माडी, चितवन । चितवनको माडीमा नेपालमै पहिलो पटक सालक सम्मेलन गरिएको छ । सम्मेलनले सालक संरक्षणको लागि ७ बुंदे घोषणा पत्र जारी गरेको छ ।
बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयको आयोजना तथा डिभिजन वन कार्यालय चितवनकाे संयोजनमा भएको सालक सम्मेलनकाे वन मन्त्री भरत केसीले उद्घाटन गरे । उनले सालक संरक्षणलाई वन संरक्षणसंग जोड्नु पर्ने बताए । ‘सालक मानव र वन्यजन्तुबीचको सारथी रहेको छ’ उनले भने । सालकको आहारा (धमिरा) नष्ट हुँदै गएकोले सालक मैत्री वातावरण बनाउन कार्ययोजना बनाएर अघि बढ्ने बताए । पारिस्थिक प्रणाली सन्तुलित राख्न सबैको सहकार्य आवश्यक भएको मन्त्री केसीले बताए ।
कार्यक्रममा प्रदेशको निवर्तमान वनमन्त्री कृष्ण प्रसाद सिलवालले सालकको सत्रु डढेलो नियन्त्रण गर्नुपर्ने बताए । सालकको तस्करी रोक्न कानुनी कारबाहीलाई सफल कार्यान्वयन तथा प्रभावकारी बनाउनु पर्ने बताए । बागमती प्रदेशका डिभिजन वन कार्यालय प्रमुखहरु, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, जिल्लाका सामुदायिक वनका प्रतिनिधि र संरक्षणकर्मीहरूको सहभागितामा सालक सम्मेलन गरिएको डिभिजन वन कार्यालय चितवन प्रमुख विष्णुप्रसाद आचार्यले जनाकारी दिए ।
सम्मेलनमा संरक्षित वन्यजन्तु सालकको अहिलेको अवस्था, संरक्षण गर्नुपर्ने कारण, चुनौतीलगायतका विषयमा छलफल गरिएको थियो । सालक किसानको साथी भएकाले पनि यसको संरक्षण अपरिहार्य रहेको आचार्यले जानकारी दिए । राष्ट्रिय निकुञ्ज ऐन २०२९ ले संरक्षित वन्यजन्तुका रूपमा सालकलाई राखेको र सालक अहिले लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको पाइन्छ । यसको संरक्षणका लागि सबैको हातेमालो आवश्यक रहेको उनले बताए ।
बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव केदार बरालले प्रदेश सरकारले सालकको संरक्षणका लागि नीति तथा कार्यक्रम नै बनाएर काम अघि बढाएको बताए । आगामी वर्षदेखि नियमित रूपमा सालक संरक्षणका लागि काम गरिने उनले बताए । केही वर्षपछि सालक हेर्नका लागि बागमती प्रदेश जाउँ भन्ने बनाउनका लागि यो कार्यक्रम महत्वपूर्ण रहेको उनले बताए ।
सामुदायिक वन र सालक संरक्षणमा लागेका सबैलाई एकीकृत गर्न यो कार्यक्रम फलदायी हुने छ । स्थानीय समुदाय, सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिसँग सालकको बासस्थान, खाने कुरा संरक्षणलाई अभियानका रूपमा अघि बढाइने बताइएको छ ।
कार्यक्रममा प्रदेशको जिल्लावन, डिभिजन वन, भु तथा जलाधार, सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघका प्रतिनिधिहरूको सहभागीता रहेको थियो ।
यस्तो छ घोषणा पत्रः
संसारभर सङ्कटापन्न स्तनधारी प्राणी सालक संरक्षणका लागी हामी बागमती प्रदेशमा क्रियाशील सरकारी निकाय, संरक्षण गाझेदार सङ्घ संस्था, संरक्षणकर्मी, विज्ञ, उपभोक्ता समूहलगायतका सरोकारहरूको गम्भीर चासो रहेको छ। तामे मालक र कालो सालक नामक दुई वटा प्रजातिहरू यस प्रदेशभर भेटिएका छन्। अवैध व्यापार र वासस्थान विनाश समेतका कारण सामक सङ्कटापन्न अवस्थामा रहेका छन्। यी जोखिमहरूलाई नियन्त्रण गर्दै सालक संरक्षण गर्नु हामी सबैको साझा दायित्व हो। मङ्कटापन्न सालक प्रजातिहरूको संरक्षणका निम्ति बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्री माननीय भरत के सिको नेतृत्वमा आयोजना भएको सालक मम्मेलनमा सङ्घीय तथा प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालय मातहतका निकायहरू, संरक्षण साझेदार सङ्घ संस्थाहरू, संरक्षणकर्मी, विज, समुदायमा आधारित वन उपभोक्ता समूहहरू लगायत सरोकारवाला निकायहरू समेतको उपस्थितिमा बृहत् छलफल गर्दै किसानको साथी भन्ने मूल नाराक साथ सम्पन्न प्रथम वागमती सालक सम्मेलनमा निस्र प्रतिवदता महितको सालक संरक्षणका लागि माडी घोषणापत्र २०८२ जारी गदछौं।
