मकवानपुर । पशु चौपायामा लाग्ने लम्पी स्किन रोग देशभर महामारीका रुपमा फैलिएको छ । प्रायः जिल्लामा फैलिइसकेको रोग नियन्त्रणका लागि स्थानीयदेखि संघीय सरकारले प्रयास गरिरहेता पनि समाधान हुन सकिरहेको छैन ।
देशभर साढे १० लाख पशु चौपायामा लम्पी स्किन संक्रमण हुँदा ४० हजारको मृत्यु भएको तथ्याङ्क छ । सुदूरपश्चिम, कोशी, बागमती, कर्णालीमा संक्रमितको संख्या बढ्दो छ ।
बागमती प्रदेशका जिल्लाहरुमा यो रोग झन् झन फैंलदो छ । तथ्यांकअनुसार बागमतीमा कुल १ लाख ३९ हजार ८ सय ३८ पशुमा संक्रमण पुष्टि भएकाेमा हालसम्म बागमतीमा ९७ हजार ३ सय ५१ मा खोप लगाइएको छ ।
रोग नियन्त्रणका लागि गत आर्थिक बर्षबाटै खोप लगाउन सुरू गरिएको प्रदेशमा चालु आवमा पनि खोप कार्यक्रमले निरन्तरता पाएको छ । प्रदेशका जिल्लाहरुमा प्रति जिल्ला ५ देखि ७ लाख बजेट बागमती सरकारले रोग नियन्त्रणका लागि छुट्याएको छ । साउनबाटै खोप अभियान सप्ताह व्यापीरुपमा खोप कार्यक्रम सुरू हुने प्रदेशको कृषि मन्त्रालयले जनाइएको छ ।
‘पहिले बजेटको कारण अलि समस्या थियो,अब त्यो छैन,बजेट नै विनियोजन भैसकेको छ,’ बागमती प्रदेश कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय पशु विकास अधिकृत निशान्त शर्माले भने ।
मकवानपुरमा ६ हजार डोज खोप लगाइदै
मकवानपुर जिल्लामा लम्पी स्किन रोगको बिरुद्ध ६ हजार डोज खोप लगाईने भएको छ । जिल्लाको १० वटै पालिकामा ६ सयका दरले खोप लगाउन लागिएको हो । भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरले जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा लम्पी स्किन विरुद्धको खोप अभियानकै रुपमा संचालन गर्न लागेको हो ।
कृषि मन्त्रालयको कार्यक्रम अनुसार लम्पी स्किन सङ्क्रमण रोक्न सबै पालिकामा खोप कार्यक्रम संचालन गर्न लागिएको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरले जनाएको छ । पशुचौपायमा देखिएको लम्पी स्किन रोग नियन्त्रणका लागि यही साउन २५ गतेदेखि ३१ गतेसम्म साताव्यापी रुपमा खोप अभियान सञ्चालन गर्न लागिएको केन्द्र प्रमुख डाक्टर बज्र किशोर ठाकुरले जानकारी दिए ।
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरबाट सप्ताहव्यापी लम्पी रोग नियन्त्रण अभियानका लागि १० वटै पालिकामा स्थानीय तहका पशुसेवा शाखा प्रमुखलाई फोकल पर्सन तोकिने भएको छ ।
दुधको उत्पादन ८० प्रतिशत घट्यो
गाईभैसीमा लाग्ने लम्पी स्किन राेगका कारण गत आवमा मकवानपुर जिल्लामा ८० प्रतिशत दुधकाे उत्पादन घटेकाे छ । मकवानपुरमा दुध उत्पादन ५१ हजार २ सय ८८ मेट्रिक टन हुने गरेकाेमा लम्पी स्कीन राेगकाे कारण ८० प्रतिशत घटेकाे हाे ।
