मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारकाे प्राथमिकतामा स्वास्थ्य क्षेत्र रहेकाे प्रदेश मुख्यमन्त्री किरण थापा मगरले बताउनु भएकाे छ । चितवनको रत्ननगरस्थित बकुलहर रत्ननगर अस्पतालको अनुगमन गर्दै उहाँले प्रदेश सरकारले अस्पतालहरूको स्तरोन्नति, जनशक्ति व्यवस्थापन, उपकरण थप तथा सेवा विस्तारलाई निरन्तरता दिएको जानकारी दिनु भएकाे हाे ।
‘जनशक्ति अभाव र पर्याप्त भवन तथा भौतिक संरचना नहुँदा अस्पतालले चाहेजति सेवा विस्तार गर्न समस्या भइरहेको छ’ मुख्यमन्त्री थापा मगरले भन्नुभयो उपलब्ध स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग गर्दै अस्पतालको क्षमता विस्तारमा प्रदेश सरकार केन्द्रित रहेको छ ।’ स्वास्थ्य उपचारका लागि नागरिकले अन्य जिल्ला धाउनुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न प्रदेशका अस्पतालहरूमा विशिष्टीकृत तथा विशेषज्ञ सेवा विस्तार गर्न आवश्यक रहेको मुख्यमन्त्री थापा मगरले बताउनुभयो। आगामी बजेटमा स्वास्थ्य क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिँदै अस्पतालहरूको सेवा र क्षमता थप विस्तार गर्ने उहाँले प्रतिबद्धता जनाउनुभयो।
मुख्यमन्त्री थापा मगरका अनुसार हाल बागमती प्रदेशमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा कुल बजेटको करिब ४.५ प्रतिशत मात्र विनियोजन भएकाे छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) को मापदण्डअनुसार स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेटको हिस्सा १० प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्यसहित आगामी बजेटमा स्वास्थ्यलाई पहिलो प्राथमिकता दिने उहाँले बताउनुभयो।
बकुलहर रत्ननगर अस्पतालको नयाँ भवन निर्माणको म्याद सकिए पनि निर्माण कार्य पूरा नगरेको र निर्माण व्यवसायी सम्पर्कमा समेत नआएको विषयमा प्रदेश सरकारले आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउने उहाँले बताउनुभयो। निर्माण व्यवसायीको ठेक्का रद्द गरी कानुनी कारबाही अघि बढाउने तथा बैंक ग्यारेन्टी रोक्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइने उहाँले बताउानु भयो। स्वास्थ्य चौकीकाे रूपमा सेवा दिदै आएकाेमा बकुलहर अस्पताल प्रादेशिक अस्पतालमा स्तरोन्नति भएपछि सेवाग्राहीको चाप उल्लेख्य रूपमा बढेकोले प्रदेशका सरकारी अस्पतालप्रति नागरिकको विश्वास र बिरामीको चाप बढ्दै गएको उहाँले बताउनुभयो।
अस्पतालमा हुने सामान्य घटनालाई लिएर तोडफोड गर्ने वा स्वास्थ्यकर्मीमाथि हातपात गर्ने प्रवृत्ति रोक्नु पर्ने उहाँकाे भनाई थियाे । स्वास्थ्य संस्थामा कुनै समस्या देखिएमा संवाद र सहजीकरणमार्फत समाधान खोज्नुपर्ने भन्दै उहाँले समाजका बुद्धिजीवी, जनप्रतिनिधि तथा सरोकारवालालाई त्यस्ता विषयमा सहजीकरण गर्न आग्रह गर्नुभयो। स्वास्थ्य सेवालाई आधुनिक र प्रविधिमैत्री बनाउने कामसमेत अघि बढिरहेको उहाँले बताउनु भयो। स्वास्थ्य मन्त्रालयलाई डिजिटल प्रणालीमा लैजाने क्रममा डिजिटल एप्स, अनलाइन टिकट तथा इलेक्ट्रोनिक मेडिकल रेकर्ड (ईएमआर) मार्फत स्वास्थ्य सेवालाई पेपरलेस बनाउने सुरुवात भइसकेको उहाँले जानकारी दिनुभयो।
‘बागमती प्रदेशका प्रादेशिक अस्पतालहरूमा टेलिमेडिसिन सेवा सुरु गरिएको छ’ उहाँले भन्नु भयो ’आधारभूत अस्पतालहरूमा रहेको जनशक्ति र उपकरणको अभावलाई प्रविधिमार्फत सम्बोधन गर्ने प्रयास भइरहेको छ ।’ हेटौंडा, भक्तपुर र सिन्धुली अस्पताललाई टेलिमेडिसिन हबका रूपमा विकास गरी २४ घण्टा परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने व्यवस्था मिलाइएको उहाँले बताउनुभयो।
मकवानपुर । प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि सुरु हुने सोह्रश्राद्ध अर्थात् पितृ पक्ष आजदेखि विधिवत् सुरु भएको छ । आज पहिलो दिन अर्थात प्रतिपदा तिथि श्राद्ध गर्नुपर्ने छ ।
आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मका सोह्रवटा तिथिमा दिवंगत पितृलाई सम्मानका साथ तर्पण, सिदादान र पिण्डदान गरिने गरिन्छ । सोह्र दिनसम्म यो क्रम चल्ने भएकाले सोह्रश्राद्ध भनिएको हो । यो समयलाई अपर, प्रेत पक्ष आदि नामले पनि बुझिन्छ । चाडपर्व यज्ञयागादि तथा ठूलाकार्य गर्नु अघि पितृलाई श्रद्धा भक्तिका साथ सम्झिने वैदिक सनातन हिन्दू शास्त्रीय परम्पराअनुसार सोह्रश्राद्ध गर्ने गरिएको हो ।
यो समयमा पितृले आश गरी बसेका हुन्छन् भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ । सोह्रश्राद्ध गर्नाले पितृप्रतिको आफ्नो दायित्वबोध पुरा हुनाका साथै पितृऋणबाट मुक्त भइन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। आश्विन शुक्ल पञ्चमीपछिका अष्टमी, द्वादशी र औँसी, भरणी नक्षत्र र व्यतिपात योग परेका दिन जुनसुकै तिथि परेपनि रोकिएको सोह्रश्राद्ध गर्न सकिने शास्त्रीय विकल्पसमेत निर्णयसिन्धु, धर्मसिन्धुलगायत धर्मशास्त्रका ग्रन्थमा उल्लेख गरिएकाे छ ।
त्यसपछि पनि सोह्रश्राद्ध गर्न नसकिएमा सक्नेले आफैँ नसक्नेले ब्राह्मणमार्फत् दैनिक १०८ मन्त्र जप गर्न सकिने शास्त्रीय विकल्प रहेको छ । विधिपूर्वक यस्तो जप १० महिनासम्म गर्नुपर्छ । यो विधिबाट पनि पितृले तृप्ति प्राप्त गर्ने धार्मिक विश्वास छ । पितृ पक्षको समाप्तिसँगै दुर्गा पक्ष अर्थात् बडा दसैँ सुरु हुन्छ । बडादसैँ मनाउनुअघि पितृ तृप्तिका लागि सोह्र श्राद्ध गर्ने गरिएको धर्मशास्त्रीय मत छ । ठूला पर्व वा चाड मनाउनुअघि पितृतृप्तिको कर्म गर्ने वैदिक सनातनी परम्परा रही आएको छ ।
यस्तो छ शास्त्रीय विधान
प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, सप्तमी, अष्टमी, नवमी, दशमी, एकादशी, द्वादशी, त्रयोदशी, चतुर्दशी, औंसी र पूर्णिमा यी सबै तिथिहरूमा पितृहरूको तर्पण र श्राद्ध गरिन्छ, जसबाट पितृहरूको आत्माको शान्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ ।
जसलाई आफ्ना परिजनहरूको मृत्यु तिथि थाहा हुँदैन, तिनीहरूले पनि यसै पितृपक्षको पञ्चमी, अष्टमी, द्वादशी वा आमावास्य तिथिका दिन श्राद्ध गर्ने चलन छ ।
कुन पितृको श्राद्ध कुन दिन गर्ने भन्ने कुरा कहिले मृत्यु भएको थियो र त्यस समयमा कुन तिथि थियो त्यही तिथिकै आधारमा तय गरिन्छ । तत् पश्चात पितृहरूलाई तर्पण र पिण्डदान र भोजन अर्पण गरिन्छ, जसलाई उनीहरूको आत्माको तृप्तिका लागि गरिन्छ । यो कर्म सामान्यतया गाईको दूध अनि खिरबाट बनाइएका पिण्डलाई स्वधा (पितृहरूको पत्नी) उचारण गर्दै गुरु पुरोहितको निर्देशन अनुसार पिण्ड अर्पण गरिन्छ ।
पवित्र जलले पितृहरूको नाममा अर्पण गर्ने कर्म तर्पण हो। यसलाई गङ्गाजल वा अन्य पवित्र जलमा पञ्चामृतसहित कुश, जउ, तिल, फूल, चन्दन आदि स्रोतहरूबाट सम्पन्न गरिन्छ । हिन्दू धर्मग्रन्थहरूमा सोह्र श्राद्धको गहिरो व्याख्या गरिएको पाइन्छ । विशेष गरी ‘गरुड पुराण’, ‘विष्णु पुराण’, र ‘महाभारत’ जस्ता ग्रन्थहरूमा पितृपक्ष र श्राद्ध कर्मको महत्त्व बताइएको छ ।
एकोद्दिष्ट (वार्षिक तिथिका दिन गरिने) श्राद्ध मध्याह्न कालमा, पार्वण श्राद्ध (पितृपक्षमा गरिने श्राद्ध) अपराह्नमा र आभ्युदयिक श्राद्ध प्रातःकालमा गर्ने शास्त्रीय विधान छ । प्रत्येक गृहस्थीले श्राद्ध सम्भव भएसम्म घरैमा गर्नु पर्दछ । अरूको घर वा जमिनमा बसेर श्राद्ध गर्दा पितृहरू खुसी हुँदैनन् भन्ने मान्यता छ । सहरी क्षेत्रमा अरूको घरमा डेरा गरी बस्ने श्राद्ध कर्ताले श्राद्ध र तर्पणादि कार्य सकेसम्म नजिकको तीर्थक्षेत्र, नदि, मन्दिरमा या तुलसीको मठमा गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
