‘मारियम मान्छे भई’ पुस्तक अध्ययन पछि
Tags: No Comments
स्रष्टाका सम्बन्धमा
राधा पौडेल पेशाले नर्स हुन् । लेखन, सामाजिक अभियान सञ्चालनमा विशेष अभिरुचि भएकी उनी मर्यादित महिनावारी अवधारणाको संस्थापक र मर्यादित महिनावारी विषयमा पि.एच.डी. गर्ने पहिलो महिला हुन् । उनका खलङ्गामा हमला (२०७०), अपवित्र रगत (२०७५), सर्जिकल रजोनिवृत्ति (अनुदित—२०७८), रोल नम्बर एक (२०७८), मारियम मान्छे भई (२०७९) जस्ता कृति प्रकाशित छन् ।
उनको खलङ्गामा हमला कृतिले २०७० को मदन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो । हाल उनी राधा पौडेल फाउन्डेसन मार्फत मर्यादित महिनावारीलाई विश्वव्यापी अभियानका रूपमा नेतृत्व गर्दै आएकी छन् ।
कृतिको बाह्य संरचना र कथाको सारांश
उपन्यासकार राधा पौडेलको ‘मारियम मान्छे भई’ मुख्य रूपमा महिनावारी विषयमा समेटिएको किशोर उपन्यास हो । यसमा मध्यम वर्गीय मुस्लिम परिवारकी किशोरी (मारियम) को जीवनको घटनालाई नै मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ ।
यसका चार अध्यायसम्म छोरी भएकाले र महिनावारीका नाममा परिवारबाट मारियमले भोग्नुपरेका असमान व्यवहारका घटनाहरू समेटिएका छन् । पाँचौँ अध्यायदेखि एघार अध्यायसम्म मारियमले मान्छे बन्न गरिएका संघर्षका घटनाहरू छन् । अन्तिम बाह्रौं अध्यायमा मान्छे बनिसकेको अवस्थाको वर्णन गरिएको छ । यसमा मारियम बाल्यकालदेखि नै घरमा छोरा र छोरीमा गरिने असमान व्यवहारको शिकार बनेकी छन् ।
जब मारियम किशोर अवस्थामा प्रवेश गर्दै जान्छिन् महिनावारी हुने छोरी भएको नाताले उनलाई संस्कारका नाममा अनगिन्ती कुराहरूको पाठ सिकाइन्छ । जुन उनको इच्छा विपरित गर्न लगाइएको छ । महिनावारीका नाममा गरिएका छोरा र छोरीमा गरिने असमान व्यवहारले आफू छोरा सरह स्वतन्त्र रूपमा मान्छे भएर बाँच्न नपाएको अनुभव गर्छिन् । उनको भावना कसैले पनि नबुझेपछि उनलाई आफैँ मान्छे भएर बाँच्ने र आफू जस्तै पीडित छोरीहरूलाई पनि मान्छे बनाउने निर्णय गर्छिन् ।
त्यसका लागि उनले घर परिवार र समाजमा निकै संघर्ष गर्नु परेको छ । कहिले त्यस लक्ष्यमा पुग्छु जस्तो लाग्छ त कहिले एक्लै अनकन्टार जङ्गलमा हराउँ जस्तो लाग्छ । उनको हरेश खाएको मनस्थितिलाई मलम लगाउने काम रेडियोकर्मी र सामुदायिक नर्सले सहयोग गरेर उनको अभियानलाई साथ दिएका छन् । अन्त्यमा उनलाई सबैको साथ सहयोग र आफ्नो दृड संङ्कल्पले मान्छे भएर बाँच्न सफल भएकी छन् ।
निष्कर्ष
उपन्यासकार राधा पौडेलको ‘मारियम मान्छे भई’ उपन्यासमा विशेषगरी महिनावारी विभेद नै यसको बीज मानिन्छ । हाम्रो समाजमा धार्मिक र सांस्कृतिक मान्यताको आडमा परापूर्व कालदेखि नै महिनावारीलाई अपवित्र र अशुद्ध मानिदै आएको छ । पूर्खाले बिरालो बाँधेर सराद गरको देखेर भावी सन्ततिले पनि गरेझैँ महिनावारीलाई पनि त्यसको यथार्थता नबुझी संस्कृतिको नाममा हालसम्म पनि यस्ता क्रियाकलाप भइरहेका छन् ।
यही महिनावारी विभेदकै कारण मारियमले तड्पिएर बाँचेको अवस्थाको कारुणिक घटना यसमा देखिन्छ । महिनावारीका समयमा केही महिलाहरूमा शारीरिक र मानसिक समस्या हुने गर्दछ ।