१.सालक पाइने वन र संरक्षित क्षेत्रहरूमा संरक्षण तथा वासस्थान व्यवस्थापन, संरक्षण शिक्षा अभिवृद्धिलगायतका कार्यहरू सरोकारवाला निकायको पहलमा कार्यान्वयन गर्ने गराउने ।
२. चोरी सिकार तथा अवैध व्यापार नियन्त्रणका लागि तिन तहका सरकार, संरक्षण साझेदार सङ्घ संस्थाहरू, स्थानीय समुदायहरूको सहयोगमा सामुहिक पहल गर्ने।
३.नेपाल सरकारले तर्जुमा गरेको सालक संरक्षण कार्ययोजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न प्रदेशस्तरीय योजना बनाइ सोको लागी आवश्यक साधन स्रोत जुटाइ लागु गर्ने।
४.स्थानीय समुदायको सहभागितामा राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय सङ्घ संस्थाहरू, विश्व विद्यालय, तिनै तहका सरकार समेतको सहकार्यमा सालक संरक्षणका लागि आवश्यक अध्ययन अनुसन्धान अगाडि बढाउने ।
५.सालक संरक्षणका लागि स्थानीयको सक्रिय सहभागिता ागिता र अपनत्व हुने गरी संरक्षण कार्ययोजना निमार्ण तथा प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्ने।
६. अन्य सबै प्रदेश तथा राष्ट्रियस्तरमा सालक सम्मेलन गर्न वागमती प्रदेश सरकार मार्फत अनुरोध गर्ने।
७.यस सम्मेलनमा मुख्यमन्त्रीज्युको सन्देशमा सालकलाई प्रदेशको गौरवको प्राणी घोषणा गरी यसको संरक्षणमा नीति कार्यक्रम सहितको उचित बजेट व्यवस्थापनको प्रतिवद्धता जाहेर गर्नु भएकोमा धन्यवाद व्यक्त गर्दै सोको वैधानिकता प्रदान गर्न आवश्यक पहल गर्ने ।
सालक परिचयः
सालक एक लोपोन्मुख वन्यजन्तु हो। यो जनावर प्राय: नेपाल, भारत, चीन लगायतका दक्षीण एसियाली राष्ट्रहरू तथा अफ्रिकाका उष्ण भू-भागमा पाइन्छ ।
यसको शरीरमा ठुलाठुला कत्लाले ढाकेको हुन्छ। यस बाहेक खबटा मुनि पहेँला जगरजस्ता रौं पनि उम्रेका हुन्छन्। यि रौं कत्लाको बीचबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ र रौं धेरै हुँदा सालक सुनौलो पहेँलो रंगको देखिन्छ। यसले पुच्छरको सहायताबात रुखको हाँगामा झुन्डिन सक्छ।
समुद्री सतहदेखि करिब दुई हजार मिटरसम्मको उचाइका वनजङ्गलमा सालक पाइन्छ । अति लजालु, संवेदनशील एवं शान्त वातावरणमा बस्न रुचाउने सालकले मानिसलाई कुनै क्षति गर्दैन । एक बेतमा एउटा मात्र बच्चा जन्माउने सालकको बच्चाको जन्मदर अत्यन्तै कम हुन्छ । यो जनावरले आफुलाई खतरा महसुस भएमा त्यसबाट जोगिन गुँडुल्किएर भकुण्डो जस्तै डल्लो पर्छ। यसरी जोगिन आफ्ना बलिया मांसपेशीको पकडले एकै ठाउँमा टाँसिएर गुँडुल्किरहन सक्छ।
विश्वभर आठ जातिका सालक पाइन्छन् । नेपालमा भने संकटग्रस्त कालो सालक र लोपोन्मुख तामे सालक मात्र पाइन्छन् । तर पनि धादिङको थाङसिङ बेसी, काभ्रेको बलथली, काठमाडौंको नागार्जुन साथै रामेछापका केही स्थानमा सेतो सालक पनि पाइने वन्यजन्तुविज्ञ बताउँछन्। २ हजार ५ सय मिटर उचाइको सालको जंगलमा भेटिने सालकको दाँत हुँदैन ।
तर, ६० देखि ७० सेन्टिमिटरसम्म फैलने यसले जिब्रोले धमिरा र कमिलाको प्रायः धमिरा र कमिला खान्छ। राति आहार खोज्न निस्कने सालक माटोकै रंगको भएकाले छुट्टयाउन मुस्किल पर्छ। कतैबाट आक्रमणको चाल पाउँदा डल्लो परेर बस्छ ।
बासस्थानः
सालक मध्य पहाडी क्षेर्त्रको ओसिलो भेकमा पाइन्छ। नेपालमा यिनीहरू चुरे पहाडको छेउँछाउँमा भेटिन्छन्। महाभारत पर्वत र यस श्रृङ्खलाका भित्री खोंचहरू मकवानपुर, धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक,गोर्खा, रामेछाप, संखुवासभा र सिन्धुली आदि जिल्लाका पारिला भीरहरू, नदी किनार र बेसीहरूमा पनि पाइएका छन्। धादिङको केवलपुर थानसिङबीचको बेँसीमा, काभ्रेको बलथलीमा र सिन्धुलीको नाकाझोजीमा करीब दुई फिट लामा सालक पाइएकाे छ । त्यस्तै काठमाडौैंको नागार्जुन क्षेत्रमा पनि सेता सालक पाइएका छन् ।
