नेपाली चलचित्र अभिनेत्री जेनी कुँवर (जानकी) ले आत्महत्या गरेकी छन् । गत वर्षबाट मानसिक तनाव भोगिरहेकी जेनीलाई बिहीबार बेलुका करिब ८ बजेतिर काठमाडौं थापागाउँस्थित सनराइज सिटी अपार्टमेन्टको उनकै फ्ल्याटमा झुन्डिएर आत्महत्या गरेको अवस्थामा भेटिएको छ ।
महानगरीय प्रहरी वृत्त बानेश्वरका प्रहरी निरीक्षक केशर न्यौपानेका अनुसार उनको शव सोही अपार्टमेन्टभित्र झुन्डिएको अवस्थामा पाइएको थियो ।
यो समाचार तयार पार्दासम्म प्रहरीले उनको शवलाई पोस्टमार्टमका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगन्ज पठाएको छ । प्रारम्भिक अनुसन्धानपछि मुचुल्का तयार गरेर शवलाई पोस्ट मार्टमका लागि पठाएको प्रहरीले जनाएको छ । उनको पोस्टमार्टम र थप अनुसन्धानपछि आत्महत्याको कारण खुल्ने प्रहरीले जनाएको छ । प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार मानसिक समस्याका कारण उनले आत्महत्या गरेको हुन सक्ने प्रहरीको अनुमान छ ।
फिल्मी अभिनय र सांसारिक सुख छाडेर वैराग्य अँगाल्दै साधु जीवनमा लागेकी उनले कसरी आत्महत्या गरिन् भनेर परिवारका सदस्यले प्रश्न उठाएका छन् ।
प्रहरीले घटनापछि जेनीका श्रीमान् मनबहादुरसँग पारिवारिक जानकारी लिएको छ । मानबहादुरले आफ्नो श्रीमती विगत एक वर्षदेखि मानसिक समस्यामा रहेको र आफूहरूले उनको उपचारसमेत गर्दै आएको बताएका छन् । मानसिक समस्या देखिएपछि उनी केही समय विपासनामा बसेको र त्यसपछि साधुका रूपमा पशुपतिमा समेत गएर बस्न थालेको पनि उनका श्रीमान्ले प्रहरीलाई बताएका छन् ।
आफ्नी श्रीमतीले एक वर्ष अघिबाट मानसिक समस्याको औषधि सेवन गर्दै आएको र उनलाई खुसी राख्न आफूहरूले सक्दो प्रयास गर्दै आएको पनि श्रीमान्ले बताएका छन् । आफू कामले चाबहिल गएको बेला आत्महत्या गरेको खबर आएपछि घर फर्किएको उनले प्रहरीलाई बताएका छन् ।
जानकी कुँवरको नामले कला यात्रा सुरु गरेकी उनले केही टेली चलचित्र खेलेपछि नयाँ चलचित्र बज्रपातको छायांकनको क्रममा नाम परिवर्तन गरेर जेनी बनाएकी थिइन् । जेनीले बज्रपात र हलचल गरी दुई चलचित्रको निर्माण पनि गरेकी थिइन् । यी दुवै फिल्ममा उनी मुख्य भूमिकामा थिइन् ।
यस्तै उनले नायिकाका रूपमा ‘जिन्दगानी’ चलचित्रबाट डेब्यु गरेकी थिइन् । त्यसपछि उनले मैदान, जीवनदाता, कानुन, अभिमन्यु, बिन्तीपत्र, मलाई माफ गरिदेऊलगायतका थुप्रै फिल्ममा अभिनय गरेकी थिइन् ।
उनी पछिल्लो समय धार्मिक गतिविधिमा पनि सक्रिय थिइन् । पशुपतिको वनकाली क्षेत्रमा रहेको कुँवरहरूको कुलायन मन्दिरमा गएर उनी साधुका रूपमा बेलाबेलामा पूजापाठमा समेत व्यस्त हुने गरेकी थिइन् । जसका कारण उनी युट्युबमा माताका रूपमा भाइरलसमेत भएकी थिइन् ।
उनले योबीचमा सामाजिक कार्यसँगै योग र ध्यान सिकाउने कार्य पनि गर्दै आएकी थिइन् । फिल्मी अभिनय र सांसारिक सुख छाडेर वैराग्य अँगाल्दै साधु जीवनमा लागेकी उनले कसरी आत्महत्या गरिन् भनेर परिवारका सदस्यले प्रश्न उठाएका छन् ।
राजधानी दैनिकबाट साभार
सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)भित्र देखिएको विवाद समाधानका लागि गठन भएको कार्यदलको बिहीबारको बैठक बिनानिष्कर्ष टुंगिएको छ । विगत चार दिनदेखि निरन्तर छलफलमा रहेका नेताबीच सहमति हुन सकेको छैन । तर, उनीहरूले वार्ता सकारात्मक भन्दै कृत्रिम अभिव्यक्ति दिइरहेका छन् ।
नेताहरूको यस्तो कार्यशैलीले एमाले एकजुट बन्न कठिन हुन सक्ने भन्दै आमकार्यकर्ताहरूमा आक्रोश छाउन पुगेको छ । कुनै सहमति हुन सकेको छैन । एमाले एकतामा सहमति हुने हो कि विग्रह आउने हो भन्नेमा अझै अन्योल छ । यस्तो अन्योलता बढ्न थालेपछि कार्यकर्ता तहमा आक्रोश छाउन पुगेको हो ।
