मकवानपुर । आर्थिक वर्ष २०७९/८९ काे बजेट संघीय संसदमा सरकारका अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले पेश गरेका छन् । १७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोडको बजेट संसदमा प्रस्तुत हुँदा यसकाे प्राथमिकताका क्षेत्रहरु समेत समेटिएका छन् ।
यस्ता छन् बजेटका प्राथमिकता
–उत्पादनमा आधारित अर्थतन्त्र
–कृषि क्षेत्रको रुपान्तरण, निजी र सहकारीको माध्यमबाट आर्थिक विकास
–औद्योगिक विकास, पूर्वाधार विकास
–पर्यटन क्षेत्रको उत्थान
–निर्यात प्रवद्र्धन र आयात प्रतिस्थापन
–धान, मकै गहुँ ३० प्रतिशत आयात न्यून गर्ने, पाँच वर्षभित्र आत्मनिर्भर गराउने
–वार्षिक ८ लाख नेपालीलाई गरिबी रेखाबाट बाहिर ल्याउने
–आर्थिक वर्ष २०७८÷७९ को बजेट वक्तव्यबाटै साना तथा पूर्वाधार सडकहरू प्रदेश र स्थानीय तहमा हस्तान्तरण गर्ने
–कृषि क्षेत्रको रुपान्तरण गरिबी निवारणका लागि आत्मनिर्भरका लागि राष्ट्रिय वर्ष मनाइने
–कृषि क्षेत्रको लागि प्रधानमन्त्रीको समन्वयमा मन्त्रीस्तरीय उच्चस्तरीय समिति बनाइने
–कृषि एम्बुलेन्सको व्यवस्था
–कृषिको न्यूनतम मूल्य निर्धारण गरिने
–कृषिका प्रत्येक वडामा कृषि विज्ञको व्यवस्था गर्ने
–३०० कृषि स्वयंसेवक तयार गरिने
–संघ प्रदेश र स्थानीय तहको सहकार्यमा बाँझो एवं खालि जग्गाको प्रयोगमा ल्याइने
–उत्कृतिहासिल गर्ने प्रत्येक तीन वटा स्थानीय तहलाई प्रतिप्रदेश पाँच करोड छुट्याइने
–कृषि कर्जाका लागि लघुवित्त मार्फत ५ खर्ब रुपैयाँ बराबरको व्यवस्था गरिने
–लघुवित्तको स्तर विकास गरि पुँजी संरचना गरी गाउँपालिका र नगरपालिकाले रु १ लाख देखि ५ लाखसम्म लगानी गर्न पाउने
–रासायनिक मलका लागि १५ अर्ब रुपैयाँ
–धान, गहुँ मकै र दुधको न्यूनतम समर्थन मूल्य तोकिने, फरक परे सोधभर्नाको व्यवस्था गरिएको, यसका लागि ४५ अर्बको व्यवस्था गरिएको
–पशुपन्छिका महामारी र रोकथामका लागि स्वदेशमै उपचार प्रणालीको विकास गरिने
–कृषि तथा पशु बीमाका लागि ८० प्रतिशत बीमा प्रिमियमको व्यवस्था, यसका लागि ७६ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–५५ अर्ब ९७ करोड कृषिका लागि
उद्योगतर्फ
–नेपाली उत्पादनको वृद्धि र रोजगारी वृद्धिका लागि ३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–आफै उत्पादन आफ्नै उपभोगको नीति
–मेसिनरी र कच्चा पदार्थको आयातमा सहुलियत
–स्टार्टप बिजनशका लागि सुरुवाती पुँजीको व्यवस्था
–युवा उद्यमी र वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकालाई च्यालेन्ज फन्डको व्यवस्था
– निजी क्षेत्रको साझेदारीमा ज्ञानमा आधारित हेटौंडा लगायत देशैभरीका विजनेश इकुभेसन आयोजनाका लागि २६ करोड रुपैयाँ
–रबर खेतीलाई प्रोत्साहन गरिने
–कर्णाली र जुम्ला हिमाली क्षेत्रलाई स्याउ उत्पादन तथा प्रशोधन केन्द्रको रुपमा विकास गरिने
–१०५ स्थानमा औद्योगिक ग्रामका लागि व्यवस्था गरिने
–दमक, मोतीपुर दैजी र नौवस्तीका लागि औद्योगिक ग्रामको विशेष क्षेत्र बनाइने
–भैरहवा,सिमरालाई विशेष आर्थिक क्षेत्रलाई पूर्ण प्रयोगमा ल्याइने,
–औद्योगिक क्षेत्रका लागि ३ करोड ७९ करोड छुट्याइएको
आयात नियन्त्रण र निर्यात प्रवद्र्धन
–कृषि उत्पादन र औद्योगिक विकास गरी आयात प्रतिस्थापन गरिने
–मित्रराष्ट चीनसँग भएको पारवहन सम्झौता अनुसार व्यापारको वृद्धि गरिने
–क्लिकर, सिमेन्ट, स्टिल लगायतका वस्तुको निर्यातमा ८ प्रतिशतसम्म अनुदान दिइने
–मुलकमा औद्योगिक विकास गर्न र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने र रोजगारी सिर्जना गर्ने मासिक १० करोड रुपैयाँ भन्दा बढी खपत गर्ने उद्योगहरुलाई २ देखि १५ प्रतिशतसम्म विद्युत महसुल छुट दिइने
–निजी क्षेत्रलाई एक सय भन्दा बढी युनिट रहनेलाई २० युनिट र विदेशी नागरिकलाई विदेशी मुद्रामा विक्री गर्न मिल्ने गरि व्यवस्था गरिने
आपूर्ति व्यवस्था
–भारतको सिलगढीदेखि झापाको चारआलिसम्म पेट्रोलियम पाइपलाइन र अमलेखगन्जदेखि लोथरसम्म पेट्रोलियम पाइपलाइन विस्तार गरिने
