एबीसी पदयात्रा, प्रकृतिसँगकाे लुकामारी फरक अनुभूति
Tags: No Comments
पदयात्राकाे सुरुवात १७५० मिटर उचाइबाट सुरु हुँदा दाङका सविन शर्मा उत्साहित हुनुहुन्थ्यो । सुरुमै नाक ठाेक्किने उकालो उक्लिए पछि थाकेका गोडा पटक्कै सार्न नसके पनि उहाँकाे पद यात्रा राेकिएन । दक्षिण दिशाबाट अन्नपूर्णकाे फेदीमै पुग्ने र वरिपरी हिमालकाे दृश्यावलोकन गर्ने उहाँको इच्छाशक्ति सामु थकित शरीर र फतक्कै गलेका गोडाले अवरोध गरेनन् ।
२०८२ सालकाे तिहार पर्व मनाउन नमिल्ने र पारिवारिक कारण नमनाउनेकाे एउटा टोली पदमार्गकाे लागि निस्कियो हेटौंडाबाट । तिहारकाे केही समय अघी साथीहरुकाे मेसेन्झर ग्रुपमा एबीसी पदयात्रा तिहार पछि जाने मेसेज छोडेकाे । केहीले चासो देखाए । चासो देखाउने मध्येका एक हरेराम आचार्यसँग भेट गरेपछि तिहार पछि भन्दा अघी नै जानु उपयुक्त हुने कुरो भयो । दुई जनामात्रै नजाने थप एक/दुई जनालाई यात्रामा सहभागी गराउन सकिन्छ की भन्ने काेणबाट कुरा भए । थप एक जना आचार्य सरकाे अफिसकै स्टाफ जाने पक्का भएपछि अरु थप भए पनि नभए पनि जाने चै पक्का भयो । तर जाने तिथिमिति जुरेकै थिएन ।
तिहारकाे सुरुवातमै हिड्नेकी तिहार सकिएपछि भन्ने समय नटुङ्गिएकै बेला ३ कात्तिक २०८२ काे विहान तीनै जनाले चिया गफबाट मिति टुङ्याउने गरी बस्यौं । करिब एक घण्टा पछि हामीले निर्णय लियौं साेही दिन बेलुकाकाे बसबाट पोखरा जाने र भाेलीपल्टकाे बिहानबाट यात्रा सुरु गर्ने । तिहार पछि जाने गरी एक जना साथी (अर्जुन खतिवडा) हेटौंडा आएर सल्लाह गरौंला भन्दै हुनुहुन्थ्यो । तर तिहार पछिकाे समय हाम्राे लागि अनुकुल नहुने भएपछि मिति टुङ्याएकाे १२ घण्टापछि यात्राले पश्चिम दिशाकाे लय समाएकाे थियाे ।
नेपालमा पदयात्राका लागि असोज–कात्तिक र चैत–वैशाखको याम उत्तम मानिन्छ। गन्तव्यस्थलमा पर्यटकको आउजाउ बाक्लिएको बेला पनि यही हाे । पदयात्रामा रमाउनेको सङ्ख्या पनि बढ्दै जाने मौसम हाे । कुनै समय विदेशी पर्यटकले चिनाएको नेपालको पदयात्रा पर्यटन पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकमाझ पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य, विशिष्ट भूगोल, हावापानी, जैविक विविधता, हिमाली जनजीवन, सभ्यता र संस्कृतिको अवलोकनसँगै घुमफिरको आनन्द बटुल्न मानिसहरू पदयात्रामा निस्कन्छन्। शारीरिक, मानिसक स्वास्थ्य र तन्दुरूस्तीका दृष्टिले पनि वर्षमा १/२ पटक पदयात्रा गर्नु उपयुक्त मानिन्छ।
रात्रीबसमा पोखरा गएर पदयात्रा मार्ग झिनुडाँडासम्म सानो गाडीमा जाने सहमती यात्रामा सहभागी हरेराम आचार्य र म र शर्माकाे भयो । तिहार पर्वकाे रमाइलो अन्नपूर्ण क्षेत्र र पदयात्रा मै गर्ने थोरै तयारी गर्दै हामी पदयात्रामा निस्कियौं हेटौंडाबाट । पछिल्लो समय फुर्सदमा पदयात्रामा निस्कने संस्कारको विकास हुन थालेको छ। युवा पुस्तादेखि पाका पुस्तासमेत पदयात्रामा रमाउन थालेका छन्। घुम्न जाने गन्तव्यको रुपमा एबीसी दक्षिण जाने मैले गरेकाे प्रस्ताव पारित भएकाे थियो हरेराम आचार्यबाट । हामी तिनै जनाकाे तिहार विविध कारण राेकिएकाे थियाे । यसै अवसरकाे सदुपयोग गर्दै एबीसी पदयात्रा रोजेकाे थियौं ।

मैले पहिलो पटक पदयात्राको अनुभव लिदैं थिए । एक दिनकाे हाइकिङ त धेरै गरेकाे छु तर ४-५ दिन लगातार हिड्दै उचाइमा गरिने पदयात्रा पहिलो पटक । जब पदयात्रा सकेर फर्किओं प्राकृतिक दृश्यसँगै केही फरक अनुभूति गर्ने अवसर पाइएकाे तीनै जनाकाे अनुभूति रह्यो ।हामीलाई कात्तिक ४ गते बिहान ४ बजे पाेखरा उपमहानगरपालिकाकाे वडा नम्बर १ र २ काे सिमानामा रहेकाे हरिचोक बसले पुर्याइ दियो । करिब एक घण्टा जति कात्तिककाे बिहानकाे थोरै चिसोमा बिताए पछि झिनु जाने सुमोलाई फोन गर्न लाग्यौ ।
२ -३ वटा सुमो चालकलाई फोन गरेपछि ५ः३० तिर चहलपहल बढ्दै गयो । अरुपनि स्थानीय र पदयात्री थपिदै गए । सुमाेले जम्मा ७ जनामात्रै राखेर लैजाने रहेछ । हामी तीन जनाले अरु ४ जनाकाे टोलीलाई केही बेर अरु पर्खनु पर्यो । ३ जना मात्रै पनि जान सकिने तर पैसा ७ जनाकै तिर्नु पर्ने भएपछि हामीले अरु आधाघण्टा पर्खिएका थियौं । केही समयमा पदयात्राकै एउटा वेस क्याम्प छोङराेम जाने स्थानीय ४ जना आए पछि हामीले हरिचोकलाई छोड्यौ ।
पदयात्राका लागि नेपाल उत्कृष्ट गन्तव्यमा चिनिन्छ। विश्वका विभिन्न देशका पर्यटकहरू पदयात्राका लागि यहाँ आउने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक पर्यटकहरू पनि छोटो वा लामो दूरीका पदयात्रामा निस्किएको पाइन्छ।