सिंहदरबारमा बिहीबार कार्यदलको बैठक एकै दिन दुईपटक बसे पनि कुनै सहमति जुट्न सकेन । पार्टी एकताका लागि गम्भीर छलफल भए पनि अझै कुनै सहमति हुन नसकेको कार्यदलका सदस्यहरूले जनाएका छन् । छलफल जारी रहेको र शुक्रबार पुनः छलफल हुने नेताहरूले बताए । वार्ता निष्कर्षविहीन भए पनि सधैं सहमति हुने क्रममा छ भन्दै नेताहरूले झुट बोल्न थालेकाले उनीहरू ‘पेन्डु्लम’ बन्दै जान थालेको आमकार्यकर्ताको निष्कर्ष छ ।
नेकपा स्थायी कमिटीका सदस्य सुवासचन्द्र नेम्वाङले कार्यदलले सहमति जुटाएरै छोड्ने विश्वास व्यक्त गरे । छलफल जारी रहेको र शुक्रबार पुनः कार्यदलको बैठक बस्ने सहमति भएको उनले बताए । ‘छलफल जारी नै छ, हामी विश्वस्त छांै कि कार्यदलले सहमतिका साथ पार्टी एकतालाई उचित निष्कर्षमा पु¥याउनेछ, हामी भोलि (शुक्रबार) पुनः बैठक बस्नेछौं,’ नेम्वाङले भने ।
यसअघि बिहीबार नै बसेको पहिलो बैठकपश्चात् साँझ बस्ने अर्को बैठकबाट सहमतिका साथ निष्कर्षमा पुग्ने जानकारी नेम्वाङले गराएका थिए । तर कार्यदलको बैठक निरन्तर जारी रहेको भए पनि सहमति जुट्न सकेको छैन ।
एमालेका उपमहासचिव एवं कार्यदलका सदस्य घनश्याम भुषालले कार्यदलभित्र कुनै सहमति हुन नसकेको बताए । विगत १० दिनअघि एमालेमा जुन विवाद थियो त्योभन्दा अघि थप कुनै प्रगति नभएको उनले बताए । बिहीबार साँझ बसेको बैठकमा कार्यदलका सदस्य रहेका उपप्रधान एवं अर्थमन्त्री विष्णु पौडेल अनुपस्थित भएपछि थप छलफल अगाडि बढ्न सकेन । एमाले उपमहासचिव समेत रहेका उपप्रधानमन्त्री पौडेल मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा सहभागी हुनुपर्ने कारणले कार्यदलको बैठकमा सहभागी हुन नसकेको बताइएको छ ।
‘हामी १० दिनअघि जहाँ थियांै, आज पनि त्यही छौं । १० दिन अघि केही एजेन्डाहरू तय गरेका थियौं । विभिन्न कारणले हामी ठोस र मूर्त योगदान गर्न सकेका छैनौं । कुनै प्रगति भएको छैन,’ भुषालले भने ।
बिहीबारसम्म आइपुग्दा पार्टीभित्र देखिएको विवाद समाधान उन्मुख भएको र त्यसलाई मूर्तरूप दिनुभन्दा अघि शीर्ष नेताबीचसमेत छलफल भएको थियो । प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालबीच बुधबार राति छलफल भएको थियो । ओली र नेपालबीच भएको छलफलमा समेत कुनै सहमति जुट्न नसकेपछि कार्यदलको बैठक बिहीबार पुनः बस्यो । तर, कार्यदलबीच समेत सहमति जुट्न नसको बैठक लम्बिँदै गएको छ ।
ओली सर्वोच्च अदालतको फैसला अघि नै नेपाल समूहले गरेको हस्ताक्षर फिर्ता हुनुपर्ने अडानमा छन् । हस्ताक्षर फिर्ता नभए अदालतको फैसला स्वीकार गर्दै त्यसपछि पनि आफू नेतृत्वकै सरकारको निरन्तरता हुनुपर्नेमा नेपाल समूहको प्रतिबद्धता आउनुपर्ने ओलीको अडान छ ।्
तर, नेपाल समूहले हस्ताक्षर फिर्ता नलिने भन्दै अदालतको फैसलाअनुसार अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन् । नेपाल पार्टी एकतापश्चात् आफू निकटका नेताहरूको अवस्था सुरक्षित होस् भन्ने रणनीतिमा छन् । एक व्यक्ति एक प्रमुख जिम्मेवारी हुनुपर्ने अडानमा नेपाल छन् । साथै पार्टीको आधिकारिक पत्र एवं निर्णय सहमतिमा हुनुपर्ने र त्यस्तो पत्रमा आफ्नो पनि हस्ताक्षर हुनुपर्ने सर्त नेपालले राखेका छन् । त्यसमा ओली सहमत हुन सकेका छैनन् ।
अन्य विषयमा कार्यदल सहमतिनजिक पुगे पनि ओली र नेपालले हस्ताक्षरसहित घोषणा गर्ने पार्टी एकताको वक्तव्यमा उल्लेख हुने साझा भाषाको खोजीमा रहेको एमाले स्रोतले जनाएको छ । ओली र नेपाल अदालतको फैसलाअनुसार अघि बढ्ने, २ जेठ २०७५ कै अवस्थाबाट पार्टी र जनवर्गीय संगठनहरूको सञ्चालन गर्ने विषयमा सहमत छन् । यस्तै केन्द्रीय कमिटीको संख्या र एमाले प्रवेश गरेका पूर्वमाओवादी केन्द्रका नेताहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषयमा अझै सहमति हुन नसकेको कार्यदलका एक सदस्यले बताए ।
पार्टी नेताकार्यकर्ताको दबाबमा शीर्ष नेता कार्यदललाई सक्रिय बनाउँदै पार्टी एकता जोगाउनमा सक्रिय हँुदै आइरहेका छन् । कार्यदलमा ओली समूहबाट संयोजक नेम्वाङ, सदस्यमा विष्णु पौडेल, प्रदीप ज्ञवाली, शंकर पोखरेल र विष्णु रिमाल रहेका छन् । यस्तै, नेपाल समूहबाट भीम रावल संयोजक र सदस्यमा घनश्याम भुषाल, गोकर्ण विष्ट, सुरेन्द्र पाण्डे, रघुजी पन्त रहेका छन् ।