आहाराः
सालकले मुख्य रूपमा धमिरा खान मन पराउँछ। तर यसले कमीला लगायत साना कीराहरू पनि खान्छ । खास गरेर धमिरालाई नियन्त्रण गर्न सक्ने जीव हो सालक । सालक धमिराको शत्रु हो । यौटा सालकले वर्षमा ७ करोडभन्दा बढी धमिरा र कीरा कमिला खान्छ । सालकले किसानहरूको बालीनाली नोक्सान गर्ने कीरा, कमिला र धमिरा खान्छ ।
हामीलाई नोक्सान गर्न सक्ने कीरा धमिरालाई प्राकृतिक तरिकाले नियन्त्रणमा लिने हुँदा सालक मानव समुदायका लागि हितकारी जीव हो । तर केही वर्षयता यो जीव संकटमा छ । आकारमा न्याउरी मुसोजस्तो देखिने सालकका शरीरभर बाक्ला र कडा कत्ला हुन्छ । रातिमा मात्रै चर्न निस्कने हुनाले यसलाई कमैले देख्ने गरेका छन् । राष्ट्रियनिकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐनले सालकलाई संरक्षित वन्यजन्तुको सूचीमा राखेको छ ।
सालक लोप हुने कारणः
साइटिसले यसको व्यापार व्यवसायलाई दण्डनीय बनाएको छ । तर केही वर्षअघिसम्म मासुका लागि मारिने सालक पछिल्लो समय कत्लाका लागि विदेश चोरी निकासी हुने गरेको छ । तस्करी गर्नेहरूले सालकको पिछा गर्दै यसलाई मारेर छाला र कत्ला बेच्छन् । यसले गर्दा सालकको संख्या घट्दै गएको छ । आईयूसीएनले सालकलाई जोखिमपूर्ण र लोपोन्मुखजीवको सूचीमा राखेको छ । यसको संरक्षणमा चेतना जगाउन हरेक वर्ष सालक दिवस पनि मनाइन्छ ।
संरक्षित जनावर सालक प्रकृति र मान्छे दुबैको मित्र जनावर हो । यसले बाली नास्ने कमिला धमिरा खाने गर्दछ । सालकलाई हानी पुय्राउनु वा बेचबिखन गर्नु अपराध हो । १५ वर्ष जेल र १० लाख सम्म जरिवाना हुन सक्छ । लोप हुने अवस्थामा पुगेको सालक संरक्षणमा सबैले सकेको सहयोग गर्नुपर्ने सरोकारवाला बताउँछन् ।
माडी चितवन । चितवनको माडीमा नेपालमै पहिलोपटक सोमबार (आज) सालक सम्मेलन हुदैछ ।
बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयको आयोजना तथा डिभिजन वन कार्यालय चितवनकाे संयोजनमा सालक सम्मेलन हुनेछ । प्रथम सालक सम्मेलनको उद्घाटन बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्री भरत केसीले गर्नेछ ।
बागमती प्रदेशका डिभिजन वन कार्यालय प्रमुखहरु, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, जिल्लाका सामुदायिक वनका प्रतिनिधि र संरक्षणकर्मीहरूको सहभागितामा सालक सम्मेलन गर्न लागिएको डिभिजन वन कार्यालय चितवन प्रमुख विष्णुप्रसाद आचार्यले जनाकारी दिए ।
सम्मेलनमा संरक्षित वन्यजन्तु सालकको अहिलेको अवस्था, संरक्षण गर्नुपर्ने कारण, चुनौतीलगायतका विषयमा छलफल गरिने छ । ‘संरक्षणमा हातेमालो गर्ने विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू, विज्ञसहित २०० भन्दा बढीको सहभागितामा सालक सम्मेलन गर्न लागेका छाैं’ उनले भने । सम्मेलनमा सालकको अहिलेको अवस्था, संरक्षणमा देखिएका चुनौती र भावि कार्यदिशाका विषयमा छलफल गरिने छ ।
छलफलसँगै सालक संरक्षणका लागि माडी घोषणा पत्र जारी गर्दै सम्मेलन सम्पन्न हुने उनले बताए । सालक किसानको साथी भएकाले पनि यसको संरक्षण अपरिहार्य रहेको उनले जानकारी दिए । राष्ट्रिय निकुञ्ज ऐन २०२९ ले संरक्षित वन्यजन्तुका रूपमा सालकलाई राखेको र सालक अहिले लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको पाइन्छ । यसको संरक्षणका लागि सबैको हातेमालो आवश्यक रहेको उनले बताए ।
बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव केदार बरालले भने ‘प्रदेश सरकारले सालकको संरक्षणका लागि नीति तथा कार्यक्रम नै बनाएर काम अघि बढाएको छ ।’ आगामी वर्षदेखि नियमित रूपमा सालक संरक्षणका लागि काम गरिने उनले बताए । केही वर्षपछि सालक हेर्नका लागि बागमती प्रदेश जाउँ भन्ने बनाउनका लागि यो कार्यक्रम महत्वपूर्ण रहेको उनले बताए ।
