मकवानपुर । यस वर्षको क्यान इन्फोटेक आगामी वैशाख २८ गतेदेखि हुने भएको छ । नेपालमा सूचना प्रविधि र मनोरञ्जन सम्बन्धी वार्षिक रुपमा आयोजना हुँदै आएको क्यान इन्फोटेकको यो २७ औं संस्करण हो । कम्युटर एशोसिएसन नेपाल (क्यान) आइतबार पत्रकार सम्मेलन गरी मेलाबारे जानकारी गराएको हो ।
क्यान इन्फोटेक वैशाख २८ देखि जेठ २ गतेसम्म काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा हुनेछ । कोरोना महामारीका कारण यस वर्ष विगतका वर्षमाभन्दा झण्डै ३ महिना ढिलो गरी मेला आयोजना हुन लागेको हो ।
क्यान इन्फोटेकको प्रवेश टिकटलाई यस वर्ष पेपरलेस गर्ने आयोजकले जनाएका छन् । सर्वसाधारणका लागि १ सय र विद्यार्थीका लागि ५० रुपैयाँ प्रवेश शुल्क तोकिएको छ । सरकारी तथा सामुदायिक शिक्षण संस्थाहरुलाई भने पत्रका आधारमा निःशुल्क प्रवेश दिइने आयोजकले जनाएको छ ।
यस वर्ष पनि ३ लाखले मेलाको अवलोकन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
मकवानपुर । नेपाल टेलिकमले फोरजी वायरलेस होम ब्रोडब्याण्ड सेवा सुरु गरेको छ । नेपाल टेलिकमले १७ औ बार्षिकोत्सवको अवसरमा वाईफाइको रुपमा फोरजी वायरलेस होम ब्रोडव्यान्ड सेवा सञ्चालनमा ल्याएको हो ।
कम्पनीको एफटीटीएच तथा एडीएसएल सेवा नपुेको तथा वायरलेस माध्यमबाट धेरै डेटा चलाउने मुलुकभरका फोरजी ग्राहकहरुले यो सेवा प्रयोग गर्न सक्नेछन् टेलिकमले जनाएकाे छ । सीपीई (कस्टमर प्रिमिसेस इक्विपमेन्ट) प्रयोग गरी यो सेवामार्फत सस्तो दरमा फोरजी वायरलेस होम ब्रोडब्याण्ड प्रयोग गर्न सकिनेछ । सेवा सुरु गरेको बताउदै टेलिकमका प्रबन्ध निर्देशक डिल्लीराम अधिकारीले याे सेवा मुलुकभरका लागि ल्याइएको बताए ।
यो सेवाको लागि ग्राहकले प्रति महिना नौ सय रुपैयाँमा ६० जीबी, १ हजार ५ सय रुपैयाँमा १२० जीबीमा ग्राहकले सेवा लिन सक्ने छ । त्यस्तै वार्षिक ९ हजार ६ सय रुपैयाँमा ७२० जीबी र १६ हजार रुपैयाँमा १४४० जीबीमा उक्त सेवा उपलब्ध हुने बताइएको छ । १६ हजार रुपैयाँको प्याकेज लिँदा प्रति जीबी डेटा शुल्क ११.११ रुपैयाँमात्र पर्न आउने टेलिकमले जनाएको छ ।
नेपाल टेलिकमको फोरजी ६ सय २० स्थानीय तहमा
नेपाल टेलिकमले ६ सय २० वटा स्थानीय तहमा फोरजीको पहुँच पुगेको बताएको छ । योसंगै टेलिकमले देशका ७७ वटै जिल्लामा आफ्नो फोरजी सेवा विस्तार गरिसकेको छ । सबै जिल्लामा गरी कुल ६ सय २० वटा स्थानीय तहमा फोरजी सेवा पुगेको भएपनि चिसोको कारण उच्च हिमाली क्षेत्रमा फोरजी पुर्याउन कठिन भएको टेलिकमको भनाई छ ।
कम्पनीले देशव्यापी रुपमा तीव्र गतिको वायरलेस प्रविधिको रुपमा एड्भान्स फोरजी तथा एलटीई सेवा विस्तारको काम जारी रहेको बताएको छ । कम्पनीले विहीबार स्थापनाको १८ औं वार्षिकोत्सव मनाउँदै आगामी केहि महिना भित्र सबै स्थानीय तहमा फोरजीको पहुँच पुर्याउने प्रतिवद्धता समेत व्यक्त गरेको छ ।
कम्पनीका प्रबन्ध निर्देशक अधिकारीले फोरजी विस्तारको कार्य तीव्रताका साथ भइरहेको भन्दै फोरजी सेवाको देशव्यापी विस्तारसँगै प्रमुख चार सहरमा फाइभजी सेवाको समेत परीक्षण गर्ने तयारी गरेको जानकारी दिए’ । कम्पनीले एउटै फाइबरबाट इन्टरनेट, टेलिफोन र टेलिभिजन सेवा दिने कार्यलाई समेत तीव्र रुपमा विस्तार गर्न थालेको छ । यो सेवा हाल देशका ४२ जिल्लामा पुगिसकेको कम्पनीले जनाएको छ ।