राजधानी दैनिकमा प्रकाशित समाचार साभार गरिएकाे
असार २७ गतेबाट मकवानपुरमा सार्वजनिक यातायात संचालन हुने
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुरमा असार २७ गते आईतबारबाट सार्वजनिक यातायात संचालन हुने भएकाे छ । काेराेना संक्रमणकाे जाेखिमका कारण गत बैशाखबाट सार्वजनिक यातायात संचालन बन्द भएकाे थियाे ।
विहीबारकाे जिल्ला कोभिड संकट व्यवस्थापन केन्द्रले सार्वजनिक सवारी साधन संचालन गर्नदिन आदेश जारी गर्न प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष सिफारिस गरेकाे हाे । जिल्ला कोभिड संकट व्यवस्थापन केन्द्रकाे सिफारिस बमाेजिम प्रमुख जिल्ला अधिकारीले विहीबार नै थप आदेश जारी गर्दै असार २७ गते आईतबारबाट सार्वजनिक सवारी संचालन गर्न अनुमति दिएको हाे ।
२ महिना देखि यातायात बन्द हुँदा यातायात ब्यवसायी मारमा परेका थिए । यसअघि प्रशसनले निजि सवारी संचालन गर्न अनुमति दिएसंगै यातायात ब्यवसायीहरुले स्वाथ्य मापदण्ड पालना गर्दै यातायात सञ्चालनको माग गर्दै आएका थिए ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारीबाट जारी थप आदेश बमाेजिम सार्वजनिक सवारी साधन पूर्ण रूपमा स्वास्थ्य सुरक्षााका मापदण्ड पालन गर्दै विहान ६ बजेदेखि वेलुका ६ बजेसम्म मात्र संचालन हुने भएकाे हाे । साथै मयुरी, अटो, ट्याम्पो, म्याजिक गते अनुसार जोर बिजोर प्रणालीका आधारमा मात्र सचालन गर्ने पाइने भएकाे छ ।
जिल्ला कोभिड संकट व्यवस्थापन केन्द्रकाे निर्णय

प्रमुख जिल्ला अधिकारीबाट जारी थप आदेश

१ सय ७८ किलाे गाँजा सहित २ जना पक्राउ
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले हेटाैडाकाे २ ठाँउबाट गाजाँ १ सय ७८ किलाे सहित २ जना पक्राउ गरेकाे छ । बुधबार र बिहीबार बिहान प्रहरीले मकवानपुरबाट १ सय ७८ किलो ८ सय ग्राम गाँजा बरामद गरेको हो।
बुधवार बेलुका ५ बजेर ५० मिनेटमा प्रहरी चौकी रातोमाटेबाट खटिएको चेकिङ टोलीले हेटौंडा १५ पिपल चौतरा पुर्व पश्चिम सडकखण्ड स्थित चितवनबाट बारातर्फ जादै गरेको ना ४ च ५०१५नम्बरको बोलेरो पिकअप गाडीबाट गाँजा बरामद गरेको हो । उक्त गाडीको पछाडीको भागमा फल्स बटम बनाई ल्याएको ५७ किलो ९ सय ग्राम लागुऔषध गाँजा फेला परेको मकवानपुर प्रहरीले जानकारी दिएको हो ।
उक्त गाडीका चालक चितवन राप्ती नगरपालिका वडा नम्बर ६ बस्ने वर्ष २६ को संजय चौधरी र सोही गाडीमा सवार सोहि स्थानका वर्ष ४८ को लालजी साहलाई उक्त गाँजा र बोलेरो पिकअप गाडी सहित नियन्त्रणमा लिई थप अनुसन्धान भईरहेको प्रहरीले जानकारी दिएको छ ।
त्यस्तै बिहिवार विहान २ बजेर ४५ मिनेटको समयमा हेटौंडा ५ मा प्रदेश ३-०१-०२२ च ७२३७ नम्बरको बोलेरो पिकअप गाडीका चालक सानोपोखरा हेटौडाबाट प्रहरी नायक निरिक्षकको कमाण्डमा खटिएको मोवाईल गाडीलाई देख्नसाथ फरार भएका थिए ।
उक्त गाडी चेक जाँच गर्ने क्रममा गाडीमा लुकाई ल्याएको १ सय २० किलो ९ सय ग्राम गाँजा फेला परेपछि गाडी नियन्त्रणमा लिएको र फरार चालकको खोजीकार्य भइरहेको मकवानपुर प्रहरीले जानकारी दिएकाे छ ।

यसै गरी असार २४ गते विहीबार १ बजेर ३० मिनेटकाे समयमा विशेष सुचनाको आधारमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय र इलाका प्रहरी कार्यालय पशुपतिनगर मकवानपुरबाट खटिएको संयुक्त टोलीले हेटौडा ९ पशुपतिनगर बस्ने बर्ष २२ को निश्चल थापाको घरमा खानतलासी गर्दा निज सुत्ने कोठाको खाट मुनि सेतो प्लाष्टिकमा पोको पारी लुकाईछिपाई राखिएको अवस्थामा २ किलो ५ सय ७० ग्राम लागुऔषध गाँजा फेला पारी उक्त गाँजा बरामद गरी निज निश्चल थापा समेतलाई नियन्त्रणमा लिई थप अनुसन्धान भइरहेकाे मकवानपुर प्रहरीले जनाकारी दिएकाे छ ।
१० वर्षीया छाेरीकाे सपनाकाे त्याे स्कुल ….
