साहित्यकाे लघुकथा विधामा कलम चलाउनु हुने लघुकथाकार राजु क्षेत्री अपुराेका ४ वटा लघुकथा कृति प्रकाशन भएकाे छ । क्षेत्रीसँग मिसन टुडे पत्रिका बाँकेले लिएकाे अन्तर्वार्ता हामीले यहाँ राख्ने जमर्काे गरेका छाैं ।
लघुकथालाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ? लघुकथा के हो ? के होइन ?
एउटा निश्चित मूल्य र मान्यताको परिधी भित्र रहि सरल र सटिक ढङ्गबाट माला उनेर कौतुहलता प्रदान गर्दै आकर्षक समापन गरिएको लघुत्तम आकारको त्यो कथा जसले पाठकको मन र मस्तिष्कमा तरङ्ग पैदा गरोस् । त्यसलाई हामी लघुकथा भन्न सक्छौँ ।
लघुकथा आफैमा आख्यानको स्वतन्त्र प्रविधा हो । लघुकथा उपन्यास कथाको छोटो सारांश होइन ,न छोटो कथाको रुप नै हो। यसको संरचना छोटो भएपनि यसले दिने सन्देश प्रवाहमा निकै गहनता हुन्छ।
राम्रो लघुकथा हुनलाई के कस्ता कुराहरु हुन जरुरी छ ? लघुकथाको संरचना गर्दा छुटाउनै नहुने कुराहरू के के हुन् ?
जसरी एउटा सिल्पीको हातमा कुरुस र धागो पर्छ। उसले स्वेटर राम्रो बनाउँछ । त्यस्तै लेखनमा पनि कलापक्ष र सिल्पको आवश्यक पर्दछ। कमजोर लाग्ने विषयबस्तुलाई पनि लेखन कलाले सिँगारियो भने त्यो रचना राम्रो बन्न सक्छ। राम्रो बिषयबस्तु हुँदाहुदै पनि सिगार्न सकिएन भने त्यो कमजोर बन्न पुग्छ।भनाईको तात्पर्य लेखकमा लघुकथा बुन्न सक्ने गुणको खुबी हुनुपर्दछ।
लघुकथा लेख्दा मुख्य तवरले घटना , पात्र , द्वन्द , कथ्य , र दृष्टिबिन्दुलाई ख्याल राखेर लेखिनुपर्छ।
कथा र लघुकथा बीचको अन्तरसम्बन्ध कस्तो छ ? आकारमा छोटा कथालाई लघुकथा भन्न पाइन्छ कि पाइदैन ?
आख्यानमा उपन्यासलाई फुटबल मैदान, कथालाई भलिबल मैदान भनेजस्तै लघुकथालाई चेसबोर्ड को रुपमा लिन सकिन्छ।हुन त यी तिनै खेलहरू हुन् तर खेल्ने तरिका चाहिँ फरक फरक हुन्छन् । जहाँ सम्म लामो कथाको प्रसङ्ग छ।कथामा संक्षेपिकरण हुँदैन तर लघुकथामा संक्षेपिकरणको आवश्यकता हुन्छ। साथै कथामा उत्तर लेखकले बुझाउने गरि समापन गरेको हुन्छ भने लघुकथामा पाठकले नै उत्तर खोज्ने गरि लेखिन्छ।उत्तर प्राप्ती पछि पाठक सोच्न , घोत्लिन , मुस्कुराउन , आक्रोश पैदा गर्न वाध्य हुन्छ। छोटो लेखिदैमा मात्रै लघुकथा हुँदैन।
अग्रेजी साहित्यमा प्रयोग गरिने “सर्ट स्टोरी” नै नेपाली साहित्यको लघुकथा हो ? कि केही भिन्नता छ ?
