आफ्ना मोबाइल पर्स, पोषाकहरु लकरमा राखेर चाबि लिएर ढुक्कले स्नान गर्न वातावरण बनाउन सकिएको छैन । मुख्य बजारबाट धामसम्म पुग्ने बाटोको केही भाग स्याब गर्न बाँकी छ ।
न्यौपानेका अनुसार यो धामको लागि हालसम्म ७ करोड रुपैयाँलगानी भएको छ । धामको विकास भएसँगैै प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रुपमा रोजगारी ५० जनाले रोजगारी पाएका छन् । नेतृत्वमा रहेको दलका नेताहरुले कार्यकर्ताको आवश्यकतालाई हेरे बजेट छर्ने परिपाटीको कारण समयमा सही विकास हुन नसकेको अध्यक्ष न्यौपानेले गुनासो गरे । “नेतृत्वले सानो एउटा मन्दीर बनाए अलपत्र पार्ने हैन, केही व्यक्तिलाई रोजगार दिन सकियो भन्ने तर्फ ध्यान जानु आवश्यक छ” उनले भने “सदुपयाग हुने ठाँउमा लगानी गर्न सरकारले ध्यान दिओस् ।”

यद्यपि धामको धार्मिक तथा पर्यटकीय विकास हुनुपर्ने आवश्यकतालाई मनन गर्दै भक्तजनहरुले स्वतस्फुर्त रुपमा मन्दीर, प्रतिक्षलय, ब्रम्हकुण्ड, बस्ने कुर्सिहरुमा लगानी गरेका छन् । देश संघीयतामा आएसँगै स्थानीय सरकार (हेटौंडा उपमहानगरपालिका) बागमती प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले सिमित सहयोग गरेको छ ।
“ठुला र चौडा सडक, आठ/दश तले घर मात्रै विकासको सुचक हैन । प्रदेशको राजधानीमा आकर्षण गर्ने स्थान पनि चाहिन्छ । प्रदेशको राजधानी मकवानपुर प्रवेश गरेपछि आफ्नो काम सकेर घुमफीर र केही ज्ञान लिन सकियोस भन्ने हेतुले लगानी गरिनु पर्छ” भन्छन् अध्यक्ष न्यौपाने ।
मकवानपुरको हेटौंडाबाट पूर्वमा रहेको मकवानपुरगढी दरबार तथा दक्षण पूर्वमा रहेको मुर्तिपार्क, पश्चिममा रहेको शहिद स्मारक, उत्तरमा रहेको पर्यटकीय नगरी थाहा नगरपालिका तथा पूर्वी उत्तरमा रहेको चिसापानी गढी र दक्षिणमा रहेको चुरियामाइ मन्दिर तथा सुरुङ मार्गलाई स्थानीय सरकारले पर्यटन रुटको रुपमा विकास गर्नुपर्ने उनले औल्याए ।


कोठामै सिमित सेल्टरदाताको स्मृति सभा
Tags: No Comments
मकवानपुर । जसले गाउँ गाउँको कुना कन्दरासम्म कम्युनिस्ट विचार रोप्यो र संगठनलाई बलियो बनायो । जसले शंकटमा आफ्नो ज्यानको बाजि राखेर कम्युनिस्ट विचार बोक्यो र निर्धक्क भएर विचार पोख्न उत्प्रेरित गर्यो ।
जसले जीवनलाई पदभन्दा संगठन र सामाजिक हितको खातिर लगायो उस्को संझनामा आज मकवानपुरको केहि कम्युनिस्टहरूले सानो कोठामा सिमित व्यक्तिको उपस्थितिमा स्मृति सभा आयोजना गरेको छ । हो, नेकपा एमालेजनहरूले सेल्टरदाताको उपमा दिएर पार्टी आमाको रूपमा मान्दै आएको स्वर्गीय बालकुमारी थापाको दोस्रो स्मृति सभा पार्टी कार्यालयको सानो हलमा सिमित गरियो ।

तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले २ जेठ २०३६ मा जनमतसंग्रह घोषणा गरेलगत्तै नेपाली कांग्रेसले प्रजातन्त्रको पक्षमा प्रचार थाल्यो । तत्कालीन नेकपा मालेले भने सक्रिय बहिष्कार गर्ने निर्णय गर्यो । जुन निर्णय थापाकै घरमा गरिएको थियो ।
मकवानपुरको हटिया, राजदेवीस्थित पार्टी सेल्टरमा नेकपा मालेका तत्कालीन महासचिव सीपी मैनालीसहित झलनाथ खनाल, माधवकुमार नेपाल, मोदनाथ प्रश्रित, मुकुन्द न्यौपाने, मदन भण्डारी, जीवराज आश्रित, प्रदीप नेपाल लगायत नेताहरू सहभागी केन्द्रीय कमिटी बैठकले यो निर्णय गरेको थियो ।
मकवानपुरकै पहिलो सेल्टरदाता थापाले २०३३ देखि २०४६ सालसम्म पार्टी कार्यालय जस्तै बनाइन् ।
३–४ वैशाख २०३७ मा त्यही घरमा भएको ‘अगुवा महिला कार्यकर्ता प्रथम राष्ट्रिय भेला’ ले अखिल नेपाल महिला (अनेम) संघ स्थापनाको निर्णय गरेको थियो । आज अनेमसंघ मकवानपुरको आयोजनामा भएको स्मृति सभामा पार्टीको सिमित व्यक्तिहरू मात्रै सहभागी थिए ।

अखिल नेपाल महिला संघ संस्थापक अध्यक्ष स्वर्गीय थापाको दोस्रो स्मृति सभा अध्यक्षता जिल्ला अध्यक्ष सुमित्रा काफ्ले विभिन्न व्यस्तताका बाबजुद सिमित रूपमा स्मृति सभा गर्न परेको बताइन् । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथीको रूपमा उपस्तिथ पार्टी केन्द्रिय सदस्य तथा अनेमसंघ केन्द्रिय सचिवालय सदस्य जुनेली श्रेष्ठले थापाको जीवनसंघर्षबाट आफूहरूले धेरै सिकेको स्मरण गरिन ।
“दिदिको जीवनकालको घटना, संघर्ष सम्झदा र आज उहाँ हामीबिच भौतिक रूपमा हुनुहुन्न भन्न पनि गाह्रो हुन्छ” श्रेष्ठले अबरुद्ध गलापार्दै भनिन् “उहाँले सधै
पहाड जस्तो मृत्यु हुनुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो, त्यो के भन्नुभको हामी बुझ्दैनथ्यौ,आज बुझ्ने भयौ,उहाँको मृत्युु पहाड जस्तै पनि भयो ।”
थापालाई नचिनेको कारण स्मृति सभामा महिलाको मात्रै उपस्थिति भएको उनको बुझाई छ । “उहाँ महिला मात्रै हुनुहुन्थेन, पार्टीको आमा हुनुहुन्थ्यो तर आज खै उहाँको सम्मानमा उपस्थिति ?” श्रेष्ठले प्रश्न गरिन् । स्मृति सभा थापाकै घरमा पुगेर, खचाखच उपस्थितिमा हुनुपर्नेमा त्यसो नभएको प्रति श्रेष्ठले आफैलाई पीडाबोध भएको बताइन् । अनेमसंघले थापाको योगदानको महत्त्व बुझाउन अब अनेमसंघले भूमिका खेल्नुपर्ने उनले बताइन् । “संगठनको नाता अन्य नाता जस्तो हैन मजबुत हुन्छ” श्रेष्ठले भनिन् ।
कार्यक्रममा पार्टी केन्द्रिय सदस्य तथा जिल्ला इन्चार्ज रामेश्वर रानाले भूमिगत कालमा अति नै कष्टकर काम गरेर अखिल नेपाल महिला संघलाई स्थापित गर्दा थापाको योगदानको स्मरण गरे । “उहाँको विचार र दृष्टिकोणलाई हामीले फैलाउनु पर्छ” रानाले भने ।
