दसैँको जमरा देवीको आशीर्वाद मात्र होइन, स्वास्थ्य र आयुर्वेदको खजाना पनि हो । यसले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र आयुर्वेदिक उपचारलाई एकैसाथ जोडेर जीवनलाई शक्ति, सन्तुलन र समृद्धि दिन्छ ।
दशैँको समयमा जमरा नेपाली हिन्दु धर्मावलम्बीका लागि मात्र धार्मिक मान्यता नभई स्वास्थ्य र आयुर्वेदसँग पनि जोडिएको तत्त्व मानिन्छ । विशेष गरी दशैँमा घरमा राखिने जमरालाई लक्ष्मी, दुर्गा र देवी–देवताका आशीर्वादको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ । पुरानो परम्पराअनुसार जमरामा रहेको बिउ र बोटले नकारात्मक ऊर्जा हटाउने र सकारात्मक ऊर्जा ल्याउने विश्वास गरिन्छ ।
आयुर्वेदिक दृष्टिकोणले पनि जमरालाई विशेष महत्त्व दिएको पाइन्छ । यसमा पाइने प्राकृतिक सूक्ष्म पोषक तत्त्वहरूले शरीरमा प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने र मानसिक स्फूर्ति प्रदान गर्ने मान्यता छ । यसैले दशैँको अवसरमा जमरा घरमा राख्ने र यसको पानी पिउँदा स्वास्थ्य लाभ हुने धार्मिक विश्वास छ ।
जमराको महत्त्व केवल धार्मिक वा सांस्कृतिक दृष्टिले मात्र सीमित नभई यसको आयुर्वेदिक पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको आयुर्वेद चिकित्सकहरू बताउँछन् । जमरालाई स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छ र आयुर्वेदले यसलाई पौष्टिक र स्वास्थ्यवर्धक तत्त्वको रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
अन्नको राजा जौँ
संस्कृतमा जौँलाई यव भनिन्छ । वैदिक ग्रन्थदेखि नै यसको महिमा गाइँदै आएको छ । जौँलाई रोग निवारक, यज्ञयज्ञादीमा उपयोगी र बल–प्राण पुष्ट पार्ने अन्नको रूपमा वर्णन गरिएको छ । पौराणिक ग्रन्थहरूले समेत जौँलाई “अन्नको राजा” मानेका छन् ।
जमरा मात्र धार्मिक प्रतीक नभई पौष्टिक आहार पनि हो । गहुँको जमरा उमारेर बनाइने रस नियमित सेवन गर्दा शरीरलाई धेरै लाभ पुग्छ । त्यसैले अहिले आधुनिक जीवनशैलीमा समेत जमराको प्रयोग स्वास्थ्योपचार र सौन्दर्य वृद्धिका लागि लोकप्रिय हुँदै गएको छ ।
जमराको जुसको अद्भुत फाइदा
जमराको जुस सेवन गर्दा मुख र दाँतको समस्या घट्छ । यसले रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलनमा राख्छ, पाचन तन्त्रलाई सबल बनाउँछ र कलेजोलाई स्वस्थ राख्छ । साथै छाला र कपालसम्बन्धी समस्या समाधानमा पनि जमरा उपयोगी हुन्छ ।
चिकित्सकहरूका अनुसार उच्च रक्तचाप, मधुमेह र क्यान्सर जस्ता रोगमा सातदेखि नौ दिनसम्म जमराको जुस सेवन गर्दा धेरै फाइदा पुग्छ । सौन्दर्यमा निखार ल्याउने गुणसमेत जमरामा पाइन्छ, जसले गर्दा यसलाई प्राकृतिक सौन्दर्य वर्द्धकको रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
कसरी गर्ने जमराको प्रयोग ?