Tags: No Comments
दैनिक व्यवस्तता पन्छाएर, साँझपख समाचार बनाउने क्रममा थिए । सामाजिक साइड पनि “अन” थियो । स्कृनमा म्यासेज देखियो । म्यासेज थियोः हेटौंडा उपमहानगरपालिका शिक्षा विकास महाशाखाले बाल प्रतिभा पहिचान कार्यक्रमबारे अनलाइन सूचना जारी गरेको बारे ।
सूचना आँखाले सरर्र स्क्यान ग-यो, राम्रोसँग नपढ्दै छोरीलाई सहभागी गराउने हुटहुटी मनमा चल्यो । छोरी चित्र बनाउनमा सामान्य रुचि राख्दछिन् । र, सूचना राम्रोसँग बढे । कक्षा ५ मा पढ्ने छोरीलाई अवसरको बारेमा बताए । प्रतियोगिताको लागि प्राथमिक तहको विद्यार्थीहरुको लागि चित्रकलाको विषय थियो ‘मेरो विद्यालय’ ।
छोरीलाई आफूले पढ्दै गरेको स्कुल भौतिक रुपमा कस्तो छ, त्यसलाई चित्रमा उतार्नुभन्दा तिम्रो कल्पनामा तिमीले पढ्ने स्कुल कस्तो भइदियोस् भन्ने लागेको छ, त्यो बनाउन सल्लाह दिए ।उनी चित्र कोर्नको लागि तत्कालै तयार हुँदै भनिन्ः ‘एउटा बनाएर देखाउँछु, कस्तो लाग्छ हेर्नुस् अनि कलर गरुम्ला ।’
म सञ्चारकर्म नै व्यस्त थिए, यत्ति भने ‘ओके ।’
त्यसपछि उनी पेन्सिल र सेतो कागज लिएर बसिन् चित्र कोर्न ।
मैले आफ्नो कामलाई निरन्तरता दिन थाले । निषेधाज्ञाको समयमा यसो सिर्जनशिल हुने अवसर होस् भन्ने सोचेर मैले यो सल्लाह दिएको थिए ।
१० वर्षीया कलिलो मनस्थितीले आफ्नो स्कुल कस्तो होस् भन्ने सोच्ला ? मैले खासै धेरै चासो राखिन पनि । ध्यान आफ्नै कामतिर ध्यान मोडे । एउटा पिन्सिल र ए थ्री साइजको सेतो पेपर लिएर चित्र कोर्न बसेकी छोरीले करिब ३५ मिनेटमा ‘रफ’ (उनको भाषामा) चित्र तयार गरिन् । मैले ३५ मिनेट अगाडि लेख्न सुरु गरेको समाचार आधा सकेको थिइन, उनले चित्र पुरा गरेर दौडेर देखाउन आइन् । चित्र सर्सर्ती हेरे, जत्ति हे-यो उत्ति एक एक गरेर हेर्न मन लागिरह्यो । उनैलाई उनको चित्र वर्णन गर्न लगाएँः उनी भन्दै गइन् । (चित्र यस्ताे थियाे ।)

मेन गेटः गेटको वालको एकातर्फ छोरोछोरी पढ्न जादै गरेको चित्र, छेउमै लेखिएको थियो ‘नो डिक्रिमिनेशन अन सन एण्ड डटर’ अर्कोतर्फ थियो पठन सामग्रीहरु, गेटमा लेखिएको थियो आफैंले पढ्दै गरेको स्कुलको नामः श्री सिद्धार्थ सेकेण्डरी स्कुल ।
मेन गेटको बाहिरैबाट सूरु भएको दुबे चौरले विद्यालयको प्रार्थना चौरलाई पनि शोभा बढाएको थियो । भित्र प्रवेश गरे लगत्तै बाल उद्यान (साना कक्षमा अध्ययनरत बालबालिकाको लागि), बस पार्की·, सरस्वती मन्दिर, प्रार्थाना गरिरहेका विद्यार्थी र सहजिकरणमा लागेका गुरुहरु, स्टेजमा ठुलो आकारको नेपालको राष्ट्रिय झण्डा, प्रार्थना चौरसँगै खेल्ने मैदान (ठुला कक्षमा अध्ययनरत विद्यार्थीको लागि) लहरै मिलाएर राखिएको गमलामा फक्रिएका पुष्पहरु, गमला नजिकै विद्यालयको अतिरीक्त क्रियाकलापको लागि हल, स्वस्थ्य पिउने पानी सहितको क्यान्टिन, ल्याब, लाइब्रेरी, प्राथमिक उपचार कक्ष, स्टोर रुम, बालमैत्री शौचालय, शौचालयको बाहिर धारा, शितलता प्रदान गर्ने केही ठुला ठुला रुखहरु, उड्दै गरेका पुतलीहरु ….. ।
खासमा उनी अध्ययनरत स्कुलमा यि मध्ये धेरै भौतिक संरचनाको अभाव नै छ, उनले देखेर यो बनाएकी हैनन् । बस् कल्पनामा यो रहेछ । चित्रको बयान सुनेपछि यो थाहा पाएँ कि, उनको कल्पनामा आफ्नो स्कुल यस्तो भए हुने भन्ने कत्रो चाह रहेछ ।
