मकवानपुर । हेटौंडा खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डले चालु आर्थिक वर्षको बैशाख मसान्तसम्म पानी महशुल विलिङ रकमबाट ९७.२६ प्रतिशत रकम उठाउन सफल भएको छ ।
बोर्डले ९ करोड ८० लाख ९२ हजार मध्येमा ९ करोड ५४ लाख ११ हजार बिलिड्ड उठाउन सफल भएको हो । उपभोक्तालाई पानी वितरणको लागि बोर्डले उपभोक्तासंगको सहकार्यमा २६ लाख ४२ हजार ५०४ बराबरको २२ हजार ३३६ मिटर पाइप लाइन विस्तार गरिएको छ । बोर्डको सेवा क्षेत्र भित्र ४ लाख ३८ हजार रुपैयाँ बराबरको ३ हजार ८६ मिटर जिर्ण पाइप परिवर्तन गरेको बोर्डका निमित्त कार्यकारी निर्देशक बिष्णु प्रसाद सापकोटाले बताए ।
बोर्डको सेवा क्षेत्रभन्दा बाहिर हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको सिफारिसमा २८ लाख ३६ हजार ४५४ रुपैयाँ बराबरको ५१ हजार ९२० मिटर पाइप उपलब्ध गराइएको छ । हाल बोर्डले हेटौंडा उपमहानगरपालिका अन्तर्गत वडा नं २,४,५,६,७, ८,९,१० गरी ८ वटा वडाको सबै भु-भाग र वडा नं. १, १४, १५, १६, १७, १८ र १९ का केही भु—भागहरुमा बसोबास गर्ने करिब १ लाख ५५ हजार नगर बासीहरुलाई दैनिक १ करोड ८८ लाख लिटर पानी उत्पादन गर्दै आएको छ । करिब २३ हजार ५ सय धाराहरुबाट सरदर दैनिक ६ देखि ७ घण्टा खानेपानी वितरण गर्दै आइरहेको निमित्त कार्यकारी निर्देशक सापकोटाले बताए ।
हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले नगरबासीहरुलाई राहत दिने उद्देश्यले २०७९ साल भदौ महिनादेखि न्यूनतम खानेपानी महशुलमा १० हजार लिटर पानीका छुटको व्यवस्था गरेसंगै खानेपानी बोर्डमा उपभोक्ता समितिहरु हस्तान्तरण हुने क्रमले तिब्रता पाएको छ । हालसम्म बोर्डमा हेटौंडा वडा नंं. १० मा अवस्थित न्युरेनी खानेपानी तथा सरसफाई उपभोक्ता समिति, हेटौंडा १८ हर्नामाडीको हर्नामाडी डिप बोरिङ खानेपानी तथा सरसफाई उपभोक्ता समिति र हेटौंडा वडा नं. ६ को कल्याणटार खड्कुले खानेपानी तथा सरसफाई उपभोक्ता समिति बोर्डमा आबद्ध भईसकेका छन् ।
बोर्डबाट उठाउन बाँकी पानी महशुल रकम ४६ लाख रहेको लेखा प्रमुख संजय न्यौपानेले बताए । चालु आवमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले खानेपानीको पाइप खरिदको लागि ८३ लाख ८७ हजार उपलब्ध गराएको न्यौपानेले बताए ।

यसैबिच हेटौंडा खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डले दशौं वार्षिकोत्सवको विशेष कार्यक्रम गरेको छ । कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका नगरप्रमुख मेयर मिनाकुमारी लामाले जनतालाई स्वच्छ पानी पिउने अधिकारको सम्मानमा सधै लागि परेको बताइन् ।
वार्षिक उत्सवको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा खानेपानी उर्जा तथा सिंचाई मन्त्रालय सचिव, हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका २ जना सहित १४ जना उत्कृष्ट कर्मचारीहरुलाई सम्मान समेत गरिएको थियो । वार्षिक उत्सव विशेष कार्यक्रममा बोर्डका अध्यक्ष प्रताप विष्टले सन् २०३० सम्म सबकौ लागि प्रर्याप्त मात्रामा खानेपानी उपलब्ध गराउन बोर्ड योजनाबद्ध ढंगले अघि बढीरहेको बताए ।