जमरालाई त्यसै चपाएर खान सकिन्छ । तर रस बनाएर सेवन गर्दा अझ स्वादिलो र प्रभावकारी हुन्छ । सामान्यतया आठदेखि दश वटा गहुँका जमरा जरासहित काटेर राम्ररी धोई कुटेर रस निकालिन्छ । यसरी बनेको जुसमा तुलसीको रस, मह र अदुवा मिसाएर पिए अझ बढी फाइदा हुन्छ ।
यदि कुनै रोगबाट पीडित हुनुहुन्छ भने ३० देखि ५० एमएलसम्म जमराको रस दैनिक सेवन गर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिने गरेका छन् ।
आयुर्वेदिक दृष्टिमा जमराको महत्त्व
जमरालाई आयुर्वेदले विभिन्न कोणबाट व्याख्या गरेको छ ।
सात्त्विक आहार: जमरा शुद्ध, सात्त्विक आहार मानिन्छ । यसले मानसिक शान्ति, शुद्धता र सकारात्मक ऊर्जा ल्याउँछ । दसैँमा टिका लगाउँदा जमरालाई आशीर्वादका रूपमा प्रयोग गर्ने चलन यसैसँग सम्बन्धित छ ।
पाचन शक्ति वृद्धिकारी: अङ्कुरित बीउमा पाइने पाचक इन्जाइमहरूले पाचन प्रक्रियामा सहयोग गर्छ । आयुर्वेदमा यसलाई अग्नि सन्तुलनमा राख्ने तत्त्वका रूपमा लिइन्छ ।
रक्त शुद्धिकारी: जमराले शरीरको रक्त शुद्ध गर्ने क्षमता राख्छ । यसले रगतको गुणस्तर सुधार्छ र शरीरलाई स्वस्थ राख्छ ।
त्रिदोष सन्तुलन: जमरामा वात, पित्त र कफलाई सन्तुलन गर्ने गुण हुन्छ । यसले शरीरमा समग्र स्वास्थ्य सन्तुलन कायम राख्छ ।
शक्तिवर्धक: जमरामा प्रोटिन, भिटामिन र खनिज प्रशस्त मात्रामा हुन्छन् । यसले शरीरलाई ऊर्जा र शक्ति प्रदान गर्छ । दसैँको लामो धार्मिक अनुष्ठानमा शारीरिक तथा मानसिक शक्ति बढाउन यो उपयोगी हुन्छ ।
आँखाको स्वास्थ्य: जमरामा लुटेन र जेक्सन्थिन जस्ता एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन्, जसले आँखाको दृष्टि सुधार्न मद्दत गर्छ ।
सांस्कृतिक दृष्टिकोण
दसैँमा जमरालाई देवी दुर्गाको प्रतीकका रूपमा मानिन्छ । नवदुर्गा पूजामा जमरालाई देवीको प्रसाद मानिन्छ र टिका लगाउँदा अग्रजहरूले आशीर्वादका साथ टाउकोमा राख्छन् । यसले शुभता, समृद्धि र दीर्घायुको प्रतीक जनाउँछ ।
यसरी धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले मात्र होइन, स्वास्थ्य र आयुर्वेदिक दृष्टिले पनि जमराको महत्त्व अनुपम छ ।
जमरा: आस्था र स्वास्थ्यको संगम
दसैँ केवल धार्मिक पर्व मात्र होइन, यसले सांस्कृतिक, सामाजिक र स्वास्थ्य सम्बन्धी सन्देश पनि बोकेको हुन्छ । टिका सँगै राखिने जमराले विश्वास, श्रद्धा र आशीर्वाद त दिन्छ नै, त्यससँगै जीवनलाई स्वस्थ, ऊर्जाशील र सन्तुलित बनाउन पनि मद्दत पुर्याउँछ ।
यसरी जमराले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र आयुर्वेदिक स्वास्थ्य विचारलाई एकैसाथ जोड्ने कार्य गर्दछ । यही कारणले दशैँमा जमराको महत्त्व अनन्त र अद्वितीय मानिन्छ ।
(पूर्णायु आयुर्वेद हस्पिटलमा कार्यरत वरिष्ठ आयुर्वेद चिकित्सक डा.लक्ष्मण पौडेलसँगको कुराकानीमा आधारित)
