मकवानपुर । हेटाैडा उपमहनगरपालिकाले पूर्वाधार विकास कृषि उद्याेगतर्फका कार्यक्रमलाई मुख्य प्राथमिकता दिएकाे छ । नगरपालिका क्षेत्रमा एकिकृत बसपार्क तथा टर्मिनल भवन निर्माणका लागि क्रमागत योजनालाई प्राथमिकतामा राखेको छ ।
उक्त भवन निर्माणको लागि आगामी आर्थिक वर्षको लागि १५ करोड बजेट विनियोजन गरिएको छ । हेटौंडा ४ मा निर्माण हुने बहुबर्षिय योजना अन्तर्गत बासुदेव बहुउद्देश्यीय व्यापारिक भवन निर्माणमा ५ करोड विनियोजन गरिएको छ। हेटौंडामा चक्रपथ निर्माण कार्य निरन्तरताका लागि समपुरक योजना अन्तर्गत हेटौंडा वडा १६ र १७ को सडक स्तरोन्नतिका लागि ३ करोड विनियोजन गरिएको छ ।
यसैगरी क्याम्पा बंगुर फारमदेखि तिनकुने चोक फायरलाईनसम्म नमूना सडक निर्माण कार्य प्रारम्भ गर्न ५० लाख विनियोजन गरिएको छ । सहरी सडक मर्मत सम्भारका लागि सडक वोर्ड नेपलासँगको लागत साझेदारीमा योजना सञ्चालन गर्न १ करोड ४५ लाख विनियोजन गरिएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षमा सम्झौता भई आगामी आर्थिक वर्षमा जिम्मेवारी सर्ने योजनाहरुको भुक्तानीको लागि १७ करोड २५ लाख विनियोजन गरिएको छ। संघीय सरकार, प्रदेश सरकार, जिल्ला समन्वय समिति एवम् अन्य संघ संस्थाहरूसंगको साझेदारीमा संचालन हुने योजनाको लागि ३ करोड विनियोजन गरिएको नगर उपप्रमुख राजेश बानियाँले बताए ।
(यस्ताे छ पूर्णपाठ)
मकवानपुर । काठमाडौको दुध स्वास्थकर नभएकोले आफूले कालो चिया खाने गरेको बागमती प्रदेश कृषि तथा पशुपन्छि विकास मन्त्री बसुन्धरा हुमगाईंले बताएका छन् ।
दुध संकलन,भण्डारण तथा वितरण प्रक्रिया गुणस्तरीय नभएको दाबि गर्दै उनले दुधको गुणस्तरीयतामा उपभोक्ता ढुक्क हुने अवस्था नभएको बताएका हुन् ।
बागमती प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डले आज हेटौंडामा आयोजना गरेको कार्यक्रममा मन्त्री हुमगाईंले यस्तो बताएका हुन् । “तपाईंहरूले संकलन गरेको दुधमा कस्तो गुणस्तरीयता कामय गर्नु भएको छ, उपभोक्ता ढुक्क छन् ?” मन्त्री हुमगाईंले भने ” म आफै काठमाडौं पसेपछि दुध खान्न, कालो चिया खान्छु ।” काठमाडौको दुधमा गुणस्तरीयता नभएकोले खान शंका लाग्ने गरेको बताए ।
“गुणस्तरीय दुध उपभोक्तालाई दिन सकेका छैनौ, गुणस्तरीय दुध बजारमा ल्याए खपत दोब्बर हुन्छ” उनले भने “दुध नफाट्नु मात्रै गुणस्तरीयता कायम छ भन्ने हैन ।” धेरै दुध खपत हुने सेना प्रहरी क्षत्रमा धुलो दुध बिक्रीवितरण हुने गरेको उल्लेख गर्दै मन्त्री हुमगाईले भने “सेना प्रहरी धुलो दुध किन्न छाडेर फ्रेस दुध किन्ने गरी विश्वासनियता बढाउनुहोस, केहि घण्टा राख्दा नजम्ने, स्वाद नबिग्रने बनाएर पठाउन कि हुदैन बिक्री ?”