सामुदायिक वन र सालक संरक्षणमा लागेका सबैलाई एकीकृत गर्न यो कार्यक्रम फलदायी हुने छ । स्थानीय समुदाय, सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिसँग सालकको बासस्थान, खाने कुरा संरक्षणलाई अभियानका रूपमा अघि बढाइने बताइएको छ ।
सालक परिचयः
सालक एक लोपोन्मुख वन्यजन्तु हो। यो जनावर प्राय: नेपाल, भारत, चीन लगायतका दक्षीण एसियाली राष्ट्रहरू तथा अफ्रिकाका उष्ण भू-भागमा पाइन्छ ।
यसको शरीरमा ठुलाठुला कत्लाले ढाकेको हुन्छ। यस बाहेक खबटा मुनि पहेँला जगरजस्ता रौं पनि उम्रेका हुन्छन्। यि रौं कत्लाको बीचबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ र रौं धेरै हुँदा सालक सुनौलो पहेँलो रंगको देखिन्छ। यसले पुच्छरको सहायताबात रुखको हाँगामा झुन्डिन सक्छ।
समुद्री सतहदेखि करिब दुई हजार मिटरसम्मको उचाइका वनजङ्गलमा सालक पाइन्छ । अति लजालु, संवेदनशील एवं शान्त वातावरणमा बस्न रुचाउने सालकले मानिसलाई कुनै क्षति गर्दैन । एक बेतमा एउटा मात्र बच्चा जन्माउने सालकको बच्चाको जन्मदर अत्यन्तै कम हुन्छ । यो जनावरले आफुलाई खतरा महसुस भएमा त्यसबाट जोगिन गुँडुल्किएर भकुण्डो जस्तै डल्लो पर्छ। यसरी जोगिन आफ्ना बलिया मांसपेशीको पकडले एकै ठाउँमा टाँसिएर गुँडुल्किरहन सक्छ।
विश्वभर आठ जातिका सालक पाइन्छन् । नेपालमा भने संकटग्रस्त कालो सालक र लोपोन्मुख तामे सालक मात्र पाइन्छन् । तर पनि धादिङको थाङसिङ बेसी, काभ्रेको बलथली, काठमाडौंको नागार्जुन साथै रामेछापका केही स्थानमा सेतो सालक पनि पाइने वन्यजन्तुविज्ञ बताउँछन्। २ हजार ५ सय मिटर उचाइको सालको जंगलमा भेटिने सालकको दाँत हुँदैन ।
तर, ६० देखि ७० सेन्टिमिटरसम्म फैलने यसले जिब्रोले धमिरा र कमिलाको प्रायः धमिरा र कमिला खान्छ। राति आहार खोज्न निस्कने सालक माटोकै रंगको भएकाले छुट्टयाउन मुस्किल पर्छ। कतैबाट आक्रमणको चाल पाउँदा डल्लो परेर बस्छ ।
काठमाडौ । नेपाल विवेकशील पार्टीले प्रथम राष्ट्रिय महाधिवेशन गरेको छ । काठमाडौको विशालनगरमा सम्पन्न राष्ट्रिय महाधिवेशनले सिंहबहादुर मोक्तानको अध्यक्षतामा २१ सदस्यीय संघीय समिति सर्वसम्मत चयन गरेको छ ।
समितिको उपाध्यक्षमा संगीता बाटाजु, सचिव (प्रशिक्षण तथा क्षमता विकास) रितेश मल्ल, सचिव (अभियान तथा संजाल) सिता कुमारी मैनाली, र सदस्यहरूमा कृष्ण देव भण्डारी, प्रधुम्न अर्याल, किरण साह, कपिल अर्याल, विजय कुमार तामाङ, सुरजनारायण सिंह थापा, विकास उगरकोटी, महमद आमिन, दान बहादुर थिङ्ग, बिनु कुमार बराल, बिनिता कुमारी चौलागाई, शिशिर दर्शन धारी, सोर्णिका मोक्तान, मुना वस्नेत, अजिता राई, विकास रञ्जित, आशिष राई रहेका छन् ।
देशभरका प्रतिनिधिहरूको सहभागितामा भएको महाधिवेशनले भावी कार्यदिशा, योजना तथा कार्यक्रमहरूसमेत पारित गरेको छ । गतिशील मध्यमार्ग राजनीतिक सिद्धान्त भएको पार्टीले प्रमाण र मूल्यमा आधारित राजनीतिक संस्कारलाई व्यबहारमा अवलम्बन गर्ने नवनिर्वाचित सदस्य कृष्णदेव भण्डारीले जानकारी दिए ।
महाधिवेशनका अतिथिहरू पूर्व शिक्षामन्त्री सुमना श्रेष्ठ, बागमती प्रदेशका पूर्वमन्त्री शैलेन्द्र बज्राचार्य र आशुतोष तिवारीले शुभकामना दिएका थिए ।
- मकवानपुर । प्रतिनिधि सभाको लागि फागुन २१ गते निर्वाचन तोकिएको छ । देशै भर चुनावी चहलपहल बढी रहेको छ ।
उम्मेदवारहरु चुनावी अभियानमा आफ्नो क्षेत्रमा व्यस्त रहेका छन् । मकवानपुरको दुबै क्षेत्रमा चुनावी अभियानमा उम्मेदवारहरु स्थानीयस्तरमा भेटघाटमा व्यस्त छन् ।