–घरायसी र व्यापारिक प्रयोजनका लागि वितरण हुने एलपी ग्यासको वितरण प्रणाली पुनरावलोकन गरिने
पर्यटन
प्रदेश तथा निजी क्षेत्रमा हिमाली क्षेत्रमा मनोरञ्जनात्मक र हिल स्टेशन निर्माण गरिने,
स्थानीय तहको लागत साझेदारीमा २१६ पर्यटन पूर्वाधार विकासका लागि ९० करोड रुपैयाँ विनियोजन
–ग्रेड हिमालयन कार्यक्रमका लागि ३३ करोग विनियोजन
भूमी व्यवस्थापन
–सरकारी र सामाजिक र गुठी जग्गाको नापी गरिने
–घरजग्गाको मूल्याङ्कन प्रणालीलाई एकरुपता ल्याइने
–नापजाँच र दर्ता हुन बाँकी जग्गा लाई अभिलेखिकरण गरिने
–घरजग्गा कारोबारलाई व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउन आधिकारी क्षेत्रबाट तोकिएको व्यक्ति र निकायबाट मात्र कारोबार गर्न सकिने व्यवस्था गरिने
–आगामी वर्षदेखि महानगरपालिका र उपमहानगरपालिकामा सुव्यवस्था कार्यान्वय गरी क्रमशः अन्यमा पनि कार्यान्वयनमा ल्याइने
–सहकारी क्षेत्रलाई आर्थिक विकासको आधार बनाइने
–कम्तिमा २० करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहने गरी कृषि जन्य उत्पादन उद्योग स्थापना गर्ने सहकारीलाई चुक्ता पुँजीको ५ प्रतिशत रकम उपलब्ध गराउने
– भूमी व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयलाई ७ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–राष्ट्रपति राष्ट्रिय चुरे संरक्षणका लागि २ अर्ब १७ करोड विनियोजन
–वन तथ वातावरण मन्त्रालयका लागि १३ अर्ब विनियोजन
श्रम तथा रोजगार
–संघ प्रदेश र स्थानीय तहमार्फत सीपमुलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिने,
–घरेलु, साना तथा लघु उद्योगहरुलाई रोजगारी सिर्जनाको मुख्य आधार बनाइने
–प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रमलाई परिमार्जन गर्ने, ७ अर्ब ५ करोड रुपैयाँको व्यवस्था
–पाँच लाख गरिब विपन्न नागरिकलाई १० करोडसम्मका आयोजनाहरुमा रोजगारी सरिक गराइने
–वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकालाई अनुभवका क्षेत्रमा लाग्ने गरि सहुलियतपूर्ण कर्जाको व्यवस्था गरिने
–दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्नेहरुका लागि श्रमिक र श्रमदाताकोबीचमा करार बाँधिने
–श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय अन्तर्गत ९ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ विनियोजन
स्वास्थ्य
–दिगो विकासका लक्ष्य भेट्न स्वास्थ्य क्षेत्रलाई सुधार गर्न स्वास्थ्य क्षेत्र विकास रणनीतिक कार्यक्रम २०७९ कार्यान्वयनमा ल्याइने
–आगामी वर्ष ६५५ स्थानीय तहमा निर्माणधिन स्वास्थ्य चौकीको निर्माण सम्पन्न गरिने, यस्ता आयोजनाहरुका लागि १० अर्ब रुपैयाँ विनियोजन
–पुराना तथा जीर्ण रहेका अस्पताहरुको पुनरनिर्माणका लागि बजेटको व्यवस्था
–जेष्ठ नागरिकलाई थप २० केन्द्रिय र प्रादेशिक स्थानमा विशेष उपचार केन्द्रको व्यवस्था
–सरकारी स्वास्थ्य केन्द्रहरूबाट ९८ प्रकारका औषधी निःशुल्क उपलब्ध गराइने
–मृगौला प्रत्यारोपण तथा डाइलोसिस् व्यक्तिहरु क्यान्सर पीडित र मेरुदण्ड इन्जुरीका लागि मासिक ५ हजारका दर उपलब्ध गराउन १ अर्ब रुपैयाँ विनियोजन
–मृगौला प्रत्यारोपणको निःशुल्क व्यवस्था गरिने, १० करोड
–प्रत्येक प्रादेशिक अस्पतालहरुलाई डाइलोसिस् मेसिन खरिद गर्न २० करोड रुपैयाँ
–स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका लागि ६९ अर्ब ३८ करोड विनियोजन, प्रदेशमा ६ अर्ब ३६ करोड र स्थानीय तहमा २७ अर्ब ४४ करोड छुट्याइएको
शिक्षा क्षेत्र
–युवालाई आगामी आर्थिक वर्षमा सतप्रतिशत साक्षरता बनाइने
–कमाउँदै पढ्दै कार्यक्रमलाई थप प्रयोगमा ल्याइने
–राष्ट्रिपति शैक्षिक सुधार कार्यक्रम अन्तरगत १ हजार सामुदायिक विद्यालयको सुधार गरिने, ८ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–दिवा खाजा कार्यक्रमलाई ८ कक्षासम्म विस्तार गरिने आगामी आर्थिक वर्षमा ६ कक्षासम्मलाई व्यवस्था गरिने
–सामुदायिक विद्यालय तथा शैक्षिक क्षेत्रमा इन्टरनेट तथा प्रविधिको विकासका लागि १० करोड रुपैयाँ विनियोजन
–गरिबी पिछडिएका क्षेत्रका विद्यार्थीहरुको स्तरमा सुधार गरिने