एजेन्सी । दिनहुँ लाखौँ मानिसले सोसल मिडिया साइट फेसबुकको मेसेन्जर सर्भिस प्रयोग गर्दछन् । गत अप्रिल महिनामा फेसबुकका मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताको संख्या २ अर्ब ६० करोड थियो । प्रयोगकर्ताहरुका लागि फेसबुकले लगातार नयाँ–नयाँ अपडेट ल्याउने गरेको छ । र, पछिल्लोपटक फेसबुकले आफ्नो मेसेन्जर एपमा एक महत्वपूर्ण फिचर थप गरेको छ । फेसबुक मेसेन्जरमा अब स्क्रिन शेयरिङ फिचर थपिएको छ ।
फेसबुकका अनुसार मेसेन्जर एपका एन्ड्रोइड तथा आइओएस प्रयोगकर्ताका लागि स्क्रिन शेयरिङको अप्सन प्राप्त गर्नेछन् । अहिलेसम्म यो फिचर केवल मेसेन्जरको वेब भर्सनमा मात्रै उपलब्ध थियो जुन अब एप भर्सनमा समेत रोलआउट भएको हो ।
अनुहार हेर्दा मुसा जस्तो देखिने तर यथार्थ मुसा पनि हैन, पखेटा भएको उड्न सक्ने तर चरा पनि हैन ! संसारकै एक मात्र उड्न सक्ने विचित्रको स्तनधारी जीव हो चमेरा ।
मानव सभ्यतामा चमेरालाई हेर्ने दृष्टिकोण खासै सकारात्मक छैन । अनगिन्ती कीरा फट्यांग्राहरु खाएर मानिसलाई गुण लगाउने, कैयौं फलफूल तथा खानेकुराहरुको विरुवामा परागसेचन गरेर भोकमरीबाट मानिसलाई जोगाउने यो ‘मानव–मित्रु’ जीवलाई लामो समयदेखि मानिसहरुले आफ्नो शत्रु ठान्दै आएको छ, मिथकहरुमा यसलाई खतरनाक र पैशाचिक जीवको रुपमा प्रस्तुत गरिँदै आएको छ । भुताहा फिल्महरुमा यसलाई पिशाच, मानिसको रगत चुस्ने खतरनाक जीवको रुपमा प्रस्तुत गरेर बदनाम गरिएका छन् । अझ झन् पछिल्ला शतकमा थुप्रै महामारी फैलाउने भाइरसहरुको मुहान वा स्रोत पनि चमेरा नै हो भन्ने पत्ता लाग्दै आएपछि त मानिसहरुमाझ ‘चमेराको छवि र इज्जत’ झनै खराब बन्दै गएको छ ।
पछिल्ला दशकहरुमा देखापरेका सार्स, मेर्स, इबोला, मारबर्ग र सार्स–कोभ–२ जस्ता खतरनाक भाइरसका महामारीहरुले संसारमा ठूलो आतंक मच्चायो, मच्चाइरहेका छन् । रेबिज, निपाहा, हेन्ड्रा, इबोला, मार्बग, सार्स, मेर्स र सार्स–कोभ–२ यी संसारमै सबैभन्दा डरलाग्दा मानिने भाइरसहरुमध्येका केही नाम हुन् । यी सबै भाइरसहरुका स्रोत चमेरा नै मानिन्छ ।
वास्तवमै, पछिल्ला दशकहरुमा देखापरेका सार्स, मेर्स, इबोला, मारबर्ग र सार्स–कोभ–२ जस्ता खतरनाक भाइरसका महामारीहरुले संसारमा ठूलो आतंक मच्चायो, मच्चाइरहेका छन् । रेबिज, निपाहा, हेन्ड्रा, इबोला, मार्बग, सार्स, मेर्स र सार्स–कोभ–२ यी संसारमै सबैभन्दा डरलाग्दा मानिने भाइरसहरुमध्येका केही नाम हुन् । यी सबै भाइरसहरुका स्रोत चमेरा नै मानिन्छ । इबोला भाइरसको संक्रमण अत्यन्तै घातक हुने गर्छ । यसको संक्रमणमा परेका ९० प्रतिशत मानिसहरुको मृत्यु हुने गर्छ । त्यसको तुलनामा कोरोनाभाइरस सार्सको संक्रमणको मृत्युदर कम हुने गर्छ तर यो इबोलाको तुलनामा अत्यन्तै चाँडो फैलिने गर्छ । अझ अहिले संसारमा भयानक महामारी फैलाइरहेको कोरोनाभाइरसकै अर्को रुप सार्स–कोभ–२ पनि इबोला जस्तो घातक त छैन तर यो सार्सभन्दा पनि भयानक ढंगले फैलिइरहेको छ र त्योभन्दा पनि बढी घातकता यसमा देखिएको छ ।
ध्यानयोग्य कुरा के छ भने, यी खतरनाक विषाणुहरु विगत १०० वर्षभित्रै देखापरेका हुन् । र, अनौठो संयोगको कुरा, मानव जातिका लागि घातक साबित भएका यस्ता थुप्रै खतरनाक भाइरसहरुको स्रोत चाहिँ चमेरा नै मानिएको छ ।