यस्तो समयमा उचित स्याहार तथा सन्तुलित खानाको जरुरथ पर्दछ तर यही समयमा छुन नहुने, यो खान हुने यो खान नहुने जस्ता बन्देज लगाइदिँदा न्यायसङ्गत नहुनुका साथै नकरात्मक असरहरू पनि पर्छन् ।
छोराहरू परिपक्क हुने क्रममा दारजुँवा आएजस्तै छोरीहरू पनि महिनावारी हुनु साधरण र नियमित प्रकृया हो, महिनावारी हुनु भनेको हरेक महिला बच्चा जन्माउन सक्षम हुनु हो, यसैका कारण हामी सबै जन्मिएका हौँ र संसार यही प्रकृयाबाट वषौँदेखि चलिरहेको छ । यसैले यसलाई अपवित्र र अशुद्ध मानेर विभेद गरिनु गलत अवधारणा हो ।
यस उपन्यासले लैङ्गिक असमानतालाई पनि उठान गरेको छ । छोरीलाई मात्र सबेरै उठेर आमासँगै घरको काममा लगाउनु, निर्णय प्रकृयामा सुविधा नपाउनु, खाने र लगाउने कुरामा पनि असमानता देखिनु, महिनावारी भएकी दिदीलाई छोएको निउमा भाइलाई नुहाएर चोख्याउनु, बुबाले महिनावारी हुँदा लगाएको कपडा छुँदा पवित्र हुन भगवानसँग क्षमा मान्न गएको अवस्थालगायतका घटनाहरूलाई हेर्दा छोरी मान्छेलाई तल्लो दर्जामा राखेर व्यवहार गरेको देखिन्छ ।
जसका कारण मारियम छोराहरूको जस्तो जीवन जिउन नपाएर विक्षिप्त भएकी छन् साथै पुरुषहरूको जस्तै स्वतन्त्र जीवनको अभिलाषा राखेकी छन् । यसमा पात्र चयनका आधारमा इस्लाम संस्कारको घटनाको आकलन गर्न सकिन्छ तर यसमा प्रस्तुत गरिएको घटनाक्रम हेर्दा हिन्दु संस्कृति जस्तै देखिन्छ । इस्लाम समुदायमा पनि हिन्दुका जस्तै लैङ्गिक असमानताका साथै महिनावारी विभेद हुने गरेका छन् या फरक छन् भन्ने बारे केही अस्पष्टता देखिन्छ । फरक संस्कृति भए सोही बमाजिम घटना प्रस्तुत गरेको भए कथानक थप रोचक हुने थियो ।
उपन्यासमा प्रस्तुत गरिएको घटनाक्रम हेर्दा गाउँको मध्यम वर्गीय पारिवारिक परिवेश जस्तो अनुमान गर्न सकिन्छ । गाउँमा परिवार तथा समाजले यो हाम्रो संस्कृति हो निरन्तरता दिनुपर्छ भन्दै मारियम जस्तै किशोरीहरूलाई बाध्यात्मक रूपमा यस्ता विभेद गरिरहेको देखिन्छ ।
यसमा धेरै छोरीहरूको कथालाई उजागर गरिएको छ । केही यसबाट उत्रिन सकेका छन् भने केही समस्यासँग जुधिरहेका छन् । यस कृतिको अध्यायन गरिरहँदा हरेक किशोरीले आफैँले भोगेको समस्याको स्मरण गराउँछ । यस समस्या नभोगेका किशोरीहरूका लागि पनि रोचक कथा हुनेछ ।
यसमा जन्मेदेखि नै छोरा र छोरीमा गरिने व्यवहारका साथै महिनावारीका नाममा किशोरी तथा महिलाले भोगेका कारुणिक घटनालाई स्पष्ट रूपमा देखिन्छ । यसको मुख्य उद्देश्य महिनावारीलाई सामाजिक संस्कारको आडमा विभेद गरियो भने त्यसबाट विभिन्न असरहरू देखिन्छन् भन्ने कुरा देखाउन खोजिएको छ साथै कतैबाट पनि उठान नगरिएको सामाजिक र धार्मिक रूपमा उपेक्षा गरिएको महिनावारीको विषयलाई समेटेर त्यसको भ्रम निभारण गर्दै समाज परिवर्तन गर्ने उद्देश्य पनि रहेको छ ।
समाजका सामाजिक कुसंस्कारहरू हुर्कदै गरेकी किशोरलाई पढाउँदा सकरात्मक भन्दा नकरात्मक असर बढी पर्छ भन्ने कुरा थाहा हुन्छ । यस्तै कुनै उद्देश्य लिएर हिँड्दा आइपर्ने समस्याहरूसँग जुध्दै अघि बढ्नु पर्छ भन्ने सन्देश पनि दिएको छ । यसमा नवीतम् कथावस्तु, कथानकमा पाँचवटाको विन्यास छ तर यसमा कार्य–कारण सम्बन्धमा आधारित घटनाहरूले पाठकका मनमा कुतूहलता सिर्जना गर्दै पहिलो घटनाबाट दोस्रो, तेस्रो गर्दै अन्तिममा पूर्ण सन्तष्टिको अवस्था प्राप्त गरेको घटनालाई देखाएर अघि बढ्न कथानक केही चुकेको देखिन्छ ।