पदयात्रा भनेको बाहिरी साहसिक गतिविधिको एक रूप हो । प्राकृतिक परिदृश्यहरूमा पैदल यात्रा सामान्यतया लामो दूरी र फरक-फरक भू-भागमा गरिन्छ। यो प्रायः पदयात्रा, ब्याकप्याकिङ र क्याम्पिङसँग सम्बन्धित छ, र यो विश्वभरका पहाडी क्षेत्रहरू, राष्ट्रिय निकुञ्जहरू र जंगली क्षेत्रहरूमा लोकप्रिय गतिविधि हो। पदयात्रा राम्ररी चिन्ह लगाइएका पदमार्गहरूमा अपेक्षाकृत सजिलो पैदल यात्रादेखि लिएर प्राविधिक आरोहण सीप र उपकरणहरू आवश्यक पर्ने चुनौतीपूर्ण अभियानहरूसम्म हुन सक्छ।
१७५० मिटरमा अवस्थित झिनुडाँडाबाट पहिलाे दिनकाे पदयात्रा सुरु गर्दा बिहानकाे ९ बजेकाे थियाे । त्यस अघी केही फलफुल खाएका थियौं हिड्न सहजताकाे लागि । सुरु सुरुमा साथीहरु पदयात्रा जादाँ पहाडको उकालो चढेर के हुन्छ? भन्ने लाग्थ्यो । तर यस पटक हेटौंडा कै एक जना दाइ शंकर बीसीले दशैं लगत्तैकाे भेटमा ट्रेकिङ जाने एबीसी भन्नु भयो । जती बेला म विमारी भएर भर्खरै उठेकाे थिए । मर्निङवाक समेत जान जाँगर चलेकाे थिएन । त्यसकाे दुई दिन पछि मर्निङवाक सुरु गरे । विस्तारै यसपटक पदयात्रा त जसरी पनि जाने नै हाे भन्ने अठोट गरिरहे । शंकर दाईहरुकाे टोलीमा काेटा पुगेकाे पछि कुराे हुँदा थाहा पाएपछि आफैंले साथीहरु जुटाउन सुरु गरेकाे थिए ।
अरुले पदयात्रा गरेर सामाजिक सञ्जालमा भिडियो र फोटो राखेकाे देखिरहेकाे भएपनि पदयात्राकाे मोह नबढेकाे मलाई यसपाला हिमालकाे फेदीमा हिउँकाे सामिप्यतामा र उचाईकाे अनुभव लिने रहरले तानिरह्यो । १७५० मिटरमा अवस्थित झिनुडाँडाबाट पदयात्रा सुरु गर्दा नै चिसो मौसम र बाटोबाटै नजिकै देखिने माछापुच्छ्रे र अन्नपूर्ण हिमाललाई आँखैमा राखेर एक घण्टा ३० मिनेट नाकै ठोकिने जस्तै उकालो उक्लिएपछि ठुलै युद्ध जिते जस्तै भएकाे थियाे । बाटोमा फर्कदै गरेका पदयात्रीले यात्राकाे दश प्रतिशत उकालो सकियो भन्दा भने भर्खरै उक्लिएकाे उकालो सम्झिएर जिरिङ भइयो । पदयात्रा मार्गमा पर्ने छोमरोडमा विहानकाे खाना खादै गर्दा १२ः३० बजेकाे थियाे । खाना खाएपछि शरिरले आराम खोज्ने संकेत गरेकाे थियो । पहिलाे दिनकाे निन्द्राले समेत आराम खोजेकाे हुनुपर्छ ।
छोमरोङबाट सिधै उरालाे ओर्लिएर पुनः उकालो सुरु गरी अपर सिनुवा पुगिने रहेकाे । देख्दा वल्लो पल्लो डाँडा नजिकै लागे पनि लोवर सिनुवा हुँदै अपर सिनुवा पुग्न ३ घण्टा लाग्यो । केही समय पहिला सिनुवा पुगिन्थ्यो हाेला उकालाे उक्लदै गर्दाकाे घामकाे कारण हिडाइकाे रफ्तार बढाउन सकिएन र ३ घण्टा लाग्यो । सिनुवापछि आउने अर्काे वेश क्याम्प बम्बो । एक घण्टा ३० मिनेट लाग्ने बाटो जंगलै जंगल हिड्नु पर्ने रहेछ । त्यो पदमार्गमा यो मार्गले थप आनन्दित बनाएकाे थियाे । खाेलाकाे छङछङ आवाज चिसो बतास र ठाउँठाउँमा भेटिने झरनाले अझ माेहित बनाएकाेले बिहानदेखिकाे थकानलाई शितल बनाउँदै लगेकाे थियाे ।

अर्काे तर्फ एवीसी क्याम्पबाट फर्कने तथा जानेहरुकाे बाक्लै आवतजावत बाटो भरी देख्दा जंगलमा हिडेकाे अनुभव नै नहुने । हिड्दा हिड्दा शिथिल भएकाे बेला “शरीर थाके पनि जति हिँड्यो त्यति नजिक देखिने हिमालले शरीरमा थप ऊर्जा थप्ने रहेछ” हरेराम सर बाटोमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो । प्रायः जंगलका पाखै भरी नियालोका बाेट मात्रै देखिने हुँदा उक्त स्थानकाे नाम समेत दार्जिलिङका पदयात्रीले बम्बाे राखिदिएकाे भन्ने सुनेकाे थिए त्यहाँ जानु अघि । डेड घण्टाकाे बाटोलाई २ घण्टा लगाएरै भएपनि पहिलाे दिनकाे यात्रालाई विश्राम दिन बम्बाे पुगियो बेलुकाकाे ५ः३० बजे ।
तिहारकाे समय भएपनि फर्किने यात्रीहरुकाे उपस्थितिले गर्दा बासकाे व्यवस्थापनमा समस्या हुनसक्ने भएकाेले पहिले नै बुक गरिएकाे हाेटलमा पुगेर आराम गर्न पाउँदा थकानलाई भुल्यौ, भाेली फेरी यात्रा गर्नु पर्ने समेत विर्सिएर । बेलुका यात्रामा देखिएका नियालोलाई टुसा खाने सिजन भदौसम्म हुने भन्दै थिए साथीहरुसँग । तर बेलुकाकाे खानामा नियालोकाे मुनाकाे तरकारी र त्यसैकाे अचार खाना खादाँ बल्ल बम्बाे नामले सार्थकता पाएकाे महशुस गरियो । थाकेर हुँदा ओछ्यानमा पल्टिने बित्तैकै निदाइयो ।