चमेरामाथि विगत कैंयौं वर्षदेखि गहन अध्ययन गर्दै आएका, व्याट वुमेनको उपाधि पाएका, चमेराजन्य भाइरसका मामिलामा संसारकै सबैभन्दा अग्रणी मानिने चीनका भाइरोलोजिस्ट सी झेङलीका भनाइलाई विश्वास गर्ने हो भने त अहिले महामारी फैलाइरहेका भाइरसहरु त केही होइन, भविष्यमा चमेरामा पाइने अन्य थुप्रै भाइरसहरुले संसारमा ठूलो र भयानक महामारी ल्याउन सक्ने छ ।
हुन पनि अरु जनावरहरुको तुलनामा चमेरो मात्रै यस्तो बदनाम प्राणी हो, जसले मानिसलाई मार्न सक्ने खालका थुप्रै घातक भाइरसहरु बोक्ने गर्छन् । चमेरामाथि विगत कैंयौं वर्षदेखि गहन अध्ययन गर्दै आएका, व्याट वुमेनको उपाधि पाएका, चमेराजन्य भाइरसका मामिलामा संसारकै सबैभन्दा अग्रणी मानिने चीनका भाइरोलोजिस्ट सी झेङलीका भनाइलाई विश्वास गर्ने हो भने त अहिले महामारी फैलाइरहेका भाइरसहरु त केही होइन, भविष्यमा चमेरामा पाइने अन्य थुप्रै भाइरसहरुले संसारमा ठूलो र भयानक महामारी ल्याउन सक्ने छ ।
आखिर चमेरामा नै चाहिँ यतिविघ्न भाइरसहरु किन हुन्छन् त ?
यो प्रश्नको उत्तर खोज्ने क्रममा विश्व वैज्ञानिक जगत्ले लामो समयदेखि अध्ययन अनुसन्धानहरु गर्दै आइरहेको छन् । सोही सिलसिलामा विभिन्न अवधारणाहरु प्रचलित पनि छन् ।
एउटा अवधारणाअनुसार, चमेरामा धेरै भाइरसहरु देखापर्नुृको मूल कारण ठूलो समूहमा बस्ने उसको बानी पनि हो भनी मानिएको छ ।
चमेरा ठूलो समूहमा बस्न रुचाउँछ । एउटै समूहमा पनि करोडौं संख्यामा चमेराहरु हुने गर्छन् । चमेराहरु पनि थरिथरिका हुन् गर्छन् तर उनीहरुको मुख्य समानता भनेकै समूहमा बस्नु हो । त्यसरी समूहमा बस्ने हुनाले चमेरामा भाइरस सजिलै फैलिने गर्छ । त्यो फैलिने क्रम एउटै प्रजातिका चमेराहरु बीचमा मात्रै हैन, प्रजाति–प्रजातिका बीचमा फैलिने गर्छ । ध्यानयोग्य कुरा के छ भने, भाइरसको घर नै भएपनि भाइरसको संक्रमणले अधिकाशतः चमेराहरुलाई कुनै नोक्सानी गर्दैन, उनीहरुमा प्राकृतिक रुपमा नै अधिकांश भाइरसहरुका विरुद्ध प्रतिरोधी क्षमता विकसित भइसकेका हुन्छन् । फेरि उनीहरु शिकारको खोजीमा टाढा टाढासम्म उड्ने र मानववस्तीको अनियन्त्रित विस्तारले चमेराहरुको वासस्थानसम्म मानवीय गतिविधिहरु बढ्ने क्रमले चमेराबाट घरपालुवा पशुहरु, फलफूलहरु र स्वयं मानिसमा समेत भाइरसको संक्रमण सर्ने क्रम बढेर गएको हो ।
चमेरा ठूलो समूहमा बस्न रुचाउँछ । एउटै समूहमा पनि करोडौं संख्यामा चमेराहरु हुने गर्छन् । चमेराहरु पनि थरिथरिका हुन् गर्छन् तर उनीहरुको मुख्य समानता भनेकै समूहमा बस्नु हो । त्यसरी समूहमा बस्ने हुनाले चमेरामा भाइरस सजिलै फैलिने गर्छ । त्यो फैलिने क्रम एउटै प्रजातिका चमेराहरु बीचमा मात्रै हैन, प्रजाति–प्रजातिका बीचमा फैलिने गर्छ ।
सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो, उड्ने भए पनि चमेरा एउटा स्तनधारी जीव हो । स्तनधारी जीवले ठूलो मात्रामा शक्ति पैदा नगरी उड्न सक्दैन । त्यस क्रियामा उसले ठूलो मात्रामा रियाक्टिभी विकारहरु पनि उत्पादन गरिरहेका हुन्छन् । ती रियाक्टिभ विकारहरुले हाम्रो डीएनएलाई नष्ट गर्ने क्षमता राख्छ । त्यसदौरानमा उनीहरुले आफ्ना भाइरसप्रतिरोधी विशेष कोषहरुलाई पनि विकास गरिरहेका हुन्छन् जसले उनीहरुलाई भाइरसबाट जोगाउने काम गरिरहेको हुन्छ । यही विशिष्टताका कारण खतरनाक भाइरसहरु बोकिरहेका चमेरालाई चाहिँ भाइरसले खासै असर गरिरहेको हुँदैन ।