यसैगरी बागमती प्रदेश पुर्व मुख्यमन्त्री तथा पार्टी केन्द्रिय सल्लाहकार सदस्य डोरमणी पौडेलले पुर्वजहरूले पार्टीमा गरेको मेहनतको कदर हुने संस्कारको बिकास गर्नुपर्ने बताए । “बर्षमा एक दिन मात्रै हैन,उहाँहरूको योगदानलाई हेरेर हामी अघि बढौ”पौडेलले भने ” बालकुमारी स्मृति प्रतिष्ठान स्थापना गर्ने कुरा किन पुरा भएन?” यस्तो काम गर्न सके सदा स्मरणीय बनाउने भएकोले यसतर्फ लाग्न पौडेलले आग्रह गरे ।

कार्यक्रम अनेमसंघ केन्द्रिय सदस्य तथा जिल्ला इन्चार्ज पद्मा पौडेलले महिला भएकोले घरायसी आफ्नो जिम्मेवारी भ्याएर थापाले पार्टीको लागि गरेको काम हेरेर आजको पुस्तालाई उर्जा मिलेको बताइन् ।
मकवानपुरकै पहिलो सेल्टरको रूपमा रहेको थापाको घर हेटौंडा १७ मा पर्छ ।थापाले आफ्नाे घरलाई बिं स २०३३ देखि २०४६ सालसम्म पार्टी कार्यालय जस्तै बनाएको नेकपा केन्द्रिय सचिवालय सदस्य श्रेष्ठले बताइन् । मुटु रोगको समस्या झेल्दै आएकी थापाको २९ असार २०७७ सोमबारको दिन ७६ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशमा युवा नीतिलाई अन्तिम रुप दिन आयोजना गरिएको गोष्ठी आज सकिदै छ । गोष्ठीबाट युवा नीतिको लागि महत्वपूर्ण सुझावहरु तथा मार्गदर्शन प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
मकवानपुरको इन्द्रसरोवर स्थित कुलेखानीमा बागमती प्रदेशभरका युवाहरुको गोष्ठि भइरहेको छ । प्रदेशमा अब हुने युवा नीतिका विषयलाई अन्ति रुप दिनका लागि भेला गरिएको प्रदेश युवा परिषद्, बागमती प्रदेशका कार्यकारी उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाँइले बताए ।
प्रदेशका युवा तथा खेलकुद मन्त्री रत्न प्रसाद ढकालको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको गोष्ठीमा जिल्ला युवा समितिका १३ जिल्लाका अध्यक्षहरु, पार्टीका जनवर्गिय संगठनका केन्द्रका अध्यक्षहरु लगायतकाको सहभागितामा युवा नीति बनाउन लागिएको हो ।
कार्यक्रममा नेपाली काँग्रेस बागमती प्रदेशका सचेतक राधा घले, युवा नीति मस्यौदा समिति संयोजक आरके ढुंगाना, समिती सदस्यहरु महेन्द्र पौडेल, कोपिला, खरेल, सुशील गिरी, रमेश घिमिरे रहेका छन् ।
कार्यक्रममा राष्ट्रिय युवा परिषद्का कार्यकारी उपाध्यक्ष सुरेन्द्र बस्नेत, युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयका सचिब ध्रुव गैडा, अनेरास्ववियुका अध्यक्ष सुनीता बराल, केन्द्रीय युवा नेताद्वय लेखनाथ न्यौपाने र हिमाल शर्मा, राष्ट्रिय युवा परिषद्का पूर्व उपाध्यक्ष माधब ढुंगेल समेतको उपस्थिती रहेको छ ।
आँचल साहित्य कला पुञ्जद्वारा १० जना स्रष्टा सम्मानित
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुरका नारी साहित्यकारहरुको साहित्यिक संस्था आँचल साहित्य कला पुञ्जले हेटौंडामा एकसाथ १० जना स्रष्टालाई सम्मान गरेकाे छ ।