कात्तिक ५ गते बिहानै हिड्ने समयतालिका बनाइएकाे भएपनि हाेटलले प्याकेजमै उपलब्ध गराउने विहानकाे खाजाकाे पर्खाइले ७ बजेकाे थियाे । अघिल्लो दिनकाे हिडाइले थाकेका हामीलाई केही राहत चिसो मौसमले दिलाएकाे थियो । खाजा लिएर बिहान ७ः२० मा हिड्न तयार हुँदा अन्नपूर्ण बेश क्याम्पबाट फर्किएर त्यहाँबास बस्न आइपुगेका पर्यटकहरुकाे भरिया दाइले तपाईंहरु अन्नपूर्ण बेश क्याम्प मै पुग्न सक्नु हुन्छ भन्दै गर्दा हामी भने हिड्दै गएपछिकाे अवस्थाले गन्तव्य कुन बनाउने तय हाेला भन्दै अघि बढ्यौं । त्यसपछि आउने दोभान, माथिल्लो दोभान र हिमालयलाई पार गर्दै देउराली पुग्दा विहानकाे ११ः३० बजेकाे थियो । हिमालकाे यात्रामा उचाई बढ्दै जादाँ हिडाइकाे रफ्तार बढाउन समेत कठिन भइरहेकाे थियो ।
देउराली (३२०० मिटर) मा बिहानकाे खाना खाएर केही बेर आराम गरी १ बजे त्यहाँबाट फेरी उकालो तर केही सजिलो बाटोबाट अन्नपूर्णकाे फेदीकाे गन्तव्य समायौं । खानापछिकाे हिडाइ र उचाइ बढ्दै जादाँ हामीले १०-१५ पाइला अगाडी बढाउँदा नै स्वाँ स्वाँ हुने थकाइ महसुस हुन थालिसेकाे थियाे । तैपनि हामीले सुस्तरी सुस्तरी पाइला चालिरह्यौ । केही हिड्दै केही बेर थकाइ मार्दै उचाइमा हिड्दा खानेकुरा खादैं हामीले अन्नपूर्ण भन्दा एक स्टेप तलकाे क्याम्प पुग्दा दिउँसोकाे ३ः४५ बजेकाे थियो । त्यो माछापुच्छ्रे वेशक्याम्पबाट अन्नपूर्ण वेश पुग्न अझै १ः३० देखि २ घण्टा लाग्ने जानकारी पाएपछि भने उचाइकाे हिसाबले माछापुच्छ्रे क्याम्पमै बस्ने निधो गर्यौ । बरु भाेलीखेर विहान ४ बजे नै उठेर हिड्ने र सुर्य उदाउँदा एबीसी पुग्ने सल्लाह गर्यौ ।
प्याकेजमै बास तथा खानाकाे व्यवस्थापन गरेर आराम गर्यौ । जब सुर्य अस्ताउँदै गयो त्यहाँबाट माछापुच्छ्रे हिमाल सुन चैं चम्किए । त्यो दृश्य यती मनमोहक रह्यो की खिचिएका फोटो हेर्दा समेत आनन्द आउँछ । केही बेर सुर्य अस्ताउँदै गर्दा देखिने हिमालकाे दृश्यलाई क्यामेरामा कैद गर्दै गर्दा हाेटल संचालकले गंगापूर्ण, ग्यासियर पिक (जुन माछापुच्छ्रे वेश क्याम्पबाट मात्रै देखिन्छ) लगायतका हिमाल, ती हिमालकाे सेरोफेरोबाट जोडिने भूगोग समेतकाे जानकारी दिनु भयो । हामी पदयात्राकाे मजा लिनुकाे अलावा हिमाल र हिउँलाई नजिकैबाट स्पर्श गर्न हिडेका यात्री न थियौ । त्यसैमा रमाउँदै रह्यौ केही बेर । लसुनकाे ताताे ताताे सुप तयार भएपछि हामीले सोध्यौ लसुनकाे सुप चैं किन?? कम उचाइबाट धेरै उचाइमा आउँदा लेक लाग्दैन भनेर लसुनकाे सुप दिइएकाे रहेकाे ।

बेलुकाकाे खाना तयारी हुँदै गर्दा पोखरा हरिचोकमा सुमो पर्खदै गर्दा आउनु भएका ६ जनाकाे टोली आइपुग्नु भयो । उहाँहरु सुमाेमा हामी भन्दा अगाडी हुनुहुन्थ्यो तर झिनुडाँडाबाट यात्रा सुरु गर्दा हामीले पछि छोडेका थियौं । बेलुकाकाे खाना खाने बेला हाेटल संचालकले बिहान ४ बजे उठेर जाँदा सुर्य उदाउने बेला माथिल्लो क्याम्प पुगिने भएकाेले त्यै गर्न सुझाउनु भयो । बिहान ४ बजे नै जान अध्यारो हुने हुँदा ६ जनाकाे टोलीका ४ जनाले सँगै जाने प्रस्ताव गर्नु हुँदा २ जना छोडिएकाे थाहा पायौ । २ जना सदस्य हिड्न केही अगाडी भएकाेले अर्कै हाेटलमा पुगेर बस्नु भएकाे रहेछ । खाना पछि बिहानै उठेर एबीसीकाे अन्तिम क्याम्प सुर्य उदाँउदै गर्दा पुग्ने भन्दै आराम गर्यौ ।
माछापुच्छ्रे क्याम्पकाे उचाई ३७०० मिटर रहेकाेले हामी कम उचाइबाट गएकालाई केही असजिलो भएकाे थियो । साथमा चिसो त अत्यधिक थियो । स्याँस्या हुने केही गारो भएकाे जस्तो महसुस भएपनि केही समय पछि त्यो विस्तारै कम भयो र केही बेर निदायौं । कात्तिक ६ गते बिहान ३ बजेदेखिनै त्यहाँ बसेका यात्री अन्नपूर्ण जान हतारिए । हामी भने केही बेरकाे अलमल पछि ४ः१५ बजे अध्यारोलाई टर्चकाे सहायताले हटाउने प्रयास गर्दै उकालाे लाग्यौ । बिहानकाे ठिहिर्याउने चिसोमा हिड्दा जाडोले केही समय सताएकाे थियो । हिड्दै गएपछि त्यो क्रम हट्दै गयो । करिब १ घण्टा हिडेपछि उज्यालिदै गयो । बाटोमा सानो पाेखरी भेटियो त्यहाँ पुग्दा हिमाल टल्किएकाे प्रष्ट देखिदै थिए । माछापुच्छ्रेलाई पछाडी छोडेर हिडेकाे हामी सबैतिर हिमालले घेरिएकाे स्थानकाे पोखरीमा पुग्दा अन्नपूर्णलाई त्यही पोखरीमा छायाँ परेकाे देख्यौ । त्यो दृश्यले केही बेर हामीलाई अलमल्याइराख्यो ।
मिसिएका साथीहरु र हामीले त्यहाँ केही बेर बितायौं । त्यहाँबाट ३० मिनेट हिडेपछि अन्नपूर्ण वेश क्याम्प (४१३० मिटर) लाई भेटायौ । अन्नपूर्ण क्याम्पमा पुग्दा घाम लाग्दै थियो हिमालका चाँदी जस्तो हिउँमा सुन मिसिदै गएकाे थियो । यी यावत कुरा जीवनमा पहिलो पटक धेरै नजिकबाट अनुभूति गरियो । त्यसकाे आनन्द महसुस ज्यादा गरियो । भाइटिकाकाे दिनकाे साइत गर्यौ हिमाललाई आँखैमा राखेर । तिहार मनायौं पदयात्रामा । मन खुसी बनाउन यसरी पनि त चाडपर्व मनाउन सकिने रहेछ । बिहान सँगै गएका साथीहरुसँग समूहमा फोटो खिचेपछि हामीले विदाइका हात हल्लायौं, उहाँहरु केही बेर त्यही अलमलिने हुनु भएपछि ।