–प्राविधिक तथा व्यवसायिक शिक्षाका लागि ८ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ विनियोजन
– शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयका लागि ७० अर्ब ५ करोड, प्रदेश तर्फ ५ अर्ब ३२ करोड, स्थानीय तहमा १ खर्ब २१ अर्ब १ करोड रुपैयाँ विनियोजन
खानेपानी
–एक घर एक धारा कार्यक्रम कार्यान्वयनमा ल्याइने
–चक्रपथबाहिरका क्षेत्रमा मेलम्ची खानेपानीको पाइप विस्तारका लागि १ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–मेलम्चि खानेपानी विकास समिति र ग्रामिण खानेपानी सरसफाइ कोष विकास समिति खारेज
–काठमाडौंमा थप सिस्नेरी र ठोस्ने खानेपानीको आयात गर्न अध्ययन गरिने
–खानेपानी जलाधार क्षेत्रको अध्ययन गरिने
–१०० वटा स्थानीय तह सरसफाइ गुरुयोजना बनाइने
–विभिन्न १२ वटा सहरमा एकीकृत खानेपानी तथा सरसफाइ तथा ढल निकासीका लागि २ अर्ब ४४ करोड विनियोजन
–खानेपानी मन्त्रालयका लागि ३७ अर्ब ३५ करोड विनियोजन
युवा तथा खेलकुद
–खेलकुद पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि निजी तथा स्थानीय तहसँग सहकार्य गर्दै साहसिक खेलको विकास गरिने
–प्रदेश सरकारसँगको साझेदारीमा चितवनको गौतमवुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानको अधुरो निर्माणकार्य पुरा गरिने
–१० औं राष्ट्रिय खेलकुद कार्यक्रमलाई बजेटको व्यवस्था
–एक प्रदेश एक खेल मैदान कार्यक्रमलाई अघि बढाइने
–राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका लागि २ अर्ब ९ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–खेलाडीहरुलाई आजीवन जीवन वृद्धिको व्यवस्था
–युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयलाई २ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ विनियोजन
महिला तथा बालबालिका
–सहरी क्षेत्रमा जेष्ठ मिलन केन्द्र पार्क निर्माण गरिने
–काठमाडौंको गोठाटारमा ४५ बेडको जेष्ठ अस्पताल र १६५ जनाको वृद्ध आश्रम निर्माण
–अपाङगता भएका व्यक्तिहरुले प्रयोग गर्ने सामग्री उत्पादनमा विशेष अनुदानको व्यवस्था
–महिला, बालबालिका तथा जेष्ठ नागरिक मन्त्रालयका लागि १ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ विनियोजन
पूर्वाधार क्षेत्र
–काठमाडौं–चितवन एक घण्टामा ओहोर दोहोर गर्ने गरी द्रुत मार्गको विकास गरिने
–चितवन–रामपुर बुटवल, चितवन–रामपुर–पोखरा द्रुत मार्ग निर्माण गरिने
–२५७ किलोमिटर सडक सञ्जाल विस्तार गरिने
–मदन भण्डारी राजमार्गका लागि २ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ
–हुलाकि राजमार्गका लागि ३०० किलोमिटर र ३४ वटा पुल र ६७ पुलका लागि ६ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ विनियोजन
–पुष्पलाल सडक मार्गलाई ९ अर्ब ३३ करोड विनियोजन
–मुग्लिन–पोखरा सडक सडक स्तरउन्नती तथा विस्तारका लागि १० अर्ब रुपैयाँ विनियोजन
–नागढुंगा–सिस्ने सुरुङ्गमार्गका लागि ५ करोड २० अर्ब रुपैयाँ विनियोजन
–सिद्धबाब सुरुङमार्गको अध्ययन गरिने
–सुरुङ्ग मार्ग सम्भाव्यता अध्ययन तथा विस्तारका लागि एक अर्ब १९ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–पृथ्वी राजमार्गमा दमौलि–मादी नदीमा सिग्नेचर पुल निर्माण गरिने , रणनीति स्थानीय तहको पुल निर्माणका लागि १० अर्ब ६१ करोड र सिग्नेचर पुल निर्माणका लागि ६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–हिमाली र पहाडी क्षेत्रको ढुवानी क्षेत्रको सहजताका लागि रोपवेको सम्भाव्यता अध्ययन गरिने
–यातायातलाई विद्युतीय सवारीमा रुपान्तरण गरिने
–भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयलाई १ खर्ब ६१ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ विनियोजन
उर्जा
–निर्माणधिन १११ मेगावाटको रसुवागढी ४२.८ माथिल्लो सान्जेन तथा निजी लगानीकर्ताबाट ८६ मेगावाटको सोलु लगायतका आयोजनाहरु निर्माण गरि आर्थिक वर्षमा कुल ७१५ मेगावाट राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिने
–विद्युतीय प्रयोग बढाई पेट्रोलियम पदार्थ तथा एलपी ग्यासको उपभोग घटाइने
–जल विद्युत निर्यातको बजारको खोजि गरिने
–सिचाईको व्यवस्था
–जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालयका लागि ३३ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ विनियोजन
सूचना तथा सञ्चार
–सूचना तथा सञ्चार माध्यम हरुलाई विशेष र विश्वसनिय बनाईने
–प्रविधिको विकास गर्दै इन्टरनेटको शुल्क घटाइने
–सञ्चार माध्यमहरुलाई लोक कल्याणकारी विज्ञापन उपलब्ध गराइने, श्रमजीवी पत्रकारको दुर्घटना बीमा कार्यक्रम चलाइने
–नेपालको आफ्नै भूउपग्रहको व्यवस्था गरिने
– सूचना, सञ्चार तथा प्रविधि मन्त्रालयका लागि ८ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ विनियोजन
सहरी विकास
–भूकम्प पछिको निर्माणको निरन्तरता अन्तर्गत धरहराको बाँकी निर्माण कार्य गर्ने, ९ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ विनियोजन
–टुकुचादेखि बुढानिलकण्ठसम्मको नदिलाई सौन्दर्यीकरण गर्ने
–सहकारी विकास मन्त्रालयका लागि ३७ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ विनियोजन
बैंक तथा वित्तीय क्षेत्र र बीमा सुधार
–वाणिज्य बैंकहरुले स्थानीय तहमा एक शाखाबाट कम्तिमा ५ वटा कृषि उद्योगमा लगानी गर्नुपर्ने
–डिजिटल बैंकिङको सुधार गर्ने
–एक घर एक बीमा कार्यक्रम ल्याइने
–निक्षप बीमाको सीमा ३ लाखबाट ५ लाख पु¥याइने
–भारतबाट काम गर्ने कामदारले नेपालमा खाता खोलि रेमिट्यान्स पठाउन सकिने व्यवस्था मिलाइने
सार्वजनकि संस्थानहरू
–सार्वजनिक संस्थानहरूको पुनरसंरचना गर्ने, आवश्यकता अनुसार सुधार, परिमार्जनसँग मर्जर गर्ने
–घाटा सञ्चालित सार्वजनिक संस्थानहरुको सुधार तथा सार्वजनिक मोडलमा साझेदार कम्पनीको रुपमा विकास गरिने
–कृषि, खाद्यान्न र दुग्ध संस्थानहरुलाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहसँग साझेदारी गरि सञ्चालन गरिने
–दूरसञ्चार संस्थानहरूको निजी क्षेत्रबाट सरकारी स्वामित्वमा आउने चरणमा रहेकालाई सुधार गरि सञ्चालन गरिने
–सार्वजनिक क्षेत्रमा काम गर्ने कर्मचारीहरुमा हेटौंडामा उत्पादित कपडाको पोसाक प्रयोगमा ल्याइने
न्याय प्रशासन
–शान्ति प्रक्रियाका बाँकी काम पुरा गरिने
–संक्रमणकालिन न्याय निरुपणका लागि १ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ विनियोजन
–द्धोन्द्धोमा, राष्ट्रिय राजनीति आन्दोलनमा जनआन्दोलनमा सरिक योद्धाहरुलाई लोकतान्त्रिक सेनानीको रुपमा सम्मान गरिने
सार्वजनिक सेवा
–निजामति कर्मचारी, सेना, साउन १ गतेदेखि लागू हुने गरी १५ प्रतिशत तलब वृद्धि
–राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाका बजेट अन्यत्र रकमान्तर गर्न नपाइने
–आन्तरिक ऋणपत्र जारी गर्दा विदेशमा गएकाहरूका लागि पनि सरिक गराइने
पुँजीगत खर्चको प्रभावकारिता
–आयोजना प्रभावकारीताका लागि निर्माण कम्पनी वा पक्षले दुई सिफ्टमा काम गर्नुपर्ने
–समय समयमा आयोजनाको रिपोर्ट बुझाउनु पर्ने
–आयोजनाको कार्यान्वयन तथा प्रभावकारिताको अनुगमन हुने
–राष्ट्रि गौरव आयोजनाका सुधार ढाँचामा सुधार गरिने
–निर्माण कम्पनीहरुको वार्षिक रुपमा तेस्रो पक्षबाट मूल्याङ्कन गरिने
प्रशासनिक खर्च कटौती
–सरकारी निकायका कर्मचारी संगठन र दरबन्दीमा पुनरसंरचना गरिने
–संघीय निजामति कर्मचारीमा १० प्रतिशत दरबन्दी कटौती गरिने
–सेनामा प्रावधिक बाहेक अन्य दरबन्दी थप नगरिने
राताेपाटीकाे सहयाेगमा
मकवानपुर । सरकारले आर्थिक वर्ष २०७९/८० बजेट सार्वजनिक गरेकाे छ । संघीय संसदको संयुक्त बैठकमा आगामी आर्थिक वर्ष २०७९/८० का लागि अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले आइतबार १७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँको बजेट प्रस्तुत गरेका छन् ।
चालु आर्थिक वर्षमा १६ खर्ब ३२ अर्ब रुपैयाँ बराबरको ल्याएकाेमा संघीय सरकारका अर्थमन्त्री शर्माले आगामी आवमा चालु खर्च ७ खर्ब ५३ अर्ब ४० करोड, पुँजीगत खर्च ३ खर्ब ८० अर्ब ३८ करोड वित्तीय व्यवस्थातर्फ २ खर्ब ३० अर्ब विनियोजन रहने गरी बजेट ल्याएका हुन ।
