मकवानपुर/समताको सवालमा कानुन प्रर्याप्त बनेको भएपनि कार्यान्वयनको पाटोमा सशक्त नभएकोले अबको अभियान यसतर्फ आवश्यक भएको गैरसरकारी संस्था महासंघ केन्द्रीय सदस्य तथा बागमती प्रदेश इन्चार्ज बुद्ध शरण लामाले बताएका छन् ।
‘महिला तथा बालिकाहरुमाथि हुने हिंसा, दुव्र्यवहार विरुद्ध कानुनहरु बनेको भएपनि कानुनलाई व्यावहारिक गर्न सकिएन,जघन्य अपराधलाई सामान्य कुराको रुपमा लिनेगर्दा प्रोत्साहन भएको छ’ लामाले भने ‘अब कानुनी कार्यन्वयनको सवालमा एड्भोकेसी जरुरी छ ।’ महिलाहरू क्षमतावान भएपनी अवसर पाएका छैनन् । अवसर पाए पनि पहुँचमा पु-याउन नसकीएको बताउँदै लामाले महिलाको मनोबल उठाउन काम गर्नुपर्ने बताए ।
१११ औं अन्तरास्ट्रिय महिला दिवसको अवसरमा आयोजित अन्तरक्रिया कार्यक्रम लामाले यस्तो बताएका हुन् । महिलाको सुरक्षा, सम्म्मान र रोजगार : समृद्ध नेपालको आधार भन्ने नाराका साथ आयोजित कार्यक्रममा सहभागीहरुले महिलाको सुरक्षा अवस्था नाजुक भएको बताएका थिए ।
कार्यक्रममा अनौपचारीक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) बागमती प्रदेश संयोजक कृष्ण गौतमले दण्डहीनताको विरुद्ध, मानव अधिकारको पक्षमा लगातार लाग्नुपर्ने बताए ।
आफूहरु विरुद्ध हिंसा हुदासमेत उजुरीको प्रक्रिया नजान्ने महिलाहरुको लागि हिंसा विरुद्ध उजुरिको लागि पहुँच बढाउनु पर्ने गौतमले बताए बताए । यसैगरी नागरिक समाज कमजोर भएको कारण मौलिक हकका प्रावधान लागू गराउन नसकिएको शान्तिको लागि साझा अभियान (कोक्याप)का अर्जुन ढकालले बताए ।

महिला दिवसहरुमा मात्रै नभइ सधैंभरी महिला तथा बालिकाहरुको पक्षमा आमसञ्चारबाट एड्भोकेसी गर्न र अधिकारको सवालमा हालेमालो गर्न तयार रहेको सञ्चारिक समूह नेपाल बागमती प्रदेश संयोजक सरिता दाहालले बताइन् । कुनै पनि विषम परिस्थिति आइपरेमा सबैभन्दा पहिले सबैभन्दा बढी प्रताडित हुने समूह महिला र बालिकाहरु नै रहेको भन्दै संयोजक दाहालले बताइन् ।
कार्यक्रममा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर, महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक सेवा केन्द्र, प्रहरी सहायक निरीक्षक दीपा तामाङले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेकि थिइन् । महिलाको अवस्था अझै पनि धेरै नाजुक रहेको प्रहरी सहायक निरीक्षक तामाङले बताइन् ।
यसैगरी सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञावलीले बालिकाको पहिचानको लागि संघर्ष गर्नु परेको बताए । ‘जन्मदर्तामा समस्या छ, सफ्टवेयरले नलिने बाहानामा बालिका माथी अन्याय भएको छ’, ज्ञवलीले भने ‘राज्यले पनि विशेष प्रकारका बालबालिकोको पहिचानको समस्या भएको अवस्थामा बिशेष प्रकारको व्यवस्था गरेर जन्मदर्ता गरिदिनुपर्छ ।’ समाजमा अझैपनि छिटो विवाह हुने क्रम रोक्ने चुनौती रहेको ज्ञावलीले बताए ।
अभिभावकले केयर नगर्दा बालबालिका बेवारिसे बन्ने क्रम बढेको पनि ज्ञावलीले बताए ।
यसैगरी गैसस मकवानपुर कोषाध्यक्ष इन्दिरा न्यौपानेले महिलाहरू गर्भदेखी घाटसम्म सुरक्षित नभएको बताइन् । महिलाको असुरक्षाले महिलामात्रै जोखिममा रहेको नभई यसले सिङ्गो समुदायलाई असर पु-याएको न्यौपानेले बताइन् ।

मानव अधिकार संरक्षण तथा मानव वेचबिखन विरुद्धको सञ्जालको आयोजना तथा गैसस महासंघ नेपाल बागमती प्रदेश, जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर, प्लान नेपाल, डेक नेपालसँगको सहकार्यमा भएको कार्यक्रममा सञ्जाल संयोजक आरति पाठकले दिवसको अवसरमा आयाजना हुने विभिन्न कार्यक्रम बारे जानकारी गराइकी थिइन् । कार्यक्रममा संयोजक पाठकले महिलाको अवस्थामा सुधार ल्याउन अझै धेरै संघर्ष बाँकी रहेको बताइन् । ‘रोजगार दिनेले नै पनि हिंसा गरेको हुनसक्छ खबरदारी गरौं’ पाठकले भनिन् । पाठकका अनुसार दिवसको अवसरमा -याली, गीति नाटक, मास क्वुज, रक्तदान जस्ता कार्यक्रम हुनेछ ।
अन्तरक्रिया कार्यक्रममा सञ्जाल उपाध्यक्ष माया लामाले स्वागत गरेकी थिइन भने सचिव जगन्नाथ सुवेदीले सञ्चालन गरेका थिए ।
मकवानपुरगढीकाे प्रमुख प्राथमिकतामा पर्यटन क्षेत्र
Tags: No Comments
- रामकुमार पुडासैनी (प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, मकवानपुरगढी गाउँपालिका,मकवानपुर )
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको नामाकरणतत्कालिन सेन वंशीय राजाहरुको राजधानी मकवानपुरगढीको ऐतिहासिक महत्वलाई आत्मसाथ गरी गरिएको छ । मकवानपुरगढी, पछि हरिहरपुरगढीमा भएको पराजय पश्चात तत्कालिन सेन वंशीय अन्तिम राजा दिग्वन्धन सेनले बंगालका नवाव मिरकासीमसँग सैन्य सहयोग मागे पश्चात गुरगिन खाँ को नेतृत्वमा आएको करिब २५०० जना फौजले तत्कालिन हर्नामाडीमा रहेको पोष्ट हुदै मकवानपुरगढीमा आक्रमण गरेपछि पृथ्वी नारायण शाहले दहचोकबाट पठाउनु भएको नाहर सिं बस्नेत र बंशीराज पाण्डे नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले लगातार आक्रमण गरी वि.सं १८१९ माघ १० गते उक्त सेनालाई परास्त
गरेपश्चात नेपाली भूमिमा भएको बिदेशी हस्तक्षेपबाट राष्ट्रिय अखण्डता र स्वाधिनताको रक्षा गर्न सफल भएको इतिहास संग मककवानपुरगढीको साख जोडिएको छ ।