हामीले माछापुच्छ्रे क्याम्पलाई पछ्यायौं जहाँ हाम्राे ब्याग थियो साथै बिहानकाे खाजाले समेत पर्खिरहेकाे थियो । हिड्न सहज हुने र रमाइलो लाग्नेहरुकाे लागि पैदल मार्ग उत्तम हाे तर हिड्नलाई समस्या हुने तथा समय कम हुनेहरुले अन्तिम क्याम्पसम्म हेलिकप्टरबाट समेत यात्रा गरेकाे पायौं । त्यो सेवा नेपालका निजी सेवा प्रदायक विमान कम्पनीहरुले दिने रहेछन् ।
बिहानकाे खाजापछि हामीले भाइटिकाकाे दिन पोखरा पुग्न नसकिने कम्तिमा पनि अपर सिनुवा समयले साथ दिए लोवर सिनुवाकाे वसाइ हुने निश्चित गरी उचाइ ३७०० मिटरबाट उचाइ घटाउने यात्रा सुरु गर्यौ । त्यसो त अब हामीलाई फोटो लिनु थिएन, अलमिलनु पनि थिएन, अर्काे गन्तव्य पुग्न कति समउ लाग्छ सोध्नु थिएन । गएकै बाटो फर्कदा त्यही एउटा फाइदा हाे । कसैले उचाइकाे बाटो र समय सोधे बताइदिने न हाे । उकालो भन्दा उरालो झर्न अझै गारो हुन्छ । हामीले देउराली, हिमालय, अपर दोभान, दोभान, बम्बाे समेत गरी ५ वटा क्याम्पलाई पछि पार्दै अपर सिनुवा आइपुग्दा बेलुकाकाे ५ः३० बजेकाे थियो ।

आउँदा आकाशमा बादल लागेकाे थियो । गड्याङ गुड्युङ गर्दै पानी छिटाएकाे थियो । जंगलकाे बाटो भएर खासै अनुभव भएन । बम्बोबाट अपर सिनुवासम्म आउँदा पानीले चुट्छ की भन्दै हिड्दै थियौं । तर पानी परेन । चिसो स्थानमा थप चिसोकाे महसुस गर्नु परेन । तिहारकाे टिकाकाे दिन भएकाेले फर्कने तथा जादैं गरेका विदेशी, केही केही नेपाली बाहेक खास चहल पहल थिएन । सिनुवामा बासकाे व्यवस्था भएपछि हामीले आराम गर्यौ । ओरालो झर्दा खुट्टा खादिएका थिए तिनले रामरी आराम पाउने भयो भन्दै हामी गफियौं । परिवारसँग सम्पर्कमा रह्यौं । त्यो रात हामी अली रामरी निदायौं ।
हतार गरी नहिड्ने बेलुकाकाे सल्लाह बमोजिम कात्तिक ७ गते बिहान ६ बजे खाजा लियौं र झिनुवालाई विदाई गरी हिड्यौं । लोवर झिनुवा, लोवर छोमरोङ, छोमरोङ हुँदै पदयात्रा सुरु हुने स्थान झिनु डाँडा आइपुग्दा १२ बजेकाे थियो । यो विचमा छोमरोङबाट केही तल अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रकाे अफिसमा ४ गते जाँदा इन्ट्री गरेकाे स्थानमा आउट गरायौं । साथी सविनलाई अघिल्लो दिननै केही गारो भएकाे थियो हिडाइमा । आजपनि उहाँले पछ्याइरहनु भयो । म विस्तारै विस्तारै आउँछु तपाईहरु हिड्दै गर्नुहाेस भन्दै हुनु हुन्थ्यो । हामीले केही पर भएपनि पर्खिदै हिड्दै गरेका थियो । ओरालोमा (छोमरोङबाट झिनु) गारो हुने भएकाेले हामी दुई केही अघि भयौं । केहीबेर आराम गर्दा सविन सर आइपुग्नु भयो । त्यही दिन पदयात्राकाे लागि १२ बजे झिनु आइपुग्नु भएका चितवनका साथी संकल्प पोखरेल भाउजु र बाबु (सपरिवार) भेट भयो । एक छिन भलाकुसारी पछि सेल्फी लियौं र केही जानकारी दिएर विदाई गरियो ।
कात्तिक ७ गते बिहानकाे खाना त्यही खायौं । साथीहरु अब रात्री बस चडे घर रातीकाे ११ बजेसम्म पुगिने भन्दै हुनुहुन्थ्यो । हिडाइले खादिएकाे गोडा र थाकेकाे शरीरलाई एक रात पोखरामा विसाउने र भाेलिपल्ट हेटौंडा जाने सल्लाह गरे पछि पोखरा आउने सुमोबाट पाेखराकाे लेकसाइट आइपुग्दा दिउँसोकाे ३ः३० बजेकाे थियो । हाेटल खोजेर फ्रेस भएपछि फेवालातकाे किनारामा हुने आरतीमा आनन्दित भयौं करिब १ घण्टा । लेक सांइड घुम्यौ । पोखरमा तिहार सकिएकाे रहेनछ । द्यौसे हेर्यो केही बेर । हाेटल फर्कदा रातीकाे १०ः३० बजे सकेछ । कात्तिक ८ गते बिहानकाे बसमा हामीले हेटौंडकाे बाटो समायौं फेरी अर्काे पटक अर्काे स्थानकाे पदयात्रा गर्ने आशा सहित । हिडाइकाे रन्काे छुटे पछि फेरी हिड्न मन लाग्न सक्नेछ ।
पदयात्रा सम्बन्धी थप…
पहाड चढ्नु मात्रै होइन, यात्राका क्रममा देखिने जनजीवनले थुप्रै जीवन उपयोगी कुरा सिक्न र देख्न पाइँदो रहेछ। आफ्नो देशको भूगोल, कला संस्कृति र सभ्यता बुझ्न तथा स्थानीय समुदायको जीविकोपार्जनमा टेवा पुर्याउन समेत पनि पदयात्रा गर्न जरुरी देखिन्छ । धेरै पदयात्रा मार्गहरू दुर्गम गाउँहरू र जातीय समुदायहरू हुँदै जान्छन्, जसले गर्दा स्थानीय मानिसहरूसँग सांस्कृतिक आदानप्रदान र अन्तरक्रियाको अवसर प्रदान गर्दछ। पदयात्रीहरूले आदिवासी संस्कृति, परम्परा, भाषा र जीवनशैलीको बारेमा सिक्न सक्छन्।