सोह्रश्राद्धमा पितृहरू पितृलोकबाट पृथ्वीतलमा आगमन गर्ने विश्वास गरिन्छ, यसै पक्षमा आफूले पञ्चभौतिक शरीर त्याग गरेको तिथिमा आफ्ना सन्तान तथा सन्ततिहरूबाट तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध आदि कर्मको आशा राखेका हुन्छन् । पितृहरू आफ्ना सन्तानले तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध, भोजन र दान श्रद्धापूर्वक गरेर खुसी पार्न सकुन भन्ने चाहन्छना राख्नसका साथै श्राद्धकर्तालाई वंश वृद्धि हुने, परिवारमा सुख छाउने, शान्ति मिल्ने, समृद्धि प्राप्त हुने र धनसम्पत्तिको आशीर्वाद दिएर पितृलोक फर्कन्छन् भन्ने शास्त्रोक्त कथन छ ।
हेटौंडाबाट काठमाडौं जाने अधिकांश सडक अवरुद्ध
Tags: No Comments
मकवानपुर । अविरल वर्षाका कारण हेटौंडा हुँदै काठमाडौं जोड्ने अधिकांश सडकखण्डमा अबरुद्ध भएकाे छ । पहिरो, सडक भासिदाँ सडक अवरुद्ध भएकाे हाे । त्रिभुवन राजपथ मात्रै सञ्चालनमा रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ।
हेटौंडाबाट काठमाडौं जोड्ने कान्ति राजपथको ललितपुरको बागमती गाउँपालिका–३ पाँचधुरे र टाँकुरे क्षेत्रमा पहिरो खसेपछि सडक अवरुद्ध भएको छ । पहिरोका कारण उक्त सडकखण्डबाट काठमाडौंतर्फको आवागमन प्रभावित भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ । यसैगरी मकवानपुरकाे भिमफेदी ८ बगुवा खोला नजिकै कान्तिलोकपथ सडक खण्डको खहरे खोल्सामा ढुङ्गा बालुवा सहित लेदो आई बाटो पुर्णरुपमा अवरोध भएको छ । सडक विभागसँग समन्वय गरि बाटो सुचारु गर्ने पहल भईरहेको प्रहरीले जनाएकाे छ ।
हेटौंडा–भीमफेदी–फाखेल–काठमाडौं सडकखण्डअन्तर्गत इन्द्रसरोवर गाउँपालिका–२ किटनीमा सडक भासिएपछि एकतर्फी आवागमनसमेत जोखिमपूर्ण बनेको छ । जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै चालकलाई सिस्नेरी वा खानीखेततर्फको वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न जानकारी गराइएको प्रहरीले जनाएकाे छ ।
हेटौंडा–भीमफेदी–सिस्नेरी–काठमाडौं सडकखण्डअन्तर्गत भीमफेदी गाउँपालिका–२ ज्यालटार, भीमफेदी–६ जुरीखेत र इन्द्रसरोवर गाउँपालिका–३ धाराखोल्सामा लेदोसहितको पहिरो खसेर सडक पूर्णरूपमा अवरुद्ध भएको छ । तीनवटै स्थानमा जेसीबी परिचालन गरी पहिरो हटाउने काम सुरु गरिएको छ ।
यसैगरी धरान–चतरा सडकखण्डअन्तर्गत हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१६ हटियामा १० वटा विद्युतका पोल ढलेपछि सडक पूर्णरूपमा अवरुद्ध भएकोमा विद्युतका तारहरु काटी एकतर्फी संचालनमा ल्याइएकाे छ । सडक पूर्ण रुपमा खुलाउन विद्युत् प्राधिकरणसँग समन्वय भइरहेको जनाइएको छ ।
पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१९ नेवारपानी, रजैया नजिकै सडक माथिबाट पहिरो तथा ढुंगा खसेपछि सडक एकतर्फी सञ्चालनमा ल्याइएको छ । पहिरो हटाउन जेसीबी परिचालन गरिएको छ ।
त्रिभुवन राजपथ सुचारु
हेटौंडाबाट काठमाडौं जाने प्रमुख वैकल्पिक मार्ग त्रिभुवन राजपथ भने हाल सुचारु रहेको छ । अन्य राजमार्ग तथा सडकखण्ड अवरुद्ध भएपछि अत्यावश्यक सामग्री बोकेका सवारीसहित काठमाडौं आवतजावतका लागि त्रिभुवन राजपथ महत्वपूर्ण मार्ग बनेको छ । त्रिभुवन राजपथकाे त्रिभुवन राजपथमा साना तथा यात्रुवाहक सवारी साधनका लागि निश्चित समय तालिका तोकिएको छ भने १० चक्काभन्दा लामा र १५ टनभन्दा भारी मालवाहक सवारी (इन्धन/ग्यास बाहेक) लाई पूर्ण निषेध गरिएको छ।
यसैगरी नारायणगढ-मुग्लिन सडककाे चितवन र आसपासका क्षेत्रमा निरन्तर भइरहेको वर्षाका कारण ठाउँ-ठाउँमा पहिरो जाँदा सडक पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको छ। यस्तै पृथ्वी राजमार्गअन्तर्गत धादिङको कृष्णभीर र ज्यामिरे क्षेत्रमा पहिरो खसेपछि सडक दुवैतर्फबाट अवरुद्ध भएको छ । चितवन र धादिङ जिल्ला प्रशासन कार्यालयले सूचना जारी गर्दै अर्को सूचना नभएसम्म पृथ्वी राजमार्गमा सवारीसाधन सञ्चालनमा पूर्ण रोक लगाएको जानकारी प्राप्त भएको छ ।