भाइरस बाँच्नको लागि एउटा निश्चित तापक्रमको जरुर पर्छ । सामान्यतः त्यो भनेको एउटा मानिसको शरीरको तापक्रम अर्थात् ३७ डिग्री सेन्टिग्रेटको आसपास हुने गर्छ । त्योभन्दा धेरै तापक्रम हुँदा त्यो मर्ने गर्छ । चमेराले उड्नेक्रममा उसको शरीरको आन्तरिक तापक्रम बढेर ४० डिग्री सेन्टिग्रेड आसपास हुन जान्छ, जुन कतिपय भाइरसका लागि प्रतिकूल हुने गर्छ, अर्थात् त्यो तापक्रममा भाइरस बाँच्न सक्दैन, मरेर जान्छ । तर कतिपय भाइरसहरुले चाहिँ त्यो तापक्रमलाई पनि सहने क्षमता विकास गरेको हुन्छ । त्यो भनेको एउटा मानिसलाई ज्वरो आए बराबरको तापक्रममा पनि बाँच्न सक्छ । त्यसले चमेरो आफैंलाई त भाइरस प्रतिरोधी बनाएकै हुन्छ, स्वयं भाइरसलाई पनि मानवविरुद्ध प्रतिरोधी समेत बनाउन जान्छ ।
चमेराको लामो जीवन र भाइरस प्रतिरोधी क्षमताको रहस्य
एक मात्र उड्ने स्तनपायी जीवको रुपमा रहेको चमेरोले उडेको बेलामा आफ्नो खाना पचाउने र त्यसलाई शक्तिमा बदल्ने क्रिया ९mभतबदयष्अि० लाई बढाएको हुन्छ । यो क्रियाको दर जमीनमा दगुरिरहेको एउटा उत्रै साइजको मुसाप्रजातिको जीवको भन्दा झन्डै दोब्बर हुने गर्छ ।
सामान्यतः तीब्र शारीरिक गतिविधि र उच्च पचाउने तथा शक्तिमा रुपान्तरण गर्ने प्रक्रियाको दौरानमा फ्रि र्याडिकलहरु र रियाक्टिभ मोलिक्युल्स थुप्रिने गर्छ । त्यसले गर्दा शरीरमा कोषहरु नष्ट हुने प्रक्रिया पनि बढी नै हुने गर्छ । तर उड्ने कामलाई सम्पनन गर्नको लागि चमेराले त्यस्ता फ्रि र्याडिकल्स तथा रियाक्टिभ मोलिक्युल्सलाई प्रभावकारी ढंगले सफाइ गर्नका लागि विशेष शारीरिक प्रणालीको विकास गरेको हुन्छ ।

यसरी कुनै पनि किसिमका इन्फ्लेमेसनका कारण उत्पन्न हुने हानिकारक मोलेक्युल्सलाई सफाइ गर्ने क्षमताकै कारण चमेराको आयु पनि तुलनात्मक रुपमा धेरै बढी हुने गर्छ । मुटुको चाल तीब्र हुने र चाँचाँडो पाचनप्रक्रिया सम्पन्न गर्ने साना आकारका प्राणीहरुको आयु कम हुने गर्छ । त्यसको विपरीत मुटुको चाल तथा प्राचन प्रक्रिया अलि ढिलो हुने ठूला प्राणीहरुको आयु चाहिँ अलि बढी हुने गर्छ । यसो हुनुको कारण तीब्र मुटुको चाल र छिटो खाना पचाउने प्रक्रियामा उत्पन्न हुने हानिकारक फ्रि र्याडिकल्स नै हो । तर चमेरा यो कुराको अपवाद जस्तै हुन्छ । एउटा चमेराको आयु उस्तै आकारको अर्को स्तनधनरी प्राणीको आयुभन्दा निक्कै बढी हुने गर्छ । कुनै कुनै चमेरा ४० वर्षसम्म पनि बाँच्ने गर्छ, जबकि उत्रै आकारको एउटा मुसा प्रजातिको स्तनपायी जीव २ वर्षसम्म मात्रै बाँच्न सक्छ ।
थुप्रै चमेराहरुको प्रतिरोधी प्रणालीमा इन्टरफेरेनो–अल्फा नामक अति चनाखो सन्देशवाकह मोलेक्युल हुने गर्छ, जसले भाइरसले अतिक्रमण गर्नुपूर्व नै अन्य कोषहरुलाई ‘युद्धका लागि तयार हुन’ सूचना दिने गर्छ । यही कारण नै चमेरामा थुप्र घातक भाइरस हुँदा हुँदै पनि त्यसले स्वयं चमेरालाई भने खासै नोक्सानी गर्न सक्दैन ।