prasashan.com बाट साभार गरिएकाे
मकवानपुर । नेपालीहरुकाे महान पर्व दशैंकाे आज फूलपाती । यसै दिन ३ वटा नेपाली चलचित्रहरु प्रदर्शनमा आएकाे छ । चलचित्रहरु ‘हरिबहादुरको जुत्ता’, ‘माइतीघर’ र ‘बलिदान’ प्रदर्शनमा आएकाे हाे । ३ वटा चलचित्र एक साथ प्रदर्शनमा ल्याएर पर्वलाई थप उल्लास बनाउन खाेजिएकाे बताइएकाे छ ।
चलचित्र ‘हरिबहादुरको जुत्ता’ अभिनेता हरिवंश आचार्यमा केन्द्रित छ । अभिनेता आचार्यले टेलिशृङ्खला र रङ्गमञ्चमा निर्वाह गरेको चर्चित पात्र ‘हरिबहादुर’ लाई यसपटक चलचित्रमा ल्याएका हुन् । चलचित्रमा भिन्न हरिबहादुरसँग दर्शक परिचित हुने बताइएकाे छ । पटकथा स्वयम् अभिनेता आचार्यले लेखेका हुन् भने निर्देशन दीपेन्द्रकुमार खनालले गरेका छन् । चलचित्रमा अभिनेता आचार्यसँगै स्वस्तिमा खड्का, प्रकाश सपुत, प्रियङ्का कार्की, हरिहर शर्मा, दिव्य देव, किरण केसी, राजाराम पौडेललगायतका कलाकारले अभिनय गरेका छन् ।
एसएम मोसन पिक्चर्सको ब्यानरमा निर्माण भएको चलचित्रलाई सरोज ओली र मोहितबंश आचार्यले निर्माण गरेका छन्। कृष्ण बहादुर थापाले खिचेको चलचित्रलाई नकुल खड्काले सम्पादन गरेका छन्। वसन्त सापकोटा, दिपक शर्मा र प्रकास सपुतको संगीत रहेको चलचित्रमा आशिस अविरल, समिक्षा अधिकारी, मोहितवंश आचार्य, समिर खरेल र सज्जा चौलागाईको स्वर सुन्न सकिन्छ।
आजै प्रदर्शित अर्काे चलचित्र ‘माइतीघर’ तामाङ संस्कृतिमा आधारित सामाजिक विषयमा निर्माण गरिएको निर्माण पक्षले जनाएको छ । मिलन तामाङले निर्देशन गरेको सो चलचित्रमा केदार घिमिरे, उपासनासिंह ठकुरी, धीरज मगर, प्रकाश सपूतलगायतका कलाकारले अभिनय गरेका छन् ।
यसैगरी निर्माता सन्तोष सेनले निर्देशन गरेको चलचित्र ‘बलिदान’मा अभिनेता समीर भट्टको अभिनय छ । भट्टले अभिनय गरेको यो दोस्रो चलचित्र हो । दक्षिण भारतीय चलचित्रझैँ तयार गरिएको यो चलचित्रको कथावस्तु विशेषत द्वन्द्व प्रधान रहेको जनाइएको छ । उक्त चलचित्रमा ऋचा शर्मा, अर्पण थापालगायतका कलाकारले अभिनय गरेका छन् ।
३ वटै चलचित्रले दर्शकको राम्राे साथ पाएको छन्। बिहान ५:४५ देखि प्रदर्शन सुरुवात गरेको चलचित्रका अधिकांश शो हाउसफुल रहेकाे बताइएकाे छ। यी तीन फिल्मको लागि देशभरका अधिकांश मल्टिप्लेक्सहरूले गत बुधवारदेखि नै अग्रिम टिकट बुकिङ खुलाएका थिए। टिकट बुकिङकाे आधारमा बलिदानले बढी सो प्राप्त गरेकाे देखिन्छ । यस पछि हरिबहादुरकाे जुत्ता र माइतिघरले सो प्राप्त गरेका छन् ।
पछिल्ला वर्षहरूमा चाडपर्वमा नेपाली चलचित्र दर्शकको रोजाइमा पर्दै आएका छन् । खासगरी पारिवारिक र सामाजिक विषय केन्द्रित चलचित्रमा दर्शकको बाक्लो उपस्थिति देखिन्छ । आजबाट प्रदर्शनमा आएका चलचित्र मध्ये दर्शकहरूलाई कुन रुचिकर लाग्छ? त्यसको नजिता भने बाँकी नै छ। गत वर्षपनि दसैंमा ३ वटा चलचित्र प्रदर्शन आएका थिए । सो वर्ष ती चलचित्रले ४० करोडको हाराहारीमा व्यापार गरेपछि यो दसैंमा पनि चलचित्रकर्मीले आशावादी छन् ।