लम्पी स्किन महामारीकै रुपमा फैलिएपछि रोग निवारणका लागि सरकारी तहबाट खोप अभियानलाई तीव्रता दिएतापनि पशुहरुमा संक्रमण र मर्ने दर भने नियन्त्रण भएको छैन । यसले गर्दा पशुपालक किसानहरु अत्यधिक मारमा परेका छन् ।मकवानपुर जिल्लामा हालसम्म २ सय ७४ गाई लम्पी स्किनकाे कारण मृत्यु भएको बागमती प्रदेश कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयले जनाएकाे छ । संघीय सरकारले राहतकाे कार्यक्रम घाेषणा गरिने बताइ रहँदा पीडित किसानका लागि राहत कार्यक्रम भने हालसम्म पुग्न सकेकाे छैन ।
खोप संक्रमणको दर कम गर्न प्रभावित तथा जोखिममा रहेका पशुहरु समेत गरि १९ हजार ४ सय पशु चौपायमा खोप लगाएको छ । खाेप संक्रमित पशुहरुमा भने लगाउन नमिल्ने बताइएकाे छ । गत आर्थिक बर्षमा राहत वितरणको लागि वागमती प्रदेश सरकारले १ करोड ४७ लाख रुपैया विनियोजन गरेकोमा यस आवका लागि ५ करोड रकम विनियोजन गरेको मन्त्रालयले बताएको छ ।
प्रदेश सरकारको १३ जिल्लाका लागि ८ वटा आकस्मिक रोग नियन्त्रण कार्यक्रम अन्तर्गत विज्ञ केन्द्रमार्फत संचालन हुने खोप अभियानको लागि ६५ लाख रकम विनियोजन गरेकाे छ । मकवानपुर जिल्लाको लागि ९ लाख ७५ हजार रकम विनियोजन भएको छ । लम्पि स्किनको खोप रोगबाट बचाउनका लागि मात्र लगाइने र १ डोज लगाउने भनिएतापनि यस्को पनि बुस्टर डोज लगाउनुपर्ने किसानहरुको माग रहेको मन्त्रालयले जानकारी दिएकाे छ ।
मकवानपुरकाे हेटौडा उपमहानगरपालिकामा भने ५ हजार ६ सय पशुलाई गत आवमा खाेप लगाइएककाे हेटौडा उपमहानगरपालिका कृषी तथा पशुपन्छी शाखा प्रमुख गंगा कुमारी चौलागाईले बताइन् । उपमहानगरपालिकाकाे विनियाेजित बजेट १५ लाखकाे बजेटबाट लम्पि स्किन खाेप लगाइएकाेमा यस बर्ष १२ हजार पशुमा खाेप लगाउने लक्ष्य रहेकाे चौलागाईले जानकारी दिइन् ।
बागमती प्रदेशमा साढे ४ हजार पशु चौपाया मरे
यसैगरी बागमती प्रदेशमा ‘लम्पी स्किन’ रोगका कारण करिब साढे चार हजारभन्दा बढी पशु चौपाया मरेका छन् । बागमती प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरुमा गत २०७९ पुसदेखि २०८० साउन दोस्रो सातासम्म ४ हजार ६ सय १८ पशु मरेकाे मन्त्रालयकाे तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
प्रदेशमा लम्पी स्किन रोगका कारण १ लाख ५३ हजार नौ सय ५ पशुहरु प्रभावित भएका छन् । मन्त्रालयकाे तथ्यांकअनुसार प्रदेशकाे १३ जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी काभ्रेपलाञ्चोकमा पशु मरेका छन् ।
काभ्रेमा लम्पी स्किनका कारण ५ सय ८१ वटा गाई र गोरु मरेका छन् । सिन्धुलीमा ६ सय ५०, धादिङमा ५ सय १३, मकवानपुरमा ४ सय ४६, नुवाकोटमा ४ सय ११, सिन्धुपाल्चोकमा ३ सय ६०, काठमाडौँमा ३ सय ५७, भक्तपुरमा २ सय ९३, चितवनमा २ सय ४२, रामेछापमा २ सय २९, दोलखामा १ सय ७४, रसुवामा १ सय ७३ र ललितपुरमा ८९ पशु मरेका छन् ।