दुध संकलन गर्दा गोठदेखि ओठसम्म मापदण्डअनुसारको गुणस्तरीयता कायम राख्न मन्त्री हुमगाईले आग्रह गरे । व्यवसायीहरूले दुध उत्पादन बढाउन र संकलन गर्नेमा मात्रै ध्यान दिने तर गुणस्तरीयता कामय नगर्ने हो भने खपतमा समस्या हुने उनले बताए ।
राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डसंगको सहकार्यमा प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डको आयोजनामा हेटौंडामा आयोजित दुग्ध क्षेत्रको समस्या र समाधान सम्बन्धि कार्यशाला गोष्ठीलाई सम्बोधन गर्दै उनले यस्तो बताएका हुन ।
“दुधमा आत्मनिर्भर बन्दै छौ,वृद्धि गर्न ध्यन दिंदा त्यस्तै योजनाहरू चाहिन्छ, ठुला फार्म खोल्ने, लागत घटाउदै उत्पादन बढाउन, किसानलाई रोजगार र व्यवसायी बनाउन ध्यान दिनुपर्ने पनि मन्त्री हुमगाईले बताए ।
मन्त्री हुमगाईले किसानबाट अनुदान नपाएको गुनासो आएकोले त्यस प्रति प्रदेश सरकारले ध्यान दिएको बताए ।
बिभिन्न संस्थाहरूले आफ्नो आफ्नो तथ्यांक देखाउने गरेको प्रति पनि उनले प्रश्न गरे । “कृषिको सवालमा सही तथ्यांक कहि छैन, मेरै कार्यलयको पनि तथ्यांक सही छ भन्ने लाग्दैन मलाई । तथ्यांक स्थानीय तहबाट आउनुपर्छ तपाईंले कार्यालयमा बसेर टिपेको तथ्यांक सही होलान् र ?”
सरकारी संस्थानहरू कमजोर हुंदै आउनुमा विश्वसनीयता कामय गर्न सक्नु मुख्य समस्या रहेको उनले बताए । कार्यक्रममा दुधको उत्पादन भण्डारण तथा खपतबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएको थियो ।
कार्य शिलशिलाको क्रममा मकवानपुरको विकट भेग पुगेको थिए । एक्कासी पानी बर्सन थाल्यो र खरले छाएको गोठमा ओत लाग्न त्यतातर्फ लागे । गोठमा भेटिनुभयो एक वृद्धा आमा । सामान्य कुराकानी भए । असारे झरी दर्किरह्यो हामी आफ्नै पारामा गफिन थाल्यौ ।
“यो उमेरमा पनि गोठको काम गर्न सक्नुहुन्छ आमा” मैले सोधे ।
“नसकेर के गर्नु बाबै सास छउञ्जेल बाँच्नको लागि काम गर्नै परो” आमाले यो वाक्यसँगै जीवनको पीडा पोख्न खोज्नु भएजस्तो लाग्यो । आमाको नजिकै बसे र भने, किन आमा यस्तो भन्नुभको ?, कतिवर्ष हुनुभयो हजुर ?”
“खै कति वर्ष भए भनुँ, आमा भनेर चिन्न नपाउदै उहाँ (आमा) भगवानको प्यारो हुनुभयो । जन्म दिने आमा नै नभएपछि, सबै कुरा विराना हुने रछन बाबै । मेरो आमा वित्दा बाको जीवनको धेरै यात्रा बाँकी थ्यो । उसै पनि त्यो बेला (७० बर्ष पहिले) एकजनाले ५ जनासम्म श्रीमती बिहे गर्थे रे । मेरो बाको त दोस्रो बिहे, त्यो पनि आमा बितेपछि बाध्याता थियो । बाको जीवनको आधा अंङ्ग (अर्धाङ्गिनी) बनेर आउनुभयो कान्छी आमा । मैले उहाँलाई कहिल्यै कान्छी आमा भनिन । उहाँ मेरी आमा नै हुनुहुन्थ्यो । मैले त उहाँ मेरो जन्म दिने आमा हैन भनेर धेरैपछी मात्रै थाहा पाएको थे । मलाई माया नै गर्नुहुन्थ्यो । भ्याएसम्म स्याहार सुसार गर्नुहुन्थ्यो । बाले अझै बढी स्याहार गर्नुहुन्थ्यो मेरो । कामको चटारो हुंदा पनि हतारहतार मेरो कपाल चटक्क दुई चुल्ठी बाटेर रिबनको फूल बनाइदिनु हुन्थ्यो बाले । अनि जानु हुन्थ्यो मेलापात घाँस दाउरा गर्न ।
१० बर्षकै उमेरमा बिहे भयो । आमा नभकी टुहुरी धनीका घरमा सुखी होलि भनेर बाले डोलि चढाउनु भको अरे । पछिपछि यस्तै भन्नुहुन्थ्यो बाले । घर गरि खान धेरै सकस खपे । सम्झदा मनभित्र आगो सल्कन्छ अहिले पनि । जीवनका कयौं रात ननिदाएरै रुँदै बिताएको छु । नाथे जीन्दगी रोएर चाँडो जाने हैन ऐच, नत्र म २ बिसमै मर्नु पर्ने आजसम्म बाँच्या छु । न हिजो नरोको दिन थियो, न आज छ ।