टोखा-छहरे सडक वर्षातका कारण जोखिम बढेकाले अर्को सूचना नभएसम्मका लागि राति १०:०० बजेदेखि बिहान ५:०० बजेसम्म अत्यावश्यक बाहेकका अन्य सम्पूर्ण सवारी साधन सञ्चालनमा रोक लगाइएको छ। लगातारको वर्षाका कारण विभिन्न सडकखण्डमा थप पहिरो तथा क्षति हुन सक्ने भएकाले यात्रुलाई सडकको अवस्था बुझेर मात्र यात्रा गर्न आग्रह गरिएको छ ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) ले अमेरिकाको न्युयोर्कमा आयोजित संयुक्त राष्ट्र संघको ८१औँ महासभालाई नेपाली समय अनुसार शुक्रबार बिहान सम्बोधन गर्नु भएकाे छ ।
सम्बोधनमा प्रधानमन्त्री शाहले नेपालले भोगेको जलवायु परिवर्तन तथा हिमालयको काखमा रहेको देशबाट मानवजातिले छिट्टै भोग्नुपर्ने गम्भीर समस्या सहित मृत्यु र विनाशबारे बोल्नु भएकाे थियाे ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभामा असोज ९ गते शुक्रबार गरेको सम्बोधन जस्ताको तस्तै:
श्रीमान् अध्यक्षज्यू,
श्रीमान् महासचिवज्यू,
महामहिमज्यूहरू,
सम्माननीय प्रतिनिधिज्यूहरू,
महिला तथा सज्जनवृन्द,
म यहाँ तपाईंहरूसामू हिमालयमा रहेको एउटा टाढाको देश नेपालका तर्फबाट मानवतालाई नजिकैदेखि दिइरहेको चेतावनी लिएर आएको छु। आज म यहाँ विकास, लोकतन्त्र, शान्ति र एउटा राष्ट्रको आशाबारे मात्रै बोल्न चाहन्थे।
तर, त्यसको सट्टा, म मृत्यु र अकल्पनीय विनाशबारे बोल्छु। ती परिवारबारे जो कहिल्यै घर नफर्कने आफ्ना प्रिजयनलाई पर्खिरहेका छन्। ती समुदायबारे जसले लेदो, ढुङ्गामाटो, पानीभित्र आफ्ना मानिसहरूको खोजी गरिरहेका छन्, जसको शरीर अब कहिल्यै नभेटिन सक्छ। ती पुलहरू, सडकहरू, विद्यालयहरू, घरहरू र जीविकोपार्जनका माध्यमहरू निमेषभरमै बगेर गए। एउटा देशबारे जसले दिगो विकासको लक्ष्य हासिल गर्ने दिशामा निरन्तर प्रगति गरिरहेको थियो त्यसमा अवरोध पुगेको छ।
४ साताअघि, विश्वले नेपालको हिमाली समुदायहरूमा तीव्रताका साथ आएको विनाशकारी बाढीको भयावह दृश्य देख्यो, जसलाई धेरैले ‘हिमालयन सुनामी’ भनेका छन्। भोटेकोशी–त्रिशूली विपद् स्थानीय त्रासदी मात्रै थिएन, यो विश्वका लागि एउटा चेतावनी पनि थियो।
र, म आज तपाईंहरुसँग सोध्छु– के हामीले साँच्चै त्यो चेतावनी सुनेका छौँ?
करिब ३ वर्षअघि, संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवले हाम्रो सगरमाथा क्षेत्रमा उभिएर नजिकिँदै गरेको जलवायु विपत्तिको भयावह अवस्थाबारे मानवतालाई चेतावनी दिनुभएको थियो। विश्वको छानोबाट आएको त्यो चित्कार बुलन्द रूपमा सुनिएन। हामीले नेपालमा सुन्यौं, हाम्रो समुदायले सुन्यो। विश्वभरका वैज्ञानिकहरूले सुने। उनीहरूले प्रमाणसहित त्यसलाई दोहोर्याइरहे।
तर हामी, विश्वका राजनीतिक नेतृत्वहरूले त्यो चेतावनीलाई जोखिममा रहेका मानिसहरूको आवश्यकताअनुसार तीव्र गतिमा कार्यान्वयनमा बदल्न बेवास्ता गर्यौँ। त्यसको दुःखद् परिणाम हामीले गत महिना भोग्यौँ।
तातिँदै गरेको जलवायुले नाजुक हिमालयको पारिस्थितिक प्रणालीलाई अस्थिर बनाएको छ। हिउँले जमेको माटो पग्लिदा हिमालको भिरालो भूभागमा चिरा परेका छन्। हिमचट्टानसहितको पहिरो, बाढीलगायत शृङ्खलाबद्ध जोखिमहरू बढिरहेका छन्।
परिणामस्वरुप यस विनाशले नेपाल–चीन सीमाका दुवै भूभागमा ठूलो क्षति पुर्यायो। बाढी निरन्तर भारततिर बग्दै गयो। यसले हामीलाई एउटा आधारभूत कुरा बताउँछ। जलवायु परिवर्तनले सीमा चिन्दैन। हिमनदी र बाढी पासपोर्टमा भिसा लगाएर यात्रा गर्दैनन्।
महामहिमज्यूहरू,
म यहाँ गुनासो गर्न होइन, केही सुझाव साझा गर्न आएको हुँ।
सर्वप्रथम, विपत्तिपछि नेपाललाई सहयोग गर्न आउने सबैप्रति गहिरो कृतज्ञता व्यक्त गर्दछु। हाम्रा छिमेकी मुलुकहरू भारत र चीनले तत्कालै र खुला हृदयका साथ सहयोग गरे। अन्य मित्रराष्ट्रहरू, संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रणाली, मानवीय सहायता प्रदायक संस्थाहरू, परोपकारी संस्थाहरू तथा विश्वभरका मानिस नेपालसँगै उभिनुभयो। म उहाँहरु सबैलाई नेपालका कृतज्ञ जनताका तर्फबाट धन्यवाद भन्न चाहन्छु।