बागमती प्रदेशमै पहिलो पटक मकवानपुरगढीमा लम्की स्किन
बागमती प्रदेशमा सबैभन्दा पहिला यो रोग २०७९ पुसमा मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा देखा परेकाे थियाे । भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा बिज्ञ केन्द्रहरुका अनुसार यो रोग मकवानपुरपछि माघमा सिन्धुली, चैतमा दोलखा, काभ्रेपलाञ्चोक, नुवाकोट र बैशाखमा काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुर, धादिङ, रामेछाप, चितवन र सिन्धुपाल्चोकमा फैलिएको थियो ।
रोग फैलँदै गएपछि रोग विरुद्धको खोप लगाउने कामलाई पनि तीव्र पारिएको छ । रोग नियन्त्रणका लागि संक्रमित नभइसकेका १ लाख १७ हजार ९ सय ५ वटा पशुमा खोप लगाइसकिएको मन्त्रालयले जनाएको छ । हालसम्म १ लाख १५ हजार ६ सय ९७ गाई र ५ हजार १ सय ८ भैंसीलाई खोप लगाइसकिएको हो ।
माेरङबाट सुरु भएकाे राेग पुग्याे देशैभर
नेपालमा वि.सं २०७७ साल असार महिनाको अन्तिम सातातिर मोरङ जिल्लामा केही गाईमा लम्पी स्किनसँग मिल्दो लक्षणहरु देखापरेपछि थियाे । माेरङमा लक्षणसहित देखा परेपछि पशु सेवा विभागले आवश्यक नमुना संकलन गरी परीक्षण गर्दा नेपालमा २०७७ साल श्रावण महिनाको ११ गते यो रोग नेपालमा पहिलो पटक पुष्टि भएको थियाे । विश्व पशु स्वास्थ्य संगठनले पनि नेपाल लम्पी स्किन रोग देखापरेको प्रमाणित गरेकाे थियाे ।
रोगी पशु र लामखुट्टेबाट समेत सर्ने यो रोग नेपालमा रोगी पशु भित्रिएर फैलिएको अनुमान छ । रोग फैलिँदै जानुमा सीमा नाकाका पशु क्वारेन्टाइन कार्यालयको हेलचेक्रयाइँलाई पनि एउटा कारण मानिएको छ ।
कसरी फैलन्छ लम्पी स्किन, नियन्त्रणकाे उपाय के ?
यो रोग झिँगा, लामखुट्टे र किर्नाले टोकेमा वा दानापानी, चरन क्षेत्र र पशुको आपसमा संसर्गका माध्यमबाट फैलिन्छ। यो रोग लाग्दा पशुका खुट्टाका जोर्नी फुल्ने, ज्वरो आउने, शरीरको छालामा फोका उठ्ने, र्याल र सिँगान काढ्ने, गर्भिणी पशु तुहिने, बाँझोपनको समस्या र दुहुनो गाईले दूध कम दिने जस्ता समस्या देखापर्छ।
रोग नियन्त्रण गर्न किसानले भुसुना, किरा र लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि गोठको सरसफाइ, भकारो (पर्सो) व्यवस्थापन र चरन क्षेत्रको ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ। यो रोग लागिसकेपछि पशुचौपायालाई कम्तीमा २१ दिन क्वारेन्टाइनमा राख्नुपर्ने बताइएको छ। पशुचौपायामा यो रोग फैलिएको बारे पशु सेवा विज्ञ केन्द्रले प्रदेश सरकारलाई पनि जानकारी गराइसकेको जनाएको छ।
काठमाडौँ – बागमती प्रदेश सभाका सभामुख भुवन पाठकले प्रदेशलाई आर्थिक र प्रशासनिक स्वायत्तता पूर्ण रुपमा दिनुपर्ने बताएका छन् ।