मकवानपुर । बागमती प्रदेश प्रमुखले प्रदेश सभाबाट पारीत भइ प्रमाणीकरणको लागि प्राप्त १ बिधेयक प्रदेश सभामा फिर्ता गरेका छन । प्रदेश प्रमुख समक्ष प्रमाणीकरणका लागि प्राप्त बिधेयक पहिलो पटक प्रदेशसभामा फिर्ता गरिएको हो ।
बागमती प्रदेश प्रमुख यादब चन्द्र शर्माले ‘‘प्रदेश स्तरको चिठ्ठा ब्यावस्थापन तथा नियन्त्रण गर्ने सम्वन्धमा ब्यावस्था गर्न बनेको बिधेयक’’ प्रदेश सभामा फिर्ता गरेका हुन । ।
प्रदेशसभाबाट पारित भई प्रमाणीकरणका लागि प्रदेश प्रमुख समक्ष प्राप्त बिधेयक पुनर्विचारका लागि फिर्ता गरिएको प्रदेश प्रमुख कार्यालयका प्रबक्ता गोबिन्दप्रसाद पौडेलले जानकारी दिए ।
बैशाख १२ गते प्रदेशसभाबाट पारित भै प्रमाणीकरणका लागि प्रदेश प्रमुख समक्ष उक्त बिधेयक पेश गरिएको थियो । नेपालको संबिधानको धारा २०१ को उपधारा (३) बमोजिम पुनर्विचार हुन आबस्यक रहेको सन्देश सहित बिधेयक प्रदेशसभामा फिर्ता गरिएको प्रबक्ता पौडेलले बताए ।
संघीय सरकारको चिठ्ठा ऐन २०२५ संग बाझिएको, अबैध सम्पति सुद्धीकरण गर्नका लागि मद्दत पुग्ने, संघ र प्रदेश सरकारको साझा सूचीमा पर्ने लगायतका कारणले प्रदेश प्रमुखले उक्त बिधेयक प्रदेशसभा मै पुनर्विचारको लागि फिर्ता गरेको बताइएको छ ।
प्रदेश प्रमुखबाट फिर्ता गरिएको बिधेयक सम्बन्धमा अबको प्रदेश सभा बैठकमा सभामुख भुवन कुमार पाठकले जानकारी गराउनु पर्नेछ । संबैधानिक ब्यबस्था अनुसार सभामा फिर्ता बिधेयक माथि पुन छलफल गरी परिमार्जनसहित पारीत गरि प्रमाणीकरणको लागि पुन: पठाउन सकिने छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशमा मन्त्रालय फुटाउने तयारी देखिएको छ । आज ३ बजे सरकारले पुर्णता पाउने छ । जसमा एक मन्त्रीलाई मन्त्रालय पछि तोकिने गरि आजै सपथ गराइदै छ ।
झण्डै २ महिनादेखि अधुरो रहेको प्रदेश सरकारले आज पुर्णता पाउदै छ । समाजवादीलाई २ र नेपाली कांग्रेसलाई ४ मन्त्री दिइएको छ ।
आज नेकपा समाजवादी डा. राजेन्द्रमान श्रेष्ठले कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, लक्ष्मण लम्सालले श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालयको जिम्मेवारीमा सपथ लिदैछन ।
यसैगरी नेपाली कांग्रेसका पुकार महर्जनले पर्यटन, उद्योग तथा सहकारी मन्त्रालय, उत्तम जोशीले स्वास्थ्य मन्त्रालय र मसिना खड्काले वन तथा वातावरण मन्त्रालयको जिम्मेवारी लिदैछन ।
काँग्रेसका उपनेता रामकृष्ण चित्रकारलाई मन्त्रालयको जिम्मेवारी पछि तोकिने गरि आजै मन्त्री नियुक्त गरिदै छ ।
प्रा.डा. कपिल लामिछाने एक विशिष्ट प्राज्ञिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। पोखरा महानगरपालिका-२८, माझठाना, कास्कीमा २०१५ सालमा पिता शुकदेव र माता सुकुमायाका सुपुत्रका रुपमा जन्मेका लामिछाने २०४१ देखि नै प्राध्यापन, साहित्य सिर्जना र लेखनको मूल थलो पनि भैरहवालाई बनाउनुभएको छ ।