शरीर चुस्त राख्न र मस्तिष्कलाई ताजा बनाउन पदयात्रा उपयुक्त हुन सक्छ । पछिल्ल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण बढ्नुमा घुम्ने संस्कृतिको विकास भएकाेले पनि हाे । आन्तरिक पर्यटक वृद्धि हुँदा प्रादेशिक अर्थतन्त्रमा टेवा पुग्ने तर राष्ट्रिय अर्थतन्त्र उकास्न चाहिँ विदेशी पर्यटक नै मूलस्रोत हाे । पदयात्रा मार्गहरूले प्रायः हिउँले ढाकिएका पहाडहरू, हरिया वनहरू, अल्पाइन घाँसे मैदानहरू, झरनाहरू र वन्यजन्तुहरू सहित प्राकृतिक परिदृश्यहरूको मनमोहक दृश्यहरू प्रदान गर्ने भएकाेले यात्रा आफैंमा गन्तव्यमा पुग्नु जत्तिकै अनुभवको एक हिस्सा बन्ने रहेछ ।
पदयात्रा भनेको बाहिरी साहसिक गतिविधिको एक रूप हो । प्राकृतिक परिदृश्यहरूमा पैदल यात्रा सामान्यतया लामो दूरी र फरक-फरक भू-भागमा गरिन्छ। यो प्रायः पदयात्रा, ब्याकप्याकिङ र क्याम्पिङसँग सम्बन्धित छ, र यो विश्वभरका पहाडी क्षेत्रहरू, राष्ट्रिय निकुञ्जहरू र जंगली क्षेत्रहरूमा लोकप्रिय गतिविधि हो। पदयात्रा राम्ररी चिन्ह लगाइएका पदमार्गहरूमा अपेक्षाकृत सजिलो पैदल यात्रादेखि लिएर प्राविधिक आरोहण सीप र उपकरणहरू आवश्यक पर्ने चुनौतीपूर्ण अभियानहरूसम्म हुन सक्छ।

तपाईं पनि पदयात्राका लागि कुनै गन्तव्य रोज्दै हुनुहुन्छ भने त्यसका लागि गर्नुपर्ने बन्दोबस्ती र तयारीबारे केही जानकारी यहाँ प्रस्तुत गरेकाे छु (आफूलेकाे गरेकाे पदयात्राकाे अनुभव समेतकाे आधारमा)
- तपाईं कुन गन्तव्यमा जाँदै हुनुहुन्छ भन्ने कुराले खर्चको निर्धारण गर्छ। सामान्यतया दिनको तीनदेखि चार हजारसम्म जोहो गर्नुहोस्। सगरमाथा क्षेत्र जाँदै हुनुहुन्छ अझ बढी पैसा लाग्छ। छोटो, मध्यम या लामो दूरीमध्ये जुन रोज्नुहुन्छ त्यसअनुसार खर्च तलमाथि हुनुसक्छ। पर्यटकीय क्षेत्रको सेवासुविधा यसै पनि महङ्गो हुन्छ। अहिले प्रायः पदमार्गमा इन्टरनेट र अनलाइन सुविधा पुगेको छ। अनलाइन भुक्तानी सेवा पनि छ। विकट गाउँबस्ती र भूगोलतिर त्यो सेवा नहुन पनि सक्छ। नगद पैसा पनि बोकेर जाँदा सजिलो हुन्छ ।
- आफू घुमफिरमा जान लागेको गन्तव्य र त्यहाँको भौगोलिक अवस्थाबारे जानकारी लिनुहोस्। सूचना बटुल्नुहोस्। त्यस क्षेत्रमा रहेका होटल, रेष्टुराँ र चिया घरबारे बुझ्नुहोस्। गुगल या अन्य नक्साको सहायता लिएर पनि गन्तव्यस्थलबारे धेरै कुरा थाहा पाउन सकिन्छ। कति लामो र उचाइसम्मको पदयात्रा हो त्योबारे पहिल्यै थाहा पाएर आफूलाई शारीरिक र मानसिक रूपमा तयार राख्नुपर्छ। नयाँ ठाउँबारे जान्ने जिज्ञासा र उत्साहसहित पदयात्रामा निस्कनुपर्छ।
- ऋतु याम, मौसम, हावापानी आदि विचार गरेर लुगालगायत पदयात्राका लागि चाहिने सामग्री जुटाउनुपर्छ। सामानको जोहो गर्दा हतार गर्नुहुँदैन। झोलामा राख्नुपर्ने महत्वपूर्ण सामान छुट्न सक्छ। ट्रेकिङ झोला, जुत्ता, लठ्ठीलगायत सामग्री पदयात्राका लागि नभई हुँदैन। हलुका र धेरै सामान अट्ने झोला रोज्नुहाेस। बजारमा ट्रेकिङका लागि चाहिने सामग्री सजिलै पाइन्छ। ती सामग्री किन्न समेत केही हजार खर्च हुनेछ ।
- जुत्ता आरामदायी, बाक्लो सोल र ग्रिप भएको, झट्ट पानी नछिर्ने, हिलो र हिउँमा नचिप्लने चाहिन्छ। नेपाली ब्राण्डका ट्रेकिङ जुत्ता पनि अहिले बढी प्रयोगमा आइरहेको छ। ट्रेकिङ ज्याकेट, टिसर्ट, ट्र्याक, ट्राउजर, टोपी, मोजा र पञ्जा आवश्यक पर्छ। गर्मीयाम छ भने सोही अनुसारको लुगा चाहिन्छ। जाडोयाम छ र हिमाली क्षेत्रमा जाँदै हुनुहुन्छ भने फेदर डाउन ज्याकेट लगायत न्यानो लुगा बोक्नुहोस्। पदयात्रामा जाँदा आँखाको सुरक्षाका लागि चश्मा अनिवार्य चाहिन्छ। गर्मीयाममा घामबाट जोगिने चस्मा प्रयोग गर्नुपर्छ। टोपी र ह्याट पनि त्यहीअनुसार चाहिन्छ। छालालाई घामबाट जोगाउने क्रिम, लोसन पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- पदयात्रामा निस्कँदा प्राथमिक उपचारका औषधि र सामग्री साथमा बोक्नुपर्छ। आफूले कुनै नियमित खाने गरेको औषधि छ भने नबिर्सिइ झोलामा राख्नुहोस्। उचाइमा जाँदा लेक लाग्ने समस्या हुनसक्छ। कसैलाई तीन हजार मिटरदेखि माथि जाँदा ‘अल्टिच्युड सिकनेस’ को लक्षण देखिन थाल्छ। त्यसकार एकैदिन धेरै हिँड्नु हुँदैन। विश्राम लिँदै पदयात्रा गर्नुपर्छ। तीन हजार मिटरदेखि माथिको यात्रा छ भने दिनमा पाँच सय मिटर मात्र उकालो चढ्नु उपयुक्त मानिन्छ। यात्रामा कहिलेकाहीँ आपतकालीन अवस्था आइपर्न सक्छ। त्यसैले पर्यटक सूचना केन्द्र, प्रहरी, होटललगायत स्थानीयबासीको सम्पर्क नम्बर लिनुपर्छ। पदयात्रामा जाँदा पानीलगायत हलुका खानेकुराको प्रबन्ध गर्नुपर्छ। बिस्कुट, चक्लेट, काजु, बदाम आदि साथमा राख्दा राम्रो हुन्छ।