बुधवार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै सभामुख पाठकले प्रदेशलाई आर्थिक र प्रशासनिक रुपमा पूर्ण स्वायत्तता दिनुपर्ने बताएका हुन् । उनले अझैपनि सबै साधन, स्रोत र शक्ति संघ सरकारसँगै रहेको र प्रदेश सरकारपनि संघमा नै आश्रित हुनुपर्ने अवस्था आएको बताए । यसका कारण प्रदेश संकुचित हुनुपरेको उनको भनाई छ । आर्थिक र प्रशासनिक अधिकार नपाउँदा प्रदेशले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न नसकेको उनले बताए । सभामुख पाठकले आर्थिक र प्रशासनिक अधिकार नदिइएसम्म प्रदेश सभा स्वतन्त्र र स्वायत्त हुन नसक्ने उल्लेख गरे ।
उनले भने, – ‘मुल समस्या संघमा छ । संघ हाम्रो अभिभावक हो । सबै साधन, स्रोत, शक्तिपनि सबै संघमै छ । संघ अलि उदार हुनुपर्छ । राजनीतिक रुपमा संघीयतामा हामी धेरै हदसम्म सफल भयौँ । तर आर्थिक स्वतन्त्रता र प्रशासनिक स्वतन्त्रता त्यो अझसम्म पनि सम्भव भएको छैन । त्यो कारणले पनि धेरै हदसम्म हामी संकुचित भएका छौँ । धेरै हदसम्म हाम्रो उद्देश्य हामीले प्राप्त गर्न सकेका छैनौँ । प्रदेश पनि पूर्ण रुपले स्वायत्त र स्वतन्त्र सरकार हो । स्थानीय सरकार पनि पूर्ण रुपले स्वायत्त हो । तर कुनै न कुनै रुपले सरकारसँग आश्रित हुनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । चाहे प्रदेश होस् । चाहे स्थानीय सरकार होस् । आर्थिक स्रोत पूर्ण रुपमा सरकारको हातमा छ । सरकारको कृपा, दया, मायाले मात्र प्राप्त गर्नसक्ने अवस्था छ भने कुनै न कुनै रुपले त्यो सरकारको छायाँमा त रहने नै भयो नि प्रदेश । त्यसैगरी आर्थिक स्वतन्त्रता पनि छैन । सरकारले कर्मचारीहरु खटाउछ, सबै सरकारका कर्मचारीहरु प्रदेश सभामा रहने नै भयो । अनि जसले खटाउँछ उसको उत्तरदायित्व त स्वभाविक सरकारसँग हुने भयो नि । वृत्तिविकासमा सरकारको भुमिका हुने भयो । सरकारले चाह्यो भने सरुवा, बढुवा गर्नसक्ने भयो । अनि कसरी प्रशासनिक स्वतन्त्रता हुन्छ ? सरकारसँग आर्थिक रुपमा आश्रित हुनुपरेपछि कसरी आर्थिक स्वतन्त्रता हुन्छ ? जब आर्थिक र प्रशासनिक रुपले स्वतन्त्र र स्वायत्त हुन नसकेपछि त्यो प्रदेश सभा स्वतन्त्र हुनसक्दो रहेनछ । यसकारण आर्थिक स्वतन्त्रता र प्रशासनिक स्वतन्त्रतापनि पूर्ण रुपले हुनुपर्छ । यो व्यवस्थापन हुनुपर्छ । यो जबसम्म हामीले गर्दैनौँ तबसम्म प्रदेश सभा स्वतन्त्र र स्वायत्त हुन सक्दैन ।’
उनले प्रदेशलाई संघ र स्थानीय तह बिचको पुलको रुपमा परिकल्पना गरिएको भएपनि प्रदेश यि दुई तहबीचको पुल बन्न नसकेको बताए । समाचार इकागजबाट
मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारले मध्ये साउनमा विकास समस्याबारे समीक्षा गरेको छ । मन्त्रालयस्तरीय विकास समस्या समाधान समितिको बैठकमा प्रदेशका मुख्यमन्त्री शालिकराम जमकट्टेलले प्रदेश सरकार नीतिगत निर्णय बिना नै अघि बढेको टिप्पणी आफैंले गरेका छन् ।