चालु आवमा सरकारले राजस्व १२ खर्ब ४० अर्ब ११ करोड स्राेत जुटाउने लक्ष्य लिएको छ । २ खर्ब ५६ आन्तरिक ऋण उठाउने लक्ष्य लिएकाे सरकारले ५५ अर्ब ४६ करोड वैदेशिक अनुदान लिने भएकाे छ । त्यसपछि बाँकी स्रोत पूर्तिका लागि २ खर्ब ४२ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ वैदेशिक ऋण लिइने अर्थमन्त्री शर्माले संसदमा जानकारी दिएका हुन् ।
आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेटको पूर्ण पाठ हेर्नुहाेस
मकवानपुर । आइतबार दिउसो बसेको मन्त्रिपरिषदको बैठकले आर्थिक वर्ष ०७९/८० को बजेट स्वीकृत गरेको छ । प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास बालुवाटारमा बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले बजेट स्वीकृत गरेको हो ।
संबैधानिक ब्यबस्था अनुसार सरकारले जेठ १५ गते बजेट ल्याउनु पर्ने हुन्छ । आजै संसद्को दुवै सदनका संयुक्त बैठकमा बजेट प्रस्तुत गरिँदै छ । अपराह्न ४ बजे बस्ने संसद् बैठकमा अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले बजेट प्रस्तुत गर्ने कार्यतालिका रहेको छ ।
यसअघि हिजो शनिबार बसेको संसद बैठकबाट सरकारको नीती तथा कार्यक्रम पारित गरेको थियो ।
सुभाषचन्द्र पौडेल ‘भीमफेदीया’
हामीले पढेको स्कूल भीमफेदीको महेन्द्र माध्यमिक विद्यालय मकवानपुर जिल्लाकै पहिलो सरकारी विद्यालय हो। वि.सं. २००४ सालमा स्थापित यस विद्यालय हाल आएर उच्च माध्यमिकको रूपमा परिणत भइसकेको छ । भीमफेदी निवासी जनताका छोराछोरी मात्र नभइ यस विद्यालयमा भीमफेदी वरिपरिका गाउँ लगायत शहरका केटाकेटीहरुले समेत यसै स्कूलबाट शिक्षा आर्जन गर्ने गर्दथे । भीमफेदीसँग जोडिएका गाउँहरु जस्तै सुपिङ्ग, दम्की, दमार, जुरिखेत,गढी र देउरालीका निवासीहरु पनि आफ्ना छोराछोरीलाई पढ्नका लागि भीमफेदी स्थित महेन्द्र हाइ स्कूलमा पठाउने गर्दथे। साथै भैँसेदेखि, चुनिया नामटार, भैँसीखानी, हेटौँडा, बुढीचौरका विद्यार्थीहरु समेतले शिक्षा आर्जन गर्ने मुख्य थलो बनेको थियो भीमफेदीको पहिलो तथा एक मात्र सरकारी हाइ स्कूल महेन्द्र माध्यमिक विद्यालय।
अन्य ठाउँहरुमा पनि स्कूल भए पनि पाँच कक्षासम्म पढाइ हुने गर्थ्यो। छ कक्षादेखि दश कक्षासम्म पढ्नको लागि भीमफेदीमै आउनु पर्ने हुन्थ्यो । धेरै वर्षपछि मात्र हेटौँडामा दश कक्षासम्म पढाइ हुने भएपछि त्यस क्षेत्रका विद्यार्थीलाई भीमफेदीसम्म धाउनु परेन । भीमफेदी वरपरबाट आउने विद्यार्थीहरुका लागि स्कूल परिसरभित्र नै छात्रावासको सुविधा थियो । स्कूल भवन अगाडि लस्करै कोठाहरु बनाइएका थिए।त्यस बाहेक स्कूल भवनको दक्षिणतिर एउटा अर्को दुई तल्ले भवन थियो । स्कूल भवनको ठीक पछिल्तिर खेतीयोग्य खाली जमीन र लहरै तीन चार वटा शौचालय थियो भने स्कूल भवनको तीनतर्फ छात्रावास र उत्तरतर्फ पिउने पानीको धारा थियो ।
स्कूल भवन र छात्रावास अगाडिको फराकिलो ठाउँमा हामी सामूहिक राष्ट्रिय गान तथा सरस्वती वन्दनाका लागि भेला हुने गर्दथ्यौँ । त्यहीँ हाम्रो पहिलो हाजिरी पनि लिइन्थ्यो । त्यही प्राङ्गणमा हामी खेलकूद पनि गर्दथ्यौँ । भीमफेदीको स्वच्छ हावापानी र स्वस्थ्य वातावरणमा पढ्न पाउँदा सबै विद्यार्थी दङ्ग पर्दथे । छात्रावासमा बस्ने गरेका आफ्ना साथीहरु आफैँले पकाएर खाने गरेको र मन लगाएर पढ्ने गरेको देख्दा हामी भीमफेदीका रैथानेहरुलाई पनि त्यसै गरी छात्रावासमा बस्न पाए हुन्थ्यो भनेर रहर लाग्दथ्यो । एउटा कोठामा कम्तिमा पनि दुई जनाको दरले विद्यार्थीहरु बसेका हुन्थे । छात्रावासमा नअटेकाहरुले बजारमा छुट्टै डेरा लिएर पनि बस्ने गर्दथे । स्कूलको पढाइको गुणस्तर ज्यादै राम्रो भएकोले पनि भीमफेदीमा पढ्नेहरुको आकर्षण थियो।