नेपाल अहिले पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणको विशाल कार्यको सामना गरेको छ। कम्तीमा १ हजार ४ सय जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भइसकेको छ भने ६ हजारभन्दा बढी मानिस अझै बेपत्ता हुनुहुन्छ। हाम्रो द्रुत क्षति आकलनअनुसार अब भौतिक पुनःस्थापनाका लागि नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जिडिपी)को १० प्रतिशत आवश्यक छ।
सन् २०१५ मा नेपालमा गएको गोरखा भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा जस्तै यसपटक पनि हामी तपाईंहरूको ऐक्यबद्धता र सहयोगको अपेक्षा गर्छौँ।
तर, यो विपद् नेपाल बाहेकका लागि पनि किन अर्थपूर्ण छ भन्ने हामीले बुझ्नुपर्छ। विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा नेपालको योगदान ०.१ प्रतिशतभन्दा कम छ। यो संकट हामीले सिर्जना गरेका होइनौँ। तर, यसको ठूलो मूल्य हामीले चुकाइरहेका छौँ। हाम्रा हिमनदी खुम्चिँदै गएका छन्। हाम्रा हिमालका भिराला भूभागहरू अस्थिर बन्दै गएका छन्। हाम्रा नदीहरू पूर्वानुमान गर्न नसकिने अवस्थामा पुगेका छन्। प्रत्येक ठूला विपद्ले हामीले वर्षौँ लगाएर निर्माण गरेका विकासका पूर्वाधारहरूलाई ध्वस्त बनाउने चेतावनी दिइरहेका छन्। नेपालका लागि जलवायु विपद् मानवीय घटना मात्रै होइन, विकासको सङ्कट पनि हो। यसले सडकहरू, पुलहरू, विद्यालयहरू, घरहरू, खेतीयोग्य जमिन र जीविकोपार्जनका माध्यमलाई क्षति पुर्याउँछ। यसले गरिब देशले गरेको नगन्य गल्तीबाट भएको क्षतिको भरपाइका लागि ठूलो ऋण लिन बाध्य बनाउँछ।
हामी कुनै देश वा महादेशलाई दोष दिन यहाँ आएका होइनौँ। हामी जलवायु परिवर्तनलाई अर्को भूराजनीतिक युद्धभूमिमा परिणत गर्न पनि यहाँ आएका होइनौँ। हामी यहाँ सबैलाई आफ्नो जिम्मेवारी र ऐक्यबद्धतामा पुनःप्रतिबद्ध हुन आग्रह गर्न आएका हौँ।
जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रारूप महासन्धिमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले साझा तर फरक–फरक जिम्मेवारी तथा आ–आफ्नो क्षमताको सिद्धान्तमा पहिले नै सहमति जनाइसकेको छ। जसले ऐतिहासिक रूपमा समस्यामा बढी योगदान गरेका छन् र जोसँग प्रतिक्रिया जनाउने बढी क्षमता छ, उनीहरूले बढी गर्नुपर्छ।
‘जलवायु न्याय’ संयुक्त राष्ट्रसंघको दस्तावेजमा सुन्दर वाक्यमा मात्र सीमित हुनुहुँदैन। हाम्रो देशका मानिसहरूलाई बारम्बार विगतको पुनर्निर्माणमा संलग्न गराइनुको साटो आफ्नो भविष्य बनाउने अवसर दिइनुपर्छ।
महामहिमज्यूहरू,
हिन्दूकुश हिमालय करिब दुई अर्ब मानिसको घर हो। यी पर्वतहरूले नेपालभन्दा धेरै परसम्म रहेका जनसंख्यालाई पानी, पारिस्थितिक प्रणाली, कृषि र जीविकोपार्जन प्रदान गर्छन्। हिमालय पृथ्वीको छेउमा रहेको भूभाग मात्रै होइन, यो पृथ्वीको जीवन–सहयोग प्रणालीको महत्वपूर्ण हिस्सा पनि हो।
त्यसैले पहिलो आकस्मिक कदमका रूपमा नेपाल, भारत र चीनको नेतृत्वमा हिमालय जलवायु उत्थानशीलता संयन्त्र स्थापना गर्न हामी प्रस्ताव गर्छौँ। यस संयन्त्रमार्फत हामी भू–उपग्रहसम्बन्धी तथ्याङ्क र विशेषज्ञता साझा गरौँ। जोखिमयुक्त हिमतालहरूको अनुगमन गरौँ। संयुक्त पूर्वसूचना प्रणालीलाई सुदृढ बनाऔँ। र, जब विपद् आउँछ, सीमापार सहयोगलाई समन्वय गरौँ।
हिमालयलाई छरिएका सूचनाभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको एउटा प्रयोगशाला बनाऔँ। नेपाल एउटा अतिकम विकसित देश भएर पनि आफ्नो पारिस्थितिक हिस्साभन्दा धेरै ठूलो वैश्विक भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। हामीले आफ्नो भूभागको करिब आधा हिस्सा ढाक्ने गरी वन क्षेत्र विस्तार गरेका छौँ। आफ्ना स्वच्छ ऊर्जाको आवश्यकता पूरा गर्न र बाहिरबाट आएको प्रदूषणको स्रोतलाई विस्थापित गर्न तीव्रगतिमा जलविद्युत् आयोजनाहरू विकास गरिरहेका छौँ। युरोपका केही भूभागसँग तुलना गर्न मिल्ने दरमा विद्युतीय सवारीसाधनहरूको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गरिरहेका छौँ। स्थानीय तहमा जलवायु अनुकूलनलाई सुदृढ बनाइरहेका छौँ। दोहोरिरहने जलवायु विपद्को सामना गर्न अझ बढी कदम चाल्नेछौँ। तर नेपाल एक्लैले विश्वव्यापी शासन व्यवस्थाको असफलताबाट सिर्जित संकटविरुद्ध उत्थानशीलता निर्माण गर्न सक्दैन।