त्रि.वि.बाट नेपाली विषयमा स्नातकोत्तर (प्रथम श्रेणीमा प्रथम) र गाउँखाने कथामा विद्यावारिधि गर्नुभएको लामिछानेले लामो समयदेखि साहित्यिक, शैक्षिक र प्राज्ञिक नेतृत्व लिई आउनुभएको छ। विभिन्न साहित्यिक, सामाजिक र सांस्कृतिक संघसंस्थामा आबद्ध लामिछाने २०७५-२०७९ मा प्रज्ञा सभासदस्य पनि हुनुभएको हो। अहिले उहाँ नेपाल बालसाहित्य समाजको उपाध्यक्ष हुनुहुन्छ।
उहाँका २०३४ देखि कविता, २०४१ देखि एकाङ्की, २०४२ देखि समालोचना र कथा, २०४४ देखि लघुकथा र २०४५ देखि बालकथा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। सिर्जना, समालोचना, अनुसन्धान र सम्पादन गरी अहिलेसम्म उहाँका करिब साठीभन्दा बढी पुस्तकहरू प्रकाशित भएका छन्। उहाँले नेपाली गाउँखाने कथा, नेपाली बौद्ध साहित्य, मुस्लिम संस्कारगीत, नेपाली कथामा कृषिजीवन, नेपाली साहित्यमा शकुन्तलोपाख्यान आदि विषयमा अनुसन्धान गर्नुभएको छ। अन्यथा (२०५४), जलमानव (२०६१), बोन्साइ (२०६८), विस्थापन (२०७५) र अणिमा (२०७९) गरी उहाँका पाँच लघुकथासङ्ग्रह प्रकाशित भएका छन्।
नेपाली लघुकथाको सिर्जना, समालोचना, प्रशिक्षण र सिद्धान्त स्थिरीकरणमा लामिछानेको अहम् भूमिका छ।
साहित्य सिर्जनामा लामिछानेको विशेष योगदान छ भने लोकसाहित्य र त्यसमा पनि गाउँखाने कथाको स्थलगत सङ्कलन र अध्ययन तथा लोकगाथा, लोकगीत र लोककथाको अध्ययनमा उहाँको योगदान उल्लेख्य रहेको छ। मोफसलमा रहेर निष्काम प्राज्ञिक कार्य गरेवापत उहाँले चार दर्जनभन्दा बढी पदक, पुरस्कार र सम्मान प्राप्त गर्नुभएको छ।
हाल लामिछाने लघुकथामा विशेष सक्रिय छन । प्रस्तुत छ, लघुकथा कै सेरोफेरोमा रहेर हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले लामिछानेसंग गर्नु भएको कुराकानी ।
लघुकथा लेखनमा यहाँको यात्रा कस्तो रहेको छ?
– मैले २०४४ देखि लघुकथा लेख्न थालेको हुँ। पहिलो प्रकाशित लघुकथा हो, ‘कुप्राहरुको देश’ । यो २०४४ को अणु भन्ने पत्रिकामा छापिएको छ। त्यसपछि २०५४ मा अन्यथा, २०६१ मा जलमानव, २०६८ मा बोन्साइ, २०७५ मा विस्थापन र हालै २०७९ मा अणिमा गरी पाँच लघुकथासङ्ग्रह प्रकाशित भएका छन्। अब छैठौँ सङ्ग्रहको तयारी गर्दै छु। नेपाली लघुकथाको सिर्जना, समालोचना, प्रशिक्षण र सिद्धान्त स्थिरीकरणमा मेरो योगदान र मेरा लघुकथागत प्रवृत्तिका बारेमा त अग्रज र अनुजहरूले मूल्याङ्कन गर्नुहुने नै छ।
यहाँ त पोखराको हुनुहुन्छ । पोखरामा लघुकथाको अवस्था के कस्तो रहेको पाउनु भएको छ ?
– पोखरा देशको दोस्रो राजधानीजस्तै हो। कविता, काव्य, मुक्तक, गीत, गजल, कथा र उपन्यासका अगाडि लघुकथा लघु पो भयो कि जस्तो लागेको छ। हाल (२०८० वैशाख) सम्ममा कास्की पोखराका रामबहादुर बानिंया, राजु क्षत्री अपुरो, कल्याण पन्त, भास्कर (भवानीप्रसाद पाण्डे), कपिल लामिछाने ,अल्पबिराम पोख्रेली र शुभ शर्माका लघुकथा सङ्ग्रहका रूपमा प्रकाशित भएका छन्। यो सङ्ख्या निकै कम हो। फाट्टफुट्ट वा फुटकर लेख्नेहरू भने दर्जनौँ छन् । यसबाट लघुकथामा पोखरालाई समृद्ध पार्न अझै धेरै गर्न बाँकी देखिन्छ ।
नेपालमा लघुकथाको प्रभावकारिता कस्तो छ?