खरको छानाबाट पानी झरीरहेको थियो । बाछिटाले हामी दुबैलाई हानेको थियो, आमाले मिलाएर राख्नु भएको दाउराको कुनियो र घाँसको भारीको बिचमा बसेका थियौ हामी दुबै । कुरा गर्दै जाँदा बेला बेलामा झरी जस्तै गरी आमा पनि चाउरीएको गालाबाट आँसु झर्थे । म आमाको कुरा मोड्न खोज्थे आमा फेरी त्यही विगतमा फर्कनु हुन्थ्यो ।
फेरी भन्न थाल्नुभयो । “जीवन भन्नु नै आँसु त हो नि । पाँच/पाँचजना जेठाजु/जेठानी दिदिहरू, ३ जना नन्दहरू, सासूससूरा, बुढिसासू र श्रीमानका सामू म झुकेर त्यो घरमा पसेको थे १० बर्षको उमेरमा । उहाँहरू मात्रै हैन, जेठाजु/जेठानीका छोराछोरीहरू सबैतिर गरेर ३ जना थिए । उनीहरुले पनि मलाई आफूभन्दा कान्छी जस्तो नमिठो व्यबहार गर्थे । सिधै भन्दथे: ‘हामी भन्दापछि हाम्रो घरमा आएकी हो काकी उस्ले हामीलाई मान्नुपर्छ ।’ उमेरले सानै थिए उनीहरु । कच्चा उमेरमा के जानेर भने होला र ? जे आयो बोल्दिए नि, भनेर म सहन्थेँ । झुकीदिन्थे तिन्का सामून्ने पनि । माया लाग्थ्यो, बच्चा हुन् भनेर हुन त म पनि बच्चै थिए । त्यतिबेला म मुस्कीलले १५/१६ वर्षको थिए कि । हुन त म आफैं बच्चा थिए, उनीहरुसँगै खेल्न मन लाग्थ्यो । उनीहरु स–साना ढुङ्गा बटुलेर गट्टा खेल्थे, म जुठो भाँडा बटुलेर साथमा गाग्रो पनि थपेर पंधेरी झर्थेँ । घर अगाडि ठुलो आँगन थ्यो, दशैमा त्यही पीङ हालिन्थ्यो, उनीहरु त्यो पिङमा रमाउँदै बेस्सरी मच्चिन्थे । म २०/२२ जनाको भात भान्छामा झण्डै १६ घण्टा मच्चिरहन्थे, असिन पसिन गरेर । डाढ कम्बर खुब दुख्थ्यो, सारा काम भ्याएर तेल लिएर गोडा मिच्न जाँदा श्रीमानले ढीलो गरीस् भनेर लात्ताले भकुर्थे । मैले न सुख कस्तो हो बुझे, न जवानी आयो मेरो कहिल्यौ ।”
बृद्धा आमाका गह भरिएर आए, केही बोल्नु भएन । म पनि बोलिन केहीबेर । उहाँको खाटो बसेको घाउ कोट्यार चह¥याउने पो बनाएँ कि भन्ने लाग्यो मलाई मनमनै, आफैंलाई पीडा भयो ।
“आमा, मैले गर्दा गाह्रो भयो है ?”
मैले यत्ति बोल्दाबोल्दै उहाँले फेरी भन्नुभयोः “नाई हैन, बाबा मेरो त लेखान्त नै यही रच क्या ।”
उहाँले फेरी वाक्य लम्ब्याउँदै भन्नुभयो ।
“काम त कति गर्न पर्ने कति, साँझ विहान, रात दिन कुनै पलको ज्ञात हुन्नथ्यो, न त आफूलाई समयको भेउ हुने त्यो बेलाँ । काम गर्यो, गर्यो भनाई बेस्सरी पाइन्थ्यो । जश पाउने भनेको त कमै हुन्थ्यो । ठुला (परिवारको ज्येष्ठ सदस्यहरु) ले गरेको गल्ति पनि मेरो टाउकोमा आँउथ्यो बारम्बार ।”
“यस्तो चाँही किन नि आमा ?” मैले बिचमै जिज्ञासा राखेँ ।
“म महिला तानि, त्यसमाथि बुहारी, अझ कान्छी सबैले हेप्न पाउने । बुहारीको कामको अर्थ (मुल्य) हुन्नथ्यो त्यो बेलाँ । हुन त अचेल पनि घरको कामको अर्थ (मुल्य) कहाँ छ र ? जसले कमाएर ल्याउँछन् ति बुहारीहरुले केही भाउ (सम्मान) पाएका होलान् । १४ वर्षको उमेरमा जेठी छोरी जन्मिई, त्यसपछि लगातार अरु ४ छोरी जन्मिए । ५ छोरी छोरी जन्मेपछि उहाँ (श्रीमान) ले अर्की ल्याउनु भो । पछिल्लो वर्ष उबाट पनि छोरी नै जन्मिई, अनि उहाँ (श्रीमान) बेपत्ता हुनुभयो, आजसम्म उहाँको पत्तो छैन ।