आफैंले प्रदेश सरकार डो-याइरहेका मुख्यमन्त्री जमकट्टेलले प्रदेश सरकार कुनै नीतिगत निर्णय बिना नै हिडीरहेको आफैं सार्वजनिक गरे । प्रदेशको मन्त्रालयस्तरीय विकास समस्या समाधान समितिको बैठक तथा समिक्षा कार्यक्रममा मुख्यन्त्री जमकट्टे्लले यस्तो स्वीकार गरेका हुन् ।
“नीतिगत कुरामा कमजोर भएको आभास भएको छ, मन्त्रीहरु जोजो आए पनि, सचिवहरु जो जो आएपनि ५ बर्षमा गर्ने कामको आधार एकै हुनुपर्छ, ५ वर्षमा हामीले के के काम गर्ने भन्ने नीतिगत स्पष्टता नै छैन, हामी के गर्दछौं” उनले भने अब दोस्रो आवधिक योजना बनाउने चरणमा छौ, मन्त्रालयको सचिब र कार्यालय प्रमुख बिचमा बसेर यो नीति बनाउने तयारी गर्नुहोस ।”
यस्तो योजना आर्थिक वर्ष सुरु हुनु पूर्व नै बन्नु पर्दथ्यो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमै नीति तथा कार्यक्रम बन्नु पर्नेमा मुख्यमन्त्री स्वयम नै बजेट सार्वजनिक भैसकेको र आर्थिक वर्ष समेत सुरु भइसकेको अवस्थामा यस्तो सवाल आफैं बाहिर ल्याएका हुन् । उनको यस्तो टीप्पणीले प्रदेश सरकारको कार्य नीति कति प्रभाकारी छ भन्ने छर्लङ भएको छ ।
विषयगत मन्त्रालयहरु, महशाखाहरुमा समिक्षा गरेर नीति तथा कार्यक्रम बनाइनु पर्ने थियाे, यसै अनुसार बजेट ल्याइनु पथ्यो, अब यतिबेला मुख्यमन्त्रीले यस्तो टिप्पणी दिएका छन् । “समयमा नै नीतिगत निर्णय बनाउनु पथ्यो, हामी चुकेका छौं, नीतिगत निर्णयहरु छैन, काम गर्न खोज्यो योजना कहाँ छ,थाहै छैन” मुख्यमन्त्री जमकट्टेलले भने “न बजेट बनाउंदा हेरिन्छ, न कार्यगर्दा ध्यान दिइन्छ ।”
प्रदेश सरकारले कुन जिल्लाको कुन क्षेत्रमा के के गर्ने भन्ने बारेमा पटक पटक यो सवाल उठाउदै आएको जिकीर गरे ।
बजेट बनिसकेपछी मुख्यमन्त्रीले सचिबहरूलाई नीतिगत रूपमा स्पष्ट हुन निर्देशन दिइरहदा मन्त्रालयका सचिव र महाशाखा प्रमुखहरु भने मुखामुख गरिरहेका देखिन्थे ।
उनले सामाजिक विकास मन्त्रालयले प्रदेशको १३ जिल्लामा मन्त्रालयले सेवा दिने विधिमाथी प्रश्न गरेका थिए । विशेष गरी सानोतिनो कामको सम्झौता गर्न, नवीकरण गर्न पनि सर्वसाधारणलाई राजधानी आइपुग्नु पर्ने बाध्यता रहेको मुख्यमन्त्रीले स्वीकार गरे । “सम्झौता गर्दा नै खर्च हुन्छ, भोली त्यै कार्यक्रमको बजेट प्रदेशको राजधानी आउँदा जाँदा भएको खर्चमा कटौती हुन्छ, यसैगरी हो संघीयता महँगो हुने” उनले भने ।
१३ जिल्लाबाट नै सेवा दिन जिल्लागत सेवा कार्यालय स्थापना गर्न मन्त्रालयहरूलाई उनले निर्देशन दिएका छन् । यस्तो सेवा कार्यालय सामाजिक विकास मन्त्रालयमात्रै हैन सबै मन्त्रालयहरुको हुनु पर्ने उनले बताए ।