- नयाँ र टाढाको गन्तव्यस्थल छ भने एक्लै पदयात्रामा निस्कनुहुँदैन। नजिक र मानिसको आउजाउ बाक्लो हुने ठाउँ छ भने छोटो दूरीको पदयात्रा एक्लै पनि गर्न सकिन्छ। पदयात्रामा जाँदा पथप्रदर्शक साथमा लिएर जाँदा धेरै सहज हुन्छ। समूहमा पदयात्रा गर्दा झनै सजिलो। सुरक्षादेखि अन्य व्यवस्थापकीय तयारीका लागि पनि समूहमा जाँदा उपयुक्त हुन्छ। पछिल्लो समय पथप्रदर्शक नलिई पदयात्रामा जान नपाइने नीति पनि सरकारले ल्याएको छ। एक्लै हिँड्दा सुरक्षा जोखिम हुन्छ । दुर्घटना भइहालेमा उद्धार जटिल बन्छ। हिमाली भेग छ भने विशेष ख्याल गर्नुपर्छ। हाम्रो हिमालय क्षेत्रमा झण्डै छ हजार मिटरसम्म उचाइ छिचोलेर पदयात्रा गर्नुपर्ने गन्तव्य छन्।



मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारले ल्याउन लागेकाे वन विधेयकमा महिला, आदिवासी जनजाति र सीमान्तकृत समुदायको अधिकार सुनिश्चित गर्ने प्रावधान अनिवार्य गर्न माग गरिएकाे छ ।
प्राकृतिक स्रोत महिला अधिकार संजालले हेटौंडामा मकवानपुर, सिन्धुली, काभ्रे, भक्तपुर, काठमाडौं, ललितपुर, रामेछाप र रसुवामा संजालले गरेकाे कार्यक्रमबाट संकलन गरेकाे सुझाव अनुसार अधिकार सुनिश्चितताकाे लागि प्रस्ताव गरिएकाे हाे । प्राकृतिक स्राेत महिला अधिकार संजालका केन्द्रीय अध्यक्ष आरती पाठक, बागमती प्रदेश सभा उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण समितिका सभापति आनन्द कुमार श्रेष्ठ लगायतका प्रदेश सभा सदस्यहरु तथा पत्रकार महासंघ मकवानपुरकाे सुझावसहित छलफल गरिएकाे हाे ।
छलफल कार्यक्रममा सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिमा अध्यक्ष वा सचिवमध्ये एक र उपाध्यक्ष वा कोषाध्यक्षमध्ये एक मिहलासहित कम्तीमा ५० प्रतिशत महिला रहने व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव प्रस्ताव गरिएको छ। यसैगरी उपभोक्ता समितिमा आदिवासी जनजाति र सीमान्तकृत समुदायको समानुपातिक प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न समेत सुझाव दिइएकाे छ ।
कार्यक्रममा दिइएकाे सुझावमा सामुदायिक वनको आम्दानीको कम्तीमा ५० प्रतिशत रकम महिला सशक्तीकरण, गरीबी निवारण र उद्यम विकासमा तथा बाँकी रकममध्ये २५ प्रतिशत पनि महिलामै प्राथमिकता दिने व्यवस्था गर्नुपर्ने उल्लेख छ। त्यसैगरी, सामुदायिक वनको कार्ययोजनामा आदिवासी जनजातिका प्रथाजन्य अभ्यास समावेश गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने, उपभोक्ता समूहकै नाममा वनमा आधारित उद्योग दर्ता गर्न सक्ने व्यवस्था, र वनपैदावार प्रयोग गर्दै आएका सीमान्तकृत घरपरिवारलाई निःशुल्क वनपैदावार उपलब्ध गराउने प्रावधान राख्नुपर्ने माग गरिएकाे छ ।
दलित, विपन्न र महिला घरमूली भएका घरधुरीलाई सामुदायिक वनको केही भाग जीविकोपार्जन र उद्यम विकासका लागि उपलब्ध गराउने र जोडिएका सामुदायिक वनहरूको प्रभावकारी व्यवस्थापनका लागि समूहबीच साझा व्यवसायिक योजना र वन उद्यम सञ्चालन गर्न सक्ने अधिकार दिनुपर्ने सुझावमा प्रस्ताव गरिएको छ।
प्राकृतिक स्रोत महिला अधिकार संजालले छलफलमा पेश गरेकाे सुझावहरुः
१. सामुदायिक वनको उपभोक्ता समितिमा अध्यक्ष वा सचिव मध्ये एक, उपाध्यक्ष वा कोषाध्यक्ष मध्ये एक सहित कम्तीमा ५० प्रतिशत महिला रहने व्यवस्था गर्ने ।
२. समूहमा भएका घरधुरीहरुलाई कूल जनसंख्या मानी सामुदायिक वनको उपभोक्ता समितिमा आदिवासी जनजाति र अन्य सीमान्तकृत समुदायको समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधित्व गराउने विषय समावेष गर्ने ।
३. सामुदायिक वनको आम्दानीको कम्तीमा ५० प्रतिशत रकम महिला सशक्तीकरण, गरीवी निवारण र उद्यम विकास लगाउने, बाँकी २५ प्रतिशतका कार्यक्रममा समेत महिलाका पक्षमा लगानी गर्न प्राथमिकता दिने ।
४. सामुदायिक वनमा आदिवासी जनजातिका प्रथाजनित अभ्यासहरूलाई कार्ययोजनमा समावेश गरी कार्यान्वयन गर्नु पर्ने विषय समावेश गर्ने ।
५. सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका नामामा वनमा आधारित उद्योग दर्ता गर्न सकिने व्यवस्था समावेश गर्ने ।
६. वनपैदावार प्रयोग हुने परम्परागत पेशा अवलम्बन गरिरहेका सीमान्तकृत घरपरिवारलाई सामुदायिक वनबाट त्यस्तो वनपैदावार निशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्ने ।
७. सामुदायिक वन भित्रको केही भाग उपभोक्ता समूहका दलित, विपन्त तथा महिला घरमूली भएका घरधुरीको जीविकोपार्न र उद्यम विकासका लागि कवुलियत गरी दिन सकिने व्यवस्था गर्ने ।