निर्वाचन २०८२ अन्तरगत रहेर केही दिन मकवानपुरको दुबै क्षेत्रका उम्मेदवारहरुको परिचय प्रस्तुत गर्दैछौ ।
प्रशान्त उप्रेती (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी)
राजनीतिमा नयाँ पुस्ताकाे बहस चलिरहेकाे बेला मकवानपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. २ मा २५ वर्षीय युवाले उम्मेदवारी दिएका छन् । रास्वपाबाट उम्मेदवारी दिएका नवयुवा पुस्ताका उम्मेदवार हुन् प्रशान्त उप्रेती।
- उप्रेती मध्यम वर्गीय परिवारमा २०५७ सालमा जन्मिएका हुन् । उनी पर्यटन व्यवस्थापनमा स्नातक र ‘Educational Leadership’ मा स्नातकोत्तर अध्ययनरत छन्।
- मकवानपुरकाे मनहरी गाउँपालिकामा हुर्किएका प्रशान्त पर्यटन उद्यमी समेत हुन्। उनी हाल मनहरीमै विद्यालय शिक्षा अध्यापनरत छन्। होटल र पर्यटन क्षेत्रमा आफैँले गरेको कार्यले उनलाई उद्यमशीलताका चुनौतीहरू सिकाएको बताउँछन् ।
- आफ्नो उम्मेदवारीको मुख्य उद्देश्य संसदमा गएर केवल हात उठाउनु वा संख्या पुर्याउनु मात्रै नभएकाे भन्दै जनभावनाको प्रतिनिधित्व गर्दै राष्ट्रहितका लागि कानून निर्माण गर्न र सरकारलाई निरन्तर निगरानी गरि जवाफदेही बनाउन अडिग रहेकाे बताउँछन् ।
- संविधानलाई संघर्षको प्रतिफल मान्दै र संविधानको अक्षर र भावनाको रक्षाको लागि अडिग भएकाे बताउँछन्।
- झन्झटिलो कानुनी प्रक्रिया हटाएर “Ease of Doing Business” सुनिश्चित गर्ने, निजी क्षेत्रको सशक्तिकरण गर्ने, तुलनात्मक लाभका क्षेत्रहरु जस्तैः पर्यटन तथा जलस्रोत मार्फत देशको अर्थतन्त्र समृद्ध बनाउने र स्टार्टअपहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने उनको मार्गचित्र छ।
- आफ्नो क्षेत्रका स्थानीय समस्याहरूलाई नबिर्सिएकाे तथा स्थानीयका दैनिक समस्याहरुसँग जानकार भएकाे बताउँछन्। मकवानपुर मात्र हैन समग्र देशका किसानहरूले भोग्नुपरिरहेको समस्या, आफ्नो क्षेत्रमा रहेको गरिबी, बढ्दो महंगी सम्बोधन गर्दै गुणस्तरीय स्वास्थ्य तथा शिक्षामा सर्वसाधारणको पहुँच पुर्याउनु पहिलो कर्तव्य हाे भन्छन् ।
- ‘जनताका दैनिक समस्यालाई सदनमा पुर्याउनु र सो को सम्बन्धित निकाय मार्फत सम्बोधन गराउनु जिम्मेवारी हुनेछ’ उनी भन्छन् ।
- ‘Education Leadership’ को विद्यार्थी भएकाेले हाम्रो खस्किँदै गएको शिक्षा तथा सो को प्रणालीको बारेमा जानकार भएकाेले नेतृत्व तहबाट सुधारका लागि पहल गर्ने उनकाे भनाई छ ।
- Gen Z (नवयुवा) आन्दोलन मार्फत प्रतिबिम्बित नयाँ पुस्ताको आकांक्षाहरुलाई सदनमा पुर्याउन उनीसँग उमेर र आवाज भएकाेले मतदाताहरूका लागि प्रशान्त केवल एक उम्मेदवार मात्र नभई राजनीतिमा ‘परिवर्तनको एउटा बलियो आशा’ भएकाे पार्टीकाे धारणा रहेकाे छ ।
युवा मात्रै नभई देशको नीतिगत तहमा हस्तक्षेप गर्न सक्ने परिपक्क एजेन्डाहरू समेत भएकाले निर्वाचन २०८२ मा मकवानपुर २ बाट जित्ने आत्मविश्वास भएकाे उनी बताउँछन्। रास्वपाले २०७९ सालमा उम्मेदवार बनेका भरत पराजुलीलाई यसपटक टिकट नदिएर मनहरी गाउँपालिकाका २५ वर्षीय युवक उप्रेतीलाई प्रतिस्पर्धी बनाएको छ ।
क्षेत्र नं. २ मा पुराना र नयाँ दलका उम्मेदवार बिच प्रतिष्पर्धा हुने छ । प्रशान्तले २०७९ सालमा प्रतिनिधि सभा सदस्य पदमा विजयी महेश बर्तौला, नेपाली काँग्रेस मकवानपुर सभापति बुद्ध लामा, थाहा नगरपालिकाका २०७४ सालमा मेयर पदमा वियजी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा) का लवशेर विष्टलगायत अन्य पार्टी र स्वतन्त्र गरी २० जनासँग प्रतिष्पर्धा गर्नेछन् ।