बागमती प्रदेशकोको राजधानी हेटौडाबाट सबैभन्दा नजजिकको गाउँपालिकाको रुपमा मकवानपुरगढी गाउँपालिका अवस्थित छ । नेपालमा संघीय प्रणालीको अभ्यास भएसंगै साविकका ४ वटा गाविसहरु ९मकवानपुरगढी, आमभञ्ज्याङ्ग, सुकौरा र बुढीचौर० लाई एक गरी मकवानपुरगढी गाउँपालिको निर्माण भएको हो । अधिकांस जमिन डाँडाकाँढाले ढाकिएको यस पालिकाको मध्यभागमा सामरी खोला बगेको छ । तमाङ जातिको मुख्य बाहुल्यता रहेको यस क्षेत्रका अधिकांस घरपरिवार कृषि तथा पशुपालनमा मुख्यतः आश्रित छन् । शहरबाट नजिकैको क्षेत्र भएर पनि विभिन्न सुविधाहरुको आभव तथा विकासका पूर्वाधारहरुको आवश्यकता खड्कदै आएको यो क्षेत्रमा स्थानीय तहको निर्वाचन भएपश्चात भने“मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको समृद्धिको आधार ९शिक्षा, कृषि, पर्यटन र पूर्वाधार” भन्ने मूल नाराका साथ चरणबद्ध एवं योजनाबद्धरुपमा नै विकास निर्माणका कार्यहरु हुदै आईरहेका छन् ।
गाउँपालिकाले आफ्नो ५ वर्षिय आवधिक योजना निर्माणको अवस्थाबाट नै गाउपालिकाको विकासको आधारको रुपमा पर्यटनलाईआत्मसाथ गरेको छ । यस गाउँपालिकामा वाह्य पर्यटन भन्दा पनि ऐतिहासिक महत्व वोकेका क्षेत्रहरुमास्वदेशी पर्यटकहरुलाई आकर्षित गरी स्थानीय उत्पादनहरुको उपभोगमा प्राथमिकता दिदै जनताको आर्थिक जीवनस्तर उठाउने लक्ष्य रहेको छ । साविकको मकवानपुरगढी गाविस क्षेत्रले कृषि एवं ऐतिहासिक पहिचानलाई आत्मसाथ गरेको, साविकको आमभन्ज्याङ गाविस कृषि तथा दुग्ध उत्पादनमा अगाडी रहेको छ भनेसाविकका सुकौरा तथा वुढीचौर गाविसका क्षेत्रहरु चुन उद्योगको खानी क्षेत्रको रुपमा रहेका छन् ।
स्थानीय जनताहरुको आर्थिक, सामाजिक, मानविय तथा भौतिक विकासको लागि प्रमुख मेरुदण्डको रुपमा कृषि तथा पर्यटनलाई प्रथमिकता दिई कार्यक्रमहरु अगाडि बढाईरहेको छ । त्यसको लागि गाउँपालिकाले आफ्नो नीति तथा कार्यक्रम एवं वजेटमा पर्यटकीय क्षेत्रको विकासलाई महत्वपुर्ण स्थान दिदै आइरहेको छ ।
- हालसम्म गाउँपालिकाले पर्यटकीय क्षेत्रहरुको सम्भाव्यता अध्ययन गरी विस्तृत परियोजना निर्माण गरेका क्षेत्रहरु :
- ऐतिहासिक मकवानपुरगढी दरवार (संघीय) (सरकार, पुरातात्व विभाग तथा यस मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको सहकार्यमा ।)
- एकिकरण विजय पार्क मकवानपुरगढी २ (यस गाउँपालिकावाट शाह वंशीय राजा तथा वंगाली राजा विच युद्ध भएको क्षेत्रहरु समेटेर तयार गरिएको ।)
- ढुङगेगढी क्षेत्र, मकवानपुरगढी २ (मकवानपुरगढी दरवारको क्षेत्रको रुपमा रहेको तथा भारत को विहार राज्य तथा नेपालको तराईका क्षेत्रहरुको अवलोकन गर्न सकिने ।)
- रानिवास एग्रो टुरिजम पार्क, मकवानपुर गढी १ (संघिय सरकारको गौरवको योजनाको रुपमा रहेको) तराई–मधेश–राजधानी द्रुत मार्ग संचालनमा आएपछिको अवस्थालाई मध्यनजर तयार गरिएको ।
- पशु मैत्री पार्क निर्माण, मकवानपुरगढी ३ (कृषि क्षेत्रमा रहेका जनाताहरुलाई आर्कषण गर्दै कृषि पर्यटकीय क्षेत्र विकासको लागि मकवानपुरगढी–३, सामरीखोलाको क्षेत्र समेटी तयार गरिएको ।)
- मनकामना मन्दिर निर्माण तथा पार्क स्थापना, मकवानपुरगढी ४ (धार्मिक पर्यटकलाई आकर्षण गर्नको लागि तयार गरिएको ।)
- शहिद रुद्र स्मृती पार्क, मकवानपुरगढी ४ ( देशको परिवर्तनकालागि सहादत प्राप्त शहिदहरुको सम्मानमा ।)
- ऐतिहासिक बुढीचौर खुँडेधार पदमार्ग, मकवानपुरगढी ७ र ८ (आन्तरीक पर्यटकहरुलाई ऐतिहासिक महत्वबारे जानकारी गराउन शाह वंशीय राजाहरु हिड्ने क्षेत्र समेटिएको ।)
- ऋषेश्वर गुफा, मकवानपुरगढी ८ गुफाको पहिचान, विस्तार तथा पर्यटकीय गन्तब्यको रुपमा विस्तार गर्न ।
- मकवानपुरगढी दरवार रिर्सोट तथा जिपलाइन, मकवानपुरगढी २ ( निजि क्षेत्रको लगानीमा मकवानपुरगढी दरवार रिर्सोट तथा जिपलाईन संचालनको लागि)
- मनकामना–हेटौडा केवुल कार तथा जिपलाइन संचालन, मकवानपुरगढी ४ (निजिक्षेत्रको लगानीमा धार्मिक एवं पर्यटन प्रवर्धन गर्नका लागि)
पर्यटन पूर्वाधारहरुको प्रवद्र्धनमा मकवानपुरगढी गाउँपालिका र अन्य निकायहरुसंगको सहकार्यमा भएका कार्यहरु/लगानी :
- संघीय सरकार संगको संयुक्त लगानीमा मकवानपुरगढी दरवारमा फुट टर्न, बगैचा, पिकनिक स्टल तथा सेतो हात्तीको मूर्ति निर्माण ।
- बागमती प्रदेश सरकारको लगानीमा ऐतिहासिक मकवानपुरगढी दरवारको कम्पाउण्ड वाल निर्माण,सुचना गोल घर निर्माण तथा गेट निर्माण ।
- बागमती सरकार तथा गाउँपालिकाको संयुक्त लगानीमा ढुङगेगढीमा मन्दीर निर्माण तथा पिकनिक स्टल निर्माण ।
- बागमती प्रदेश सरकार,गाउँपालिका तथा प्रदेश पुर्वाधार कार्यक्रम अन्तर्गत मकवानपुरगढी वडा ४ मा रहेको शहिद रुद्र वाटीकामा वाटीकाको क्षेत्र पहिचान गरी घेरावारा,पिकनिक स्टल,अफिस कोठा तथा सभाहल निर्माण ।
- बागमती प्रदेश सरकार र गाउँपालिकाको समपुरक कोषबाट मकवानपुरगढी ४ मा रहेको मनकामना मन्दिर क्षेत्रको पुर्वाधार निर्माण ।