एउटी १० वर्षीय बालिकाको मनमा आफ्नो कल्पनाको स्कुल यस्तो रहेछ । जहाँ प्राथमिक उपचार कक्षदेखि, ल्याब, लाइब्रेरी, सानाठुला विद्यार्थीको लागि छुट्टाछुट्टै बाल उद्यान, खेल मैदान, अतिरीक्त कार्यक्रम हल, छोराछोरीलाई विभेद नगरौ भन्ने सन्देश वास्तममा नै मर्मस्पर्शी थिए । मैले त्यही चित्रमा र· भर्न भने, उनी चित्रलाई रङ को माध्यमबाट पूर्णता दिन तल्लिन भइन् ।
विद्यालय पोषकमा सहभागी विद्यार्थी र शिक्षकहरु, विद्यालय भवन, बोट विरुवा र फूलहरु, दुबोले ढाकेको खेल मैदान, बाल उद्यान र भलिबल चौर, शौचालय र क्यान्टीन सबैमा रङ भरेपछि झनै आकर्षक र जिवन्त लाग्यो चित्र । प्रतियोगिताको लागि चित्र इमेल गरिदिएँ ।
मनमा कुरा खेलिरहे के यतिमै मेरो जिम्मेवारी सकियो त ? बालबालिकाहरुलाई उनीहरुको रोजाइ अनुसारको वातावरण र कल्पना अनुसारको अवसरहरु प्रदान गर्ने हो भने कस्तो हुँदोहोला उनीहरुको प्रगतिको चरणहरु । १० वर्षको नानीलाई हालसम्म शिक्षण शिकाइको क्रममा ३ वटा स्कुलहरु फेरिसके, एउटा मन्टेश्वरी र २ वटा स्कुल । यहाँ केही बाध्यता थिए, केही रोजाई । अहिले जहाँ पढीरहेकी छिन् त्यहाँ राम्रोसँग घुलमिल हुनै पाएकी छैनन्, सबै शिक्षक र केही बाहेक अधिक साथीहरु नयाँ हुनुहुन्छ । सबै शिक्षक चिन्दिनन् । स्कुलको भौतिक अवस्था देखेर पहिलो दिन नै छोरीले स्कुल मन नपरेको गुनासो गरेकी थिइन् । निर्माणाधिन भौतिक संरचना र त्यहाँको शैक्षिक अवस्थाबारे बताएर उनलाई ‘कन्भिन्स’ गरेको थिए । आशा छ उनलाई मैले कन्भिन्स गर्ने क्रममा बताए अनुसारको शैक्षिक वातावरण र उनको कल्पना अनुसारको स्कुल बन्नेछ चाँडै त्यो विद्यापीठ ।
वास्तममा चित्रकला अन्तरमनको बह पोख्ने माध्यम पनि हो । मनोसामाजिक पराशर्म गर्ने क्रममा पनि चित्रकलालाई साहारा लिने गरिन्छ । व्यक्ति जो गहिरो पीडाबाट निशब्द भएको हुन्छ उ चित्रकलाको माध्यमबाट बोल्दछ ।
एउटी १० वर्षीया बालिकाको मनमा आफ्नो कल्पनाको स्कुल यस्तो रहेछ । जहाँ प्राथमिक उपचार कक्षदेखि, ल्याब, लाइब्रेरी, सानाठुला विद्यार्थीको लागि छुट्टाछुट्टै बाल उद्यान, खेल मैदान, अतिरीक्त कार्यक्रम हल, छोराछोरीलाई विभेद नगरौ भन्ने सन्देश वास्तममा नै मर्मस्पर्शी थिए ।
मेरो स्मरणमा आए ति बालबालिकाहरुः जो समय समयमा आमसञ्चारमा छापिन्छन् विभिन्न घटनाको पात्र बनेर । कयौ बालबालिकाहरु विद्यालयहमा हुने यौन दुर्व्यवहारको शिकार भएका छन् । कयौ बालबालिकाहरु भय युक्त शिकाइको कारण आजित छन् । नपढेको, गृहकार्य नगरेको, अनुशासन पालना नगरेको बाहानामा धेरै बालबालिकाहरुले शिक्षकबाट हिंसा भोग्नु परेको समाचार बेलाबेलामा आउने गर्दछ । तर किन पढेनन् किन गृहकार्य गरेनन् भन्ने विषयको खोजि शिक्षकहरुबाट पटक्कै भएको देखिन्न । यो वा त्यो बाहानामा गुरुहरुको व्यवहारबाट आजित बालबालिकाको भविष्य कस्तो होला ? गुरुहरुदेखि नै तर्सने बालबालिकाहरुले आफ्नो भविष्य कसरी कोर्न सक्छन्, तिनै डरलाग्दा व्यक्तिहरुको साहारामा ? सिकाइभन्दा बढी भय र त्रासले बास गरेको हुन्छ मनभरी ।