मेरो बिचारमा भारतलाई इन्डिया , हिन्दुस्तान, बेलायतलाई ब्रीटेन , इङ्ल्यान्ड भनेर चिनिन्छ। त्यस्तै अङ्ग्रेजीमा सर्ट स्टोरी , माइक्रो स्टोरी नेपालीमा लघुकथा भनेको एउटै कुरा हो। यी सबै को लक्ष्य र उद्देश्य एउटै हो । मुख्य कुरा लघुकथामा आउनुपर्ने तत्व आयो वा आएन त्यो मुख्य कुरा हो। आएन भने त्यो लामो कथाको छोटो रुप हो भन्ने बुझ्नु पर्दछ।
लघुकथामा चार चार ओटा कृतिहरू प्रकाशित गरिसक्नु भएको छ । लघुकथाले कसरी लोभ्यायो ? लघुकथाको पछिल्लो गतिविधिलाई कसरी हेर्नू भएको छ ?
थोरै समयमा पढ्न सकिने , थोरैमा धेरै कुरा बुझिने , समाजमा भएका बिकृती , बिसंगती , राजनैतिक बेथिती माथी चोटिलो प्रहार गर्न सकिने माध्यम भएकै कारणले पनि म लघुकथा लेखनमा आकर्षित हुन पुगेको हुँ । लघुकथा लेखेर मात्रै हुदैन असल पाठक पनि बनाउनु पर्छ , लघुकथा गाउँ गाउँ बस्ती बस्ती सम्म पुग्नु पर्छ भन्ने अभिप्रायका साथ हामी हाम्रो लघुकथा पाठशाला पेज मार्फत अगाडी बढिरहेका छौँ । हाम्रा कतिपय गतिविधिहरूलाई अरु पेजहरूले पनि पछ्याउदै गइरहेका छन् । यो सुखद पाटो मान्न सकिन्छ। हामीले सप्ताहमा सातै दिन लाइभ वाचन गर्दै आइरहेका छौ भने हाम्रा कार्यक्रममा , समाचार वाचन,फर्माइस कार्यक्रम , लघुकथाका कृतिकारलाई लाइभ मै ल्याएर चिनाउने अभियान , हाम्रै टिमको परिकल्पना हो । हामीले लघुकथा गानको निर्माण समेत गरि गीत सङ्गीत मार्फत पाठकलाई थप आकर्षक बनाउँदै आइरहेका पनि छौं । यसको अतिरिक्त समीक्षा , सम्पादन , पुस्तक प्रकाशन प्रशिक्षण कार्य पनि चलाउँदै आइरहेका छौँ । हाम्रो पेजले छुट्टै तरङ्ग ल्याइदिएको छ र हाम्रो टिम लघुकथाको बिकास बिस्तारमा दत्तचित्त भएर लागेको छ। हामीले आ आफ्नो कार्य बिभाजन गरेर लघुकथालाई अझ स्थापित र उचाईमा पुर्याउने कार्य गर्दै आइरहेका छौँ ।
प्रसिद्ध कवि तथा आख्यानकार भूपिन सम्मानित भएका छन् । अनेसास सर्वोत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार- २०२१ बाट भूपिनलाई सम्मान गरिएको हो ।
काठमाडौंमा शुक्रबार आयोजित कार्यक्रममा भूपिनले आफ्नो पछिल्लो पुस्तक ‘मैदारो’ उपन्यासका लागि २ हजार १ सय अमेरिकी डलर नगद पुरस्कार, प्रमाणपत्र र अनेसासको आजीवन सदस्यताको प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास)ले प्रत्येक दुई वर्षमा प्रदान गर्दै आएको ‘अनेसास सर्वोत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार’ प्रदान गर्ने क्रममा चितवनका स्रष्टा भूपिनलाई पुरस्कार प्रदान गरेको हो ।
अनेसासले सन् २००३ देखि हरेक दुई-दुई वर्षमा प्रदान गर्दै आएको यो पुरस्कार कोभिडको महामारीका कारण यसअघि जुमका माध्यमबाट कार्यक्रम आयोजना गरी प्रदान गरिएको थियो । यसपटक भने भौतिकरूपमा कार्यक्रमको आयोजना गरि पुरस्कार प्रदान गरिएको अनेसास केन्द्रीय समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेल माइलाले जानकारी दिए ।