त्यसैले यस महासभाले यी ६ शब्दलाई ध्यान दिनुपर्छः राहत। पुनःस्थापना। पुनर्निर्माण। र, त्यसैगरी : जिम्मेवारी। क्षतिपूर्ति। उत्थानशीलता। पहिला तीनवटा विपद्पछि हामीलाई आवश्यक पर्छन्। पछिल्ला तीनवटा विपद्लाई स्थायी अवस्थाका रूपमा परिणत हुन नदिन हामीलाई आवश्यक पर्छन्। जब जलवायुजन्य विपद्ले गरिब देशको पूर्वाधार नष्ट गर्छ, त्यसको उत्तर अर्को ठूलो ऋण वा टुक्रे अनुदान मात्र हुन सक्दैन।
हामीलाई विश्वबाट अनुदानमा आधारित पर्याप्त सहयोग आवश्यक छ। क्षति तथा नोक्सानी कोष, विश्वव्यापी वातावरणीय सुविधा र अन्य सम्बन्धित वित्तीय संयन्त्रहरू अझै अपर्याप्त छन्। जलवायु वित्त यस्तो कर्मचारीतन्त्रको जाल बन्नु हुँदैन, जसबाट कमजोर देशहरूले आफूलाई आवश्यक सहयोगका लागि वर्षौंसम्म प्रमाणित गर्नुपरोस्। जब घरमा आगो लाग्छ, तब हामी परिवारलाई ५० वटा फाराम भर्न लगाउँदैनौँ। हामी काम गर्छौँ। जलवायु न्यायको अर्थ पनि यही हुनुपर्छ।
महामहिमज्यूहरू,
यसले मलाई एउटा ठूलो प्रश्नतर्फ जोड्छ। हामी कस्तो अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था चाहन्छौँ? संयुक्त राष्ट्रसंघ मानवताले भोगेको भयावह विश्वयुद्धको अनुभवबाट जन्मिएको हो। यसको वाचा सार्वभौमिकता महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने थियो। अन्तर्राष्ट्रिय कानुन महत्वपूर्ण हुनेछ। हरेक मानवको गरिमा महत्वपूर्ण हुनेछ। कमजोरहरूले शक्तिशालीहरूले जे निर्णय गर्छन्, त्यो मात्र स्वीकार गर्नुपर्ने छैन। आज त्यो अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली दबाबमा छ। धेरै पटक सैन्य र आर्थिक शक्तिले कसको आवाज सुनिन्छ भन्ने निर्धारण गर्छ। नेपाल निष्पक्ष विश्वव्यापी आर्थिक व्यवस्थामा विश्वास गर्छ।
सन् १९९४ मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रमको मानव विकास प्रतिवेदनले ‘मानवीय असुरक्षा’को अवधारणा अघि सारेको थियो। यसले सुरक्षालाई भूभागभन्दा मानिससँग र हतियारभन्दा विकाससँग जोडेको थियो। यसले डर र अभावबाट स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्न शान्तिको लाभांश प्रयोग गर्न आह्वान गरेको थियो।
गत मार्चमा नेपालमा इतिहासकै सबैभन्दा निष्पक्ष र शान्तिपूर्ण निर्वाचन भयो। त्यसबाट निर्वाचित बहुमतको सरकारले त्यसयता धेरै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिकूलताको सामना गर्नुपरेको छ। जब नेपालका एक गरिब किसानले यस मनसुनमा आफ्नो खेतमा बीउ छर्न खोज्नुभयो, समयमै मल पाउनुभएन। जब राजमार्गमा कालोपत्र गर्न खोज्यौँ, बिटुमिन पाएनौँ । जब परिवारले साँझको खाना पकाउन खोज्यो, त्यसबेला खाना पकाउने इन्धन भएन।
एकातिर हिमनदीहरू पग्लिरहेका छन् र बाली उत्पादन घटिरहेको छ, बिना चेतावनी बाढी आइरहेको छ। अर्कोतिर, विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाले गरिब मानिसलाई उनीहरूको आफ्नो नियन्त्रणभन्दा बाहिरका कारणका लागि सजाय दिइरहेको छ।
अन्तरमहादेशीय क्षेप्यास्त्रहरू समयमै पुग्छन्। राइफल र गोलीगठ्ठा सबै अवरोधहरू तोड्दै समयमै सीमा पार गर्छन्। तर नेपालका एक किसानले आवश्यकता परेको समयमा बजार मूल्यमा मल वा इन्धन खरिद गर्न सक्नुहुन्न।
हामीले यस्तो संसार बनाएका छौँ, जहाँ युद्धका लागि आवश्यक सामान आपूर्ति गर्न सजिलो छ तर खाद्यान्नका लागि निकै कठिन छ। यो नेपालको मात्रै दुर्भाग्य होइन। बंगलादेशलाई सोध्नुहोस्। भुटानलाई सोध्नुहोस्। भारतलाई सोध्नुहोस्। माल्दिभ्सलाई सोध्नुहोस्। पाकिस्तानलाई सोध्नुहोस्। श्रीलंकालाई सोध्नुहोस्। हाम्रो क्षेत्रका अन्य कुनै पनि देशलाई सोध्नुहोस्। तपाईंले उस्तै जवाफ पाउनुहुनेछः हामीले नतताएको जलवायुबाट प्रभावित र सुरु नगरेका युद्धबाट फेरि प्रभावित। यसले हामीलाई वर्तमान विश्वव्यापी सहकार्यको व्यवस्थामा देखिएको भन्दा धेरै कुरा बिग्रिएको छ भन्ने स्पष्ट पार्छ।