क्षेत्र नम्बर–२ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारतर्फ अमृत बल, कृष्णराम श्रेष्ठ, प्रतिक्षा बानियाँ, रमेश आचार्य र सितामाया बल उम्मेदवार छन् । दलतर्फ जनता समाजवादी पार्टी (एकल चुनाव चिन्ह) बाट छविलाल वाइवा, राष्ट्रिय जनमोर्चाबाट निरबहादुर सिन्तान, उज्यालो नेपाल पार्टीबाट प्रविन कुमार स्याङतान र रामबहादुर थोकर उम्मेदवार छन् ।
यस्तै श्रम संस्कृति पार्टीबाट युनेश लामा सिन्तान, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)बाट राम घलान, संयुक्त नागरिक पार्टीबाट शुभराज प्रजा, प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीबाट सन्तोष विष्ट, नेपाल मजदुर किसान पार्टीबाट सरोज तामाङ, नेशनल रिपब्लिक नेपालबाट सुर्य तामाङ बल, आम जनता पार्टी (एकल चुनाव चिन्ह)बाट सूर्य राई तथा मंगोल नेशनल अर्गनाइजेसनबाट हिरालाल स्याङतान उम्मेदवार छन् ।
२०७९ काे निर्वाचनकाे मत परिणामः
प्रतिनिधिसभा निर्वाचन–०७९ मा एमाले महेश बर्तौलाले ३४ हजार ९ सय १६, कांग्रेस र माओवादीसहित गठबन्धनबाट उम्मेदवार बनेका नेकपा (एकीकृत समाजवादी) का विरोध खतिवडाले ३० हजार ३ सय ९६ र रास्वपाका भरत पराजुलीले १२ हजार ३९ मत प्राप्त गरेका थिए । यसैगरी राप्रपाका राजन मैनालीले २ हजार १९४, नेकपा (माले)का उद्धवप्रसाद अधिकारीले एक हजार ८०५ मत ल्याएका थिए ।
नेकपा एमालेले मकवानपुर– १ बाट दलका स्थापित र अनुभवी नेता रामेश्वर रानालाई उम्मेद्वार बनाएको छ । २०३६ देखि सक्रिय राजनीतिमा जोडिएका राना संगठनको त्यागी नेताको रुपमा परिचित छन् । उनको शालीन व्यक्तित्वले आफ्नो मात्र नभई अन्य राजनीतिक संगठनमा सकारात्मक प्रभाव छाडेकाे पार्टी पङ्गतीकाे बुझाइ छ ।
उनी २०३६ सालमा विद्यार्थी आन्दोलनबाट प्रभावित भई अनेरास्ववियुसँग जोडिएका नेता रानाकाे रानजीति २०४० सालमा जिल्ला विकास समितिको जननिर्वाचित सदस्य हुँदै अघि बढेकाे हाे । २०५१ सालमा एमाले मकवानपुरको पार्टी सचिव बनेका राना २०५४ सालमा जिल्ला विकास समितिको जननिर्वाचित सभापति भए । उनी दुई कार्यकाल एमाले मकवानपुरको अध्यक्षको जिम्मेवारीमा रहे । २०७० सालमा बागमती प्रदेश कमिटी सदस्य, २०७२ मा एमाले केन्द्रीय कमिटी सदस्य, २०७८ सालमा चितवनमा सम्पन्न ११ औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट पुनः केन्द्रीय कमिटी सदस्य तथा पार्टी मकवानपुरको इन्चार्ज बने । २०८२ सालमा सम्पन्न पार्टीको १२ औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट फेरि केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भई हाल जिल्ला इन्चार्जको भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन् । २०८० सालमा उनी भूमि आयोग मकवानपुरको अध्यक्षका रुपमा समेत कार्यरत रहे ।
यसरी झण्डै ५० वर्ष राजनीति गरेर संगठनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएका राना यसपटक भने प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित हुने आकांक्षासहित अगाडि बढेका छन् । निर्वाचन क्षेत्रमा समेत आफ्नो बलियो पकड बनाएका रानाले आफूले अन्य उम्मेद्वारलाई पन्छाउदै जित हाँसिल गर्ने दावी गर्दै आइरहेका छन् ।
लामो समयसम्म राजनीतिमा भिजेका नेता रानाले सोहि क्षेत्रबाट उम्मेद्वारी दर्ता गराएकी कांग्रेसमा लामो समयदेखि क्रियाशील र पूर्व सांसद समेत रहेकि महालक्ष्मी उपाध्याय ‘डिना’, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीबाट युवा उम्मेद्वार विजय गौतम, राप्रपाबाट यसअघि निर्वाचित दीपकबहादुर सिंह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्र्टीका यूवा नेता प्रकाश गौतमसँग बलियो प्रतिष्पर्धा गनुपर्ने छ । उनै रानासँग गरिएकाे कुराकानीकाे सार यहाँ प्रस्तुत छः
२०६४ सालमा संविधानसभा चुनावमा पराजित भएपछि १८ वर्षपछि प्रतिनिधिसभा चुनावमा प्रत्यक्ष तर्फ उम्मेदवारी दिनुकाे कारण के हो ?