- बागमती प्रदेश सरकार तथा गाउँपालिकाको समपुरक कोषवाट ऋषेश्वर गुफामा पर्यटकीय पुर्वाधार निर्माण ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको लगानीमा रानीवास एग्रो टुरिजम पार्कमा पिकनिक स्टल तथा अन्य पुर्वाधार निर्माण ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको लगानीमा ऐतिहासिक विजय पार्कमा विजय पार्कको क्षेत्र पहिचान तथा त्यसको घेरा वारा शुरु ।
- निजि क्षेत्रको लगानीमा ऐतिहासिक मकवानपुरगढी दरवारलाई समेटिएर जिपलाईन संचालन ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको लगानीमा ऐतिहासिक खुँडेधार क्षेत्रमा पदमार्ग निर्माण ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको लगानीमा शहिद वासुदेव पार्क निर्माणको शुरु ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाद्वारा यस आर्थिक वर्षमा संचालन गरिने कार्यक्रमहरु :
- पुरातत्व विभागवाट तयार गरेको गुरु योजना अनुसार मकवानपुरगढी दरवारको पुरात्व विभागवाट नै जिर्णेदार कार्यक्रम ।¼ मकवानपुरगढी दरवारको वाहिरी क्षेत्रमा पृथ्वी
- नारायण शाहको सालिक निर्माण,सेन वंशीय राजाहरुको सालिक,भ्यु टावर, पानीको फोहरा,वगैचा तथा शव्य दृश्य हल ।
- ऐतिहासिक विजय पार्कमा गुरुयोजना अनुसारको आफ्नो क्षेत्र छुट्टाउने कार्य ।
- रानीवास टुरिजम पार्कमा पिकनिक स्टल तथा मन्दिर निर्माण ।
- रुद्रवाटिकामा पर्टकीय पार्क निर्माण ।
- ऐतिहासिक खुँडेधारमा पदमार्ग थपगर्ने ।
- पशुमैत्री पार्कमा गुरुयोजनाले पहिचान गरेको क्षेत्रहरुको घेरावारा निर्माण गर्ने ।
- मनकामना मन्दिर क्षेत्रलाई समेटेर वागमती प्रदेशको राजधानी देख्न सकिने गरी भ्यूटावर निर्माण गर्ने ।
- मकवानपुरगढी दरवार क्षेत्रमा आवश्यक क्षेत्र हेरी पार्किङ स्थल निर्माण गर्ने ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नं ५ मा रहेको खयर घारीमामा जलेश्वरधाम धार्मिक पर्यटन क्षेत्र निर्माण गर्ने ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नं। ६ मा हर्लिग्राफ पर्यटकीय क्षेत्र निर्माण गर्ने ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको लगानीमा शहिद वासुदेव पार्कको निर्माण गर्ने ।
- ऋषेश्वर गुफामा अन्य पुर्वाधार निर्माण गर्ने ।
- मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नं। ७ मा संस्थागत गुम्वा निर्माण गर्ने ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको आगामी पर्यटकीय विकासका लागि संचालन गरिने कार्यक्रमहरु :
ऋषेश्वर गुफाथानमा झोलुङ्गे पुल निर्माण ।
ऐतिहासिक विजय पार्कमा गुरु योजना अनुसारको विकास गर्ने ।
गाउँपालिकाले तयार गरेको गुरुयोजना अनुसार ढुङ्गेगढी क्षेत्रको विकास गर्ने ।
मकवानपुरगढी दरवारलाई ऐतिहासिक पहिचान सहित पुरातत्व विभागले तयार गरेको गुरुयोजना अनुसार कार्य गर्ने ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले तयार गरेको गुरु योजना अनुसार पशु मैत्री पार्क निर्माण गर्ने ।
मकवानपुरगढी वडा नं ८ मा बन्जी जम्पको संभाव्यता अध्ययन गरी संचालनमा ल्याउन निजि क्षेत्रलाइ प्रोत्साहन गर्ने ।
निजि क्षेत्रवाट मनकामना मन्दीरलाई समेटेर निर्माण गर्नलागिएको केवलकार तथा जिपलाईन निर्माण कम्पनीलाई प्रोत्साहन गर्ने ।
रानीबास टुरिजम पार्कलाइ गुरुयोजना अन्तर्गत काम पुरा गरिने ।
मकवानपुरगढी दरवार क्षेत्रलाई समेटेर प्याराग्लाईडिङ संचालनको लागि निजि क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने ।
गाउँपालिकाको समग्र पर्यटकीय क्षेत्रको विकास एवं विस्तारमा निजि क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्नको लागि आवश्यक नीति तय गर्ने ।
मनकामना क्षेत्रमा निर्माण गर्न लागिएको भ्यु टावरलाईपूर्णता दिने ।
मकानपुरगढी गाउँपालिका वडा नं २ वरवोटमा रहेको गुम्वालाईबौद्ध धार्मिक क्षेत्रको रुपमा विकास गर्न कार्यक्रम अगाडि बढाउने ।
वडा नं ७ मा संस्थागत वौद्ध गुम्वा निर्माण गर्ने ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको पर्यटकीय क्षेत्रको विकासका चुनौतीहरु
गाउँपालिकाको सिमित साधन (श्रोतमा धेरै पर्यटकीय संभावनाका क्षेत्रहरुलाई एकैपटक सम्बोधन गर्नु । )
समुदायस्तरलाईपर्यटकीय क्षेत्रको विकासवाट आर्थिक समृद्धि सम्भव हुन्छ भन्ने कुरामाविश्वस्त पार्नु ।
गाउँपालिकामा भएका पर्यटकीय क्षेत्रहरुको प्राथमिकताक्रम तोक्नु ।
स्थानीय तहको आवश्यकताको आधारमा संघीय सरकार तथा प्रदेश सरकारवाट बजेट निकासा गर्नु ।
मकवानपुर । झरना साहित्यिक परिवारले २८ औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजना गरेकाे दोश्रो बकैया साहित्य महोत्सव ८ जना स्रष्टाहरुलाई सम्मान गर्दै शनिबार समापन भएको छ । शुक्रबार र शनिवार २ दिन साहित्यिक महाेत्सव अायाेजना गरिएकाे थियाे ।
झरनाले यो वर्षको होमनाथ र टीकामाया प्रतिभा सम्मान पुरस्कार सुनसरीका अग्रज साहित्यकार प्राडा भीम उपाध्यायलाई प्रदान गरेकाे छ । नुरप्रसाद गौतमले स्थापना गरेका पुरस्कारकाे राशी १५ हजार ५ सय ५५ रुपैयाँको छ । यस्तै, विनोद सुवेदीले स्थापना गरेको ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ राशीको बाबुलाल–भोजमाया प्रतिभा सम्मान मकवानपुरका अग्रज कवि आरआर चौलागाईँलाई प्रदान गरिएको छ ।