– नेपालमा लघुकथाको निकै राम्रो प्रभाव छ । प्रभाव बढ्दो अवस्थामा पनि छ। दिनहुँ लेखिन्छ, पोस्ट गरिन्छ, छापिन्छ, वाचन गरिन्छ र पढिन्छ, सुनिन्छ । सामाजिक स़ञ्जालमा लाइभ र भिडियो वाचन पनि गरिन्छ र सुनिन्छ अनि हेरिन्छ । पाठक र श्रोताले चाहेका र रुचाएकाले नै यस्ता क्रियाकलाप हुँदैआएका छन्। यसबाट लघुकथाको उपयोगिता र प्रभावकारिताको आँकलन गर्न सकिन्छ ।
हाम्रो लघुकथा पाठशाला पेजले लघुकथा केन्द्रको नामबाट आधिकारिक मान्यता पाएको छ। हाम्रा गतिविधिलाई यहाँले कसरी नियालिरहनु भएको छ?
– सामाजिक सञ्जाल हाम्रो लघुकथा पाठशाला पेज हाम्रो लघुकथा केन्द्रको नामबाट २०८० वैशाख १३ गते आधिकारिक रूपमा दर्ता भएकोमा मलाई खुसी लागेको छ। सोही दिन मैले बधाई र शुभकामना दिएको हुँ । विगतदेखि अनौपचारिक रूपमा लघुकथा सम्बन्धी क्रियाकलाप गर्दै आएकोमा अबदेखि यसले गर्ने लघुकथा सम्बन्धी क्रियाकलाप औपचारिक हुन्छन्। यसले सहयोग लिनदिन सहज हुनसक्छ।
म प्रायः भैरहवा लुम्बिनीमा रहेर यसका क्रियाकलाप र गतिविधि हेर्छु, सुन्छु। यसमा आबद्ध स्वयंसेवी एड्मिनहरुको लगन, सक्रियता, जाँगर र तन्मयता देखेर म छक्क पर्छु। यही काम सरकारले गर्ने गराउने हो भने मासिक करोडौँले पनि सम्भव देखिन्न। यस्ता स्वयंसेवी मनहरूलाई म धेरैधेरै साधुवाद भन्न चाहन्छु।
हामीले खेल्नुपर्ने भूमिकामा कुनै कसर बाँकी भए यहाँको अमूल्य सुझावको अपेक्षासमेत राखेका छौँ। केही सुझाव दिन चाहानु हुन्छ कि ?
– त्यसो त केही पनि पूर्ण छैन। कसर त रहिरहन्छ। घोडा चढ्ने नै त हो लड्ने। हाम्रो लघुकथा गानमा भनेजस्तै धेरै गरियो अझ धेरै गर्न बाँकी नै छ। हाम्रो लघुकथा पाठशाला पहिले पेजमात्र थियो। दर्ता भएर अब संस्था भयो। केही काम अगाडि बढेको छ। अब यसले बाँकी कामलाई अघि बढाउने नै छ। लघुकथा पुरस्कार कम छन्, अरु स्थापना गरौँ। लघुकथाकार कोश त आएको छ। लघुकथा कोश बनाउन बाँकी नै छ। लघुकथा प्रधान एउटा पत्रिका छैन। एउटा मासिक पत्रिका निकालौँ। लघुकथा समालोचना कम छन्। त्यसमा जोड दिऊँ। समालोचकलाई पनि विशेष रुपले सम्मान गर्ने परिपाटी बसालौं ।
अहिले सामाजिक सञ्जालमा लेख्ने धेरै पढ्ने कम भइरहेको अवस्थामा पाठकलाई आकर्षित गर्न के के गर्नु पर्ला?