मुख्य पात्र प्रगतिशील भूमिका, सहायक पात्र रेडियोकर्मी अभिलेख र नर्स (अनुकूल पात्र)को भूमिकाले हरेश खाएकी मारियमलाई लक्ष्यमा पुग्न उल्लेखनीय सहयोग गरेको र अन्य पात्रहरूले पनि कथालाई न्याय गरेका छन् । साधारण बोलिचालीको भाषा प्रयोग गरिएकाले सरल र सहज भाषा, तृतीय पुरुष आत्मपरक शैलीमा आख्यानीकरण गरिएको यो उपन्यास सबैखाले पाठकका लागि पठनयोग्य कृति बनेको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेश सभाकाे बैठक ४ महिना पछि बस्ने भएकाे छ । प्रदेश सरकारले प्रदेश सभाकाे हिउँदे अधिवेशन १८ माघमा आह्वान गर्ने निर्णय गरेसँगै ४ महिना पछि प्रदेश सभाकाे बैठक संचालन हुने भएकाे हाे ।
गत १६ असोज २०८१ राति १२ बजेदेखि प्रदेशसभाको १४ औं अधिवेशन अन्त्य गरिएको थियो ।शुक्रबार बसेको प्रदेश सरकार मन्त्रिपरिषद् बैठकले १८ माघ २०८१ बिहान ११ बजेका लागि प्रदेश सभाको १५ औँ अधिवेशन आह्वान गर्न प्रदेश प्रमुखसमक्ष सिफारिस गर्ने निर्णय गरेकाे सरकारका प्रवक्ता तथा आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्री सुरजचन्द्र लामिछानेले जानकारी दिए ।
मन्त्रिपरिषद्को सिफारिस अनुसार बागमती प्रदेश प्रमुख दीपक प्रसाद देवकोटाले प्रदेश सभाकाे अधिवेशन आह्वान गर्ने छन् । १६ असोज २०८१ राति १२ बजेदेखि प्रदेशसभाको १४ औं वर्षे अधिवेशन अन्त्य गरिएको थियो ।
त्यस्तै मन्त्रिपरिषद् बैठकले प्रदेश सरकारी कामकाजी भाषा ऐन कार्यान्वयनको सन्दर्भमा अध्ययन कार्यदलले तयार गरेको प्रतिवेदन ग्रहण तथा कार्यान्वयन गर्ने निर्णय गरेको मन्त्री लामिछानेले बताए । उनका अनुसार उक्त प्रतिवेदनका आधारमा प्रदेश कामकाजी भाषा ऐन कार्यान्वयनको लागि आवश्यक तयारी तथा व्यवस्थापन गर्न संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयलाई निर्देशन दिने निर्णय गरेको छ । उक्त ऐनका व्यवस्था कार्यान्वयन गरी प्रदेश सरकारको मन्त्रालय, आयोग बोर्ड तथा निकायका लेटर हेड, छाप तथा बोर्डहरुमा समावेश गर्न निर्देशन दिएको उनले बताए ।
यसैगरी बैठकले संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयले आवश्यक कार्यविधि तयार गरी कर्मचारी व्यवस्थापन लगायतका काम गर्न निर्देशन दिएको छ । यसैगरी प्रदेश चलचित्र सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक प्रदेश सभामा पेस गर्ने निर्णय गरेको उनले जानकारी दिए । बैठकले प्रदेश जग्गा एकीकरण सम्बन्धी विधेयक तर्जुमाका लागि सैद्धान्तिक सहमति दिने निर्णय समेत गरेको छ । बैठकले प्रदेश भवन नीति, २०८१ र अपाङ्गता भएका व्यक्तिसम्बन्धी प्रादेशिक नीति स्वीकृत गरेको उनले जानकारी दिए ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ३ बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घाेषणा हुने भएकाे छ । “बालबालिकामा लगानी, सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मुल नाराका १३ माघ २०८१ मा ३ नम्बर वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिने भएकाे हाे ।