घरभन्दा बढी समय बिताउने स्कुल, अनि आमाबाबाभन्दा बढी विश्वास गर्ने पात्र शिक्षकबाट कुटिदा, हिंसाको शिकार बन्नुपर्दा बालबालिकाहरुको कलिलो मानसपटलमा कति गहिरो असर पर्दोहोला ? ‘शिक्षक’को नाममा ति कलंकहरुले शिक्षणजस्तो अति नै पवित्र पेशामा कालो धब्बा लगाएका छन् । यो चुनौति व्यक्तिको हैन, समग्र राज्यकै हो । भलै यस्ता कलंकहरु सबै क्षेत्रमा भेटिन्छन् प्रायः । महामारीको कारण अहिले धेरै बालबालिकहरु सिकाइको लागि अनलाइनसँग जोडिएका छन् । अनलाईन कक्षमा ज्वाइण्ड भैरहदा सिकाइको क्रममा बालबालिकाहरुले पढ्छन् मात्रै कि सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग पनि गर्दैछन् ? यसको निगरानी शिक्षक र अभिभावकले गर्न सकेका छैनन् । भ्याएका छैनन् । यहाँनेर जुनियर बालबालिकाहरु सिनियार बालबालिकाहरुबाट प्रताडित हुने गरेको घटनाहरु बाहिरीन थालिसकेको छ । यसले भोलिका दिनमा भयाबह रुप लिने नसक्ला भन्ने छैन ।
केही दिनदेखि अर्को घटनाले मन बेचैन बनाइरहेको छ ।
जिल्लाको विभिन्न आश्रय गृहहरुमा बसोबास गर्दै आएका अभिभावक विहीन बालबालिकाहरुको अवस्था अनुगमनको क्रममा केही दिन अगाडि मकवानपुरका अधिवक्ता जगन्नाथ सुवेदीसँग भिजिटमा थिए । हामी एउटा आश्रय गृहमा पुग्यौ । धेरै मध्ये एक बालकमा मेरो आँखा प-यो । मेरो छेउमा आएर बसे, मुसुक्क मुस्कुराए, म पनि हाँसे ।
परिचयको क्रम सुरु भयो । उनले भनेः
‘नमस्कार म ………… (नाम गोप्य राखिएको) । ६ वर्षको भए, ३ वर्षदेखि यहाँ बस्दै आएको छु । घर कहाँ हो थाहा छैन, परिवार भन्नु यही आश्रम हो । यहाँ बसेर पढ्छु, ठुलो भएर कलाकार बन्छु ।’
क्रमशः सबैले आ–आफ्नो परिचय दिए । कार्यक्रम सकिएपछि मैले तिनै बालकलाई सोधेः‘ठुलो भएसी कस्तो कलाकार बन्छौ बाबु ?’
‘हसाँउने कलाकार बन्छु, सबैलाई हसाउँछु ।’
आहा, कति मिठो उनको बोली । जवाफ सुनेर म मन्द मुस्कुराएँ । भोली–पर्सी हैन उनले अहिले नै हाँसो को बिजारोपण गरे मेरो मनमा । हाँस्य कलाकार बन्ने सपना बोकेका ति ६ वर्षीय बाबुसँग मैले आफ्नो ४ वर्ष लाग्दै गरेको छोरोलाई सम्झे । मेरो छोराको बालापन, उसले गर्ने अनुत्तरीत सयौं प्रश्नहरु, उसको बालहट, उसको चञ्चलता, उसको सानासाना औलाहरुले कोर्ने बाङ्गाटिङ्गा अक्षरहरु, अक्षरसँगको उसको जिज्ञासाहरु, अक्षरसँगको उसको प्रेम, उसको दिमागले झ्वाट्टै टिप्ने राम्रा/नराम्रा सिकाइ/आनिबानीहरु । घुरीरहे मनमा ।
बालापनमा अभिभावक विहीन भएका ति बाबुहरुले के मेरो बाबुले म र उस्को बाबा दिदीबाट जस्तै माया पाएको होला त ? आश्रम सञ्चालकका अनुसार ति बालक सडकमा बेवारिसे भेटिएका थिए ३ वर्ष पहिले, आश्रमले धेरै प्रयास गर्दा हालसम्म घर पत्ता लागेको छैन । उनी र उनीसँगै बस्दै आएका अन्य बाबुहरु र अर्को आश्रममा सामुहिक बस्दै आएका नानीहरुको दैनिकीले धेरै प्रश्नहरु उब्जायो मनमा जुन सबै कुरा यहाँ उल्लेखन गर्न संभव छैन ।
सबैको आ–आफ्नो कल्पनाको संसार ज्युँदो हुँदो हो मेरी छोरीको कल्पनाको स्कुल जस्तै । ति ६ वर्षीय बाबुको हाँस्यकलाकार बन्ने सपना जस्तै, अनि मेरो देश ? मेरो देशको पनि यस्तै कल्पनाको भविष्य होला ? कल्पना पुरा गर्ने आधार होला ? आधारलाई पुर्णता दिने नीति र कार्यक्रमहरु प्रत्येक वर्ष बन्दछन् तर, कार्यान्वयन फितलो बन्ने गरेको कारण लाखाै बाबुनानीकाे कल्पनाकाे संसार वास्तविकलामा फुल्न पाएकाे छैन ।