झरना साहित्यिक परिवारका संस्थापक अध्यक्ष रमेशमोहन अधिकारीले स्थापना गरेको ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ राशीको शिव–सावित्री अधिकारी स्मृति मुक्तक सम्मान अग्रज मुक्तककार ज्ञानुवाकर पौडेललाई प्रदान गरिएको छ। अर्पण पराजुली र दर्पण पराजुलीले स्थापना गरेको ५ हजार ५ सय ५५ रुपैयाँ राशीको खडानन्द–मनमाया स्मृति प्रतिभा सम्मान नुवाकोटकी युवा साहित्यकार सुमित्रा सुमीलाई प्रदान गरिएको छ ।
यस्तै बकैया–४ का वडा अध्यक्ष राजन दंगालले स्थापना गरेको ५ हजार ५ सय ५५ रुपैयाँ राशीको सुशीला दंगाल स्मृति सिर्जनशील नारी सम्मान मकवानपुरकी साहित्यकार रुकु कार्कीलाई प्रदान गरिएको छ भने तुलसी गिरीले स्थापना गरेको ५ हजार ५ सय ५५ रुपैयाँ राशीको सञ्जीवनी बुटी साहित्य सेवा सम्मान बकैया–४ का मनहरी लामिछानेलाई प्रदान गरिएको छ ।
बकैया गाउँपालिकाले स्थापना गरेको ५ हजार ५ सय ५५ रुपैयाँ राशीको झरना–बकैया पत्रकारिता पुरस्कार खेम बोलखेलाई प्रदान गरिएको छ भने चन्द्र कुमार राईले स्थापना गरेको २ हजार ५ सय ५ रुपैयाँ राशीको झरना–बकैया नवप्रतिभा पुरस्कार–बकैया–४ की दीपशिखा घिमिरेलाई प्रदान गरिएको छ । यस्तै, स्थानीय प्रतिभाको रुपमा बासुरी बादक गोपाल घतानीलाई पनि सम्मान गरिएको छ ।

झरना साहित्यिक परिवार मकवानपुरको २८ औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजनामा बकैया साहित्य महोत्सव शुक्रबारबाट सुरु भएको थियाे । बकैया–५ स्थित प्रभात मावि परिसरमा शुक्रबार र शनिबार दुईदिनका लागि आयोजना गरिएको साहित्य महोत्सवको पहिलो दिन बकैया गाउँपालिका र हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका सरकारी तथा संस्थागत विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीले रचना वाचन गरेका छन् । विद्यार्थी सँगै कार्यक्रममा शिक्षकहरुले पनि रचना वाचन गरेका थिए ।
महोत्सवको पहिलो दिन नै पठन संस्कृतिको अवस्थाका विषयमा अन्तरक्रियाको आयोजना गरिएको थियो । अन्तरक्रियामा वक्ताको रुपमा बकैया गाउँपालिकाकाे महेन्द्र माविका सहायक प्रधानाध्यापक उद्धव सापकोटा, प्रभात माविकी शिक्षक लक्ष्मी जिम्बा, कालीदेवी माविका विद्यार्थी निराजन नेपाल, समृद्ध समाज दैनिकका सम्पादक सुरेश श्रेष्ठ र हेटौंडास्थित नवोदय माविकी छात्रा इलिशा पराजुली रहेका थिए ।

यस्तै महोत्सव अन्तर्गत दोश्रो दिन शनिबार स्रष्टा सम्मान सहित युवा पुस्ताको रचना वाचन भएको थियो । शनिबार कविता र गजलरमुक्तकका श्रृङ्खला अन्तर्गत मकवानपुर र बाहिरका युवा साहित्यकारहरुले रचना वाचन गरेका थिए । विर्खे अन्जान, सुवास खनाल, छवि अनित्य, पुरुषोत्तम आचार्य, यश लामा, मुना अर्याल, राजकुमार लामिछाने, मिनप्रसाद लामिछाने, सविता तिमल्सिना, रुपा थापाले कविता वाचन गरेका थिए । हरि पौड्याल, धर्मराज स्याङतान, विशाल अधिकारी, सुन्दर कार्की, डिवि बर्तौला, भवानी तिमल्सिना, हिरा शाक्य र बगेकी गंगाले गजलरमुक्तक वाचन गरेका थिए ।
मकवानपुर/राज्यले हरेक नागरिकको स्वास्थ र शिक्षाको सामाजिक सुरक्षाकाे सवालमा राज्य पुर्ण जिम्मेवार हुनुपर्ने बागमती प्रदेशका प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता इन्द्र बानियाँले बताएका छन् ।
राज्य आफू सक्षम हुँदै नागरिकको सामाजिक सुरक्षाको पाटोमा लाग्नुपर्ने बानियाँले बताए । सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमको वर्तमान अवस्थ चुनौती र अवसर बिषयक प्रदेश स्तरीय छलफल कार्यक्रम हेटौंडामा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा बानियाँले यस्तो बताएका हुन् ।
कार्यक्रममा बागमती प्रदेश सभा सदस्य मुनु सिग्देलले सरकारले अभिभावकत्वको अनुभुत गर्ने सक्नुपर्ने बताइन् । सामाजिक सुरक्षा क्षेत्रमा गरिएको लगानी र खर्चको सवालमा समिक्षा नगरे समाजबाद उन्मुख बाटोमा लाग्न समस्या हुने उनले बताइन् । ‘सडक बाटो पुल मात्रै विकास हैन, सामाजिक विकासमा पनि लगानी गरौं’ उनले भनिन । गाउँपालिका नगरपालिकाले स्कुलमा खाजा खुवाउने कार्यक्रम राख्दा विद्यार्थीको ड्रप आउट कम भएको सन्दर्भलाई जोड्दै सांसद सिग्देलले भनिन् ‘विगतको कार्यक्रमको समिक्षा गरेन भने लागनीको अर्थ रहदैन ।’ दुई बर्ष पहिले अभिभावकत्व ग्रहण गरेका माननीयहरुको बालबालिकाको अवस्था के छ भन्नेबारे खोजि गर्नुपर्ने उनले बताइन् । यसैगरी बागमती प्रदेश सभा सदस्य सन्तराम चेपाङले प्रदेश सरकार लक्ष्यित वर्गको सुरक्षामा सधै लागि परेको बताए ।

कार्यक्रममा बागमती प्रदेश नीति तथा योजना आयोगका कार्यवाहक उपाध्यक्ष श्यामकुमार बस्नेतले बालबालिकाको संरक्षणको कुरा संविधानले नै समेटेकोले प्रदेश सरकारले पनि उच्चप्राथमिकतामा राखेको बताए । बागमती प्रदेश सरकारले गर्ने काममा सरोकारवालाहरुको सल्लाह सुझावलाई मनन गर्ने कार्यवाहक उपाध्यक्ष बस्नेतले बताए । स्थानीय क्षेत्रको स्रोतको संभाव्यता खोजि गर्नमा प्रोत्साहन गरिरहेको उनले बताए । ‘सरकारले गरेन भन्ने मात्रै हैन, बालबालिकाको स्वास्थको लागि अभिभावक आफैंले पनि आफ्नो घरबाट नै पनि सोचबिचार गरौं, प्याकेजको खाजा हैन, घरमा बनाएर खाजा दिने गर्नोस्’ बस्नेतले भने ।