– पाठकको मनोविज्ञान बुझेर काम गरौँ। पाठक उत्कृष्ट र मानक लघुकथा पढ्न आतुर छ। लेखक कनीकुथी झ्यापझुप लेखेर आफैँ एकपटक पनि नपढी पोस्ट गर्न आतुर छन्। साहित्य साधनाको विषय हो। यो तातै खाने चिज होइन। यसको माध्यम भाषा हो। सम्बन्धित भाषामा सामान्य वाक्य बनाउन आउन्न। उसैलाई वरिष्ठ हुनुपरेको छ। अनि त्यस्तो लेखाइबाट कसरी पाठक आकर्षित हुने? म त यसका लागि प्रशिक्षण र अभ्यास आवश्यक देख्छु। यतिका कार्य गरिरहनु भएको छ।अब त्यतातर्फ पनि ध्यान दिनु हुनेछ भन्ने लागेको छ र अन्तमा मेरो छोटो भलाकुसारी पाठक सामु पुर्याउन पहल गर्नु भएकोमा हार्दिक धन्यवाद ।

लघुकथाकार तथा हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले हाम्रो लघुकथा केन्द्रको फेसबुक पेजमा पोस्ट गर्नु भएको अन्तर्वार्ता हामीले साभर गरी संसोधन सहित प्रकाशित गरेका हौं । सम्पादक

जनस्वास्थ्यविज्ञ रवीन्द्र पाण्डे, साहित्यको सगरमा रवीन्द्र समीर चिनाइरहनु पर्ने कुनै नौलो नाम होइन । पेशाले डाक्टर भएपनि उहाँ लघुकथाको क्षेत्रमा सङ्ख्यात्मक रूपमा सबैभन्दा धेरै लघुकथाकृति प्रकाशन गर्ने सर्जक हुनुहुन्छ ।
एमडी र एमपीएच सम्मको शिक्षा आर्जन गर्नुभएका श्रष्टा डा. समीर राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका धेरै सम्मान र पुस्कारहरूले बिभूषित भइसक्नु भएको छ। प्रस्तुत छ लघुकथा कै सेरोफेरोमा रहेर लघुकथाकार रबिन्द्र समिरसंग हाम्रो लघुकथा केन्द्र नेपालका संरक्षक राजु क्षत्री ‘अपुरो’ले गर्नु भएको भलाकुसारी:
सर्वप्रथम आफ्नो पुरा परिचय , र लेखन यात्राबारे बताइदिनु होस् न ?
बुवा तेजनारायण पाण्डे र आमा विमला पाण्डेको जेष्ठ पुत्रको रुपमा गुल्मी, धुर्कोट -५ मा वि सं २०३० जेठ २५ मा मेरो जन्म भएको हो । मैले चिकित्सा शास्त्र तथा जनस्वास्थ्यमा स्नातकोत्तर गरेको छु । पेशाले चिकित्सक तथा जनस्वास्थ्य बिशेषज्ञ हुँ । स्वाइन फ्लू, भूकम्प, बाढी, कोरोना महामारी लगायत देशलाई अप्ठ्यारो पर्दा मैले तन, मन र धनले सेवा गर्ने अवसर पाएको थिएँ र भविष्यमा पनि यसको लागि अग्रसर छु । मेरो बुवा शिक्षक तथा कवि हृदयको हुनुहुन्छ । बुवाको प्रेरणाबाट म लेखनयात्रामा बिद्यालयदेखि नै लागेको हुँ । त्यो बेला निबन्ध, कविता, कथा, नाटक, गीत लगायत जे आवश्यक पर्यो त्यहि लेख्ने गर्दथें । मेरो कलेज जीवन सुरु भएपछि लघुकथा विधामा समर्पण बढ्दै गयो । वि सं २०४७ सालदेखि लघुकथा लेख्न सुरु गरेको थिएँ । मेरो पहिलो लघुकथा संग्रह तेस्रो आँखा २०५३ सालमा प्रकाशित भएको हो । हालसम्म मेरा १३ वटा साहित्यिक पुस्तक प्रकाशित भएका छन् । मैले अर्जुनदृष्टि लघुकथा संग्रहको लागि पद्मश्री साहित्य पुरस्कार, अनेसास उत्कृष्ट पुरस्कार पाएको छु भने प्रथम राष्ट्रव्यापी लघुकथा प्रतियोगिता, २०५४ मा प्रथम पुरस्कार, नवप्रतिभा पुरस्कार, युवाबर्ष मोती पुरस्कार, उत्तम शान्ति पुरस्कार, रमेश विकल सम्मान, जनमत सम्मान, साहित्य सन्ध्या पुरस्कार, सुरभि लघुकथा पुरस्कार , साताको साहित्य पुरस्कार, लघुकथा समाजबाट रामचन्द्र पद्मा लघुकथा पुरस्कार, श्रष्टा सम्मान ( जर्मनी ), एन आर एन साहित्य सम्मान ( लक्जेम्बर्ग ), विश्व साहित्य महासंघ सम्मान ( रुस ), महेन्द्र बिद्याभुषण पदक , नेपाल बिद्याभूषण पदक, त्रिवि तथा नर्दन युनिभर्सिटी बंगलादेशबाट स्वर्ण पदक लगायत ३ दर्जन राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय पुरस्कार तथा सम्मान पाएको छु ।
यहाँं लघुकथा मै बढी केन्द्रित हुनुको खास कारण के होला ?