८. जोडिएका सामुदायिक वनहरूको प्रभावकारी र उत्पादनमुखी व्यवस्थापन गर्न समूहहरूले सहकार्य गरी साझा व्यवसायिक योजना र वन उद्यम संचालन गर्न सक्ने व्यवस्था गर्ने ।
कास्की । माछापुच्छ्रे परोपकारी सस्था लाहाचोक कास्कीले वडा दशैंकाे अवसरमा दुई वटा कार्यक्रम गरेको छ। संस्थाले विद्यार्थीहरूलाई खेलकुद तथा शैक्षिक सामाग्री वितरण र सम्मान एवं सहयोग रकम हस्तान्तरण कार्यक्रम गरेकाे हाे ।
संस्थाले कास्कीको घाचोक स्थित जनजागरण प्राविका ५० जना विद्यार्थीहरूलाई शैक्षिक सामाग्री सहयाेग गरेकाे हाे । विद्यार्थीलाई १३ हजार रुपैंया बराबरकाे सामग्री सहयोग गरेकाे कार्यक्रम संयोजक राजु क्षेत्री अपुरोले जानकारी दिए । उक्त कार्यक्रम सस्थाका संरक्षक पुर्ण बहादुर शाही (नर्वे)को मुख्य प्रायोजन तथा सस्थाकी सदस्य देवी तिवारीको विशेष प्रायोजनमा भएको उनले बताए ।
यसैगरी दशैं आगमनको पुर्व सन्ध्यामा विद्यार्थी, अभिभावक तथा शिक्षकहरू बिच समसायीक छलफल तथा शुभकामना आदान प्रदान समेत गरिएको थियो। उक्त कार्यक्रममा राजिव पहारी, पुर्व डिएसपी राजेन्द्र अधिकारी स्थानिय समाजसेवी पदम नेपाल लगायतले माछापुच्छ्रे परोपकारी सस्थाबाट गरिएका थुप्रै कार्यहरूबाट आफुहरू निकै प्रभावित भएको बताए।
प्रदिप जिसीको अध्यक्षता भएकाे कार्यक्रमकाे सहजीकरण सुशील श्रेष्ठले गरेका थिए ।
यसैगरी सस्थाले लाहाचोकका बिपन्न जेष्ठ नागरिक टेक बहादुर सुनारलाई १२ हजार १११ रुपैयाँ सहयोग गरेको छ। यसैगरी नवमीमा भएको कालरात्री साँझ २०८१ का तीन दर्जन बाल कलाकार र कार्यक्रममा विशेष सहयोग गर्ने एक दर्जन सहयोगीहरूलाई सम्मान गरिएकाे थियाे ।
कार्यक्रममा गायिका समीक्षा अधिकारी, लोक दोहोरी गायक श्रीराम अधिकारी, जीवन दाहाल, गायीकाद्वय पार्वती जीसी , तुलसा जिसी, गायक दिपेश नेपाली लगायत स्थानीय कलाकारहरूले आ आफ्नो सांगीतिक प्रस्तुति गरेका थिए । उक्त कार्यक्रम
मान्द्रे गैचौर टोल सुधार समिती र कोटमौला समितिको आयोजना तथा माछापुच्छ्रे परोपकारी सस्थाले समन्वयमा भएकाे थियो ।
भिम बहादुर जिसीको अध्यक्षतामा भएकाे कार्यक्रम पान बहादुर जिसीको व्यवस्थापन, राजु क्षत्री अपुरोको संयोजनमामा भएकाे हाे । कार्यक्रममा वडाध्यक्ष मधुसूदन अधिकारीको विशेष उपस्थिति रहेको थियो।
मकवानपुर/लामो समयको अन्तरालपछि स्थानीय सरकारको उपस्थितीले ग्रामिण क्षेत्रमा भौतिक विकासले फड्को मारेको छ । बाटो, पुल पुलेसा तथा भवन निर्माणमा ग्रामीण बस्तिहरुको विकास देखिन थालेको छ । तर सामाजिक क्षेत्रमा भने अझै आशातित विकास भएको छैन ।
स्थानीय सरकारसँगको समन्वयमा विभिन्न गैससहरुले ग्रामिण बस्तिमा सामाजिक विकासको पाटोलाई उठाउने जमर्को गरेका छन् । नारी सिप सिर्जना केन्द्रले ग्रामिण बस्तिसम्म विपन्न वर्गको आर्थिकस्तरसँगै सामाजिक स्तर उठाउनको जमर्कोको साथ लागु गरेको मकवानपुरमा मानव बेचबिखन रोकथाम तथा सुरक्षित स्थानागमन प्रवद्र्धन परियोजनाको एक वर्ष सकिएको छ ।
परियोजनाको एक वर्षे म्याद सकिनै लाग्दा केन्द्रले कार्यप्रगतिको समिक्षा गरेको छ ।
कार्य प्रगतिको समिक्षात्मक अनुगमगन कार्यक्रममा मकवानपुरको विकट बस्ति बागमती गाउँपालिका वडा १ मा ७४ वर्षीय भिमनाथ बोलखेले आफूले परियोजना अन्तरगतको कार्यक्रमबाट जीवनपयोगी ज्ञान हासिल गरेको बताए ।
परियोजना अन्तरगत स्थानीय तहको सरोकारवालाहरुसँग समन्वय तथा छलफल कार्यक्रम बागमती गाउँपालिकामा गरिएको छ । छलफल तथा समन्वय कार्यक्रममा गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रामप्रसाद सापकोटाले सामाजिक विकासमा पालिकाले सोचेजति काम गर्न नसकेको स्वीकार गरे । कार्यक्रममा राष्ट्रिय समावेशी आयोग कार्यवाहक अध्यक्ष विष्णु ओझाले समाबेशिता कार्यन्वयनको सिलसिलामा स्थानीय सरकारले गरेको कामको बारेमा जिज्ञासा राखेकी थिइन् । ‘समावेशीको सवालमा स्थानीय सरकारको कामबारे अध्ययन जरुरी रहेको कार्यवाहक अध्यक्ष ओझाले बताइन् ।
स्थानीय सरकारले स्थानीय क्षेत्रको सामाजिक पाटोको विकास अत्यावश्यक रहेको उनले बताइन् । ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएकाहरु, महिला बालबालिका, सिमान्तकृत समुदायको उठानको लागि स्थानीय निकाय र गैससको समन्वय जरुरी रहेको उनले बताइन् । नारी सिप सिर्जना केन्द्रले मकवानपुरको बागमती गाउँपालिकाको वडा १ देखि ५ सम्म सुरक्षित बसाइँसराइको लागि सामाजिक छलफल केन्द्र स्थापना गरेर छलफललाई निरन्तरता दिंदै आएको छ । परियोजना अन्तरगत जिविकोपार्जन उकास्नको लागि २०/२० वटाको दरले २० परिवारलाई कुखुराको लागि बीउ पुँजि वितरण गरिएको केन्द्रकी अध्यक्ष सरस्वति बर्तौलाले बताइन् ।