कार्यक्रममा सहभागीहरुले पनि सामाजिक सुरक्षाको क्षेत्रमा लगानी गरिदै आएको लगानी र खर्चको विश्लेषण आवश्यक भएको बताइएको थिए । आर्थिक उपार्जनमा संलग्न हुन नसक्ने समूहको लागि सरकारले गर्दै आएको खर्च र बालबालिकाको लागि गरिदै आएको लगानी बारे गहिरो विश्लेषण आवश्यक भएको बताइएको हो । प्रभाकारी र बिस्तारित सामाजिक सुरक्षाको लागि अब सबै तहका व्यक्तिले सोच्नुपर्ने, बिशेषगरी बालबालिकाको क्षेत्रमा लगानी बढाउन पर्ने, संघीय संरचनामा स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय सरकारले समताको आधार आवश्यकता र असर विश्लेषण गरेर बालसंबेदनसिल सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम ल्याइनु पर्ने कार्यपत्र प्रस्तुतकर्ता ज्ञनेन्द्रकुमार श्रेष्ठले बताए । बालबालिकाको क्षेत्रमा लगानी गर्दा राज्यले गरिबी र जोखिमताभित्र बाल जोखिमताको संबेदनशिलतालाई सूक्ष्म रुपमा ध्यान दिनुपर्ने श्रेष्ठले बताए ।
नेपालमा हाल ज्येष्ठ नागरिक, एकल महिला, बिधवा महिला, अपाङ्ग , लोपोन्मुख जातजाति, बालपोषण तथा ज्येष्ठ नागरिक स्वास्थ्योपचार भक्ता जस्ता शिर्षकमा सामाजिक सुरक्षा भक्ता वितरण गरिदै आएको छ । यसको लागि चालू आ.व मा पनि ६७ अर्व ५० करोड विनियोजन गरिएको छ । हाल वितरण हुँदै आएको सामाजिक सुरक्षा तर्फको खर्च तथा लगानीमा हेरफेर गर्नुपर्ने माग सहभागिहरुले गरेका छन् ।
सरकारले ल्याएको सामाजिक सुरक्षाको कार्यक्रममा पुनरावलोकन गर्नुपर्ने, विगतमा भएको लगानिको समिक्षा गर्नुपर्ने जरुरत रहेको सहभागीले बताए । योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा र राज्यद्वारा संरक्षणमा आधारित सामाजिक सुरक्षाकोमा समिक्षा गरेर ऐननियम समेत फेरबदल गर्नुपर्ने ट्रेड युनियन बागमती प्रदेश सचिब अर्जुन अर्यालले बताए । बजेट विभिन्न क्षेत्रमा छर्नु भन्दा उमेर हद तोकेर एकमुष्ट रुपमा ठोस कार्यक्रम ल्याउनु पर्ने उनले बताए ।
प्रदेश स्तरीय छलफल कार्यक्रम हेटौंडामा सम्पन्न गर्नको लागि बाल कल्याण समाज मकवानपुरले संयोजन गरेको थियो । बालबालिकाको सवालमा सबै क्षेत्रले सुक्ष्म ढंगले संवेदनशिल भएर कार्यक्रम तथा योजनाहरु बनाउनु पर्ने बाल कल्याण समाजका प्रमुख प्रकाश खतिवडाले बताए ।
‘बालमैत्री सूचक पुरा गर्दा सामाजिक क्षेत्रको सबै काम पूर्ण हुन्छ’
Tags: No Comments
मकवानपुर जिल्लाको बकैया गाउँपालिका देशभरको दोस्रो बालमैत्री गाउँपालिका घोषणा भएको छ । यस अघि २०७६ साल पुस महिनामा मकवानपुरै मनहरी गाउँपालिकालाई बालमैत्री गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो । बालमैत्री घोषणा हुदाँ र भएपछि विकास निर्माणलगायतको पाटोका बारेमा गाउँपालिका अध्यक्ष दामोदर खनालसँग गरिएकाेकुराकानीको सार :
बालमैत्री स्थानीय शासन अबलम्वन भएको गाउँपालिकाको रुपमा बकैया गाउँपालिका घोषित गरिएको छ, यो कस्तो कार्यक्रम हो ? के फाइदा छ जनताको लागि ?
बालमैत्री स्थानीय शासन लागु भएको स्थानीयत तह घोषणा गर्ने योजना नेपाल सरकार कै योजना हो । २०६८ सालमै बालमैत्री पालिकाको लागि कार्यविधि बनको छ । बालमैत्री स्थानीय शासनः राष्ट्रिय रणनीति र बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन कार्यविधि—२०६८ मा टेकेर हामीले पनि यो योजना अगाडि सारेका हौं ।
हामीले विगतमा समाजको सबै वर्ग, तह र तप्काको व्यक्तिहरुको आवश्यकताको लागि छुट्टा छुट्टै कार्यक्रमहरु बाँडेका रहेछौं । जस्तो कि बालबालिका लक्ष्यित, ज्येष्ठ नागरिक लक्ष्यित, अपांग लक्ष्यित, जनजाति लक्ष्यित । जे जे कार्यक्रम सञ्चालन गरिराखेका छौ यी सबैकुरालाई समेट्ने एउटै कार्यक्रम बालमैत्री शासन हो । यो कार्यक्रम सफल हुँदा सामाजिक क्षेत्रका अन्य सबैजसो काम आफै हुने देखियो ।
उल्लेखित सबै कार्यक्रहरुको माउ कार्यक्रम जस्तै रहेछ यो कार्यक्रम । सबै कार्यक्रमहरु यही बालमैत्री शासनभित्रै अटाएका रहेछन् भने छरेर कार्यक्रम गर्नु किन ? जनताको नियमित सेवा प्राप्तिमा सहजतादेखि संविधानले प्रदत्त गरेको सेवा सुविधामा उनीहरुले पुहँच विस्तारसम्मको कुरा यसमा जोडिएको छ । संविधान प्रदत्त हक अधिकार सुनिश्चित गर्ने कार्यक्रम यसमा जोडिएको छ । सर्व वर्ग, समुदाय, उमेर, लिड्ड सबैलाई बालमैत्री कार्यक्रमले सम्बोधन गर्छ । यसैले पनि बालमैत्री शासन प्रणाणी स्थानीय जनता अधिकार सुनिश्चित गर्नको लागि सबैभन्दा लोकप्रिय कार्यक्रम हो ।
हामीले यसरी बालमैत्री गाउँपालिका घोषणा गरिनु भन्दा पहिले यसको केही तोकिएका सूचकहरु छन्, त्यसलाई पुरा ग¥यौ र गत माघ २९ गते हाम्रो बकैया गाउँपालिकालाई बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणीपौडेलले बालमैत्री स्थानीय शासन अनलम्वन भएको पालिकाको रुपमा घोषणा गर्नु भएको छ । यो ऐतिहासिक कार्यक्रम सफल पार्न सहयोग गर्नुहुने सबै वर्ग, तह र तप्काका व्यक्तिहरुलाई म पालिकाको अध्यक्षको हैसियतले हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु ।
बालमैत्री शासन किन आवश्यक छ ?