बिज्ञान तथा चिकित्सा शास्त्र अध्ययनमा निकै कठिन बिषय हुन् । ती कठिन बिषयमा प्रथम हुने दौड झनै कठिन बिषय हो । यो बीचमा साहित्यिक अध्ययन तथा लेखन छनोटमा आधारित भयो । जब मैले खलिल जिब्रान, आन्तोन चेखब, स्टेफेन किंग, मोपासा, आर्नेस्ट हेमिंग्वे, विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, भैरब अर्याल, भूपि सेरचन, शंकर लामिछाने, मनु ब्राजाकीलगायतका पुस्तक पढें, मभित्र तृषित लेखनले लघुकथाको बाटो समायो । थोरै शब्दमा धेरै भन्न सकिने कलाको अभ्यास गर्दै जाँदा लघुकथा मेरो प्रिय विधा बन्यो । प्रकाशन, प्रतियोगिता, पुरस्कार, आदरणीय पाठकको प्रतिक्रिया आदिले म लघुकथा विधामा थिग्रिएं | अहिलेको व्यस्त तथा बिशेषज्ञ युगमा हाम्रो लेखन पनि तदनुसार हुनु पर्दछ भन्ने मेरो मान्यता हो ।
एउटै बिषयमा लघुकथा लेख्ने सोच कसरी आयो ? कुन कुन पुस्तक एकै बिषयमा आधारित रहेर लेखिएका छन् नि ?
पहिले परम्परागत संरचनामा रहेर अर्थात सैद्धान्तिक संरचनामा रहेर लघुकथा लेखें । मलाई लाग्यो कि हामीले लघुकथामा नयाँ प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यसपछि मैले एकै विषयका ५६ लघुकथाको संग्रह ‘ईश्वरका कथा ‘लेखें । नेपाली साहित्यमा एकै बिषयमा लेखिएको पहिलो लघुकथा संग्रह ईश्वरका कथा हो ।
मृत्युको एकै बिषयमा लघुकथाको शैलीमा लेखिएको पहिलो उपन्यास ‘मृत्युको आयु’ हो । यसमा बैदेशिक रोजगारीमा रहेको श्रमिकको मृत्युबाट लघुकथा उपन्यास सुरु भएर उसको तेह्रौं दिनको किरियाकर्ममा टुंगिएको छ । मृत्युको आयुमा १६६ वटा लघुकथा छन् । यो निश्चित समयमा आधारित लघुकथा हो जसले मृत्युलाई बिबिध कोणबाट हेरेको छ । हालै प्रकाशित ‘कोरोनातन्त्र’ सूत्र उपन्यासमा १०१ वटा लघुकथा छन् लघुकथा विधाको बिबिधता बिभिन्न कोणबाट गर्न सकिन्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । यसरी हेर्दा मेरा १० वटा लघुकथा संग्रह प्रकाशित भएका छन् ।
कतिपय बौद्धिक लघुकथाकारहरूका लघुकथा पढ्दा बढी दार्शनिक र आम पाठकले नबुझिने शैलीमा लेखिएको पाइन्छ। लेखकले आफुले मात्रै बुझ्ने गरि लेख्ने कि पाठकले नि बुझ्न सहज हुने गरि लेख्ने ? यो बारे यहाँको आफ्नो अभिमत कस्तो छ ?