यो बिचमा म निरन्तर पार्टीको जिम्मेवारीमा रहे । पार्टीको अध्यक्ष र केन्द्रिय सदस्यको हैसियतमा म समाज रुपान्तरणको काममा निरन्तर लागिरहे । यो पटक पार्टीको निर्णय अनुसार नै म प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्वर–१ को नेकपा एमालेको उम्मेद्वार छु । अहिलेको परिस्थितिमा हाम्रो स्वाधिनता, हाम्रो भौगोगिक अखण्डता र हाम्रो राष्ट्रियता माथि गम्भिर प्रश्न खडा गराईएकाे र भइरहेकाे यस परिस्थितिमा यी पक्षहरुको रक्षाको निम्ति मेरो उम्मेद्वारी हो । र सँगै हामीले रगतसँगै साटेर प्राप्त गरेकाे संविधान र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको रक्षाको लागि मेरो उम्मेद्वारी हो ।
तपाईले मुख्यले मुख्य प्रधिस्पर्धीको रुपमा कसलाई हेर्नुभएको छ ?
प्रधिस्पर्धीको रुपमा मैले कुनै दल विशेषलाई हेरेकाे छैन । एउटा दृष्टिकोणको आधारमा भिजिनरी हिसाबले समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली बनाउने गन्तव्यमा हामी छौं । यो गन्तव्यमा हामी दृढ छौं । अन्य राजनितिक पार्टीहरुसँग म आग्रह गर्न चाहन्छौं । लोकतान्त्रिक मुल्य र मान्यताको आधारमा समृद्ध नेपाल बनाउने र स्थापित गर्ने , आम जनताको पक्षमा लोककल्याणकारी राज्यको अवधारणा अनुसार जनताको पक्षमा दृढतापुर्वक उभ्याउने , जनतालाई सबै अवसरहरुमा सहभागी गराउने यहि आधारमा समृद्ध नेपाल शुखी नेपाली बनाउने कुरामा नेकपा एमाले दृढ छ । त्यसकारण लोकतान्त्रिक मुल्य र मान्यताको आधारमा राजनितिक दृष्टिकोणको आधारमा मकवानपुरको समृद्धिको लागि आफ्नो बिचार राखेर अगाडि बढौं । यहि क्रममा मैले यहि दल भन्दा पनि नेकपा एमालेको घोषणा पत्र , दृष्टिकोण , जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिबद्धता पत्र राखेर अगाडि बढिरहेको छु । र , म बिश्वासका साथ भन्न चाहान्छु । आम निर्वाचन क्षेत्र नम्वर १ का मतदाताले निर्वाचित गराउनुहुनेछ भन्नेमा म पुर्ण रुपमा विश्वस्थ छु ।
जिविस सभापति हुँदा तपाईंले मकवानपुरका दुर्गम क्षेत्रमा सडक विस्तार र दीर्घकालीन गुरुयोजना तयार गरेको चर्चा हुन्छ । त्यसलाई अलि विस्तृतमा भनिदिनुस न । यदि यसपटक निर्वाचित हुनुभयो भने मकवानपुर–१ का लागि गर्न सकिने विकासका कस्ता परियोजना प्राथमिकतामा राख्नुहुन्छ ?