शुक्रबार वडा कार्यालयले पत्रकार भेटघाट कार्यक्रम गर्दै वडा घोषणाकाे जानकारी गराएकाे हाे । नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४९ वटा सूचकमा १००, १ वटा सूचकमा ९८, र १ वटामा ९५ प्रतिशत सम्म नतिजा हासिल गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासन्युक्त वडा घोषणा गर्ने अवस्थामा आईपुगेकाे वडाध्यक्ष ढलक बहादुर थापाले जानकारी दिए ।
घरधुरी सर्वेक्षण २०७९ अनुसार वडाको कुल जनसंख्या ६ हजार ४४३ रहेको मध्ये ३ हजार १९७ महिला, २ हजार २४६ पुरुष रहेका छन् । वडामा कुल बालबालिका १ हजार ४९८ रहेकाेमा बालक ७९३ र बालिका ७०५ रहेका छन्। सामुदायिक र संस्थागत तथा बाल विकास केन्द्र सहित ५ वटा विद्यालयहरु संचालनमा रहेकाे वडामा १२ वटा बालसमूहहरु र १ वडा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा २०० जना बालबालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ३४१ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको छ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहरु, बालसमूह सञ्जाल, १५ वटा टोल विकास संस्थाहरु मनकामना सरस्वती टोल विकास, बसाहा महादेव टोल बिकास, सिमलथली टोल विकास, राईटोल टोल विकास, बुद्धटोल टोल चिक्ास, लक्ष्मी नारायण टोल विकास, लेवट टोल विकास, मोरङधाप टोल विकास, लेखपाती टोल विकास, बाल उज्जवल टोल विकास दक्षिणकाली टोल विकास, मिलनटोल टोल विकास, खाडिदमार टोल वकास, जम्बु चौतारा टोल विकास, चौराटार टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु, बसामाडी, लेवट र चकदेवी सामुदायिक वन उपभोक्ता समिति लगायत सहकारी संस्थाहरु समेत क्रियाशील रहेका पत्रकार भेटघाटमा जानकारी दिएकाे छ ।
पूर्ण खोप वडा घोषणा, पूर्व साक्षर वडा घोषणा, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडाकाे बालमैत्री स्थानीय शासन युक्त वडा घाेषणा सन्दर्भमा वडाध्यक्ष तथा बालमैत्री वडा घाेषणा मुल समारोह समितिका संयोजक थापाद्वारा प्रकाशित प्रेश विज्ञप्तिमा भनिएकाे छ ‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्दिविकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ। बालबालिकाको वृद्धी तथा व्यक्तित्व विकासको लागि दिईने बातावरण, अवसर र व्यवहार नै बालमैत्री अभियानको मुलसार हो भने बालबालिकाहरुको मौलिक तथा आधारभूत अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न ल्याईएको शासकीय अवधारणा नै बालमैत्री स्थानीय शासन हो ।’
हेटौडा उपमहानगरपालिकाको १९ वडा मध्ये एक यस वडा नं. ३ मा बहुभाषिक र बहुधार्मिक मिश्रित जनसमुदायको बसोबास रहेको छन् भने साविक बसामाडीको ३ र ५ नम्बर वडा मिलेर बनेको हो। कुल क्षेत्रफल १५.५.६ वर्ग किलोमिटर रहेको वडाको पश्चिम र उत्तर तर्फ वडा नम्बर १९, पुर्वी सिमानामा वडा नम्बर ११ पर्दछ भने दक्षिणमा वडा नम्बर १२ (राप्ति नदी) पर्दछ। वडाको केहि भागहरु शहरी र केहि भाग ग्रामिणस्तरका रहेकाे मध्ये भागमा महेन्द्र राजमार्ग रहेको छ। वडा भित्र सि.आर.एस. कम्पनी, युनिलिभर, सिप्रदी ट्रेडिङ प्रा ली. सहारा ग्यास उद्योग, शिवालिक हर्वल प्रा ली, इभान्स हर्बल प्रा.ली. लगायत साईबाबा कापी उद्योगलगायतका ठुला कम्पनीहरु समेत रहेका छन् ।
बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभीन्न स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ। नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने लक्ष्यलाई पछ्याउदै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न २०७९ भाद्र ५ गते सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी भाद्र २४ गते नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय भएकाे हाे ।
तत्पश्चात ३ नम्बर वडाले २०७९ मंसिर १३ गते सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको छ थापाले जानकारी दिए । ‘नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बालबचाऊ, बालसंरक्षण, वालविकास, र बालसहभागिता साथै यसको लागि संस्थागत विकासका समेत गरि जम्मा ५१ वटा सूचकहरु पूरा गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणाको अन्तिम तयारीको अवस्थामा पुगेका छौ’ उनले भने ।
‘सूचक प्राप्तिको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थितिपत्र, वडाको पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको छ’ उनले भने ‘जिल्लास्तरीय अनुगमन समितिबाट अनुगमन समेत भइसकेकाे सन्दर्भमा अभियानलाई सफल पार्न वडाका सम्पूर्ण वडावासीहरु लगायत विद्यालय, टोल विकास संस्था, नागरिक समाज, सबै सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले आ-आफ्नो स्थानबाट सक्दो साथ सहयोग दिनु भएको कारणले नै हामी घोषणाको अन्तिम चरणमा पुग्न सफल भएको हौं।’
१३ माघ आईतबार वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त, बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा कार्यक्रम नगर प्रमुख मिना कुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यतामा महेन्द्र किरण माध्यामिक विद्यालयको प्राङ्गणमा आयोजना गरिने भएकाेले अभियानलाई सभ्य र भव्य रुपमा सम्पन्न गर्नका लागि आ-आफ्नो स्थानवाट साथ, सहयोग र सहभागिता र अभियानमा ऐक्यबद्धता जनाईदिनु हुन समेत वडाध्यक्षले आग्रह गरेका छन् ।
मकवानपुर । मकवानमकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नम्बर २ स्थित ऐतिहासिक गढीमा २६२ औं विजय उत्सव मनाइएको छ । नेपाली गोरखाली सेनाले पहिलो पटक विदेशी सेनालाई पराजित गरेको दिनको स्मरण गर्दै मकवानपुरगढीमा बिहीबार विजय उत्सव मनाईएको हो ।
विदेशी फौजमाथि विजयप्राप्त गरेको खुशीयालीमा माघ १० गते विजय उत्सव मनाउने गरिन्छ । मकवानपुरगढी गाउाँपालिकाकाे आयोजनामा भएकाे विजय उत्सव कार्यक्रममा बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री बहादुर सिंह लामाले गढी मकवानपुर जिल्लामा मात्र नभई देशै भरी परिचय बनाएकाे तथा ऐतिहासिक स्थान भएकाले यसलाई प्रवर्द्ध गर्नु पर्ने बताए । ‘गढीकाे संरक्षणसँगै प्रवर्द्धन गर्दा पर्यटक बढने र आम्दानी पनि बढ्छ’ उनले भने ।