लेखकले कसको लागि लेख्छ ? आफ्नो लागि वा आम पाठकको लागि ? निश्चय नै लघुकथा बौद्धिक विलासिता प्रदर्शन गर्ने भन्दा पाठकमैत्री हुनुपर्दछ । यसो भनिरहँदा लघुकथाको मर्म बिर्सिनु हुँदैन । कथ्य,बिम्ब, व्यंग्य र अन्त्योत्कर्ष यी चार तत्व नभएको लघुकथामा प्राण हुँदैन । निष्प्राण लघुकथा लेख्नु र बौद्धिकविलासिताको लेख्नु उस्तै अतिवाद हुन् । यी अतिवादबाट लेखक बच्नु जरुरी छ ।
लघुकथा के हो र कस्तो हुनुपर्ने हो ? यहाँले लघुकथालाई कसरी परिभाषित गर्नु भएको छ ?
हामीले लघुकथा लेख्ने बेलामा लघुकथा के हो ? कसरी लेख्ने भन्ने प्रश्न हरेक ठाउँमा उठ्ने गर्दथ्यो । अहिले लघुकथा संग्रहहरु, यसका सैद्धान्तिक पक्षहरु आदि बारे थुप्रै पुस्तक निस्किएका छन् । लघुकथा पाठ्यक्रममा समेत समाबेश भइरहेको छ । लघुकथामा धेरै थेसिस लेखिएका छन् ।लघुकथामा एमए, एमफिल, पिएचडी गर्ने व्यक्तिहरु हुनुहुन्छ । तसर्थ हामी सर्जकले लघुकथाको परिभाषा र संरचना व्याख्या गर्नु नपर्ला । हामीले गर्ने सिर्जना हो
लघुकथाको उन्नयमा लागिपरेका सक्रिय पेजहरुका गतिविधिलाई कसरी मुल्यांकन गरिरहनु भएको छ ?
लघुकथाको उन्नयनको लागि धेरै संस्था, पेज तथा गतिबिधि हुनु सुखद पक्ष हो । लघुकथा कुनो, आधुनिक लघुकथा, लघुकथा पाठशाला ( हाम्रो लघुकथा केन्द्र नेपाल), नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च आदि भर्चुवल माध्यमले नयाँ तथा पुराना लेखकलाई स्पेस दिएका छन् । ती लघुकथाबारे टिप्पणी, प्रतिटिप्पणी भएका छन् । लघुकथा वाचन लोकप्रिय बनेको छ । यी पेजका कारण सयौं लघुकथाकारको जन्म भएको छ | दर्जनौं लघुकथा संग्रह प्रकाशित भएका छन् । यी पेजबाट लघुकथा विधाबारे सैद्धान्तिक छलफल, पुस्तक लोकार्पण, अन्तरक्रिया आदि भएका छन् । तसर्थ लघुकथाको उन्नययनमा यी पेजको ठूलो योगदान रहेको छ । यसको साथै बिभिन्न अनलाइन पत्रिका, अनलाइन साहित्यिक संस्थाले पनि लघुकथा र सर्जकलाई बाँध्ने काम गरेका छन् ।
यहाँ लघुकथामा धेरै पुस्तक प्रकाशन गर्नु भएका स्थापित एवं चर्चित लघुकथाकार, अहिले लघुकथाका पुस्तक प्रकाशन गर्ने बाढी नै आएको छ। धेरैका पुस्तक बिक्री समेत भैरहेको अवस्था पनि छैन। यो अवस्थामा पुस्तक निकाल्न चाहानुहुनेहरू नयाँ लेखकहरूलाई के सुझाव दिन चाहानु हुन्छ ?