यही घरमा कामदार जस्तो भएर श्रम गरिरहेँ, आज साँढे ३ बिस उमेर काट्दा पनि उस्तै दुख र दर्दका सामू गुजारा गर्दै आएको छु । छोरीहरु आ–आफ्नो घर गए, उनीहरुको पनि जीवन पनि खासै रमाइलो छैन । पढाउँन सकिन, घाँस दाउरा, गोठ गोबर गरेर बाँचेका छन् छोरीहरु पनि तिनीहरुको पनि कामको कुनै मुल्य छैन । हामी (महिला) लाई कस्ले बुझ्ने ।
आज पनि म २ भारी घाँस नकाटी २ गाँस टिप्न पाउन्न । एक ट्याम (समय) मेलापात जान्छु सकेको हलुका काम गर्छु । दुख भो भनम भने सुखैले खान जा भन्लान् म कहाँ जाम ? झर्की फर्की सहेर पनि काल कुर्दै जेठाजुको नातीसँग बसेको छु । सरकारले देको भत्ता (सामाजिक सुरक्षा भत्ता) पनि मेरो हात हुन्न, हराउँछेस् बुढीमाउ, हामी राखिदिन्छौ, भनेर उनीहरुले नै राख्छन्, मेरो अम्मल (चुरोट बिंडी) खाने बानी छ, त्यै किन्ने पैसो हुन्न । यि बिडीँ खान्छु ।” उहाँले सालको पातको बिडीँ सल्काउँदै फु… गरेर धुवाँ फाल्नु भयो ।
धुँवा माथिमाथि उड्यो, उहाँको कल्पना जस्तै गरी । धुवाँ विलायो कताकता झरीले रुझेको आकाशमा ।
वर्षा अलि मथ्थर भयो, “आमा अब म जाने” मैले भने ।
“ल बा ल, सदा सुखी रहनु” उहाँले भन्नु भयो । बेस्सरी भोक लागेको थियो, आमा पनि भोकाउनु भएको हुदो हो, तर खाजा खाने ठाउँ वरवर थिए । म लागे आफ्नो गन्तव्यमा ।
घर फर्के, उहाँसँगको कुराकानीले मन अमिलो बनाइरह्यो । कयाैचोट र ठक्कर खाएर पनि छुट्ने बेलामा कलेटी परेका ओठको मुस्कान र चाहुरिएका कालाकाला छालाले ढाकिएको मुहार झलझली आँखामा घुमिरह्यो ।
जीवन साँच्चै हज्जारौ आरोह अवरोहहरु छिचोल्दै लड्दै उठ्दै सिक्दै यापन गरिने रहेछ । ति आमासँग कुराकानी गरिरहदा मैले आफूलाई म सञ्चारकर्मी भनेर चिनाइन, र उहाँको पहिचान पनि खुलाउन हिम्मत भएन म मा अहिले ।
अर्को प्रसंग संझिए, केही समय अघि आफन्त बितेपछि किरीयापुत्री भेटको क्रममा काठमाडौको पशुपति मन्दिर परिसर पुगेको थिए । एकजना बृद्धा आमा वृद्धाआश्रमको बाहिर टहलिरहनु भएको देखे । उहाँसँग कुरा गर्न मन लाग्यो । उहाँले कुराकानीको क्रममा भन्नुभयोः
“३ छोरा, ४ छोरी सबैको विवाह भैसक्यो । नातिनातीना, पनाती, पनातीनीहरु पनि छन् । पाहाड घर नुवाकोट, छोरा छोरी सबैलाई पढाए जागिरे बनाएँ, श्रीमान् बितेपछि घरमा एक्लो भएँ । जसोतसो ७ वर्ष श्रीमान् बितेपछि पनि घरमै बसे । अहिले यहाँ (पशुपतिको वृद्धाश्रम) आएको ४ महिना भयो । धेरै दुख र परिश्रम गरेर हुर्काएँ, पढाए, श्रीमान दीर्घरोगि थिए,त्यसैले चाँडै बिते पनि । म एक्लैले ७ छोराछारीलाई परिश्रम गरेरै हुर्काएकी हुँ । अहिले जस्तो जागिरे पो थिइन, घरघर धाएर मेला पातो, अर्मपर्म, घरासयी परिश्रम गरिन्थ्यो, जागिरे भको भए, अहिले पिन्सिन (पेन्सन) आउँथ्यो, यसरी हेलत्तो होइन्थ्यो होला र ? घरको कामको के मुल्य ? हाम्रो इज्जत फाल्न वृद्धाश्राममा बसेको भनेर कराउँछन् तर घरमा जाँदा नि ख्याल वास्ता गर्दैनन्, मेरै मर्जिले यहाँ खुसी छु ।”
उहाँसँग छोरो कुराकानी भयो, म छुट्टिए ।
केही साता अघि समाचार संकलनको क्रममा जिल्ला अदालत मकवानपुर पुगेको थिए । अदालत परिसरमा भेटिएकी २८ वर्षीय युवतीको अर्को प्रसङ्ग यस्तै थियो । नाम कल्पना कालाखेती । ३ सन्तानकी आमा । दोस्रो विवाह गरेपछि पहिलो श्रीमान् कमल श्रेष्ठले सम्बन्ध विच्छेदको लागि दायर गरेको मुद्दाको प्रतिउत्तर दिन अदालत हाजिर भएकी थिइन् कल्पना । कारण जान्न चाहे, उनले एकै वाक्यमा खरर भनिन्ः–