शनिबार साहित्यका विभिन्न विधा, पत्रकारिता, कला तथा खेलकुद क्षेत्रमा योगदान पुर्याएका स्रष्टाहरुलाई आँचलले सम्मान गरेकाे हाे ।साहित्य, कला, खेलकुद तथा पत्रकारितालगायतका क्षेत्रमा योगदान दिएर त्यस क्षेत्रको पहिचानलाई अझ उचाईमा लैजाने स्रष्टाहरुलाई एकसाथ सम्मान गरिएकाे आँचलकी अध्यक्ष अनिता न्यौपानेले जानकारी दिइन् ।
कोभिड–१९ का कारण २०७८ सालमा प्रदान गर्नुपर्ने सम्मान तथा पुरस्कार यसवर्ष प्रदान गरिएकाे हो । आँचल साहित्य कला पुञ्जको चौथो अधिवेशनको अवसरमा मकवानपुरसहित अन्य जिल्लाका स्रष्टालाई हेटौंडामा सम्मान गरिएकाे अध्यक्ष न्यौपानेले बताईन ।
मकवानपुरका अग्रज पत्रकार परियार सम्मानित
मकवानपुरका अग्रज पत्रकार कृष्णराम परियार सम्मानित भएका छन् । राष्ट्रिय समाचार समिति मकवानपुरका समाचारदाता परियारलाई आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरले शनिबार नगद ७ हजार ७ सय ७७ रुपैयाँसहित सम्मान गरेको छ । ४३ वर्षदेखि पत्रकारितामा क्रियाशील परियारलाई इश्वर लम्साल स्मृति पत्रकारिता सम्मान, २०७८ प्रदान गरिएको हो ।
पुञ्जले पत्रकार परियारसहित साहित्यकारहरु जनार्दन खनाल, तीर्थदेवी शिलवाल, सरिता तिवारी, देवराज खरेल, प्रशन्ना चौलागाईं, भूषिता वशिष्ट, छवी अनित्य, चित्रकार ऋत्विक के.बी. र मकवानपुरकी प्रहरी निरीक्षक चुडाकुमारी खड्कालाई नगद सहित सम्मान गरेको हो ।
पुञ्जकी अध्यक्ष अनिता न्यौपानेको सभाध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाकी मेयर मीनाकुमारी लामाको प्रमुख आतित्थ्यता रहेको थियो । कार्यक्रममा साहित्यकारहरु निमेश निखिल, आरसी रिजाल, गायिका शुसिला पाण्डे मानन्धरलगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।
सम्मानित व्यक्तित्व तथा पुरस्कारहरु
बालकुमारी जगन्नाथ भेटवाल स्मृति साहित्य सम्मान –२०७८
समाजसेवी हरिवंश भेटवालले आफ्नो मातापिताको नाममा स्थापना गरेको बालकुमारी जगन्नाथ भेटवाल स्मृति साहित्य सम्मान–२०७८ लामो समय मकवानपुरको साहित्यमा सेवा गरेर, साहित्यलाई पछ्याउँदै हिँड्नु भएकी साहित्यकार तीर्थदेवी सिलवाललाई प्रदान गरिएकाे छ । सिलवाललाई १० हजार १ राशी र सम्मानपत्रसहित सम्मानित गरिएकाे हाे । १ लाख २५ हजारको अक्षयकोष स्थापना गरेर सुरुवात गरिएको यो सम्मान २०७४ सालमा स्थापना भएको हो । साहित्यमा कलम चलाउने नारी साहित्यकारलाई मात्र दिइने यो सम्मान पाउने पहिलो व्यक्ति मकवानपुरकी कवि प्रतिमा पाठक हुन । २०७५ सालका लागि रुकु कार्कीलाई प्रदान गरिएको थियो । यो सम्मान संस्थाबाट स्थापना भएको अक्षयकोषसहितको पहिलो सम्मान हो ।
प्रतिभा घिताल छन्द पुरस्कार–२०७८
आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक अध्यक्ष मुना अर्यालले आफ्नो दिदी प्रतिभा धितालको नाममा स्थापना गरेको प्रतिभा धिताल छन्द पुरस्कार–२०७८ का लागि झापामा जन्मनु भएकी साहित्यकार विशेषत छन्दलाई माया गर्ने भुषिता बशिष्ठलाई प्रदान गरिएकाे छ । एक लाख अक्षयकोषको व्याजबाट प्रत्येक वर्षमा छन्दमा कलम चलाउने नारी साहित्यकारलाई यो पुरस्कार प्रदान गरिदै आएकाे छ । १० हजार १ रुपैयाँ राशीको यो पुरस्कार २०७५ सालमा स्थापना भएको हो । पहिलो पटक यो पुरस्कार महाकाव्यकार बुनु लामिछानेलाई प्रदान गरिएको थियो । त्यसैगरी प्रभा भट्टराई र कृष्णदेवी शर्मालाई प्रदान गरिसकिएको छ ।
ईश्वर लम्साल स्मृति पत्रकारिता सम्मान –२०७८
आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक उपाध्यक्ष स्वर्गिय अप्सरा तिम्सिना लम्साल तथा छोरा प्रकाश लम्सालले आफ्नो ससुराबा/बुबाको नाममा स्थापना गरेको ईश्वर लम्साल स्मृति पत्रकारिता सम्मान– मकवानपुर जिल्लाको पत्रकारिताका क्षेत्रमा लामो समयदेखि क्रियाशिल अग्रज पत्रकार कृष्णराम परियारलाई प्रदान गरिएकाे छ । आँचलले एक लाख रुपैयाँको अक्षयकोषको व्याजबाट प्रत्येक वर्ष पत्रकारिताको क्षेत्रमा विशेष योगदान पु¥याउने व्यक्तिलाई यो सम्मान प्रदान गर्दै आएको छ । परियार ७ हजार ७ सय ७७ नगद तथा सम्मानपत्रबाट सम्मानित भएका हुन् । २०७५ सालमा स्थापना भएको यो सम्मान पहिलो पटक अग्रज पत्रकार कौशल पाण्डेलाई प्रदान गरिएको थियो । यस अघी मकवानपुरका अग्रज प्रताप विष्ट, नवराज शर्मा पनि यो सम्मानबाट सम्मानित भइसकेका छन ।
टीकादत्त–मायादेवी–कुलकुमारी साहित्यिक पुरस्कार–२०७८
साहित्यकार रुकु कार्की तथा बहिनीहरु प्रमिला शर्मा, अम्बिका उप्रेती, अन्जु उप्रतीले स्वर्गिय पिता तथा माताद्धयको नाममा स्थापना गरिएको टीकादत्त–मायादेवी–कुलकुमारी साहित्यिक पुरस्कार–२०७८ हेटौडाका कवि निवन्धकार देवराज खरेललाई प्रदान गरिएकाे छ । खरेल ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ राशी र सम्मानपत्रसहित सम्मानित भएका हुन् । १ लाख ५० हजारको अक्षयकोष स्थापना गरेर सुरुवात गरिएको यो सम्मान २०७६ सालमा स्थापना भएको हो । साहित्यमा कलम चलाउने व्यक्तिलाई दिइने यस सम्मान यस अघी ललिता दोषी र निमेष निखिललाई प्रदान गरिएको थियाे ।
अप्सरा तिम्सिना लम्साल स्मृति साहित्य सम्मान–२०७८
आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक उपाध्यक्ष तथा २०७३ देखि २०७५ सम्म अध्यक्षको रहेकी स्वर्गिय अप्सरा तिम्सिनाको नाममा उनका मातापिता गजाधर तिम्सिना तथा जशोधा तिम्सनाले स्थापना गरेको अप्सरा तिम्सिना लम्साल स्मृति साहित्य सम्मान–२०७८ चितवनमा बसेर साहित्यमा आफ्नो बलियो उपस्थिति जनाउने हुने कवि सरिता तिवारीलाई प्रदान गरिएकाे छ । १ लाख ९० हजार अक्षयकोषको प्राप्त व्याजबाट प्रत्येक वर्ष साहित्यको क्षेत्रमा विशेष योगदान पु¥याउनु हुने व्यक्तिहरुलाई १५ हजार १ राशीसहित सम्मान प्रदान गरिदै आइएकाे छ । । यो सम्मान यस वर्षदेखि प्रदान गरिएकाे हाे ।
मुक्ति तारा नव प्रतिभा सम्मान २०७८
समाजसेवी तथा साहित्यसेवी मुक्तिगोविन्द वैद्य तथा उनकी धर्मपत्नी तारा वैद्यको नाममा स्थापना गरेको मुक्ति तारा नव प्रतिभा सम्मान २०७८ नवसर्जक साहित्य चौतारीकी केन्द्रिय अध्यक्ष प्रसन्ना चौलागाईँलाई ५ हजार १ राशीसहित सम्मान गरिएकाे छ । साहित्यमा कलम चलाउनु हुने नवप्रतिभाहरुलाई यो सम्मान दिइदै आएको छ । यो सम्मानबाट पहिलो पटक प्रसिद्धिका लम्साललाई सम्मानित भएकी थिइन् ।
खड्ग बनस्खण्डी प्रतिभा सम्मान– २०७८
मकवानपुरका हास्यव्यङ्ग्यकार डा. गणेशकुमार पौडेलले आफ्नो पिताको नाममा स्थापना गरेको खड्ग बनस्खण्डी प्रतिभा सम्मान– २०७८ साहित्यकार जनार्दन खनाललाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ । ५ हजार १ रुपैयाँ राशीसहित सम्मान प्रदान गरिने छ । । यो सम्मानबाट पहिलोपटक रामचन्द्र आचार्य ‘फुर्सदी’ सम्मानित भएका थिए । पुरस्कार स्थापनकर्ता पौडेलको २०७९ असार ७ गते निधन भएको छ ।
मङ्गलादेवी श्रेष्ठ बाल प्रतिभा सम्मान– २०७८
शिक्षाविद् देवप्रसाद श्रेष्ठले आफ्नो आमाको नाममा स्थापना गरेको मङ्गलादेवी श्रेष्ठ बाल प्रतिभा सम्मान– २०७८ यस वर्षका लागि चित्रकारिताका उदयमान नवप्रतिभा ऋत्विक के. बी. लाई प्रदान गरिएकाे छ । ऋत्विकले पछिल्लो समय साहित्यमा पनि आफ्नो उपस्थिति देखाउन थालेका छन । ऋत्विक ३ हजार ५ नगरसहित उक्त सम्मानबाट सम्मानित भएका हुन् ।
आँचल साहित्य /कला सम्मान २०७८
आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरले आफ्नै संस्थाको नाममा स्थापना गरेको आँचल साहित्य/कला सम्मान २०७८ खेलकुदतर्फ भलिबलको क्षेत्रमा विशेष योगदान पु¥याउने हुने भलिवल खेलाडी चुडा खड्कालाई ५ हजार १ राशीसहितको यो सम्मान प्रदान गरिएकाे छ । समाजसेवी/साहित्यसेवी मुक्ति गोविन्द वैद्यले उक्त सम्मानकाे नगद सौजन्य गरेका छन । यसअघि यो सम्मानबाट कलाकार सूर्य सन्यासी सम्मानित भएका छ्न् ।
सुन्तलीमाया युवा प्रतिभा सम्मान २०७८ चन्द्र किरण श्रेष्ठ र मेनुका शर्माले स्थापना गर्नु भएको यो सम्मानबाट नेपाली लेखक संघ मकवानपुरका अध्यक्ष छवि अनित्य सम्मानित भएका छन । युवाहरूलाई प्रदान गरिने सम्मानको राशी १० हजार १ रहेको छ । २०७७ मा स्थापना भएको यो पुरस्कारबाट यस अघि मकवानपुरकै कवि सुवास खनाल सम्मानित भएका थिए ।