उनले प्रदेशको प्रदेश युवा परिषद, खेलकुद परिषद आवश्यक भएको भन्दै यि कार्यालयहरु संरचनागत बोझ भएको बताए । “महाशाखाहरू बढी भएमा पनि हटाउने बताउँदै उनले युवा तथा खेलकुद परिषद राख्दा दुबै काम हुने र ऐन बनाएर यी निकायहरू खारेज गर्ने बताए ।
सिटिइभिटिले तालीम दिएको युवा स्वरोजगार नभएको भन्दै अब प्रदेश मातहतकै सिटिइभिटी बनाउंन प्रदेश सरकार लागि परेको उनले बताए ।
कार्यक्रममा प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्री कुमारी मोक्तानले प्रदेशको २० वटा नमुना बिद्यालयलाई बजेट नहुदा उपलब्धि नभएएको स्वीकार गरिन् । उनले पनि नीतिको खांचो भएकै कारण प्रदेश सरकारको युवा बैज्ञानिक कोष संचालन गर्नको लागि समस्या भएको बताइन् । “सही संरचना छैन र ऐन बुझाइमा फरक पर्दा काम गर्न समस्या हुँदो रहेछ” मन्त्री मोक्तानले भनिन् ।
मकवानपुर । ५ वर्षीय नाबालिकालाई हत्या गरेर फरार रहेका हेटौंडा–११, सिमलटारका ४५ वर्षीय सोम बहादुर राईलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । राईलाई घटना भएकाे २० वर्ष पछि ललितपुर जिल्लाको गोदावरी नगरपालिका–१४ बाट पक्राउ गरिएको प्रदेश प्रहरी कार्यालयले जनाएकाे छ ।
शनिबार जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर र बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालय हेटौंडाबाट खटिएको प्रहरी टोलीले राईलाई पक्राउ गरिएकाे प्रदेश प्रहरी प्रवक्ता दिपक रेग्मीले जानकारी दिए । २०६० साल असोज १८ गते हेटौंडा–११, सिमलटारका प्रेम बहादुर थापा क्षेत्रीको ५ वर्षीय नाबालिका छोरीलाई राईले जबरजस्ती करणीपछि हत्या गरेका थिए । नाबालिकाको शव भोलिपल्ट हेटौंडा–१० स्थित राप्ती खोलामा ढुङ्गाले च्यापिएको अवस्थामा फेला परेको थियो ।
राईलाई जिल्ला अदालत मकवानपुरबाट ६ दिनको म्याद थप गरी थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारले मातहतका ७ वटा अस्पताललाई शवबाहन हस्तान्तरण गरेको छ । आइतबार स्वास्थ्य मन्त्री उत्तम जोशीले प्रदेश सरकार मातहतका ७ वटा प्रादेशिक अस्पताललाई शवबाहन हस्तान्तरण गरेका हुन् ।
स्वास्थ्य आपूर्ति व्यवस्थापन केन्द्रले टेण्डरमार्फत भन्सार छुटमा खरिद गरेको शवबाहन अस्पताललाई हस्तान्तरण गरिएकाे हाे । केन्द्रका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मै मन्त्रालयबाट स्वीकृत कार्यक्रमअनुसार शवबाहन खरिद गरिएको हो ।
कार्यक्रममा स्वास्थ्य मन्त्रालयका सचिव बद्री बहादुर खड्का, वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक दीपक प्रसाद तिवारी, स्वास्थ्य आपूर्ति व्यवस्थापन केन्द्रका कामु निर्देशक बसन्त अधिकारी र वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक सतिस विष्टलगायतकाे उपस्थिति थियो ।