“दुई छाक खानको लागि दिनरात यसको घरमा काम गर्नुपर्ने, कहिल्यै मेरो कामको अर्थ (सम्मान) नराख्ने, म चाँही यसको घरको नोकर्नी हो र सधैं एकोहोरो काममा घोटिरहनु पर्ने ? उ बाहरी काम गरेर तवल लिएर आउँने, मैले पनि त्यो भन्दा धेरै काम घरमा गरेको छु, खै मेरो कामको मुल्य ? दुईचार पैसा कहिल्यै हात पर्दैन, कुनै दिन घरको कामबाट छुट्कारा (फुर्सद) मिल्दैन । अनि किन बसुँ यो सँग भनेर हिडेको ।”
म निशब्द भएँ, के बोल्ने के । उनी काउन्टरतिर लागिन् म सूचना शाखातिर लागे ।
युवतीसँग धेरै कुरा भएन, तर उहाँ आमाहरुले भन्नखोज्नु भएको र यि युवतीले भनेको कुराको प्रसङ्ग उस्तै थिएः घरेलु कामको अर्थात घरेलु श्रमको मुल्य किन राखिन्न ? जसको कारण कतै परिवार टुट्दै छ त कतै मन वर्षैदेखि टुटेर आजित छ ।
भलै घरायसी काम आफ्नै घरका व्यक्तिले गर्दा पारिश्रमिक नै दिनु पर्ने भन्ने सवाल हैन, तर त्यै काम घर बाहिरको व्यक्तिलाई लगाएर पारिश्रमिक दिनु पर्दा कति लाग्थ्यो होला, त्यो कामको मुल्य नदिए पनि कमसेकम सम्मान त दिनु नी ।
घरेलु काममा दिन बिताउँदै आएका महिलाहरुको आजको माग पनि यहि हो । आज हामी आत्मासम्मानको कुरा गरिरहेका छौ । हो, यही विषयमा आएर ठोकिन्छ आत्मसम्मानको सवाल ।
आत्मासम्मानको सवाल कुनै सभा समारोह, ठुलाठुला कार्यालय तथा पदहरुमा मात्रै हैन, घर भित्रै पनि अपेक्षा गरिने सवाल हो । चाहे श्रीमान श्रीमतीबाट होस् वा छोरोछोरी र नातीनातिनाहरुबाट होस् । श्रमको सम्मान आत्मासम्मानसँग जोडिएको सवाल हो ।
शान्ति प्रवद्र्घन गर्ने र द्वन्द्व रोक्ने उद्घेश्यका साथ हरेका वर्ष सेप्टेम्बर २१ लाई विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति दिवसको रूपमा मनाइयो । न्याय बिना शान्ति सम्भव छैन, अनि आत्मासम्मान बिना न्याय संभाव छैन । नेपालको संविधान २०७२ को धारा ३४ मा हरेक श्रमिकहरुलाई उचित पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षाको व्यवस्था र स्वतन्त्रताको हक हुनेछ भनि मौलिक हक भित्र सम्बोधन गरिए तापनि महिला श्रमिकहरुलाई कामको पहिचान, सम्मान र सुरक्षाको प्रत्यभूति कहाँ छ ? ७० वर्षीया ति आमा गर्ने श्रमको मुल्य कसले राख्छ ? अनि वृद्धावस्थामा वृद्धाश्रममा पुगेका हजारौ वृद्धाहरुले आफ्नो जीवनभर गरेको श्रमको सम्मान कहाँ छ ?
अनि आत्मा सम्मान कै खोजिमा मन टुटाएर परिवार फुटेपछिको शान्ति र अबोध बालबालिकाहरुको माया पाउने अधिकार, उनीहरु माथिको न्यायको सवाल कहाँ छ ?
घरेलु श्रमिक महिलाहरुको कामको उचित मूल्याङ्कन र सम्मान नपाएको हुँदा महिलाको हक, अधिकार र उनीहरुको स्वास्थ तथा मनोसामाजिक अवस्थाको सूनिश्चितताका लागी कहिले आवाज उठाउने ? यसबारे सरोकारवाला तथा नागरिक समाजले के गर्न सक्छ ? के आवश्यक छ ? यसबारे बहास गर्ने बेला भएन र ?
जबसम्म हरेक नागरिकले आत्मसम्मानका साथ बाच्न पाउने वातावरण प्राप्त गर्दैन तब सम्म शान्ति स्थापित हुन सक्दैन । संविधानमा महिला अधिकारहरु सुनिश्चित भएता पनि कार्यान्वयनमा चुनौती नै चुनौतिको पाहाड छन् । महिला श्रमिकहरुको नेपालको संविधान मार्फत विभिन्न श्रम सम्बधि ऐन र कानुनहरुले सुनिश्चित गरेको हक र अधिकारको बारेमा चर्चाको आवश्यकता अब पनि छैन र ?