बालबालिकाहरुलाई उनीहरुको बालापनमा रमाउँदै सिक्दै, खेल्दै बुझ्दै गर्ने अवसर आमाबाबा र असल गुरुहरुलेभन्दा अरु कसले दिन सक्ला ? पछिल्लो समय व्यस्त आमाबुबाको कारण बालबालिकाहरु एक्लिने गरेका छन् । काम र आयआर्जनमा मात्रै ध्यान दिने गर्दा बालबालिकाहरु कहाँ के विषयमा हराइरहेका हुन्छन् भन्ने चासो नै कम दिने गरेको छ । विशेष गरी आमाहरुको व्यस्तताले बालबालिकाहरुको सिकाइ अवसर चुकेको छ । ‘छोरीका स्कुलका गुरुहरुले नानी ज्ञानी छिन्’ भन्दा मात्रै पनी औधि गौरव लाग्छ मलाई, अनि ति आमा बाबाहरु सम्झन्छु जो आफ्ना सन्तानलाई सन्तान भन्न पाइरहेका छैनन् ।
वृद्धा आश्रम र शिवालयहरुमा बाध्यकारी समय बिताइरहेका छन् । अग्रज पुस्तासँग लाहाडिँदै नयाँ कुराको सिकाइ कहाँ संभाव छ अहिलेका बालबालिकाहरुलाई ? हजुरबुबा/हजुरआमाहरुसँग उनीहरुको पालाको वीरताको कथा कहाँ सुन्न पाउँनु हाम्रा नानीबाबुले ? एकातिर आश्रय गृहहरुमा बस्दै आएका ति अभिभावक विहीन बालबालिकाहरुको दैनिकी अर्को तिर उसैगरी परिवार विहीन भएर वृद्धा आश्रममा फिका समय बिताउँदै गरेका वृद्धवृद्धाहरू।
सबैको आ–आफ्नो कल्पनाको संसार ज्युँदो हुँदो हो मेरी छोरीको कल्पनाको स्कुल जस्तै, ति ६ वर्षीय बाबुको हाँस्यकलाकार बन्ने सपना जस्तै, अनि मेरो देश ? मेरो देशको पनि यस्तै कल्पनाको भविष्य होला ? कल्पना पुरा गर्ने आधार होला ? आधारलाई पुर्णता दिने नीति र कार्यक्रमहरु प्रत्येक वर्ष बन्दछन् तर, कार्यान्वयन फितलो बन्ने गरेको कारण लाखाै बाबुनानीकाे कल्पनाकाे संसार वास्तविकलामा फुल्न पाएकाे छैन ।
संविधानमा बालबालिकाः
नेपालको संविधानमा धारा ५१ राज्यको नीति अन्तर्गत बालबालिकाको सर्वोत्तम हितलाई प्राथमिकताको रुपमा लिइएको छ । मौलिक हकभित्र धारा ३९ अन्तर्गत बालबालिकाको हक शीर्षकमा १० वटा उपधारामा बाल बचाउ, बाल संरक्षण, बाल विकास र बाल सहभागिता एवम् बाल अनुकूल न्याय जस्ता विषयहरु समेटी सर्वाङ्गिण विकासको प्रत्याभूति गरिएको छ । बाल अधिकारको दृष्टिकोणबाट नेपालको संविधान उत्कृष्ट देखिएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघको बाल अधिकार सम्बन्धी महासन्धि, १९८९ लाई सन् १९९० को १४ सेप्टेम्बरमा (भदौ २९, २०४७) अनुमोदन गरेपछि महासन्धिको मूलभूत विषयहरु संविधानहरुमा सम्बोधन हुँदै आएको छ ।
बालबालिका सम्बन्धी ऐन, २०७५ मा बालबालिकाका १३ वटा मूलभूत अधिकारहरु सुनिश्चित गरिएका छन् । यो ऐन बाल अधिकार महासन्धिको मूलभूत सिद्धान्तहरु र प्रावधानहरु अनुकूल रहेको छ ।
२०६८ सालको जनगणना अनुसार १८, १६ र १४ वर्षमुनिका बालबालिका क्रमशः ४१.८४, ३७.३७, ३२.३५ प्रतिशत रहेको छ । यिनिहरुको सर्वाङ्गिण हितको सवाल पुर्णतः सम्बोधन भएको छ त ? विल्कुलै छैन । केन्द्रीय तथ्या· विभागबाट सम्पादन गरिएको नेपाल बहुक्षेत्रीय कल्स्टर सर्वेक्षण, २०७१ (सन् २०१४) अनुसार ५ देखि १७ वर्ष उमेर समूहका ३७.४ प्रतिशत बालबालिका बालश्रममा संलग्न रहेको पाइएको छ । नेपाल श्रमशक्ति सर्भेक्षण २०७४/०७५ (सन् २०१७/०१८) अनुसार १७ वर्षमुनिका करिब २ लाख ८६ हजार बालबालिका आर्थिक लाभको कार्यमा संलग्न भएको देखाएको छ । उनीहरुको हितको विकासको सवाल कहाँ छ ?