चेतनाको विकास नभएसम्म अन्य विकासले रफ्तार लिनै सक्दैन । यसै कारण पनि स्थानीय तहहरुले बालमैत्री शासन अवलम्बन गर्नु जरुरी छ । स्थानीय सरकारले आफ्नो क्षेत्रमा कामको प्रगति देखाउनु छ भने बालमैत्री अभियानलाई प्रमुख अभियानको रुपमा लिइनु पर्छ । अन्य क्षेत्रमा गरिएको लगानीले कस्तो फल दिन्छ भन्ने टुङ्गो हुदैन तर बालबालिकाको क्षेत्रमा गरिएको लगानीले सधैं राम्रो उपलब्धि दिन्छ । हामीले झन्डै दुई वर्षअघिबाट बालमैत्री स्थानीय तह घोषणा गर्ने र यसै अनुरुप कार्यक्रम लागू गर्ने कसरत थालेका हौ ।
यो बिचमा भएका उपलब्धी नै अहिले हामीले गाउँपालिकालाई बालमैत्री शासन लागू भएको स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्न सफल भएका हौ ।
अभियान सुरु गरेदेखि हालसम्म के कस्ता चुनौती खेप्नु भयो ?
हामीले यो अभियान सुरु गरेदेखि सबैतिरबाट सहयोग समन्वय नै पायौं । बालमैत्री स्थानीय शासन अबलम्बन गर्दा सबैलाई फाईदा नै फाईदा छ । यसै कारण पनि असहमत जनाउने कोहि भएनन् । हामीले राम्रो काम गर्दा, राम्रो बुझ्निहरुले समर्थन नै गर्नु भयो । सामाजिक बिषय भएकोले पनि सबैतिरबाट साथ पाइयो ।
जो बालबालिका प्रति चासो राख्छन्, जसले बालबालिकाको विकासमा लागि ध्यान दिन्छन् उनीहरुले बालमैत्री कार्यक्रमको समर्थन नै गर्ने गर्छन । किनकी यो कार्यक्रमले बालबालिकाको समग्र पाटो समेटेको छ ।
बालबालिकाको समग्र पाटो समेटिसकेपछि यसले अन्य अन्य पाटोको पनि समग्र विकासलाई छुने रहेछ । जस्तो कि बालबालिकाको शिक्षा भन्ने बित्तिकै समग्र शिक्षा विकासको कुरा हुन्छ, स्वास्थ्यको कुरा जोडिने बित्तिकै समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास, स्वास्थ्यमा सर्वसाधारणको पहुँच, निशुल्क स्वास्थ्य उपचार जस्ता यावत कुराहरु समेटिएको हुन्छ । बालमैत्री स्थानीय शासनको अवलम्बन हामीले मात्रै हैन, सबैले गर्नु जरुरी छ ।
भौतिक विकासमा मात्रै जनप्रतिनिधिहरुले चासो राखे,सामाजिक विकास गरेनन् भन्ने आरोप छ नि ?
म यो कुरा मान्दिन, भौतिक विकासले मात्रै विकासमा फड्को मार्न सक्दैन, भौतिक विकास टिकाउनको लागि, भौतिक विकासको अर्थ राख्नको लागि पनि सामाजिक क्षेत्रको विकास जरुरी छ । यसको सुरुवात बालबालिकाबाट गर्नु पर्छ भन्ने सोचका साथ हामीले २ वर्ष अगाडिबाट यसको यो शासन अवलम्बन गर्ने तयारी थालेका थियौ ।
बिद्यालयको सरसफाइको कुरा, बाल स्वास्थ्यको कुरा, गर्भवती महिलाको स्वास्थ्य जांचको कुरा, स्वस्थ्य संस्थामा मात्रै सुत्केरी हुने कुरा, बाल सहभागीता तथा बालविकासको कुरालाई सिकाएर एउटा सिस्टम बसाएर यसै अनुसार अघि बढ्ने कुरा हो बालमैत्री भनेको । भौतिक विकास अन्तरगत पनि समावेशि विकासको लागि बालमैत्री विकास अनिवार्य छ ।
यो घोषणा पनि खुल्ला दिशा मुक्त, चरिचरण मुक्त घोषणा जस्तो हैन भन्नेमा के तर्क छ यहाँको ?
हुन त ति घोषणहरुले पनि विगतको अवस्थामा केही सुधार ल्याएका छन् । ति पनि सकारत्मक रुपमा लिनु पर्छ । कुरो रह्यो बालमैत्री घोषणाको, यो घोषणामै सिमित हुदै हुँदैन । किनकी यसको आफ्ना चरणहरु, खुड्कीलाहरु छन् । सतप्रतिशत पुरा गर्नुपर्ने र ८० प्रतिशत पुरा गरेर भावि दिनमा सतप्रतिशत पुरा गर्दै लैजानु पर्ने निश्चित सुचकहरु छन् । तिनीहरुको अवस्था पटक पटक मुल्याङ्कन हुने गर्दछ । ति सूचकहरुको मुल्याङ्कनमा हामी कमजोर हुनु हुदैन । हरेक वर्ष योजना बनाउँदा बालमैत्री शासन अबलम्बन गरे अनुसारका योजनाहरु बनाउनु पर्ने हुन्छ ।
यसैले पनि बालमैत्री शासन लागु गरिएको घोषणा, घोषणा मै सिमित हुने प्रकारको अन्य अन्य घोषणाहरु जस्तै हैन, त्यसरी नबुझिदिनुहुन अनुरोघ छ । केही सूचकहरु विस्तारै पुरा गर्दै जानु पर्नेछ हामी पुरा गर्दै जानेछौ । सुरुवात गर्न हामी पछि हट्यौ भने उपलब्धीको हासिल कसरी हुन्छ र ? हामीले आँट गरेका हौं । घोषणाको कार्यसम्म त हामी सफल भयौ, तर घोषणा सकिएपछि हाम्रो जिम्मेवारी सकिएको छैन । यो निरन्तर अगाडि बढाइरहनु पर्ने कार्यक्रम हो ।
त्यसो भए यो घोषणालाई टिकाउको बनाउन के योजना छ ?
घोषणा गरिसक्नु भनेको हामीलाई निरन्तरताको लागि अर्को कदम सुरु हुनु पनि हो । चेतनाको स्तर निरन्तर उच्च राख्नुपर्छ यसको लागि स्थानीय तहको मुख्य भूमिका रहन्छ । हामीले आगामी दिनमा बालमैत्री पालिकाको साख बचाइराख्नको लागि ३ वर्ष आवधिक योजना प्रत्येक वडामा बनाएका छौ । पञ्चवर्षिय योजना बनाएको छौ । गाउँपालिकामा बालबालिकाको स्थितिपत्र तयार गरेका छौ । यो कार्यक्रम निरन्तर जाने कार्यक्रमहरु हुन् ।
यस पालिकामा बाल विवाहको दर उच्च थियो विगतमा, अहिलेको अवस्था के छ ?