पछि पारीएका यि आमाहरुको सवालमा बोलिदिने कसले ? सरकारले हरेक वर्ष महिला तथा बालबालिकाहरुको लागि बजेट छुट्याउँछ, सशत्तिकरणको कार्यक्रमहरु गरिन्छ । सरकारले जेष्ठ नागरिकको सम्मानमा सामाजिक सुरक्षा कायम गर्न भत्ताको व्यवस्था गरेको छ, तर त्यसले मात्रै सुरक्षित छैनन् वृद्धाहरु । महिलालाई समान हैसियत प्रदान गर्न ऐन कानुन बनेको छ, तर यि व्यवस्थाले मात्रै समानता परिवारभित्रै कायम छैन र विखण्डन भैरहेका छन् परिवारका सदस्यहरु ।
काममाजी महिलाहरुलाई दोहोरो कामको भार एकातिर छंदै छ, अर्को घरबाहीर जागिरे नभएका महिलाहरुलाई आत्मासम्मानको पनि कमि छ । ‘म त हाउस वाइफ, मेरो के हैसियत र’ भन्ने गरी आफूले नै आफूलाई कम आँक्न बाध्य छन् महिलाहरु । परिवारमा होस् वा समाजमा महिलाहरुको योगदानलाई सम्मान गर्दै, परिवार र समाजले स्वीकार गरेर उनीहरुलाई समान हैसियत प्रदान गर्नतर्फ सबैले हातेमालो गर्नुपछ कि ।
मकवानपुर । गत २५ माघबाट स्थगित मतदाता नामावली दर्ता तथा अद्यावधिक कार्य १ असारबाट पुन सुरू गरिएपछि दर्ता गर्नेहरूको भिड लागेको छ ।
स्थानीय तह सदस्य निर्वाचन २०७९ को मिति घोषणा भएपछि दर्ता प्रक्रिया स्थगित गरिएको थियो । आगामी प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनलाई दृष्टिगत गरि १ असारबाट दर्ता तथा अद्यावधिक कार्य सुरू गरिएको छ । आगामी चुनाव लक्ष्यित मतदाताहरू दर्ताको लागि भिड लागेका हुन् । प्रदेश निर्वाचन कार्यालय, बागमती प्रदेश हेटौंडाले सेवाग्राहीको चाप बढि भएसंगै टोकन प्रणालीबाट दर्ता कार्यलाई व्यवस्थित गर्दै आएको छ ।

दर्ताको लागि बिहान ६ बजेबाटै लाइन बस्न थालेपछि कार्यालयले ९ बजे टोकन बाड्ने र टोकन नपाएकाहरूलाई समयमै घर फर्केर अर्को दिन आउन अनुरोध गर्ने गरेको छ । “बिहानै टोकन दिएपछि नपाउनेहरू घर फर्किउन भनेर यसो गरेका हौ” प्रदेश निर्वाचन कार्यालय बागमतीका कार्यलय प्रमुख लुम्बनाथ पोखरेलले भने । आफ्नो पालो कुरेर दिनभर घाम/पानीमा लाइन बस्न नपरोस् भनेर यसो गरेको उनले बताए ।

कार्यालयले दैनिक १५० वटा टोकन बाँड्ने गरेको पोखरेलले बताए । सोमबार सांझसम्म ७९८ जनाले फोटो सहितको मतदाता नामावलीको लागि विवरण सहित फोटो खिचाएको प्रदेश निर्वाचन कार्यालय हेटौंडाका कम्प्युटर अपरेटर दिपेन्द्रराज बरालले बताए । “चाप एकदम धेरै छ, कुनै दिन २ सयसम्मको विवरण लिन्छौ” बरालले भने । बिहान ९ देखि सांझ ७ बजेसम्म आफूहरू कार्यलय बसेर विवरण संकलन गरेको उनले बताए ।
कार्यलयले नयाँ दर्तासंगै अद्यावधिक गर्ने काम पनि जारी राखिएको छ । यस अन्तरगत दोहोरो नामावली रहेका, मतदाता नामावलीमा त्रुटि भएका, बसाइँसराइको कारण स्थान परिवर्तन गर्नुपर्नेहरूले अद्यावधिक गर्न सक्ने छन् । कार्यालयको सूचना शाखा प्रमुख सम्झना ढकालका अनुसार १ असारदेखि हिजो सोमबार सांझसम्म १३८ जनाले विवरण अद्यावधिक गराएका छन् ।

निर्वाचन कार्यालयका अनुसार गत २०७८ माघ २५ देखि हालसम्म नागरिकता लिएका र मतदाता नामावली ऐन २०७३ अनुसार योग्यता पुगि नाम दर्ता गर्न छुटेकाको फिटो सहित विवरण संकलन गर्न सकिने छ । यो कार्य आगामी प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको निर्वाचनको मिति सार्वजनिक नहुन्जेल जारी रहने छ ।