यसैगरी सबै वडामा १/१ वटाको दरले तरकारी खेतिको लागि टनेल निर्माणमा सहयोग गरेको, वैदेशिक रोजगारबाट फर्केका ५० जनालाई मनोसामाजिक परामर्श सेवा प्रदान गरिएको, ५ जनालाई उच्चस्तरीय मनोसामाजिक परामर्शको लागि रिफर गरिएको, मानव बेचबिखन विभिन्न स्थानमा होर्ड· बोर्डहरु राखिएको केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक चिरञ्जिवि पौडेलले बताए ।
केन्द्रले बोयल प्रजातिको बाख्रा पनि वितरण गरेको केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक पौडेलले बताए । तरकारी खेती गर्नेलाई मौसमी र बेमौसमी तरकारीको बीउ वितरण गर्ने कार्यक्रम पनि रहेको पौडेलले बताए । तरकारी खेतिको लागि तालिम लिएकाहरुलाई तरकारीको भण्डारण तालिम पनि दिने तयारी गरिएको उनले बताए ।
केन्द्र स्थापना भएपछि मानव बेचबिखन, असुरक्षित बसाइँसराई जस्ता विषयमा आफूहरुले जानकारी हासिल गरेको बागमती गाउँपालिका–१ की शुभद्र राईले बताइन् । ‘काममा ठगी गर्नेहरुको शिकार त पटक पटक भइएकै हो, लहैलहैमा बसाइँसराइले पनि दुख नै पाइने रहेछ’ उनले भनिन् ।
‘महिला मात्रै बिक्री हुने हैन रहेछ, पुरुष पनि बेचिदा रहेछन्, बसाई जहाँपनी सहज बनाउन चाहेमा आफैंले सहज बनाउन सकिने रहेछ, बसाइ ठाउँ नै सुख र दुखको भन्ने हैन रहेछ’ ७६ वर्षीय भिमनाथ बोलखेले भने । ‘मेरै बुहारी धेरै हण्डर पाई, ६ महिनापछि घरमा ल्याईयो, सुरक्षाको कुरा सबैलाई बुझाउनु पर्छ, महिला पुरुषलाई अलग अलग हैनसँगै राखेर कुरो बुझाउनु पर्छ’बोलखेले भने ।
काभ्रे जिल्लामा जन्मेका उनले २९ वर्षको उमेरमा २० ठाउँमा बसाइसरेको र अब कहि नजाने, बरु हाल बसेकै स्थानमा आफ्नो तरिकाले सुखि बनाउने सोच बनाएको उनले बताए । ‘वि.स २०३२ साल यहाँ (बागमती गाउँपालिका–१) आएको हुँ अब कहि जान्न, आफूले कुरो बझे यहाँ सबैथोक छ’उनले भने । परियोजना सञ्चालित वडाहरुमा स्थानीय वन समिति, युवा समूह, आमा समूहहरुमा बेचबिखनबाट बच्नको लागि सचेतनामुलक छलफल कार्यक्रम गरेको छ । समन्वय तथा छलफल कार्यक्रममा गाउँपालिका उपाध्यक्ष धनमाया स्याङ्तान गैससहरुले स्थानीय क्षेत्रको सामाजिक विकासमा सहकार्य गरेको प्रति खुसी व्यक्त गरिन् ।
यसैगरी गाउँपालिकाले गर्नुपर्ने काममा सामाजिक संस्थाले अग्रसरता देखाउनु सकारात्मक भएको गाउँपालिकाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रामप्रसाद सापकोटाले बताए । गाउँपालिकामा हार्डवेयर भन्दा सफ्टवेयरका कार्यक्रम आवश्यक रहेको र अनुदानको कार्यक्रममा अझै प्रभावकारीता नरहेको उनले बताए । समाजलाई सामाजिक पाटोमा अगाडि बढाउन बागमती गाउँपालिका सधै तयार रहेको उनले बताए ।
फिल्ड अनुगमनपछि नारी सीप सिर्जना केन्द्र अध्यक्ष सरस्वती बर्तौलाको अध्यक्षतामा गाउँपालिकामा भएको समन्वय तथा छलफल कार्यक्रममा गाउँपालिकाको वडा अध्यक्षहरु, पत्रकारहरुको उपस्थिति थियो । कार्यक्रममा अध्यक्ष बर्तौलाले स्थानीय सरकारको समन्वयमा संस्थाले काम गरेको बताइन् ।
गैससको कामलाई स्थानीय सरकारको साथ र सहयोगले जनताको सामाजिक विकासको क्षेत्रमा धेरै काम गर्न सकिने उनले बताइन् । गाउँपालिकाको १,२,३,४ र ५ नम्बर वडामा नारी सिप सिर्जना केन्द्रले अरो इन्टरनेशनको साझेदारीमा सामुदायिक छलफल केन्द्र गठन गरेर छलफल गराउन थालेपछि चेतनासँगै गाउँका समस्याहरु बारेमा छलफल हुन थालेको बागमती १ का स्थानीय कमल राईले बताए । केन्द्रले गठन गरेको छलफल केन्द्रमध्ये एक हो बागमती एकको साहारा सामुदायिक छलफल केन्द्र । छलफलमा मानव वेचविखन रोकथाम र सुरक्षित स्थानागमनको विषयमा चर्चा हुने गरेको छ । पछिल्लो समय मानव वेचिविखनको तरिका फरक भएकोले बेरोजगार रुपमा रहेको ग्रामिण युवायुवतीहरु त्यसको सिकार हुने गरेको भन्दै बैठकमा छलफल हुने स्थानीय सहजकर्ता केवल विश्वकर्मा बताउँछन् ।

छलफलमा गरिब, सिमान्तकृत, कमजोर अवस्थाको महिला पुरुषहरुलाई श्रमिकको रुपमा, वैदेशिक रोजगारी, गैरकानुनी धन्धाको रुपमा विभिन्न रुपमा परिचालित गरेर मानव वेचविखन हुनसक्ने भन्दै छलफल केन्द्र गठन गरेर चलाइएने गरेको उनले बताए । साहारा छलफल केन्द्रको छलफलले केन्द्रकी सदस्य रेबिका राईको लागि तरकारी खेति गर्न टनेल दिनुपर्ने निर्णय गरेपछि उनलाई केन्द्रले टनेल दिएको छ । १२ मिटर लम्बाई ६ मिटर चौडाई भएको टनेल सानो भएता पनि उनको खुसी ठुलो छ । उनले अब आफ्नो टनेलको लागि चाहिने विउ पनि नारि सिप सिर्जना केन्द्रबाट नै पाउनेछिन् ।