हो, बाल विवाहको अवस्था विगतमा चुनौतिपूर्ण थियो । अव यो न्यूनिकरण उन्मुख छ । हामीले २ वर्षको विचमा धेरै सफलता हासिल गरेका छौ । बालमैत्री घोषणाको लागि बाल विवाहको दर ८० प्रतिशत घटेको हुर्ने सूचक छ । हामीले ९० प्रतिशत घटाइसकेका छौ । हामी माथि अब बाल विवाह न्यूनिकरणको सुचकमा १०० प्रतिशत हासिल गर्ने चुनौति छ । १०० प्रतिशतमा पुग्ने लक्ष्यमा छौ । बाल विवाह पूर्ण रुपमै निमिटान्न गर्ने हाम्रो अभियान जारी छ । बालमैत्री घोषणापछि यो दर अझै घटाउँदै जान सहज हुनेछ ।
घोषणाले हामी सबै सरोकारवालाहरुलाई बाध्यकारी पनि बनाउँछ । बाल विवाह मागि हुन छाडेको छ । भागेर हुने बाल विवाह विस्तारै रोकिएको छ । यो चेतनाको पाटो भएकोले अन्य जस्तो झ्वाट्टै देखिने उपलब्धी पनि हैन । हामीले जति हासिल गरेका छौ धेरै गरेका हौं ।
बाल विवाह हुन लागेको भएको कुरा त बाल समूहहरुले यति छिटो ल्याउँछन् कि हामी नै चकित छौ । त्यसपछि यसका पक्षहरुलाई कसरी व्यवस्थापन गर्नु पर्छ भन्ने पनि बालसमूहरु नै दक्ष छन् । उनीहरुलाई परामर्श दिने हो कि, आफ्नो समूहमै राखेर स्वंयसेवक बनाउने हो कि कुन तरीकाले छुटाउन सकिन्छ उहाँहरु लागिपर्नुहुन्छ । केही कानुनी बाधा अड्चन बाहेकका बाल विवाह हामीले कागजी रुपमै रोकेका छौ ।
कस्ता कानुनी अड्चनहरु आए ?
बाल विवाहको केही केसहरुमा चाँही गर्भ नै आइसकेको अवस्था हुन्छ । यस्तो अवस्थामा त छुट्याउने कुरो व्यवहारिक हुँदैन । अर्को बालबालिकाको जन्मन पाउने अधिकारको पनि रक्षा हुनु पर्छ । यस्तो अवस्थामा हामीले उहाँहरुलाई उच्चस्तरीय पराशर्मको लागि सिविन बाल हेल्प लाइन पठाउँछौ । कानुनी रुपले गर्भपतन गराउने अवस्था छ भने त्यो गरिन्छ । अथवा यो अवस्था छैन भने उमेर नपुगिन्जेल माइति घरमै बस्ने, घटना दर्ताको कुरालाई व्यवस्थित गर्ने, कानुनी रुपमा बाल अधिकारको सुनिश्चितता गर्नेतर्फ प्रक्रिया अगाडि बढाउने गरेका छौ ।
गाउँपालिकाको यो अभियानमा क–कस्लाई सहभागि गराउनु भएको छ ?
सर्वप्रथम त यो अभियान गाउँपालिकाको मात्रै हैन, सिड्डो गाउँपालिकावासीको हो । गाउँपालिका स्थानीय सरकारले यसको समन्वय र सहजिकरण मात्रै गरेको हो । गाउँपालिकावासीहरुको सामाजिक विकासको पाटो उच्च हुनु भनेको गाउँवासी कै समृद्धिको अर्को पाटोको सुरुवात हो । संविधान प्रदत्त गरेको हक अधिकारको सुनिश्चितताको लागि पनि यो अभियानले धेरै बल दिन्छ ।
हामीले बालमैत्री स्थानीय शासन अबलम्वन गरेको स्थानीय तह घोषणाको लागि १५१ सदस्यि मुल समारोह समिति गठन गरेका छौ । यसमा कार्यपालिका (गाउँसभाका सबै ६४ सदस्य) देखि स्थानीय राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरु, बुद्धिजिविहरु, समाजसेविहरु, व्यवसायिहरु, विद्यार्थीहरु, शिक्षकहरु सबै वर्ग तह र तप्काका व्यक्तिहरुको सहभागीता छ । घोषणा सभाको दिनको लागि पनि विभिन्न उपसमितिहरु बनाएर परिचालन गरेका थियौ । यसैगरी वडास्तरी सीएफएलजी कमिटि, बाल सञ्जाल, बाल क्लब,बाल समूह पनि छन् ।
माथिल्लो निकायबाट के के कुरामा अनुगमन भयो ?
बालमैत्री घोषणा पुर्व पूरा हुनुपर्ने अनिवार्य सर्तहरुबारे माथिल्लो निकायबाट अनुगमन गर्ने गरिन्छ । ३९ वटा सूचकहरु मध्य हामीले अबलम्बनका ६ वटा खुड्किला छन्, यसैगरी कार्यन्वयनका १६ वटा खुड्किला छन् । यस्तै घोषणाका ६ वटा खुड्किलाहरु,बाल अधिकार सम्बन्धी ५ वटा आधारहरु छन् । यसरी हामीले ३३ वटा फाइल तयारीका कुरा छन् । ती कागजी कुराहरु फिल्डमा पुरा भए नभएको अनुगमन हुन्छन् । जस्तो बाल बचाउसंग १० सुचक छन् त्यो स्वास्थसँग सम्बन्धित छ, बाल संरक्षणका ५ सुचक छन् । ती बिषयहरुमा यावत कुराहरु अटाएका छन् । स्थानीय तहले गर्नुपर्ने कुरा, बिद्यालयले पूरा गर्नुपर्ने कुरा, स्वास्थ्यसम्बन्धी कुराहरु छन् । बिद्यालय व्यवस्थापनले पूरा गर्नु पर्ने कुराहरु छन् । यि सबै क्षेत्रमा मसिनो गरी अनुगमनपछि हामीलाई जिल्ला समन्वय समिति बालमैत्री गाउँपालिका घोषणाको लागि अनुमति प्रदान गरेको हो ।
अन्य पालिकाहरुलाई केही सुझाव छ की ?