सम्भवतः यसरी कुनै पनि इन्फ्लेमेसनलाई पचाउन सक्ने चमेराको क्षमताले भाइरसको विरुद्ध इम्युन सिस्टमले गर्ने प्रतिरोधको दौरानमा पैदा हुने इन्फ्लेमेसनलाई पनि सहजै पचाउन सक्छ । फेरि थुप्रै चमेराहरुको प्रतिरोधी प्रणालीमा इन्टरफेरेनो–अल्फा नामक अति चनाखो सन्देशवाकह मोलेक्युल हुने गर्छ, जसले भाइरसले अतिक्रमण गर्नुपूर्व नै अन्य कोषहरुलाई ‘युद्धका लागि तयार हुन’ सूचना दिने गर्छ । यही कारण नै चमेरामा थुप्र घातक भाइरस हुँदा हुँदै पनि त्यसले स्वयं चमेरालाई भने खासै नोक्सानी गर्न सक्दैन ।
युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, बेर्केलेको एउटा अधययनले देखाएअनुसार, चमेराको अत्यन्तै बलियो रोग प्रतिरोधी क्षमताले भाइरसहरुलाई चाँचाँडो उत्पादन हुन उत्प्रेरित गर्छ । ती भाइरसहरुले औसत वा कमजोर रोग प्रतिरोधी क्षमता भएका मानिस लगायतका स्तनधारीहरुलाई सजिलै स.क्रमित गर्छ र खतरनाक महामारीहरुलाई निम्त्याइदिन्छ ।
केही चमेराहरुमा भाइरसहरुका विरुद्ध अत्यन्तै बलियो रोग प्रतिरोधी क्षमता विकसित भएको पाइन्छ । त्यसमा मानिसलाई संक्रमित गराउने खतरनाक भाइरस बोक्ने चमेराहरु पनि पर्दछन् । यी चमेराहरुमा हुने भाइरस संक्रमणका विरुद्ध चमेराका प्रतिरक्षा प्रणालीले कोषबाहिर नै छेकिदिन्छ । यसले चमेरालाई त त्यो भाइरसबाट संक्रमित हुनबाट जोगाउँछ, तर त्यसले भाइरसलाई प्रतिरक्षा प्रणालीले छेक्नुभन्दा अगावै आश्रित कोषभित्रै तीब्र गतिमा पुनरुत्पत्ति हुन पनि उत्प्रेरित गर्ने गर्छ ।
यो विचित्रको स्थितिले चमेरालाई चाँचाँडो संख्या बृद्धि गर्ने र अत्यन्तै संक्रामक भाइरसहरुको संग्रहस्थलमा परिणत गरिदिन्छ । चमेरा आफैंले ती भाइरसहरुलाई सजिलै सहन र पचाउन सक्छ तर जब ती भाइरसहरु रोग प्रतिरोधी क्षमता तुलनात्मक रुपमा कमजोर रहेका अन्य प्राणी वा मानिसमा सर्छ, त्यसले नयाँ आक्षित प्राणीको कोषमाथि अतयधिक बृद्धि भएर आतंक मच्चयाउँछ, मृत्युदर बढाइदिन्छ ।
सामान्यतः चमेराले मानिसमा सोझै भाइरस सार्दैन !
रोचक कुरा के छ भने, सामान्यतः चमेराले मानिसमा सोझै भाइरस सार्दैन । चमेरामा पाइने भाइरस मानिसमा अरु कुनै प्राणीहरुमार्फत् चाहिँ सर्ने गरेको पाइन्छ । उदाहरणको लागि, सार्स रोग लगाउने कोरोनाभाइरस एशियाई पाम सिभेट ९० नाम गरेको जनावरबाट मानिसमा सरेको थियो । त्यसैगरी, मेर्स नाम गरेको कोरोनाभाइरसकै अर्को प्रजातिबाट लाग्ने रोग ऊँटबाट मासिनमा सरेको थियो । त्यसैगरी, इबोला गोरिल्ला र चिम्पान्जबिाट, निपाह सुँगुरबाट, हेन्ड्रा घोडाबाट र मारवर्ग अफ्रिकन हरियो बाँदरबाट सरेको थियो । अहिले विश्वव्यापि रुपमा कोभिड–१९ को महाव्याधि फैलाउने सार्स–कोभ–२ भाइरस पनि सोझै चमेराबाट मानिसमा सरेको नभई पेन्गुलिन (सालक) हुँदै मानिसमा सरेको विश्वास गरिन्छ । जे होस्, ती भाइरसहरु चमेराबाट जनावर हुँदै मानिसमा सर्ने क्रममा झनै संक्रामक र घातक बनेको हुन्छ ।
रोचक कुरा के छ भने, सामान्यतः चमेराले मानिसमा सोझै भाइरस सार्दैन । चमेरामा पाइने भाइरस मानिसमा अरु कुनै प्राणीहरुमार्फत् चाहिँ सर्ने गरेको पाइन्छ । अहिले विश्वव्यापि रुपमा कोभिड–१९ को महाव्याधि फैलाउने सार्स–कोभ–२ भाइरस पनि सोझै चमेराबाट मानिसमा सरेको नभई पेन्गुलिन (सालक) हुँदै मानिसमा सरेको विश्वास गरिन्छ । जे होस्, ती भाइरसहरु चमेराबाट जनावर हुँदै मानिसमा सर्ने क्रममा झनै संक्रामक र घातक बनेको हुन्छ ।
के चमेरा मानवका शत्रु नै हुन् त ?