स्कूलका प्रायः जसो शिक्षक भारतीय वा तराई मूलका हुने गर्दथे भने पहाडका शिक्षहरु पनि एकसेएक विद्वान र अनुभवी हुने गर्दथे । भीमफेदी शैक्षिक क्षेत्रको लागि एउटा उदाहरणीय स्थलको रुपमा लिने गरिन्थ्यो । भीमफेदीको महेन्द्र हाइ स्कूलमा पढेका व्यक्तिहरु तत्कालीन श्री ५ को सरकारको उच्च पदमा समेत पुगेका छन् भने कोही डाक्टर कोही इन्जिनियर कोही हवाई जहाजका प्राविधिक समेत बनेका छन् । भीमफेदीको स्कूलबाट उत्पादित धेरै जसो व्यक्तिहरु आ–आफ्नो क्षेत्रमा सुविख्यात छन्। कोही स्कूलका शिक्षक कोही कलेजका प्राध्यापक बनेका छन् भने कोही बैंक म्यानेजर त कोही सरकारी कार्यालयका प्रमुख त कोही सफल व्यापार व्यवसायी एवम् कोही ठूला तथा नामी ठेकेदार समेत बन्न सकेका छन्। लेखक कवि,न्यायाधिश तथा राजदूत समेत बनेका छन् भीमफेदी निवासी र भीमफेदीमा पढ्नेहरू।
हामीले पढ्ने बेलासम्म स्कूलको कुनै खास पोशाक थिएन । गच्छे अनुसारको लुगामा विद्यार्थी पढ्न आउने गर्दथे । हुनेखानेले राम्रो लुगा र जुत्ता लगाएर आउने गर्दथे भने नहुनेहरूले साधारण कपडा र चप्पल लगाएर आउने गर्दथे । नहुनेहरु खाली खुट्टामा समेत आउने गर्दथे तर पढाइ सबैको लागि बराबरी हुने गर्थ्यो । सानो ठूलो वा गरीब धनी भनेर भेदभाव हुँदैनथ्यो । सबै खालका विद्यार्थीका लागि सरस्वतीको मन्दिर मानिने स्कूलको ढोका सधैँ खुला रहन्थ्यो ।
भीमफेदीको स्कूललाई अब्बल तथा विद्यार्थीहरूलाई योग्य बनाउनुमा स्कूलका तत्कालीन शिक्षक तथा शिक्षिकाहरू तथा स्कूल सञ्चालक समितिको ठूलो हात रहेको पाइन्छ । त्यस बेलाका शिक्षकहरूमा टंकनाथ पराजुली, धर्मनाथ सुवेदी, नरकान्त मिश्र,रघुनाथ, शोभाकान्त, चन्द्रकान्त ओझा, रूकमाङ्गत ज्ञवाली, शोभा श्रेष्ठ, सुनकेशरी ताम्राकार, उत्तरा श्रेष्ठ तथा प्रधानाध्यापकहरु डम्बरध्वज थापा,के.बी. श्रेष्ठ, प्रेमबहादुर श्रेष्ठ, धनलाल श्रेष्ठ, केशव मूल्मीको प्रमुख योगदान रहेको देखिन्छ।
आफू पढेको सोही स्कूलमा यस लेखकले पनि झण्डै तीन वर्षजति शिक्षक बनेर पढाउने सुवर्ण अवसर प्राप्त गरेको थियो।त्यतिखेरका शिक्षक शिक्षिकाहरूमा धनलाल श्रेष्ठ, केशवनारायण मूल्मी, चन्द्रेश्वर,रामचन्द्र सिंह, तुल्सी थापा, वनमाली सुवेदी, अर्जुन बिंडारी, म सुभाष, हनुमानसिंह लामा, चिनीहेरा शाक्य, गङ्गा मूल्मी, सविता जोशी, अम्बिका शर्मा, मदन मानन्धर, उमा प्रधान र सानुमैँया दली थियौ। धनलाल श्रेष्ठ प्रधानाध्यापक हुँदा मैले स्कूलको शिक्षकमा प्रवेश गरेको थिएँ भने केशवनारायण मूल्मी प्रधानाध्यापक हुँदा समेत मैले स्कूलमा पढाउने काम गरेँ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक भीमफेदी शाखाबाट मलाई बैंकमा काम गर्ने प्रस्ताव आएपछि मात्र मैले स्कूलको शिक्षण पेशा छाडेर बैंकिङ्ग क्षेत्रमा लागेको हुँ । मैले पढेको र मैले पढाएको स्कूल श्री महेन्द्र हाइ स्कूलको शैक्षिक गुणस्तर र अनुशासन सायद अद्यापि कायम रहेको छ।

जुत्ताको पहिचान
हामी निम्न मध्यम वर्गीय परिवारका थियौँ । साधारण भए पनि एक जोर स्कूल जाने लुगा हुने गर्दथ्यो भने अरू एक दुई जोर लुगा र साधारण जुत्ता । हाम्रो आफ्नै घरभन्दा माथि जग्गामा गुण्टे सार्कीको घर थियो । गुण्टे र उनको एक मात्र छोरो सीतारामले भनेजस्तो राम्रो तथा गुणस्तरीय छालाको जुत्ता सिलाउने गर्दथे । वीरगंजमा र भारतको सीमावर्ती शहर रक्सौलमा बाटा कम्पनीको जुत्ता पाइन्थ्यो। बाटाको जुत्ता र आफ्नै स्वदेशमा बनेको बाँसवारी छाला जुत्ता कारखानाको छालाको जुत्ता लगाउने हैसियत नभए पनि गुण्टे र सीतारामले सिलाएको छालाको जुत्तालाई सबैले मन पराउँथे।
सीताराम र गुण्टेको कुरा गर्दा एउटा कुराको सम्झना आउँछ । ती दुबै बाबु छोरा रक्सी पिउनमा ज्यादै अम्मली थिए।बिहान सबेरैदेखि रक्सी पिएर काम गर्न बस्थे । गुण्टेले रक्सी नपिइकन काम नै गर्न सक्दैनथे । स्टिलको गिलासमा टन्न रक्सी हालेर दुई गिलास नतन्काइकन उनको कामेको हात रोकिन्नथ्यो। शुरूको एक गिलास रक्सीमा आधाभन्दा बढी त पोखिएर खेर जान्थ्यो । दुई तीन गिलास रक्सी पेटभित्र पसेपछि मात्र उनको हात काम्न छाडेर काम गर्न सक्ने हुन्थे । दिनभरिमा बाबु छोराले तीन चार पटक रक्सी पिउने गर्थे । जति नै रक्सी पिएर मात्तिए पनि जुत्ता सिउने काम भने राम्रोसँग गर्ने गर्थे । ती बाबु छोराले सिलाएको जुत्ता र मर्मत गरेको जुत्ता चप्पल आदि सबै टिकाउ हुनेगर्थ्यो । रक्सीले मात्तिएर कसैलाई गाली गलौज गर्ने र हानी नोक्सानी हुने काम कहिल्यै गरेनन् । बरू दुबै बाबु छोराको हाँसो मजाक गर्ने बानी थियो । गाउँभरका मान्छेलाई रिझाएर राखेका थिए । उनीहरू बस्ने घर छुट्टै थियो दम्की भन्ने ठाउँमा । बिहान सबेरैदेखि रातको अबेरसम्म चाहिँ हाम्रै घरभन्दा माथिको घरमा जुत्ता सिलाइ र मर्मतको काम गर्थे । वर्षा याममा खहरे खोला बढेको बेलामा मात्र बजारको घरमा बस्ने गर्दथे भने अरू बेला आफ्नो परिवारसँग दम्कीमै बस्ने गर्दथे ।