मकवानपुर । संघीयताको अभ्यास सुरु भएसँगै ४ वर्ष अघि सुरु गरिएको निर्वाचन क्षेत्र विकास कोष बागमती प्रदेश सरकारले यसवर्षबाट खारेज गर्यो । सांसद विकास कोष भनेर चिनिदै आएको यो कोष खारेज गरेपछि सांसदहरु बिच एक प्रकारको खैलाबैला नै चल्यो । केहीले सरकारले राम्रो कामको थालनी गर्यो भनेर प्रशंसा गरे त केहीले सरकारले अपराध नै गरेको संज्ञ दियो ।
प्रतिक्रिया सरकारलाई समर्थन गर्ने वा आलोचना गर्ने जे आएपनि बागमती प्रदेशका सांसदहरुले आगामी आर्थिक वर्ष यो बजेट नपाउने पक्का भएको छ । गत चार वर्ष बागमती प्रदेश सरकारले सांसदहरुको नाममा उनीहरुको निर्वाचन क्षेत्र वा उनीहरुले चाहेको स्थानमा खर्च गर्ने गरी प्रदान गर्दै आएको सांसद बिकास कोष यस वर्षबाट हटाएको हो । अन्य ६ वटा प्रदेश र संघीय सांसदहरुले भने यसवर्ष पनि बजेट यथावत रुपमा पाउने भएका छन् ।
चालु आर्थिक वर्षसम्म विभिन्न नाममा सञ्चालित निर्वाचन क्षेत्र पूर्वाधार साझेदारी कार्यक्रम खारेज गरेको भन्दै प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री शालिकराम जमकट्टेलले घोषणा गरेपछि प्रदेश सांसदहरुमा तरङ्ग पैदा भएको हो । विगत ४ वर्षलगातार सांसद विकास कोषबाट प्राप्त बजेट आफूखुसी चलाउँदै आएका सांसदहरुले यसवर्ष अर्थात् ५ वर्षे कार्यकालको अन्तिम बजेटमार्फत हटाएपछि केही सांसदहरु रुष्ट भएका छन् । केहीले भने यो राम्रो प्रणालीको विकास भएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
सरकारले प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसदलाई ३ करोड र समानुपातिक सांसदलाई १ करोड बजेट सांसदहरुको आफ्नो निर्वाचन क्षेत्र वा उनीहरुले चाहेको स्थानमा विकास निर्माणको लागि खर्च गर्न मिल्ने गरी प्रदान गर्दै आएको थियो । सांसद विकास कोषको बजेट खर्चमा अपारदर्शि भएको भन्दै यो कोष नै खारेज गर्न माग भइरहेको सन्दर्भमा बागमती प्रदेश सरकारले यो हटाएर राम्रो कामको सुरुवात गरेको बागमती प्रदेश सभा नेकपा एकीकृत समाजवादी मुख्य सचेतक तथा केन्द्रीय सदस्य मुनु सिग्देलले बताइन् ।
“सांसदहरुको काम नीति निर्माण गर्ने हो, कहाँ उनीहरुलाई स्थानीय क्षेत्रको विकासतिर धकेलेर हुन्छ” नेता सिग्देलले भनिन् “यो हिसाबले सरकारले राम्रो सुरुवात गरेको छ, आगामी वर्षहरुमा पनि यसलाई निरन्तरता दिनुपर्छ ।” स्थानीय क्षेत्रको विकासको लागि स्थानीय सरकार रहेको उनले टिप्पणी गरिन् । “स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गर्ने आफ्नो कुरा होला, तर बजेट नै दिएर स्थानीय ठाउँमा जा विकास गर भन्नु राम्रो हैन” उनले भनिन् “हाम्रो प्रदेशले राम्रो कामको थालनी गरेको छ, आगामी वर्ष अरु प्रदेशले पनि अनुसरण गर्नेछन् भन्ने लाग्छ ।”
सक्त पक्षको मात्रै हैन, प्रतिपक्षले पनि यो कदमलाई राम्रो भनेको छ । बागमती प्रदेशका पहिलो अर्थात पूर्व मुख्यमन्त्री डोरमणी पौडेलले पनि सांसद विकास कोषबाट बजेट बाँड्ने काम रोकेकोमा राम्रो कामको सुरुवात भएको बताए । “जे भयो राम्रै भएको छ, विकास निर्माण सिस्टमले गर्ने हो, व्यक्तिले हैन” उनले भने “यो आवश्यक पनि थियो।”