धेरैलाई लाग्न सक्छ, यति खतरनाक भाइरसहरुको खानी चमेराको मानिसलाई के काम ! यसको उत्तर थाहा पाउन चमेराले मानवजातिमाथि लगाउने गुणहरुको बारेमा पनि थाहा पाउनु जरुरी हुन्छ । वास्तवमा, चमेराले मानवजातिका लागि अत्यन्तै हानिकारक मानिने कीरा फट्यांगहरु खाने गर्छन् । त्यसरी उसले प्रकृतिमा सन्तुलनको वातावरण कायम गर्ने भूमिका निर्वाह गरेको हुन्छ । चमेरा नहुँदो हो त संसारमा कीरा फट्यांग्राहरुको प्रकोप अकल्पनीय ढङ्गले बढेर जान्थ्यो । त्यसैगरी, चमेराले परागसेचनको काम पनि गरिरहेको हुन्छ । त्यसले गर्दा चमेराले थुप्रै अन्नबाली, फलफूल तथा बोटविरुवाहरु उम्रन, हुर्कन र फल्न–फुल्नमा पनि सहयोग गरिरहेको हून्छ ।
चमेरा नहुँदो हो त संसारमा कीरा फट्यांग्राहरुको प्रकोप अकल्पनीय ढङ्गले बढेर जान्थ्यो । त्यसैगरी, चमेराले परागसेचनको काम पनि गरिरहेको हुन्छ । त्यसले गर्दा चमेराले थुप्रै अन्नबाली, फलफूल तथा बोटविरुवाहरु उम्रन, हुर्कन र फल्न–फुल्नमा पनि सहयोग गरिरहेको हून्छ ।
चमेराको अर्को उपयोगी पक्ष भनेका भाइरस तथा रोगप्रतिरोधी यसको क्षमता पनि हो । यसको अध्ययनबाट मानिसले विभिन्न घातक रोगहरुबाट कसरी बच्ने भन्ने कुरा पनि सिक्न सक्छौं ।
फेरि मानिसलाई सताउने भाइरसहरुको सबैभन्दा ठूलो स्रोत चमेरा हैन, मानिस आफैं हो । मानिस जातिले जीवजन्तुहरुको प्राकृतिक वासस्थानको अन्धधुन्ध विनाश गर्नु अहिले विभिन्न भाइरसहरुको महामारी फैलिनुका कारणहरुमध्येका प्रमुख कारण हो ।
चमेराले सोझै मानिसमा आएर भाइरस सार्ने होइन । वास्तवमा, चमेराको वासस्थानसम्म मानिसहरुको बस्ती बढ्दै जाँदा चमेराबाट यी भाइरसहरु मानिसमा सर्ने क्रम बढेको हो । उदाहरणको लागि, निपा भाइरसको संक्रमण फैलिनुको एउटा प्रमुख कारण पनि मलेशियामा चमेराको वासस्थान छेउछाउसम्म मानव बस्ती फैलिँदै जानु पनि हो भन्ने मानिन्छ । त्यसै गरी, अस्ट्रेलियामा हान्ड्रा भाइरसको संक्रमण देखापर्नुृको कारण पनि मानव वस्तीको अनियन्त्रित विस्तारले चमेराको वासस्थानलाई विथोल्नु पनि मानिएको छ ।
साइन्सडेली, न्यूयोर्क टाइम्स, हेल्थकेयर इन अमेरिका, साइन्सन्यूज
हेटौंडा।हेटौंडामा रहेको वन विज्ञान अध्ययन संस्थानको प्रयोगशालामा संस्थानका प्राध्यापक डा.ललितकुमार दासले निर्माण गर्नुभएको कोरोना (कोभिड—१९) विरुद्धको खोप तथा औषधी परीक्षणको अन्तिम तयारीमा रहेको बताइएको छ । डा. दासले नमूना औषधी तयार भइसकेको र अब परीक्षणको लागि विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) र नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषदको निर्देशिका बमोजिमको आवश्यक प्रतिवेदनको पर्खाइमा रहेको बताउनुभएको छ ।
सो प्रतिवेदन भित्रका मापदण्डहरु पूरागर्ने लामो प्रक्रियाको कारण तयारीमा केही समय लागेको डा.दासले बताउनुभयो । प्रतिवेदन कुरेर बसेकोले केही समय यो विषय ओझेल परेको जस्तो देखिए पनि आफ्नो कार्य निरन्तर भइरहेको उहाँको भनाई छ । डा.दासका अनुसार उहाँले आफ्नो प्रयोगशालामा कोरोनाको भाइरस हटाउनेसम्बन्धी ‘एण्टी अक्सिडेण्ट एक्टिभिटी’ र ‘इन्जियोमेटिक एक्सन’ भएका बिरुवाहरु लिएर त्यसमाथि आवश्यक शोध गरेर औषधी तयार गर्नुभएको छ । उहाँले कोरोना विरुद्धको खोप र खोपबाट हुनसक्ने एलर्जीका लागि समेत मुखबाट सेवन गर्न मिल्ने औषधी गरी दुबै औषधीको नमूना नै तयार भएको दाबी समेत गर्नुभएको छ ।