लामाले देशकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा रहेको मकवानपुरगढी दरवार क्षेत्रको संरक्षण एवम् प्रर्बद्धनका लागि मास्टर प्लान बनाउनु पर्ने बताए । गढी क्षेत्र भ्रमणकाे लागि आउने पर्यटककाे लागि इतिहासकाे जानकारी दिदैं पर्यटकलाई केही समय भुल्याउने प्रकृतिका काम गर्नुपर्ने उनले जानकारी दिए । कार्यक्रममा मकवानपुरगढी गाउपलिका भित्र उत्पादन भएका रैथाने परिकारहरुको पनि कृषि मेला प्रदर्शनी गरिएको थियो । जसमा रैथाने बालि खाद्य परिकारसंगै रैथाने परिकारको बिक्री वितरणको लागि छुट्टै स्थानको व्यवस्थापन पनि गरिएको थियो ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष दोर्जे लामा स्याङतानको सभाध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा बागमती प्रदेशका सस्कृति तथा पर्यटन मन्त्री विमल ठकुरी, प्रदेश सभा सदस्य लक्ष्मी श्रेष्ठ, मध्यपृतना हेटौंडाका निमित्त पृतनापति सुवासजंग थापा, गोरखबहादुर गणका गणपति निरन्जन धामी, गाउँपलिकाका प्रमुख प्रसासकीय अधिकृत सुदन लामिछाने, वडा अध्यक्षहरु, कार्यकापालिका सदस्य लगायतको उपस्थित रहेकाे थियाे ।
युद्ध र गढीकाे इतिहास
आज भन्दा २६१ वर्ष अघि मुगल सैनिकबाट गोर्खाली माथि गरिएको आक्रमणको पथ प्रदर्शक पराजित सेन राजा दिग्वन्धन सेन थिए। मिरकासिमसँग वार्ता मिलेपछि युद्द गर्न वंगाली सेनाको फौज सहित दिगवन्दन सेन मकवानपुरगढतर्फ लागे । राजा दिग्वन्धन सेन चुरियासम्म आएर पछि हटे । चुरिया डाँडा काटेर १८१९ पौष २७ गते मीरकासिमको फौजले हर्नामाडी चौकी आक्रमण गरे । उक्त आक्रमणमा करिब ३ हजार फौजीहरु खटाईएको थियो । यसरि आक्रमण गर्न आएको कुरा दहचोक गढीमा बसेका राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई रातारात खबर पुग्यो ।
यसैबिच गोर्खाली सेनाहरु गएर मिरकासिमको फौजमाथि ढुङगा मुढा बर्साए । कोहि क्याम्पमै र कोहि भारि बोकेर गढीतर्फ आइरहेको देखेर गोर्खालीका सेनापति नहर सिंह बस्न्यात, केहलर सिंह बस्न्यात, वंश राज पाँडे, जीव शाह, हर्कपन्त, रामकृष्ण, कुँवरको नेतृत्वमा गोर्खालीहरुले शिखरकटेरीमाथिबाट ढुङ्गा मुढा बर्साए ।
युद्द हुँदै जादा वि.स १८१९ माघ १० गते भएको अन्तिम लडाईमा मिरकासिमका नायव नवाव सेनाको हार भयो । यस युद्धमा मीरकासिमका सत्र सय जवान र गोर्खालीका ३० जना सेनाको मृत्यु भएको थियो । युद्धबाट गोर्खालीलाई ५ सय बन्दुक, २ तोप, बारुद, गोला लाभ भएको थियो । गोर्खालीहरुले बिदेशी सैनिकमाथि विजय प्राप्त गरेकोले मनोबल उच्च भएको थियो । बंगालका सेनाबाट नेपाली फौजले थुप्रै तोप, गोलीगठ्ठा तथा हातहतियार जफत गरे । यसरी जफत भएका हातहतियार जम्मा गरी पृथ्वीनारायण शाहले आधुनिक नेपालका ५ वटा सैनिक गुल्म स्थापना गरे । श्रीनाथ, कालीबक्स, सबुज, पुरानो गोरख, वर्दवाणीको स्थापना गरेर आधुनिक नेपालीसेनाको जग हाल्ने काम गरे ।