पहलको सुरुवात
नेपाल सरकारले सडक बालबालिका संरक्षण तथा व्यवस्थापन मार्गदर्शन, २०७२ जारी गरी आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ देखि काठमाण्डौं उपत्यकामा “बालबालिका सडकमा बस्नु पर्दैन, सडकमा बस्न हुँदैन” भन्ने कार्यक्रम जारी राखेको छ । केन्द्रीय तथ्या· विभागको पपुलेसन मोनोग्राफ, सन् २०१४, भाग २ (सामाजिक जनसांख्यिकी) अनुसार १० देखि १८ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकामध्ये २६.३ प्रतिशतको विवाह हुने गरेको छ । बागमती प्रदेशमा पनि २९ प्रतिशत बालबालिकाहरुको गैरकानुनी विवाह हुने गरेको छ ।
अभिभावकले बालबालिकाहरुको लागि समय दिने, बालबालिकाहरुको सवाल सुनिदिने र सम्बोधन गर्ने परम्पराको थालनी गर्नुपर्छ । शिक्षक /विद्यालयहरुले बालबालिकाहरुको मनोभावनालाई बुझेर सिकाइमा उत्प्रेरित गर्ने, प्रतिभा प्रस्फुटनको लागि उपर्युक्त प्लेट फर्म तयार गर्ने गर्नुपर्छ । विद्यालयहरु तथा सिकाइ केन्द्रहरुलाई स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय तहको सरकारहरुले लगानी गर्नको लागि मन साँघुरो गर्नुहुन्न ।
आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर अभिवृद्धिका लागि माध्यमिक विद्यालयहरु छनौट गरी नमुना विद्यालयका रुपमा विकास गर्न थालेको छ जसमा हालसम्म यस्तो विद्यालयको संख्या ३२२ पुगेको छ । प्रदेश सरकारले एक विद्यालय एक नर्सको कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याएको छ । यो अत्यन्त प्रभावकारी पनि देखिएको छ । बागमती प्रदेश सरकारले आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ को बजेट मार्फत कोभिड–१९ बाट आमाबाबु गुमाएका बालबालिकाका लागि मासिक ३ हजार भत्ताको व्यवस्था गरेको छ । यसबाहेक अन्य कारणबाट आमाबाबु गुमाएका बालबालिकाका लागि मासिक २ हजार शैक्षिक तथा सामाजिक सुरक्षा भत्ताको व्यवस्था गरेको छ ।
अझै पनि बालबालिकाहरुलागि बालमैत्री सिकाइ, जीवनपयोगी शिक्षामा धेरै काम गर्न बाँकी छ । बाल विवाह, बालश्रम तथा विभिन्न धार्मिक प्रथाहरु जसले बाल विकामा प्रत्यक्ष बाधा सिर्जना गरेको छ । यि बाधा अड्चनहरु फुकाउँदै जानु छ ।
अबको आवश्यकता
बालबालिकालाई काँचो माटोसँग तुनला गर्ने चलन छ । उनीहरु बाल्यबस्थामा कहीँ कतै नराम्रो संगतमा लागिहाले पनि मायालु स्वाभाव, प्रेमिल व्यवहारले पुर्णतः सुधार गर्न सकिन्छ । उनीहरुको कल्पना सही छ वा गलत जर्जमेन्ट गर्ने र सही कल्पनालाई साकार बनाउन अभिभावक शिक्षकहरुले उत्प्रेरणा दिने हो भने उनीहरुको भविष्य उनीहरु आफैंले उज्यालो बनाउन सक्दछन् । बालबालिकाको भविष्य उज्यालो बन्नु भनेको भोलीको देशको भविष्य उज्यालो हुनु हो । यसको लागि सही समयमा उचित वातावरण दिने भनेको अभिभावक, शिक्षक र राज्यले नै हो ।
आज बालबालिकामाथि गरिएको लगानीले भोली करोडौ गुणा उच्च प्रतिफल दिनेछ । यो वातावरणको तयारी अभिभाव, शिक्षक र सरकारले नै गर्ने हो । बालबालिकाहरुको निश्चल मनमा निस्वार्थ उब्जेको कल्पना र भावनाहरुलाई साकार रुप दिनमा सरकारले आजै लगानी गर्नुपर्छ ।
यसको लागि त्यस्तो ठुलो योगदान नै पनि आवश्यक छैन, अभिभावकले बालबालिकाहरुको लागि समय दिने, बालबालिकाहरुको सवाल सुनिदिने र सम्बोधन गर्ने परम्पराको थालनी गर्नुपर्छ । शिक्षक/विद्यालयहरुले बालबालिकाहरुको मनोभावनालाई बुझेर सिकाइमा उत्प्रेरित गर्ने, प्रतिभा प्रस्फुटनको लागि उपर्युक्त प्लेट फर्म तयार गर्ने गर्नुपर्छ । विद्यालयहरु तथा सिकाइ केन्द्रहरुलाई स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय तहको सरकारहरुले लगानी गर्नको लागि मन साँघुरो गर्नुहुन्न ।