महामहिमज्यूहरू,
मलाई भनिएको छ, म यो वर्ष यस महासभालाई सम्बोधन गर्ने सबैभन्दा कान्छो सरकार प्रमुख हुँ। तर, मैले यहाँ यसलाई मुख्य कथा बनाउन आएको होइन। यहाँ यस मञ्चबाट जे–जति कुरा भनिए पनि म एउटा कुरा स्पष्ट रूपमा भनियोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न आएको हुँः भुक्तानी गर्न तयार रहेको देशले खरिद गर्न सक्षम हुनुपर्छ र ७२ घण्टाभित्र संसारको जुनसुकै ठाउँमा हतियार पुर्याउन सक्ने विश्वसँग एउटा किसानलाई सम्मानजनक जीविकोपार्जनका साधनबाट वञ्चित गर्न कुनै बहाना बनाउनु हुँदैन। हामी बहुपक्षीयतामा विश्वास गरिरहन्छौँ। यसैले हामीलाई यस्तो संयुक्त राष्ट्रसंघ आवश्यक छ, जहाँ साना र गरिब देशहरूको उपस्थिति महसुस होस् र हामी न्यायपूर्ण परिणामका लागि सँगै काम गर्न सकौँ। त्यसैले जलवायु न्याय पैसाको विषय मात्रै होइन। यो खर्च कस्ले बेहोर्छ भन्ने वितरणात्मक न्यायको विषय हो। यो कसको आवाज सुनिन्छ भन्ने प्रक्रियागत न्यायको विषय हो। साथै पर्वतीय समुदायहरू, साना टापु राष्ट्रहरू, भूपरिवेष्ठित तथा कम विकसित देशहरू र जन्मिन बाँकी पुस्ताहरूको भविष्यलाई समान रूपमा महत्व दिइन्छ कि दिइँदैन भन्ने विषय पनि हो। संयुक्त राष्ट्रसंघमा भोलिदेखि आयोजना हुने ‘सगरमाथादेखि समुद्रसम्म’ साइड–इभेन्टबाट नेपाल यो संवादको नेतृत्व गर्न सहयोग गर्न तयार छ।
श्रीमान् अध्यक्षज्यू तथा महामहिमज्यूहरू,
हामी अहिले गहिरो विश्वव्यापी अनिश्चितताको मोडमा उभिएका छौँ। नयाँ पुस्ताको चाहना प्रतिबिम्बित गर्ने ताजा लोकतान्त्रिक जनमतका साथ यस महासभामा उपस्थित भएका छौँ। हाम्रा युवाहरूले इमानदारी र जवाफदेहिताको राजनीति माग गरेका छन्। यो पुस्तान्तरण राष्ट्रिय विषय मात्रै होइन। यो द्वन्द्व, असमानता र न्यून अवसरविरुद्ध विश्वव्यापी जागरणको हिस्सा पनि हो। म नेतृत्वको सरकार एउटा यस्तो राज्य निर्माणमा प्रतिबद्ध छ। जहाँ मर्यादित रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा र प्रत्येक नेपालीलाई आफ्नै घरमा बस्ने चाहना पूरा गर्ने अवसर प्राप्त हुनेछ।
नेपालमा आएको बाढीले बढ्दो चरम मौसमी घटनाहरुबाट आकार लिने भविष्यको संकेत गर्छ। त्यसैले हामी तत्कालको उपाय छाडेर दीर्घकालीन पूर्वतयारीको दिशातर्फ अघि बढ्ने संस्कृतिको विकास गर्नुपर्छ। हामी उत्थानशीलताका लागि वित्तीय व्यवस्था र बीमा तथा नवप्रवर्तनमा लगानी गरौँ। अझ बलियो पूर्वाधार र संस्थाहरू निर्माण गरौँ। जीवाश्म इन्धनको निर्भरता घटाऔँ। चेतावनी दिने, सचेत गराउने र जीवन बचाउने प्रणाली निर्माण गरौँ। कमजोरलाई सबैभन्दा कम शक्ति दिने व्यवस्थामा सुधार गरौँ। जब विश्वको छानोबाट अर्को चेतावनी आउँछः त्यो सुन्न तयार रहौँ, र त्यसैअनुसार काम गर्न पनि तयार रहौँ।
भगवान् पशुपतिनाथले विश्वको कल्याण गरून्।
यो विश्व बुद्धले देखाएको बाटोमा हिँड्न सकोस्।
धन्यवाद, नमस्ते ।
मकवानपुर । नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन अन्तर्गत मकवानपुरकाे हेटाैडा उपमहानगरपालिका सभापतिमा रामकृष्ण काेइराला निर्वाचित हुनु भएकाे छ । बुधबार भएकाे निर्वाचनमा सभापतिका अर्का उम्मेदवार कविन सांगामीलाई हराउँदै कोइराला निर्वाचित हुनु भएकाे हाे ।
कोइराला कूल खसेको ५८१ मतमध्ये २८४ मत सहित निर्वाचित हुनु भएकाे हाे भने । सांगामीले २७५ मत प्राप्त गर्नु भएकाे थियाे । त्यस्तै उपसभापति पदमा कुलप्रसाद चौलागाईं (३०७ मत) निर्वाचित हुनु भएकाे हाे । चौलागाईंले कृष्णप्रसाद दुलाललाई २४१ सहित हराउनु भएकाे हाे । नगर सचिव पदमा भने विजय पुडासैनी सर्वसम्मत चयन भएका छन् । सचिव पदमा उम्मेदवारी घाेषणा गरेका रामकृष्ण थापाले उम्मेदवारी फिर्ता लिएका थिए ।
काँग्रेस मकवानपुरकाे १० वटै स्थानीय तहको अधिवेशन बुधबार सम्पन्न भएको छ । अधिकांश पालिकामा नयाँ नेतृत्व सर्वसम्मत चयन भएका छन् । केही पालिकामा निर्वाचनबाट नयाँ नेतृत्व चयन गरिएको छ ।