साथै उहाँले मानव शरीरको प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने औषधीको समेत नमूना तयार भइसकेको र यी सबै औषधीको परीक्षणको लागि प्रतिक्षामा रहेको दाबी गर्नुभयो । आफुले तयार गरेको औषधी शतप्रतिसत सफल हुने दाबी गर्दै बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्री युवराज दुलाललाई निरीक्षण गराएर प्रतिबेदन बुझाएर यसबारेमा थप सहयोग पुगेको महसुस गरेको डा.दासको भनाई छ । उहाँले हाल नमूनाको रुपमा औषधी तयार रहेको र परीक्षण सफल भएमा ठूलो परिमाणमा औषधी बनाउन पनि समस्या नरहेको बताउनुभयो ।
विगत २२ वर्षदेखी अनुसन्धान तथा अध्यापन गर्दै आउनुभएका उहाँले बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयबाट फाइटोकेमिस्ट्रीमा विद्यावारिधी गर्नुभएको हो । यसअघि जेठ २२ गते उहाँले सार्वजनिक गर्नुभएको कोरोना विरुद्धको खोप तथा त्यसको उपयोगिता सम्बन्धमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले जानकारी लिएको थियो । विश्व स्वास्थ्य संगठनको जेनेभास्थित कार्यालयबाट नै भिडियो कोन्फरेन्समार्फत नेपालसहित ७३ राष्ट्रसँग प्रत्यक्षरुपमा कोरोना विरुद्ध निर्माण भइरहेको औषधी र आवश्यक सहयोग सम्बन्धमा छलफल गरेको डा.दासले जानकारी दिनुभयो । उक्त छलफलमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले आफ्नो निर्देशिकामा आधारित रहेर दुई घण्टा लामो सवाल जवाफ पनि गरेको थियो ।
उक्त प्रयोगशालामा उत्पादन गरिएको औषधी सम्बन्धमा आवश्यक जानकारीका लागि सो अध्ययन संस्थानका प्रध्यापक दामोदर गैरेले डब्लुएचओमा लिखित प्रस्ताव पठाएपछि उक्त प्रयोगशाला पनि छनौट भएको बताउनुभयो । सर्वप्रथम नेपालको सम्बन्धित निकायसँग खोपको परीक्षण गराउनुपर्ने र नभए विश्व स्वास्थ्य संगठनसँग त्यसको प्रभावकारिता मुल्याङ्कनका लागि पहल गरिने कुराकानी भएको बताइएको छ । उक्त खोपका लागि प्रयोजन स्वीकृत भएमा ‘ट्रायल फन्ड’ का लागि पाँच लाख अमेरिकी डलर प्राप्त हुने समेत उक्त छलफलमा जानकारी गराइएको डा.दासले जनाउनुभयो ।
डा. दासले आफ्नो औषधीको विषयमा गर्नुभएको दाबी सफल हुनसक्ने विज्ञहरुको भनाई रहेको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सा शास्त्र अध्ययन आयुर्वेदिक क्याम्पसका प्राध्यापक डा.चन्द्रराज सापकोटाले आयुर्वेदिक पद्दतीबाट बनाइएको औषधी सफल हुनसक्ने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “हामीसँग परीक्षण गर्ने प्रयोगशाला भइदिएको भए हामीले प्रयोग गर्दै आएका गुर्जो, पिप्ला, मरिच, सुठो, बेसार मिलाएर बनाएको औषधीले काम गर्छ भन्ने प्रमाणित भइसक्ने थियो, तर प्रयोगशालाको अभावमा हामीसँग प्रसस्त सम्भावनाहरु भए पनि खुम्चिएर बस्नुपर्ने अवस्था छ ।” उहाँले यिनै जडिबुटीहरुको मिश्रणबाट डा.दासले औषधी तयार पार्नुभएको भए डा.दास सफल हुनुहुनेछ भन्नुभयो । आयुर्वेदिक औषधीबाट रुघा, खोकी, ज्वरो निर्मुल हुने भन्दै प्राडा. सापकोटाले कोरोना जीवाणु पनि स्वासप्रस्वाससँग बढी सम्बन्धित महामारी भएकोले डा.दासले जडिबुटीहरुको मिश्रणले तयार पार्नुभएको औषधीले काम गर्नसक्ने बताउनुभयो । उहाँका अनुसार कोरोना एक किसिमको कडा खालको रुघा नै रहेको र यसको आयुर्वेदिक उपचार सम्भव रहेको छ ।