नेपाल नाट्य तथा सङ्गीत प्रतिष्ठानका कुलपति रायन श्रेष्ठको प्रमुख आतिथ्यतामा काठमाडौँस्थित नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजित एक कार्यक्रमका बिच ‘अनेसास सर्वोत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार’ कुल ११ स्रष्टाहरूलाई वितरण गरिएको हो ।
यसै गरी`माधव घिमिरे सर्वोत्कृष्ट काव्य पुरस्कार-२०२१´ प्राप्त कृतिहरु ‘आमा किरणहरुको छालमा’ कवितासङ्ग्रहकी लेखक गीता कार्की र ‘वीर्य जमिन’ कवितासङ्ग्रहकी लेखक बादल चाम्लिङलाई जनही १ हजार अमेरिकी डलर तथा प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको छ । त्यस्तै ‘अनेसास होमनाथ सुवेदी सर्वोत्कृष्ट डायस्पोरा वाङ्मय पुरस्कार’ प्राप्त ‘वासदेखि पुनर्वाससम्म’ कृतिका लेखक डा. लक्ष्मीनारायण ढकाललाई ११ सय अमेरिकी डलर नगद राशिको पुरस्कार प्रदान गरिएको छ ।
त्यस्तै, कार्यक्रममा ‘अनेसास दिल–लीला बस्नेत सर्वोत्कृष्ट डायस्पोरा पुस्तक पुरस्कार प्राप्त कृति ‘लेखककी छोरी’ कथासङ्ग्रहका लागि भुटानमा जन्मेर हाल अमेरिकाको पेन्सिलभेनिया बसोबास गर्दै आएका जेएन दाहाललाई १ हजार १ सय अमेरिकी डलर नगद पुरस्कार प्रदान गरिएको छ । अनेसास श्याम–इन्दिरा कार्की सर्वोत्कृष्ट निबन्ध पुरस्कार प्राप्त कृति ‘पत्थरको देवता’ निबन्धसङ्ग्रहका लेखक विद्याप्रसाद घिमिरेलाई एक हजार अमेरिकी डलर नगद पुरस्कार तथा प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरिएको छ ।
यसैगरी ‘अनेसास पदम विश्वकर्मा सर्वोत्कृष्ट कथा पुरस्कार’ प्राप्त कृति ‘मरीचिका’का लेखक महेश थापालाई एक हजार अमेरिकी डलर राशिका साथमा प्रमाणपत्र हस्तान्तर गरिएको छ भने ‘अनेसास प्रा. डिल्लीराम तिम्सिना सर्वोत्कृष्ट उपन्यास पुरस्कार २०२१’ बाट पुरस्कृत कृति ‘निर्वेद’का लेखक शैलेन्द्र अधिकारीलाई एक हजार अमेरिकी डलरका साथमा प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको छ ।
यस्तै,‘अनेसास सीता शर्मा सर्वोत्कृष्ट समालोचना-संस्कृति पुरस्कार २०२१’ बाट पुरस्कृत साँस्कृतिक खोजकर्ताद्वय डा. गोविन्द आचार्य तथा अशोक थारुलाई संयुक्त रुपमा अमेरिकी डलर एक हजार नगदका साथमा प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरिएको छ भने अनेसास लक्ष्मण सत्याल सर्वोत्कृष्ट गीत-गजल-हाइकु-मुक्तक पुरस्कारबाट पुरस्कृत टीका आत्रेय पौडेललाई ५ सय अमेरिकी डलरका साथमा प्रमाणपत्र वितरण गरिएको छ ।
अनेसास सर्वोत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार अनेसासका ट्रस्टीहरुको सदस्यता शुल्कको बैङ्क ब्याजबाट हरेक दुई वर्षमा प्रदान गरिन्छ । यस पुरस्कारको राशि १ हजार ५ सय अमेरिकी डलर रहेकामा सन् २०१९ मा २ हजार डलर र यस वर्ष २ हजार एक सय डलर हुने गरी पुरस्कार समितिका अध्यक्ष प्रा.डा. गोपी उप्रेतीले थप रकम सौजन्य गरेका हुन् । राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेको निधनको लगत्तै अनेसासले सन् २०२१ देखि प्रदान गर्ने गरी घोषणा गरेको माधव घिमिरे सर्वोत्कृष्ट काव्यपुरस्कारको राशिका प्रायोजक बिओटीका अध्यक्ष गीता खत्री तथा ट्रस्टी डा. चूडामणि खनाल हुन् ।