मुगललाई गोर्खालीहरुबाट पराजित गरेपश्चात राजा पृथ्वी नारायण शाहबाट मकवानपुरगढीमा पहिलो बिजय उत्सव मनाईएको थियो । सोहि दिनमा उक्त ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा माघ १० गते विजयाउत्सव मनाउने गरिन्छ । नेपाली सेनामा सेना ब्यवस्थीत यो नै पहिलो गरिएको अवसर थियो नेपाली सेनाको इतिहासमा पहिलो चोटी बनाइएका यिनै सङ्गठन रहेका थिए। साथै नेपाली सेनाले कुनै पनि विदेशी सेनासँग लडेको पनि पहिलो अवसर थियो।
ऐतिहासिकरूपमा एक प्रभावशाली राज्य थियो त्यो । पृथ्वीनारायण शाहले वि. सं. १८१९ भाद्र ९ गते भएको युद्धमा नेपालमा गाभ्नुअघि यो राज्य सेनवंशका राजाहरूले यहाँ शासन गरेको प्रमाणित इतिहास पाइन्छ । सेनवंशीको पितृथलो बंगालमा सन् १२०२ मा नदियामाथि खिलजीद्वारा आक्रमण भएपछि सेनहरुको राज्य समाप्त भयो ।१
यिनै बंगाली सेनहरु राज्य खोसिएपछि नेपालको मिथिलालगायत स्थानमा शासन गर्न थाले । तेह्रौं शताब्दीदेखि सेनहरु पाल्पा राज्यको शासकको रूपमा समेत उदाएको पाइन्छ । तीमध्ये मणि मुकुन्दसेनको पालामा १६ औं शताब्दीको अन्त्यतिर पाल्पा पश्चिम महाकाली नदी र पूर्वमा मोरङसम्म आफ्नो सार्वभौमसत्ता कायम गरेको थियो भनी इतिहासकारहरु वर्णन गर्छन् । दुर्भाग्यवश मणि मुकुन्दसेनको शेषपछि यिनका चार भाइ छोराहरूले राज्यलाई भागबन्डा गरेर लिए ।
यसरी विशाल पाल्पा राज्यको विभाजनपछि मणि मुकुन्दसेनका कनिष्ठ पुत्र लोहाङ सेन मकवानपुरका प्रथम राजा बनेको देखिन्छ । इतिहासकारहरुका अनुसार प्रथम राजाको शासनावधि विक्रमाब्दको १६१० देखि १६५१ सम्म थियो । अन्तिम राजा दिग्बन्धन सेन हुन् । दिग्बन्धन सेन मकवानपुरमाथि गोरखाको विजय भएपछि त्यसभन्दा पूर्व हरिहरपुरतिर भाग्न विवश भए ।
करिब १३२ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको मकवानपुर गढीको लम्बाइ उत्तर दक्षिण करिब ११५ मिटर र चौडाइ ३५ मिटर छ । यो क्षेत्रफलका आधारमा सबभन्दा ठूलो गढी हो भनी पुरातत्व विभागले दावी गरेको छ । यो गढी कहिले बनेको हो भन्ने प्रमाणित तथ्य अहिलेसम्म फेला परेको छैन । तर, अनुमान के गर्न सकिन्छ भने प्रथम राजा लोहाङ सेनको पालादेखि नै यो बन्न थालेको हो । लोहाङ सेनको शासनकाल वि.सं. १६१० बाट सुरु भएको पाइन्छ ।
मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले मनहरी गाउँपालिबाट भरुवा बन्दुकसहित १ जनालाई पक्राउ गरेको छ।
पक्राउ पर्नेमा मकवानपुर जिल्लाको राक्सिराङ गाउँपालिका– १ गडुवानका ५२ वर्षीय जितबहादुर थिङ रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ । मकवानपुर प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी श्यामु अर्यालका अनुसार मनहरी– ९ स्थित हरियाली सामुदायिक वनमा थिङलाई भरुवा बन्दुक काँधमा बोकी हिँडिरेहेको अवस्थामा फेला पारी पक्राउ गरिएको हो ।
इलाका प्रहरी कार्यालय मनहरीबाट खटिएको प्रहरी टोलीले थिङको साथबाट एक थान अबैध भरुवा बन्दुकसहित फलामको विभिन्न साइजको गोलाकार बेरिङ १३ थान, फलामको जस्तो देखिने विभिन्न साइजको लाम्चो आकारको वस्तु ३३ थान, बारुदजस्तो देखिने पाउडर ३०५ ग्राम, ढुंगाजस्तो देखिने वस्तु २४ थान र एक थान खुकुरी बरामद गरेको प्रवक्ता अर्यालले जानकारी दिए।
थिङलाई हातहतियार तथा खरखजनासम्बन्धी कसुरमा थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।