डा.दासको उक्त कार्यलाई बागमती सरकारले प्रोत्साहन गर्दै सहयोग गर्ने भएको छ । यस्तो कार्यमा प्रदेश सरकारले चासो राख्ने सामाजिक विकास मन्त्री युवराज दुलाले बताउनुभयो । डा. दासले तयार पार्नुभएको उक्त औषधी परीक्षणको लागि प्रदेश सरकारले आर्थिक देखि अन्य आवश्यक सबै खालको सहयोग गर्ने पनि मन्त्री दुलाले बताउनुभयो । उहाँले डा. दासले औषधी तयार गरेको बताएको भए पनि यसको परीक्षणको प्रक्रियाबारे थाहा नपाएको कारण समय लागेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “डा.दाशले औषधीको लागि नेपाल सरकारसँग अनुमति लिनुपर्ने हुन्छ यो प्रक्रियामा जान सुझाएको छु यसका साथै उक्त प्रक्रियापछि उहाँ सही दिशामा हुनुहुन्छ वा हुनुहुन्न त्यो पनि नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषदले नै हेर्छ र उहाँको लागि आवश्यक सबै सहयोग प्रदेश सरकारले गर्नेछ ।” मन्त्री दुलालले आर्थिक कारणले उहाँको औषधी परीक्षण प्रक्रिया नरोकिने पनि बताउनुभयो ।
यता कोरोनाको औषधी बन्यो भनेर उत्साहित भएका सर्वसाधरणहरु भने लामो समयसम्म औषधीको प्रयोग तथा प्रक्रियाबारे थाहा नपाउदा निरास भएको बताउन थालेका छन् । हेटौंडा उपमहानगरपालिका —४ का ८९ वर्षीय कृष्णप्रसाद मैनाली भन्नुहुन्छ “कोरोनाको डरले घरभित्र नै थुनिएर बसेका हामी हाम्रो हेटौंडामा नै औषधी बन्यो रे भन्दा खुशी भएका थियौँ तर यतिका समय भयो औषधी खान पाउने खबर नआएकोले निराश भएका छौँ ।” उहाँ थप्नुहुन्छ “नेपालभर समाचार आएको र विश्वमा नै पुगेर विश्व स्वास्थ्य संगठनकै ध्यानाकर्षण भएको यो कुरा यत्तिकै त आएको होइन होला मन्त्रीले पनि हे¥या भन्ने सुन्थेँ, त्यसैले यो विषयलाई जतिसक्दो चाँडो प्रयोगमा ल्याउने वातावरण सरकारले मिलाओस् ।” औषधीको थप प्रक्रियाबारे जानकार नभएको बताउँदै मैनालीले औषधी बन्यो भन्ने समाचारले खुशी बनाएको र यसलाई प्रयोगशालासम्म लगेर यसको उपयोगिताबारे चाँडै बाहिर आओस् भन्ने हाम्रो माग हो ।
त्यसैगरी हेटौंडा—४ एकता टोल विकास संस्थाकी अध्यक्ष नमूना पाण्डेले कोरोनाको त्रासले आक्रान्त पारेको वर्तमान परिस्थितीमा आफ्नै गाउँ ठाउँमा कोरोनाको औषधी बनेको खबरले उत्साहित बनाएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “विश्यव्यापीरुपमा कोरोनाको महामारीको त्रासको अवस्था अझै कायमै रहेको तथा नेपालमा अझ यो महामारी बढ्दै जाने आशङ्काहरु बाहिर आएको अवस्थामा हामै घर आँगनमा औषधीबनेको खबरले यहाँका स्थानीय नागरिक एकदमै उत्साहित भएका छौँ ।”
यस विषयमा स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय सरकारले चासो दिएर परीक्षण गराउनुपर्ने उहाँको भनाई छ । सर्वसाधरणहरुले उक्त औषधी छिट्टै प्रयोग गर्न पाइयोस् भन्ने प्रतिक्षामा रहेको अध्यक्ष पाण्डेले बताउनुभयो । त्यसैले सबै स्थानीय नागरिकले आवश्यक पहल गर्न सरकारसँग माग पनि गरेका छन् ।
विश्वमा नै कोरोना बिरुद्धको औषधी निर्माण तथा परीक्षण जारी रहेका समाचारहरु आउने गरेका छन् । तर पनि यसको औषधी या खोप नै पत्ता लागिसकेको अवस्था भने छैन । यस्तो समयमा डा.दासको औसधीको परीक्षण सफल भएमा यो नेपालका लागि मात्र नभएर विश्वकै लागि पनि ठूलो उपलिब्ध हुनेछ । यस महामारीको औषधि भारतीय आयुर्वेदिक औषधि निर्माण कम्पनी पतञ्जलीले निर्माण गरेको दाबी पनि गरेको थियो । तर सो औषधी विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्ड अनुसारको परीक्षण नभएको र औषधी निर्माणको अनुमति समेत नलिएको भन्दै त्यो औषधीलाई प्रतिबन्द लगाइएको छ ।