यसैगरी अनेसासका संस्थापक होमनाथ सुवेदीको सम्मानमा सन् २०२१ देखि सञ्चालन गर्न थालिएको अनेसास होमनाथ सुवेदी सर्वोत्कृष्ट डायस्पोरा वाङ्मय पुरस्कारको सौजन्यकर्ता अनेसास बोर्ड अफ ट्रस्टिजका सल्लाहकार रोहिणी शर्मा हुन् । अनेसास दिल–लीला बस्नेत सर्वोत्कृष्ट डायस्पोरा पुस्तक पुरस्कार सन् २०१९ देखि प्रदान गर्न थालिएको हो । यसको सौजन्यकर्ता अनेसासका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष एवं ट्रस्टी जापान निवासी डा. कुमार बस्नेत हुन् । प्रवासमा रहेका नेपाली सर्जकलाई नेपाली साहित्यलेखनमा अभिप्रेरित गर्ने उद्देश्यले डा बस्नेतले आफ्ना पितामाताको स्मृतिमा यो पुरस्कारको सौजन्य गरेका हुन् ।
सर्वोत्कृष्ट उपन्यासका लागि प्रदान गरिने पुरस्कार राशीको सौजन्य बिओटीका पूर्व उपाध्यक्ष, पुरस्कार समितिका पूर्व अध्यक्ष एवं बिओटीका पूर्व प्रमुख सल्लाहकार सुमन तिम्सिनाले गरेका हुन् भने सर्वोत्कृष्ट कथाका लागि बिओटीका उपाध्यक्ष पदम विश्वकर्माले पुरस्कार राशीको सौजन्य गरेका हुन् ।
निबन्ध विधाका लागि प्रदान गरिने पुरस्कार राशी बिओटीका पूर्व अध्यक्ष एवं प्रमुख सल्लाहकार डा. श्याम कार्कीले प्रायोजन गरेका हुन् भने समालोचना, संस्कृतिविधाको सर्वोत्कृष्ट कृतिका लागि प्रदान गरिने पुरस्कारको राशी बिओटीका सल्लाहकार रोहिणी शर्माले प्रायोजन गरेका हुन् । गजल, मुक्तक, हाइकू र गीत विधाका सर्वोत्कृष्ट पुस्तकका लागि प्रदान गरिने अनेसास लक्ष्मण सत्याल सर्वोत्कृष्ट पुरस्कारको राशी बिओटीका उपाध्यक्ष पुरु सुवेदी र उनकी धर्मपत्नी कल्पना सुवेदीले सौजन्य गरेका हुन् ।
कार्यक्रममा डा. बेन्जु शर्मालाई ‘अनेसास कोशी पुरस्कार’ र हिरण्य कुमारी पाठकलाई १ लाख राशिको ‘भाjना भट्ट विशिष्ठ महिला साहित्य पुरस्कार’ समेत प्रदान गरिएको छ । बोर्ड अफ ट्रस्टी अध्यक्ष गीता खत्रीको अध्यक्ष्यतामा सम्पन्न कार्यक्रममा पुरस्कृत स्रष्टाहरूले छोटो मन्तव्य राखेका थिए भने अतिथिहरूले नेपाली साहित्यको श्रीवृद्धिमा अनेसासले गर्दै आएका कामहरूको प्रशंसा गरेका थिए ।
मन्तव्यका क्रममा प्रमुख अतिथि रायन श्रेष्ठले पुरस्कारलाई निरन्तर रूपमा अघि बढाउन सुझाव दिँदै समयानुकूल राशि बढाउन सुझाव दिनुका साथै अनेसासमा महिला सहभागिता र नेत्रित्त्व कलाको खुलेर प्रसंशा गरेका थिए । कार्यक्रममा अनेसासका केन्द्रीय समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेल ‘माइला’ले धन्यवाद मन्तव्य राख्दै अनेसास केन्द्रले च्याप्टर, ट्रस्टी र पुरस्कार समितिसँग समन्वय गरेर काम गरिरहेको र आगामी दिनमा अझै इमान्दारपूर्वक काम गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए ।