बालमैत्रीको पाटोमा हामीले सफलता हासिल गर्न सक्दा हामीलाई सामाजिक क्षेत्रमा अरु काम गर्न धेरै सहज छ । लैड्डिक सवाल, अपाड्डताको सवाल, ज्येष्ठ नागरिकको सवाल, शिक्षा, स्वास्थ्य, खाद्य जस्ता सवालमा हामीलाई काम गर्न धेरै सहज हुने रहेछ । यस कारण पनि अन्य पालिकाहरुलाई पनि म बालमैत्री अभियान अन्तरगत लागेर बालमैत्री स्थानीय शासन अबलम्बन गर्दा फड्को मार्ग सकिने सामाजिक विकासको पाटोमा लाग्न सल्लाह दिन चाहन्छु । बालमैत्री शासन अन्तरगत समाजिक समावेशिताको कुरा वडाबाटै सम्बोधन भएर आउने भएकोले पालिकास्तरबाट काम गर्न झनै सहज बनाउने रहेछ ।
नेपाल सरकारले नो होम डेलिभरी, पूर्ण खोप, पूर्ण साक्षरता जस्ता कार्यक्रम ल्याएको छ तर कार्यक्रमको उपलब्धी खै त विगतमा देखिएको । अब यो बालमैत्री स्थानीय शासन अबलम्बन गरेपछि यि कुराहरु नभए सुखै छैन । अब त अनिवार्य सर्त भए नि । यस कारण पनि बालमैत्री स्थानीय शासन त कानुन कार्यन्वयनको पाटोमा दरीलो छडि नै हो ।
एउटा अनुभव सुनाउ, पहिलो खुल्ला दिशामुक्त घोषणा भएका वडाहरुमा २५ प्रतिशत मात्रै शौचालय रहेको पनि पाइयो । हामीले बालमैत्री अभियानमा जाडिइरहदा पूर्ण सररफाइ कार्यक्रम अन्तरगत गोबरग्याँस निर्माणको लागि सहयोग ग¥यौ, अब शौचालय नभएका घरहरुमा शौचालय बनेका छन् । ५ वर्ष अगाडि गरिएको खुला दिशा मुक्त क्षेत्रमा अझै शौचालय बन्दैछन् । यो पनि बालमैत्री अभियानमा जोडिएर आएको भौतिक विकास हो ।
जहाँ जे काम गर्न लागेपछि बालमैत्री सोचको विकास हुनु पर्छ । जस्तै खानेपानीको धारा बनाउन थालियो, बालबालिकाले प्रयोग गर्न सक्ने गरी बनाइनु प¥यो, विद्यालयमा भवन बनाउन थालियो, बालमैत्री झ्यालढोका हाल्न प¥यो, शौचालय त्यस्तै गरी बनाइनु प¥यो, विद्यालय खेलकुदको कुराहरुमा लगानी गर्न प¥यो, छुट्टै शौचालय, सेनिटरी प्याडको व्यवस्था, अतिरीक्त क्रियाकलाप, बाल समूहहरुको क्रियाकलाप आदीको व्यवस्था हुनुप¥यो । यसैगरी सामुदाय स्तरमा पनि बाल उद्यानहरु बनाउनु प¥यो । स्वास्थ्य, शिक्षा जस्ता पूर्वाधार निर्माणमा बालमैत्री योजनाहरु बनाइनु प¥यो । यि बालमैत्री कार्यहरुबाट भोतिक विकासलाई जोडबल अवश्य पुग्छ ।
बकैया गाउँपालिकाले कतिवटा बालमैत्री उद्यानहरु बनाएको छ ?
हामी अब बालमैत्री पालिका घोषित भएका छौ । घोषणा गर्नुपुर्व पनि हामीले केही बहुवर्षिय योनाहरु बनाएका छौ । बाल उद्यानको कुरा गर्नुपर्दा बकैया गाउँपालिकाले निर्माण गर्न लागेको गौतम बुद्ध पार्कलाई बालमैत्री अवधारण अन्तरगत संरचनाको विकास गर्न लागेका छौ । यसको डीपीआर पनि तयार भएको छ । बालबालिकाले चढ्ने डुड्डा, पार्कको बिचमा बुद्धको मुर्ति बनाउँदै छौ । यो पार्कलाई झ्वाट्ट हेदा बालमैत्री देखिने नै गरेर भौतिक संरचनाको विकास पूर्ण हुन चाँही अझै यो वर्ष पर्खनु पर्ने छ । यो बहुवर्षे योजना हो ।
घोषणा पुर्व पुराहुनुपर्ने ३९ वटा सुचकहरु के के हुन् ?
यसको लागि बालमैत्री स्थानीय शासन न्यूनतम सूचकहरु भनेर कार्यविधिमा नै तोकिएको छ । स्थानीय निकाय÷पालिकाहरु बालमैत्री घोषणा हुनुभन्दा पहिले र पछि पुरा गर्नुपर्ने सूचकहरुलाई प्रकारका छन् ः
संस्थागत विकास सम्बन्धी सूचकहरु र स्थानीय निकायहरुले सेवा प्रवाहसम्बन्धी सूचकहरु संस्थागत विकास सम्बन्धी सूचकहरु १२ वटा रहेका छन् र स्थानीय निकायहरुले सेवा प्रवाहसम्बन्धी सूचकहरु २७ वटा रहेको छन् । यि सूचकहरु नै घोषणा कार्यक्रमको आधार हुन् ।
संस्थागत सूचकहरुमा स्थानीयनिकायको परिषद् बैठक नियमित रुपमा संचालनभएको हुनेछ, स्थानीय निकायहरुले आफ्नो लागि बालमैत्री व्यवहार, आचार संहिता तर्जुमा गरी कार्यान्वयनमा ल्याएका हुनेछन्, स्थानीय निकायमा बालमैत्री स्थानीय शासन प्रवद्र्धन समिति गठन भएको हुनेछ, स्थानीय विद्यालयहरुमा विद्यालय व्यवस्थापन समिति क्रियाशील रहनेछन्, स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाहरुमा स्वास्थ्य व्यवस्थापन समिति क्रियाशील रहनेछन्, स्थानीय स्तरमा बालविकास केन्द्र, बालकक्षा तथा पूर्व प्राथमिक कक्षाहरु संचालन भएका हुनेछन्, स्थानीय स्तरमा बाल क्लवहरुको सक्रियता रहनेछ आदी बुंदागत रुपमा १२ वटा सूचकहरु रहेका छन् । यसैगरी सेवा प्रवाह अन्तरगत बाल बचाउ,संरक्षण बाल सहभागिता जस्ता सूचकहरु सेवा प्रदायक अन्तरगत २७ वटा सुचकहरु रहेका छन् ।
जसमा ६ महिनासम्मको शिशुलाई आमाले पूर्ण स्तनपान गराएको (आमाको दुध मात्रै खुवाउने) हुनुपर्ने,१ वर्षभित्रका बालबालिकाले पूर्ण रुपमा खोप बि. सि. जि., डिपिटी, हेपटाइटिस बि, हिब ३, पोलियो, दादुरा, मात्रा) पाएको हुनुपर्नेछ, ६ महिनादेखि ५ वर्षमूनिका सबै बालबालिकालाई वर्षको २ पटक भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाएको हुनुपर्ने, गर्भवती आमाको दक्ष स्वास्थ्यकर्मीबाट सुत्केरी गराइएको हुनुपर्ने, गर्भवती महिलाहरुले कम्तिमा प्रसुति पूर्व ४ पटक र प्रसूति पश्चात आमा र नवजात शिशूको कम्तिमा ३ पटक स्वास्थ्य जाँच गराएको हुनुपर्ने जस्ता सूचकहरु रहेका छन् । सरसर्ति यि सूचकहरु सामान्य लागेता पनि बालबालिका, महिला तथा समग्र परिवार र समाजको लागि धेरै अर्थपूर्ण छन् । यि सूचकहरु लगभग हामीले पुरा गरेका छौं ।
अन्तमा ?
अन्तमा हामीले चालेको बालमैत्री अभियानमा स्थानीय जनताको साथ अनिवार्य छ । उहाँहरुले अपनत्व गरिदिनु भएन भने सफलता संभव छैन । ठुलो हर्षोल्सालका बिच घोषणा कार्यक्रम त सकिएको छ, तर अब पनि हामी सबैको जिम्मेवारी बाँकी नै छ । घोषणा भएसँगै सकिएको छैन, बरु थपिएको छ । आखिर यो जनताकै भलो हुने महान कार्य हो । आज प्राप्त सहयोग सद्भाव भोली पनि प्राप्त हुने अपेक्षा राख्दछु । हामी सबै गाउँवासीको एकताबाट नै बालमैत्री स्थानीय शासनले प्रभावकारी बन्न सक्छ । हामीलाई यो अभियानमा सहयोग गर्नुहुने आमसञ्चार जगतलाई पनि धेरै धेरै धन्यवाद छ ।