जिल्लाको ७ वटा पालिकाहरूमा सर्वसम्मत रूपमा नेतृत्व चयन हुँदा ३ वटा पालिकामा भने निर्वाचनमार्फत नयाँ नेतृत्व चयन गरिएको हो । हेटौँडा उपमहानगरपालिकासहित राक्सिराङ, बागमती, बकैया र मनहरि गाउँपालिकामा सभापतिसहित केही पदका लागि निर्वाचित भएको थियो भने केही पदमा पदाधिकारीहरू निर्विरोध रूपमा निर्वाचित भएका थिए ।
यसैगरी काँग्रेस थाहा नगरपालिका समितिको सभापतिमा राजेन्द्रभक्त श्रेष्ठ चयन हुनु भएकाे छ । उपसभापतिमा सुरेश लामिछाने र इन्दीरा गोपाली, सचिवमा विरुजु लाल थिङ, सहसचिवमा विजय मल्ल तथा कोषाध्यक्षमा धनश्याम बलामी चयन भएका छन् । यस्तै, मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा आकाशकुमार गोले सभापतिमा चयन हुनुभ भएकाे छ । यसअघि सभापतिका लागि आकाश गोले, आइत सिंह लो र बलराम घिमिरेको नाम चर्चामा रहे पनि अन्तिममा गोलेलाई चयन गरिएको हो । उपसभापतिमा सदीप अधिकारी र सुशीला फुयाँल, सचिवमा आइत सिंह लो तथा सहसचिवमा रामप्रसाद चौरेल चयन भएका छन् ।
कैलाश गाउँपालिकामा उदास कुमार ब्लोन सभापतिमा निर्विरोध चयन हुनु भएकाे छ । उपसभापतिमा भुवन सिंह घलान र लक्ष्मी तामाङ, सचिवमा तेजबहादुर ब्लोन तथा सहसचिवमा कृष्ण मोक्तान चयन हुनु भएकाे हाे । भीमफेदी गाउँपालिकामा मित्रबन्दु सिजाली सभापति चयन हुनु भएकाे छ । उपसभापतिमा सुमित्रा नेगी र रमेशकुमार थिङ, सचिवमा हरि लामा तथा सहसचिवमा जीतकुमार बल चयन हुनु भएकाे हाे ।
इन्द्रसरोवर गाउँपालिकामा सुमन श्रेष्ठ सभापतिमा चयन हुनु भएकाे छ । श्रेष्ठको सभापतित्वमा २४ सदस्यीय गाउँपालिका कार्यसमिति सर्वसम्मत चयन गरेको हो । बागमती गाउँपालिकाको सभापतिमा चोकबहादुर ठाडा मगर निर्वाचित हुनु भएकाे छ । ठाडा मगरले आफ्ना निकटतम प्रतिस्पर्धी दीपप्रसाद घोरासैनीलाई एक मतको अन्तरले पराजित गर्नु भएकाे हाे । मगरले ७५ मत प्राप्त गर्दा घोरासैनीले ७४ मत प्राप्त गरे ।उपसभापतिमा कुमारबहादुर केसी र अप्सरा थोकर, सचिवमा सुदीप पाख्रिन तथा सहसचिवमा राजु लोप्चन चयन भएका छन् ।
त्यसैगरी मनहरि गाउँपालिकामा राजकुमार श्रेष्ठ निर्वाचित हुनु भएकाे छ । प्रतिस्पर्धी राजेश अधिकारी र विष्णप्रसाद उप्रेतीलाई पराजित गर्दै श्रेष्ठ सभापतिमा निर्वाचित हुनु भएकाे हाे । श्रेष्ठले १३९ मत प्राप्त गरेका थिए भने अधिकारीले ६१ मत र उप्रेतीले ४ मत मात्र प्राप्त गरेका थिए । उपसभापतिमा अन्ततप्रसाद अर्याल पुरुषतर्फ र शान्ति अधिकारी महिलातर्फ निर्विरोध निर्वाचित भएका छन् । सचिवमा दीपकप्रसाद रिमाल र सहसचिवमा विष्णुमाया बल चयन भएका छन् ।
राक्सिराङ गाउँपालिकाको सभापतिमा देव लामा निर्वाचित हुनु भएकाे छ । निर्वाचनमा १२४ मत प्राप्त गर्दै सभापति बनेका लामा दोस्रो प्रयासमा निर्वाचित हुनु भएकाे हाे । यसअघि १४ औँ महाधिवेशन अन्तर्गत लामाले राक्सिराङको सभापतिमा वीरेन्द्र जिम्बासँग पराजित हुनु परेकाे थियाे ।बुधबारकाे निर्वाचनमा लामाले प्रतिस्पर्धी वर्तमान उपसभापति बुद्धराम मोक्तानलाई ५८ मत पराजित गर्नु भएकाे हाे । उपसभापतिमा महिलातर्फ दीपा सुनार निर्वाचित हुनु भएकाे छ भने उपसभापतिमा पुरुषतर्फ रामचन्द्र ब्लोन निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सचिवमा टीकाराम थिङ निर्वाचित हुनु भएकाे छ ।
बकैया गाउँपालिकाको सभापतितर्फ मात्र भएको निर्वाचनमा विजय लामा थिङ र सुनिल भोम्जनलाई हराउँदै गोपालबहादुर न्यासुर निर्वाचित हुनु भएकाे छ । न्यासुरले १३९ मत प्राप्त गर्दै विजयी हासिल गर्दा प्रतिस्पर्धी सुनिल भोम्जनले ४५ मत र विजय लामा थिङ ३७ मत प्राप्त गरेका थिए ।
उपसभापति (पुरुषतर्फ) ज्ञानेन्द्र बजागाईं र उपसभापति (महिलातर्फ) सरिता सञ्जेल निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सचिवमा सुशासन्त ब्लोन र सहसचिवमा गणेश सेञ्चुरी चयन हुनु भएकाे छ ।