मकवानपुर । विश्वकप फुटबल २०२२ कतारमा सुरु हुने समय नजिकिदै गर्दा सन् २०२६ मा आयोजना हुने फिफा विश्वकपको आयोजक सहर र रंगशालाको नाम सार्वजनिक भएको छ ।
सन् २०२६ को विश्वकप राष्ट्र अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले संयुक्तरूपमा आयोजना गर्नेछन् । विश्व फुटबलको सर्वोच्च निकाय फिफाले २०२६ काे विश्वकप आयोजना हुने ती देशका १६ सहरका १६ रंगशालाको नाम सार्वजनिक गरेको हो ।
सन् २०२६ काे विश्वकपका खेलहरू अमेरिकाका ११, मेक्सिकोका ३ र क्यानडाका २ सहरमा आयोजना हुनेछ न्। उक्त विश्वकपमा ४८ राष्ट्रको सहभागिता रहने छ । हाल विश्वकपमा ३२ राष्ट्रले सहभागिता जनाउँदै आएका छन्
अमेरिकामा खेल हुने सहर र मैदान :
मर्सिडीज–बेन्ज स्टेडियम (एटलान्टा), एटी एन्ड टी स्टेडियम (डलास), जिलेट स्टेडियम (बोस्टन), एनआरजी स्टेडियम (ह्युस्टन), एरोहेड स्टेडियम (कन्सास सिटी), सोफी स्टेडियम (लस एन्जलस), हार्ड रक स्टेडियम (मियामी), मेटलाइफ स्टेडियम (न्यूयोर्क–न्यू जर्सी), लिंकन फाइनान्सियल फिल्ड (फिलाडेल्फिया), लेभिस स्टेडियम (सान फ्रान्सिस्को) र लुमेन फिल्ड (सिएटल) ।
मेक्सिकोमा खेल हुने सहर र मैदान :
एज्टेका स्टेडियम (मेक्सिको सिटी), स्टेडियो बिबीभीए (मोन्टेरी) र स्टेडियो एक्रोन(गुआडालाजारा)
क्यानडामा खेल हुन सहर र मैदान :
बिएमओ फिल्ड (टोरेन्टो), बिसी प्लेस (भ्यानकुभर)
मकवानपुर । विश्वकप छनोट अन्तर्गत अन्तर महादेशीयको प्ले अफमा न्युजिल्याण्डलाई १–० ले हराउँदै कोस्टारिका विश्वकपमा छनोट भएसँगै फिफा विश्वकप फुटबलमा सहभागिता जनाउने सबै देशको टुङ्गो लागेको छ ।
कतार विश्वकप २०२२ आगामी नोभम्बर २१ देखि डिसेम्बर १८ सम्म आयोजना हुनेछ । कतार विश्वकपको उद्घाटन खेलमा आयोजक र इक्वेडरबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ । नोभेम्बर २१ मा हुने उद्घाटन खेल अल बायत स्टेडियममा हुनेछ ।
फिफाले विश्वकप समूह विभाजन ‘ड्र’ यस अघि नै सार्वजनिक गरिसकेको छ । फिफाले सहभागी हुने ३२ राष्ट्रलाई वरीयता क्रममा राखेर ‘ड्र’ गरेको हो ।
समूह ‘ए’ मा कतार, नेदरल्याण्ड, सेनेगल, इक्वेडर, समूह ‘बी’ मा इंग्ल्यान्ड, अमेरिका, इरान, वेल्स रहेका छन् ।
यस्तै समूह ‘सी’मा अर्जेन्टिना, मेक्सिको, पोल्याण्ड, साउदी अरेयिबा, समूह ‘डी’ मा फ्रान्स, डेनमार्क, ट्युनिसिया,अष्ट्रेलिया, समूह ‘ई’ स्पेन, जर्मनी, जापान, कोस्टारिकाकाले विश्वकपमा सहभागिता जनाउँने छन् ।
यसैगरी समूह ‘एफ’ बेल्जियम, क्रोएसिया, मोरक्को, क्यानडा, समूह ‘जी’ ब्राजिल, स्विजरल्याण्ड, सर्बिया, क्यामरुन र समूह ‘एच’ मा पोर्चुगल, उरुग्वे, दक्षिण कोरिया, घाना रहेका छन् ।