मकवानपुर । बडादशैं २०८२ को अवसरमा बागमती प्रदेश प्रमुख दीपक प्रसाद देवकोटाले शुभकामना सन्देश दिनुभएको छ ।
घटस्थापनाको दिनदेखि शुरू हुने बडादशै कोजाग्रत पूर्णिमाका दिनसम्म जारी रहन्छ,यद्यपि आज फूलपातीसंगै बडा दशैको विशेष चहलपहल आरम्भ हुदैछ । विभिन्न शक्तिपीठहरूमा विविध धार्मिक चलनअनुसार पूजा अर्चना र धार्मिक कृयाकलापहरू सम्पन्न गरिन्छ ।
फूलपातीको दिनदेखि महाअष्टमी, महानवमी हुँदै विजयादशमीसम्मको यात्राले नेपाली समाजलाई आस्था, संस्कार र एकताको अनन्त धरोहरमा बाँध्ने कार्य गरेको प्रदेश प्रमुख देवकोटाले सन्देशमा उल्लेख गर्नुभएको छ।
“दशैं केवल पर्व मात्र नभई असत्यमाथि सत्यको विजय, अन्यायमाथि न्यायको स्थापना र अन्धकारमाथि प्रकाशको उदयको अनन्त प्रेरणा हो” उहाँले सन्देशमा भन्नुभएको छ ।
बडादशै शक्तिको जागरण र आत्मबलको प्रतीक भएको देवकोटाले बताउनु भएको छ । “यसले दृढ निश्चय, धैर्य र न्यायको रक्षा गर्ने अटल भाव जगाउँछ” सन्देशमा भनिएको छ “यो पर्वले सत्य, धर्म र न्यायको विजयी क्षणलाई उजागर गर्दै समाजमा शान्ति र सहअस्तित्वको ज्योति फैलाउँछ।”
देश हाल रुपान्तरणको संवेदनशील चरणमा रहेको उल्लेख गर्नुहुदै प्रदेश प्रमुख देवकोटाले सन्देशमा उल्लेख गर्नु भएको “हालैको आन्दोलन, जनधनको अपूरणीय क्षती र विकसित घटनाक्रमले आम नागरीकमा उल्लास देखिएको छैन, दशैको मुखमा यात्रुहरूले ठुलो सास्ती बेहोर्नुपरेको छ । पीडाबाट गुज्रेको बेला आम समुदायमा उल्लास र रौनकता देखिएको छैन ।”
यद्यपि पर्वले शान्ति, स्थिरता र समृद्धिको ढोका खोल्ने आशा उहाँ व्यक्त गर्नुभएको छ । चुनौतीहरूको यो परिवेशलाई अवसरमा बदल्नका लागि दशैंले दिने संयम, साहस र सहकार्यको प्रेरणाले सबैलाई उर्जा प्रदान गर्नेछ भन्ने विश्वास उहाँले लिनुभएको छ ।
“यस महान् पर्वले नागरिकबीच आपसी सद्भाव, भ्रातृत्व र सहअस्तित्वलाई अझ सुदृढ बनाओस्,, हरेक घर–घरमा सुख, शान्ति र समृद्धिको आशीर्वाद पुग्दै हाम्रो समाजलाई सभ्य, प्रगति र समृद्धिको दिशातर्फ अघि बढाउन सघाओस् भन्ने मेरो हार्दिक शुभेच्छा रहेको छ” सन्देशमा भनिएको छ ।
उहाँले पर्वमा तडकभडक र फजूल खर्च नगरी आ -आफ्नो गच्छे अनुसार पर्व मनाउन समेत प्रेरित गर्नुभएको छ ।
मकवानपुर । आइतबार नेकपा एमालेको सचिवालय बैठक बसेको छ । गत २३ र २४ भदौमा भएको जेन-जी आन्दोलनपछि पहिलाे पटक एमालेकाे सचिवालय बैठक बसेकाे हाे ।