एक पटक दशैँको लागि नयाँ जुत्ता सिलाउन भनेर मेरो बुबाले गुण्टेलाई नगद ५ सय दिनुभयो । त्यो नगद रकम लिएर उ भीमफेदीबाट कुलेखानी मार्खु तथा चितलाङ्ग हुँदै चन्द्रागिरी डाँडो काटेर पैदल काठमाडौं गए । थानकोटमा भैँसीको काँचो छाला पाइन्छ भनेर । तीन चार दिन बसेर उनले ट्यानिङ्ग गरेको कालो चिल्लो मुलायम भैँसीको छाला ल्याएपछि हामी तीन भाइ छोरा र बुबाको लागि गुण्टे र उनको छोरा सीतारामले एकैनासको जुत्ता सिलाइ दिए झण्डै एक महिना लगाएर। जुत्ता ज्यादै आकर्षक, बलियो, आरामदायी बन्यो । दशैँमा नयाँ जुत्ता लगाउनु पाएर हामी तीनै जना दाजुभाइ मक्ख भयौँ । ५ सयमा हाम्रो लागि चार जोर जुत्ता बनाएर पनि अरु धेरै जोर जुत्ता सिलाएर गुण्टे र सीतारामले बाँकी पैसाले धेरै दिन चलाए । यो प्रसङ्ग सायद वि.सं.२०२७ सालतिरको हो।
दशैँपछि पनि हामीले त्यही जुत्ता लगाएर स्कूल जान थाल्यौँ । नयाँ जुत्तामा सबै साथी भाइको आँखा नपर्ने कुरै भएन । कहाँ किनेको भनेर सोध्दा हाम्रो छिमेकी गुण्टे र सीताराम दाइले सिलाएको नयाँ जुत्ता भनेर हामी पनि गर्वका साथ भन्ने गर्थ्यौँ। गुण्टे र सीतारामलाई हाम्रो परिवारले कहिल्यै पनि दलित भनेर हेप्ने गरेनौँ । बरू दुबै बाबु छोरालाई दाइ भनेर नै सम्बोधन गर्थ्यौँ । गाउँ घरका अरू दलित जातिका कसैलाई पनि तँ र तिमी भनेर बोलाउँदैनथ्यौँ । बरू नाम काटेर दाइ भन्ने गर्थ्यौँ ।
गुण्टे र सीतारामको शिल्प हाम्रो छालाको जुत्ता सबैको नजरमा चढेछ । सबैले मन पराएपछि अरूहरूले पनि अर्डर दिएर बनाउन थाले । त्यसपछि अर्को वर्षको कुरा हो। एक आइतवारका दिन देउराली निवासी मित्र दूतबहादुर थापाले मलाई कक्षामा भेट हुनासाथ तेरो घरमा काम गर्ने कोही छ भनेर सोधे । मैले हो एक जना सहयोगी दाइ छ गाईको स्याहार सुसार गर्ने घाँस काट्ने र घरायसी काम गर्ने एउटा छ भनेपछि साथीले फेरि उसको नाम सोधे । उसको नाम बलराम क्षेत्री हो मैले भनेँ।हिजो शनिवारका दिन ऊ कहाँ थियो उनले फेरि सोधे । मैले दिदीको घर चितलाङ्ग गएको थियो भनेर जवाफ दिएपछि बल्ल अब ढुक्क भइयो त्यो केटो चोर हैन भनेर उनले एकै सासमा भने । मैले उनको कुरा बुझ्न सकिनँ।
मेरो साथी दूतबहादुर थापाले पूरा कहानी अर्थ्याउनु थाले । कुरा के भएको रहेछ भने बलरामले मेरो माहिलो दाजुको छालाको जुत्ता लगाएर डोकोभरि पसलका सामानहरु बोकेर दिदीको घरतर्फ लागेको रहेछ । चित्लाङ्गमा भेँडा गोठ भन्ने ठाउँनेर भिनाजुको आफ्नै घरमा पसल थियो । भिनाजुहरु बस्ने घर चाहिँ पारिपट्टि थियो । भिनाजुको पसलको लागि चाहिने चिनी, चिया पत्ति, नून, साबुन, चुरोट आदि भीमफेदी बजारबाट बुबाले किनेर पठाइ दिनु हुन्थ्यो । चित्लाङ्गबाट भिनाजुले आलु,लप्सी,अन्य मोसमी तरकारीहरु पठाइ दिनु हुन्थ्यो हाम्रो लागि । भिनाजुले भीमफेदीबाट पठाएका सामानहरुको पैसा भारी बोकेर लैजाने व्यक्तिकै हातबाट पठाउने गर्नु हुन्थ्यो। यो पटक पनि त्यसै गरी सामनहरु पठाउनु भएको थियो बुबाले बलरामलाई भारी बोक्न लगाएर।
चित्लाङ्ग जाँदा आउँदा हामी देउराली भन्ने ठाउँमा केही बेर आराम गर्न बस्ने गर्दथ्यौँ । देउरालीमा हाम्रै स्कूलमा पढ्ने साथीहरु दूत बहादुर,गुण बहादुर थापा नाम गरेकाहरु र उनीहरुको दिदीको एउटा चिया पसल थियो। त्यही चिया पसलमा बसेर चिया नास्ता खाएर सुस्ताएपछि मात्र हामी पुनःहिँड्ने गर्दथ्यौँ । त्यो दिन बलराम पनि सोही पसल अगाडि डोको बिसाएर चिया पिउन लाग्दा हाम्रो साथी दूतबहादुरले बलरामको खुट्टामा मेरो माहिलो दाजुको जुत्ता देखेर उनलाई शङ्का लागेछ । अनि उनले बलरामलाई केर्न थालेछन् । दाइलाई सानो भएर यो जुत्ता मलाई लगाउन दिनु भएको हो भनेर बलरामले भने पनि साथीले विश्वास नगरेर डोको समेत खानतलासी लिन थालेछन् । धन्य, बलरामले आफ्नो गोजीबाट बुबाले भिनाजुलाई लेख्नु भएको चिठी देखाउन भ्याएछ र चिठीको ब्यहोरा पढेपछि मेरो साथी दूतबहादुर थापाले सबै कुरा बुझेछन्। मनमा अझै शङ्का लागे पनि बलरामलाई चित्लाङ्ग जान दिएछन् ।