यो निकै महत्वपूर्ण प्रश्न हो । अहिले लघुकथाको बाढी आएको छ । बाढीमा पानी मात्र हुँदैन । धेरै पतकर पनि हुन्छन् । मैले क्षमाप्रार्थी हुँदै भन्नु पर्दछ, अहिले निस्किएका ९० प्रतिशत लघुकथा/ संग्रह अल्प गुणस्तरीय छन् । गुणस्तर पक्षलाई वेवास्ता गर्दा प्रकाशक नपाउने, पाठक नपाउने, पुस्तक बाँंड्दै हिड्नुपर्ने अर्थात बिक्रि नहुने स्थिति छ । स्तरीय लघुकथा संग्रहको बिक्रि राम्रो छ | रोयल्टी पनि राम्रो पाएको अवस्था छ । पुरष्कृत पनि भएका छन् । समीक्षा,समालोचना भएको छ । लघुकथा संग्रह तयार भएपछि गुणबत्ता लेखकसंग अन्तरक्रिया गर्ने वा पारिश्रमिक दिएर सम्पादन गर्न लगाउने तथा प्रकाशन गृहबाट प्रकाशन गराउने गर्नुपर्दछ । आफैंले छाप्ने खर्च सम्पादनमा लगाउने हो भने प्रकाशक, पाठक र रोयल्टी पाउन गाह्रो छैन । सम्पादनको संस्कृति विदेशमा निकै उन्नत छ । हामीकहाँ त्यो संस्कृति सुरु भएको छ ।
यहाँ पनि अग्रजहरूका लघुकथाहरू पढेर प्रभावित हुनु भएको होला नै ।आफूभन्दा अग्रज लघुकथाकारहरू मध्ये को कसलाई आफ्नो मानसपलटमा राख्नु भएको छ ?
मेरा धेरै अग्रज हुनुहुन्छ, उहाँहरुको सद्भावविना मेरो यात्रा अपुरो हुने थियो नै । पूर्णप्रसाद ब्रह्माण, दुर्लभलाल सिंह, मनु ब्राजाकी, परशु प्रधान, भागीरथी श्रेष्ठ, इन्दिरा प्रसाई, बिनय कसजू, किशोर पहाडी,नारायण तिवारी, ध्रुब मधिकर्मीलगायत दर्जनौं लघुकथा सर्जकबाट प्रभावित छु । श्रीओम श्रेष्ठ रोदन मेरो लघुकथा यात्राको आदरणीय अभिभावक तथा लघुकथाको अथक अभियन्ता हुनहुन्छ । उहाँ र म बसेर लघुकथा समाजको परिकल्पना गरेका थियौं र भदौ ५ गते ५ जनाको तदर्थ समिति बनाएका थियौं । सुमन सौरभ, मुक्तिनाथ घिमिरेलगायत केहि मित्रलाई पढ्दा मलाइ उर्जा मिल्छ । राजु क्षत्री अपुरो, डा. बिदुर चालिसे, शेखर कुमार श्रेष्ठ, दीपक लोहनी, लता केसी, रचना शर्मा आदिको सक्रियता प्रेरणादायी छ । प्राडा कपिल लामिछाने , प्राडा लक्षणप्रसाद गौतम, डा.पुस्करराज भट्ट,ध्रुब मधिकर्मी , हरि प्रसाद भण्डारीलगायतको समर्पण स्तुत्य छ । लघुकथा विधामा लिनुपर्ने नाम धेरै छन् तर यो छोंटो अन्तर्वार्तामा सबैलाई समेट्न सम्भव छैन ।
अन्तमा मैले सोध्न भुलेका , यहाँलाई भन्न मन लागेका केहि बांँकि छन् कि ?
भन्नुपर्ने कुरा धेरै छन् । ती मध्ये एउटा भनेर बिट मार्छु । राम्रो लघुकथा लेख्नको लागि स्तरीय लघुकथा संग्रह खोजीखोजी पढौं, समाजलाई नजिकबाट बुझौं, पाण्डुलिपि तयार भएपछि प्रकाशनमा हतार नगरौं । राम्रो सम्पादकबाट सम्पादन गर्ने परम्परा सुरु गरौँ । धेरैवटा पुस्तक लेख्नुभन्दा एउटा गुणस्तरीय पुस्तक लेख्नुको ठूलो अर्थ हुन्छ । हामीले लेखेका पुस्तक शिलालेखभन्दा गाढा हुन्छन् ताकी पछि आफ्नो पुस्तक देखेर आफैलाई लाज नलागोस् । अन्त्यमा मेरा बिचार राख्ने अवसर दिनुभएकोमा हार्दिक धन्यबाद ! लघुकथाकार तथा हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले हाम्रो लघुकथा केन्द्रको फेसबुक पेजमा पोस्ट गर्नु भएको अन्तर्वार्ता हामीले साभर गरेका हौं ।