भक्तपुर गुण्डु स्थित अध्यक्ष केपी शर्मा ओली बसिरहेकाे निवासमा बसेको सचिवालय बैठकले ३ वटा निर्णय गरेको छ । सचिवालय बैठकमा पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली लगायतका पाँच जनाको पासपोर्ट रोक्का गर्ने सरकारको निर्णयमा एमालेले गम्भीर ध्यानाकर्षण गराएको छ । यसैगरी पार्टीकाे केन्द्रीय कमिटीको दशौं बैठक आगामी २७–२९ असोजमा काठमाडौंंमा बस्ने भएकाे छ ।
एमाले सचिवालयका ३ वटा निर्णयहरु :
- भाद्र २३ र २४ को घटनासम्बन्धी जाँचबुझ आयोग, २०८२ ले आज असोज १२ गते पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली लगायतको राहदानी रोक्काका लागि सिफारिस गरेको समाचारप्रति हाम्रो गंभीर ध्यानाकर्षण भएको छ । यस अघि नै गृह मन्त्रालय मार्फत् मिडिया ट्रायल गरेर अनि दशैँको मौका पारेर गरिएको यस राजनीतिक प्रतिशोधयुक्त कदमप्रति केन्द्रीय सचिवालय गंभीर आपत्ति प्रकट गर्दछ । यस्ता प्रतिशोधपूर्ण निर्णयले आयोगको विश्वसनीयतामा समेत गंभीर प्रश्न खडा गरेको छ ।
- हालै गृह मन्त्रालयले भदौ २४ को विध्वंशकारी घटनामा सङ्लग्न दोषीहरुलाई पनि जाँचबुझ आयोगको क्षेत्राधिकार भित्र पर्ने भन्दै कुनै कार्बाही अगाडि नबढाउनु भनेर नेपाल प्रहरीलाईल गरेको निर्देशनप्रति पार्टीको गंभीर ध्यानाकर्षण भएको छ । यस निर्देशनले अपराध अनुसन्धान गर्ने नेपाली प्रहरीको कानुनसम्मत क्षेत्राधिकार माथि मात्रै हस्तक्षेप गरेको छैन, यसले अपराधीहरुको मनोबल बढाउने र उन्मुक्ति दिने आपत्तिजनक मनशाय समेत बोकेको छ । पार्टी यसप्रति गंभीर आपत्ति प्रकट गर्दछ र नेपाल प्रहरीलाई निर्वाध काम गर्ने वातावरण सुनिश्चित गर्न गंभीर ध्यानाकर्षण गर्दछ ।
- पछिल्लो घटनाक्रमबारे छलफल गरी आवश्यक निर्णय गर्न केन्द्रीय कमिटीको दशौँ बैठक यही असोज २७–२९ मा काठमाडौंँमा बस्ने छ । त्यस अघि केन्द्रीय सचिवालयको अर्को बैठक असोज १९–२० मा काठमाडौँमा बस्नेछ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारले प्रदेशका प्रहरी कार्यालयहरुलाई ८५ वटा दुईपांग्रे सवारीसाधन दिने निर्णय गरेको छ । प्रदेशका इलाका प्रहरी कार्यालय, उपत्यका प्रहरी र उपत्यका ट्राफिक प्रहरीका लागि उक्त सवारीसाधन उपलब्ध गराइने प्रदेश सरकारले निर्णय गरेकाे हाे ।
निर्णयअनुसार इलाका प्रहरी कार्यालयका लागि ३० वटा, उपत्यका प्रहरी कार्यालयका लागि ३० वटा र उपत्यका ट्राफिक प्रहरीका लागि २५ वटा दुई पांग्रे सवारी साधन उपलब्ध गराइने आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री तथा प्रदेश सरकारका प्रवक्ता प्रभात तामाङले जानकारी दिए । जेनजी आन्दोलनका क्रममा प्रहरीका सवारी साधनमा क्षतिले सवारी साधनकाे अभाव रहेकाे छ ।
सवारी अभावमा सुरक्षामा चुनौती सिर्जना भएको सन्दर्भमा मन्त्रिपरिषद्बाटै निर्णय गरेर सवारी साधन दिन लागिएकाे तामाङले बताए । सरकारले यी सवारी साधन तत्कालै सम्बन्धित इकाइमा पठाइने र विशेष गरी दसैँ, तिहारलगायतका चाडपर्वमा सुरक्षा व्यवस्थामा खटाइने बताइएकाे छ ।