प्रतिनिधिसभाको सदस्यको हैसियतले कानूनको निर्माणको भुमिका हो एउटा ल मेकरको हैसियतले तरपनि एउटा जनताको अपेक्षा हुन्छ आफ्नो प्रतिनिधिबाट सबै सरोकारको विषयहरुमा नेतृत्व गरियोस् भन्ने जनताको अपेक्षा हुन्छ । खासगरी १ नम्वर निर्वाचन क्षेत्रको मुख्य शहरी क्षेत्रमा भविष्यको एउटा समृद्ध शहरको रुपमा हामीले बृहत्तर विकासको निम्ति हेटौंडाको सम्भावनाको विषयमा सरोकार निकायहरुसँग छलफल गरेर काम गर्ने छौं । यहाँको आर्थिक , सामाजिक , पर्यटकीय र नवयुवाहरुको लक्षित हिसाबले एउटा सम्भावनाको शहरमा युवाहरुको क्षमता ज्ञानको आधारमा प्रस्फुट गरेर उहाँहरुलाई समृद्ध नेपाल बनाउने अभियानमा जोड्ने हिसाबले हामि लाग्नेछौं । त्यसैगरी ग्रामीण भेगमा आजैपनि मदन भण्डारी राजमार्ग चुरेको उत्तरी क्षेत्रबाट गएको छ त्यसले पनि धेरै सहज बनाएको छ । बागमतीका भित्रि गाउँका कुटिभकारी जस्ता गाउँहरुमा सडक बिस्तार भएको छैन । त्यहाँ आवगमनमा धेरै समस्या छ । त्यस ठाउँमा स्वास्थ्य उपचारको समुचित प्रबन्धको लागि , बाटाघाटाको ब्यबस्थित र स्तरिकरण गर्नका लागि चुरे क्षेत्रबाट खहरे लगायतका समस्याका कारणले गर्दाखेरी त्यहाँको उर्बर जमिनहरु क्रमश विनाश हुँदै गएको जुन जटिलताहरु छन् । यी सबै कुराहरुलाई ध्यानमा राखेर स्वास्थ्य , शिक्षा , अन्य आर्थिक अवसरहरु सिर्जना गर्ने लगायतका कामहरुको एकिकृत विकासहरुमा मेरो जोड रहने छ ।
हेटौंडा बजार भत्किँदा तपाईंहरू किन चुपचाप बस्नु भएको अर्थात, यसको पक्ष र विपक्षमा मत जाहेर नगरेको हो भनेर मतदाताले हामीलाई सोध्न भनिरहेका छन । मतदाताले तपाईंहरूको विकासमा स्पष्ट धारणा खोजिरहेका छन । तपाईंहरू चुपचाप बसेकै हो कि, तटस्थ बस्दा नै उपयुक्त हुन्छ जस्तो लागेर हो ?
हेटौंडाको सन्दर्भमा हामीले हिजोदेखि नै कुरा राखेका छौं । यहाँको सरोकारवाला पक्ष र आम हेटौंडाबासीहरु पिडितहरुको साथमा उहाँहरुको कुराहरु हामीले सुन्यौ । यो सन्दर्भका उहाँहरुले नियम अनुसार पाउनुपर्ने हक स्थापित हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो पार्टीको मान्यता हो । जनताले पाउनुपर्ने हक ब्यवस्था गरेर यसलाई चौंडा गरेर अन्य कामलाई अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । आज जुन परिस्थितिमा यसलाई पुनः निर्माण गर्ने र जनताको हकलाई स्थापित नगर्ने काम जुन भयो । यो बास्तवमा हेटौंडालाई खण्डहरको रुपमा परिणत गर्ने काम भयो । यो बेठिक भएको छ । हाम्रो अडान हिजो जुन थियो यथावत हो । यहाँको पिडितहरुको अधिकार स्थापित हुनुपर्दछ । उहाँहरुको कानुन अनुसार दिनुपर्ने अधिकार दिएर तत्काल पुनः निर्माणको कार्यलाई अगाडि बढाउनुपर्छ । हेटौंडालाई यहाँको जनताको सहभागितामा हसमुख ढंगले हाम्रो हेटौंडा निर्माण गर्ने भन्ने सहभागिता गराउन सक्यो भने मात्रै समृद्ध मकवानपुर बनाउन सक्छौं । जनतालाई बिल्ली बाँठ बनाउनु ठिक होईन र सरकारले तर्फबाट गर्नुपर्ने आवश्यकता व्यवस्था र यहाँको नगरवासीहरुको हकमा उहाँहरुको हक स्थापित गर्ने ठाउँमा उहाँहरुले पाउनुपर्छ ।
तपाई शालिन र स्वच्छ छविका नेताका रूपमा चिनिनुहुन्छ । तर , नेकपा एमालेप्रति मकवानपुरका मात्रै भनई देशभरका जनताहरु आक्रोशित छन् । एमाले पार्टीको नाम पनि सुन्न नचाईरहेको अवस्थामा तपाईले मकवानपुरका मतदाताहरुलाई कसरी आफूतिर केन्द्रित गर्न सक्नुहुन्छ ?
२००६ सालमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना भईसकेपछि निरन्तर रुपमा नागरिक अधिकारमा निम्ती हामी लडिरहेका छौं । अघिल्लो पुस्ताले यसको नेतृत्व गर्नुभयो । आज हामी नाति पुस्ता नातिना पुस्ता निरन्तर क्रियाशिल छौं । जनताले हामीलाई प्रश्न राख्नुभयो भने म त्यसको उत्तर दिनेछु । तर , यहाँको प्रश्नमा मैले के निवेदन गर्न चाहे भने नेपाली जनता नेकपा एमालेले मुलुक बनाउने, समाज रुपान्तरण गर्ने, सामाजिक न्यायसहितको आर्थिक समाजिक रुपान्तरणमा समाजलाई अगाडि बढाउने, असल मूल्य र मान्यता स्थापित गर्ने र नयाँ मूल्य र मान्यताको अभियानमा नेकपा एमाले लागिरहेको छ । नेकपा एमालेप्रति आम जनताको आस्था छ । आशाका साथ हामीलाई हेरिरहेको छन् । आम जनताको आक्रोश होईन नेकपा एमालेप्रति आम जनताको विश्वास बढिरहेको छ । म आम जनताको विश्वासमा कहिलेपनि तुषारापात हुन दिने छैन । म प्रतिबद्धताका साथ जनताको हितमा लागिरहने छ । नेकपा एमाले लागिरहने छ ।