प्रदेशको निर्वामान मुख्य मन्त्री तथा अष्टलक्ष्मी शाक्यले भने यो कोषबाट प्रदान गरिने रकमको बाटो बन्द गरिनुलाई ‘राजनीतिक अपराध’को संज्ञा दिएकी छिन् । प्रमुख प्रतिपक्ष दल नेकपा एमाले नेतृ शाक्यले आफूहरुले बजेटको अन्तिम तयारी गर्दासम्म कोष खारेज नगर्ने सुझाव दिएको तर, आफूहरुलाई थाहै नदिइ कोष खारेज गरेकोमा आपत्ति जनाइन् । “प्रतिपक्षको कुरा सुन्नै हुन्न भन्ने यतिसम्म घात भयो, हामीले अघिल्लो दिनसम्म मुख्यमन्त्री र अर्थमन्त्रीलाईसँगै राखेर यो वर्ष पुरानै स्वरुपमा सांसद विकास कोषलाई निरन्तरता दिन भनेको थियौ, उहाँहरुले पनि हुन्छ भन्नुभएको थियो” शाक्यले भनिन् “किताब आएपछि छाँड्डाबाट खसेजस्तै भइयो, यस्तो राजनीतिक अपराध गर्न हुन्नथ्यो ।”
प्रदेश सरकारले सांसद विकास कोष खारेज गरेर, सत्तपक्षको आफ्नो सांसदहरुलाई भने सिधै योजना दिएर फकाएको उनको आरोप छ । “सत्तापक्षलाई सिधै योजना दिइयो, यो भए चाँडो फस्र्यौट पनि हुने, झण्झट पनि नहुने, अनि प्रतिपक्षमाथि बेइमानी गरेको हो, हामी सरकारमा हुँदा हामीले प्रतिपक्षलाई सम्बोधन गरेका थियौ” उनले भनिन् । आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा गठबन्धन सरकारले समानता र आवश्यकताको आधारमा नभइ धादिङ, चितवन, मकवानपुरलागयत नेताको पहुँचको आधारमा जिल्ला फोकस गरिएको आरोप समेत उनको छ ।
सांसद विकास कोषको बजेट पाउँदा सांसदहरुले स्थानीय क्षेत्रमा विकास निर्माणमा हातेमालो गर्न अवसर पाउँदै आएकोमा यो खोसिदा स्थानीय क्षेत्रको विकासमा समेत धक्क पुग्ने उनले बताइन् । “धेरथोर स्थानीय विकासमा सहकार्य हुन्थ्यो, सांसदहरुलाई पनि राजनीतिको आधार तय हुन्थ्यो” उनले भनिन् “अब कोष नै खारेज गरेपछि केही रहेन ।”
सांसदहरुको माग र अथार्थलाई मनन गर्दै यो बजेट काटिएको अर्थ मन्त्री जमकट्टेलले बताए । बागमती प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्षको लागि ७० अर्ब ९३ करोड ९२ लाख बजेट ल्याएको छ । बजेटबारे प्रदेश सभामा सांसदहरुमा प्रतिक्रिया जारी छ । प्रदेश सभाको बैठक असार २ गतेपछि असार १२ गते दिउँसो २ बजे बस्नेगरी स्थगित गरिएको छ ।
के भन्दछन् मुख्यमन्त्री राजेन्द्र पाण्डे
बागमती प्रदशेका मुख्यमन्त्री राजेन्द्र पाण्डे सांसद र आमनागरिकको भावनालाई सम्बोधन गर्दै कोष खारेज गरेको बताउँछन । “पहिलो कुरो त सांसद विकास कोष भनेर यसको नाममै बिरोध भयो, यो बजेट सांसदहरूले निर्णय गर्ने खुरुक्क आफ्नो गोजिमा हाल्ने भन्या जस्तो भो” उनी भन्छन् “यो कोष सांसदको विकासको लागि हैन, निर्वाचन क्षेत्र विकास कोष हो ।”

उनका अनुसार सांसदहरुले आफू निर्वाचिन क्षेत्रमा लगानि गर्ने गरी यो बजेटको व्यवस्था हुँदै आएको थियो । “यसको बारेमा भ्रम फैलाईयो, जनमतले बुझेर वा नबुझेर टिकाटिप्पणि बढि भए, जनताको सम्मान गरौ, जे भयो भैहाल्यो अब होस भनेर हामीले कोष नै खारेज ग-यौ” पाण्डेले भने । कोष खारेज गरेर कसैलाई नाफा घाटा नभएकोले यसबारे औधि खुसी वा आक्रोशित हुनु नपार्ने पाण्डे बताउँछन् ।
“हिजो सांसदहरूको नामबाट निर्वाचन क्षेत्रमा जाने बजेट जसले बाटोघाटो, खानेपानी पुलपुलेसा बिद्यालय निर्माण कार्य भएका थिए, विकासमा पछाडि परेका मर्का परेका ठाउँको विकास भएकै थियो, अब कोष काटिदैमा त्यो रोकिन्न, भोलि सम्बन्धित मन्त्रालयले त्यहि बजेट तिनै ठाउँमा हाल्ने छ” पाण्डेले भने “आगामी वर्षको लागि पनि सम्बन्धित मन्त्रालयले सम्बन्धित क्षेत्रमा बजेट राखेको उनले बताए ।
आगामी वर्ष सांसद कोष मार्फत जाने लगभग २ अर्ब ४२ करोड मन्त्रालय मार्फत जानेगरी योजनामार्फत व्यवस्थित गरिएको मुख्यमन्त्री पाण्डेले बताए । “त्यो कोष मात्रै खारेज गरिएको हो, विकास निर्माणको योजना काटीएको छैन ।”