दूतबहादुर साथीको आफ्नै दाजु एकबहादुर थापा प्रहरी सेवामा कार्यरत थिए। त्यही भएर पनि बलराम डराएको रहेछ कतै चोर ठानेर थुनी देलान् भनेर। बलराम आइतवार नै भीमफेदी फर्किनु पर्ने थियो । आइतवार स्कूल पुगेपछि हामीलाई सोधेपछि मात्र बलराम चोर हो या हैन भनेर थाहा हुन्छ। ल जा तँ अहिलेलाई छाडिदिएको छु भनेर बलरामको सातो लिएका रहेछन् साथी दूतबहादुरले । बिचरो बलराम डरले थुरथुर भइ चित्लाङ्गबाट फर्कदा चिया खान देउरालीमा नरोकिएर देउरालीबाट एकै सासमा दौडिएर भीमफेदी आइपुगेछ ।
हामी स्कूलमै थियौँ । बलराम हाम्रो घरको एउटा सदस्य हो भन्ने थाहा पाएपछि मात्र साथीले चितलाङ्ग जाँदा आउँदा रोक लगाएनन् र बलराम पनि ढुक्क भएर चिया नास्ता खान दिदीको पसलमा छिर्न थाल्यो । एक जोर जुत्ताले कमालको काम गर्यो।धन्य हाम्रा शुभचिन्तक साथीहरु। ती सबै साथीहरु प्रहरी सेवामै प्रवेश गरी अवकाश समेत भइसके। यो लेखक नेपाल बैंक लिमिटेड, हेटौँडामा कार्यरत रहँदा साथीहरु आफ्नै शाखामा पेन्सन थाप्न आउँदा भेटघाट हुने गर्थ्यो । हामी पुरानो कुरा सम्झिएर हाँस्ने गर्थ्यौँ । अझै पनि केही साथीहरु सम्पर्कमा छन् । एकबहादुर दाइको सुपुत्र टक्कर थापासँग सामाजिक सञ्जालमा भेट भइराख्छ। टक्कर थापा पनि मेरा मित्र हुन् । कतिपय पात्रहरु अहिले यस धरतीमा छैनन् । एक जोर साधारण जुत्ताको पहिचानले हाम्रो विगतलाई भने सधैँभरि ताजा गराइरहन्छ। लेखकको फेसबुकबालबाट लिइएकाे
मकवानपुर । संघीय सरकारले आज अपरान्ह ४ बजे बजेट सार्वजनिक गर्दैछ । संघीय संसदको दुबै सदनको संयुक्त बैठकमा आर्थिक बर्ष २०७९/०८० को बजेट प्रस्तुत गरिने भएको हो । नेपाल सरकारले जेठ १५ गते बजेट सार्बजनिक गर्नु पर्ने संवैधानिक ब्यबस्था रहेको छ ।
यस्तै प्रतिनिधिसभाको शनिबारको बैठकले सरकारको आगामी आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रम बहुमतले पारित गरेको छ । सभामुख अग्निप्रसाद सापकोटाले सरकारको नीति तथा कार्यक्रम बहुमतले पारित भएको घोषणा गरे ।
जेठ १० गते राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले सरकारको आगामी आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रम सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठकमा प्रस्तुत गरेकी थिइन ।
नीति तथा कार्यक्रम सम्बन्धमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले सांसदहरूले उठाएको जिज्ञासाको जवाफ दिएका थिए । त्यस्तै, नीति तथा कार्यक्रममाथि सांसदहरूले राखेको संशोधन प्रस्ताव बहुमतले अस्वीकृत गरेको थियो ।
गठबन्धन सरकारका तर्फबाट आर्थिक विकास, कृषि, पर्यटन, उद्योग, ऊर्जा लगायतका क्षेत्रको विकासलाई केन्द्रमा राखेर आगामी आवको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत भएको थियो । राष्ट्रियसभाको शुक्रबारको बैठकले सरकारको नीति तथा कार्यक्रम पारित गरेको थियो ।
सरकारले स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भएको तथा अर्थतन्त्रमा बाह्य चाप परिरहेको सन्दर्भमा सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत भएको हो । यसै वर्ष सङ्घीय संसद् सदस्यको निर्वाचन तथा प्रदेशसभाको निर्वाचनसमेत सम्पन्न गर्नुपर्ने सन्दर्भमा सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत भएको छ ।
त्यसअघि सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठक अपराह्न ४ बजेका लागि बोलाइएको छ । सो बैठकमा बजेट प्रस्तुत गर्ने कार्यसूची तय भएको छ ।
त्यसपछी प्रतिनिधिसभाको बैठक आइतबार साँझ ६ बजे बस्नेछ । उक्त बैठकमा सरकारले ल्याएको बजेटमा छलफल हुने तथा पारित गरिने छ ।
