घलेगाउँकाे गुन्द्रुकलाई गुणस्तरकाे मान्यता
Tags: No Comments
मकवानपुर । हेटौंडा उपमहानगरपालिका १२ घलेगाउँमा कञ्चनजंगा कृषि सहकारी संस्था लधु उद्यमी उद्योगले उत्पादन थालेको अर्गानिक गुन्द्रुक प्रयोगका लागि सरकारी मान्यता प्राप्त भएकाे छ ।
लधु उद्यमीहरुले उत्पादन गरेको गुन्द्रुक प्रयोगका लागि उपयुक्त भएको भन्दै हेटौंडा स्थित खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयले अनुज्ञा पत्र दिएको हाे । उपमहानगरको लगानीमा सञ्चालन गरिएको तालिमबाट उद्यममा लागेको साना व्यवसायी मध्य गुन्द्रुक उद्योगले पहिलो पटक सरकारी गुणस्तरको मान्यता प्राप्त गरेको बताइएको हाे।
मान्यता प्राप्त गरेसँगै जिल्ला भित्र र बाहिरी शहरमा विक्रीका लागि बाटो खुलेको छ । करिब चार महिना लामो परिक्षण र निगरानी पश्चात खाद्य प्रविधी तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयले गुन्द्रुक प्रयोगका लागि योग्य रहेको भन्दै अनुज्ञा पत्र दिएका उपमहानगरपालिका उद्योग शाखाका प्रमुख हिमप्रसाद पौडेलले बताए । उपमहानगरपालिकाको १ लाख रुपियाँ बाट थालेको अर्गानिक साग उत्पादन गरी बनाएको गुन्द्रुकले बजारीकरणका लागि स्वीकृति पाउँदा आफूहरुलाई हाैसला मिलेकाे उद्यमी समुहका अध्यक्ष चिनीमाया गुरुङले बताइन् ।
गाउँमा आयआर्जनका लागि यसले याेदान गर्न अपेक्षा गरिएकाे छ । ‘सबै माैसममा खेतीपातिकाे काम हुँदैन, यसै बसेका थियौं, काम गर्नका लागि लगानी भएपछी गुन्द्रुकको काम थालेका हौं ’ अध्यक्ष गुरुङले भनिन् । नगरको पैसा र सहकारीको ८० हजार रुपियाँबाट १५ कठ्ठा जमिन भाडामा लिएर रायाेकाे साग लगाई गुन्द्रुकको उत्पादनमा लागेको उनले बताइन् ।
अनुज्ञा पत्र नहुँदा बजारमा विक्री गर्न नाएकाेले हाल ३ लाख रुपियाँ बराबरको गुन्द्रुक घरमै राखेको उनले जानकारी दिइन् । अब बजारीकरणको बाटो खुलेको छ, उपमहानगरले सहयोग गरेपछी समुहमा रहेका १२ जनाले गरेको थिए । गत असोजमा कामको लागि सम्झौता गरेसँगै समुहले मंसिरबाट गुन्द्रुकको उत्पादन थालेका थिए । उद्योग शाखाको तथ्याङक अनुसार उपमहानगरले ८०० भन्दा बढीलाई विभिन्न प्रकारका तालिम दिएपनि अहिले २६८ जना उद्यममा जोडिएको जनाएको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेश सरकारको चालु आर्थिक वर्षको बजेट माथिको विवाद समाधान हुन सकेको छैन । आर्थिक वर्ष अन्त्यको नजिक पुग्ने लाग्दासमेत तत्कालीन सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष बिचको विवाद समाधान हुन नसकेको हो ।
राजनीतिक रूपमा तत्कालीन समयमा सत्तारुढ दल अहिले प्रतिपक्षमा पुगेको छ भने प्रतिपक्षमा रहेका दल सरकारको नेतृत्वमा पुगेको छ । सत्ता समीकरण बदलिएसँगै बजेट माग गरेर संसद् नै रोक्ने नेकपा एमाले अहिले आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयको जिम्मेवारीमा पुगेको छ भने बजेट ल्याउने सरकारबाट नेपाली कांग्रेस बाहिरिएर प्रतिपक्षमा पुगेको छ ।
राजनीतिक उथलपुथल भएपनि बजेट पारित गर्दाको समयमा भएको दलहरू बिचको सहमति कार्यान्वयन भने हुन सकेको छैन । बजेटका सन्दर्भमा गत असार १८ मा तत्कालीन सत्तापक्ष दलसँग विपक्षी दल एमाले र राप्रपाले सहमति गरेर बजेट पारित गरेका थिए । सो समयमा एमाले र राप्रपाले बजेटमाथिको असमानता हटाउन आफ्ना योजना थप गर्ने गरी सहमति गरेका थिए । जस अनुसार राप्रपालाई २५ करोड रुपैयाँ र एमालेलाई ४५ करोड रुपैयाँ गरी ७० करोडका योजनाहरू बजेटमा समावेश गर्ने गरी सरकारले सहमति गरेको थियो ।
सोही विषयमा विवाद हुँदा गत असोज २२ गतेदेखि प्रदेशसभा बैठकसमेत प्रभावित बन्न पुगेको थियो । स्थगित भएको ४ महिनापछि फागुन १५ मा संसद्को हिउँदे अधिवेशन आह्वान भएको थियो । बजेटमाथिको विवादका कारण सो बैठकअघि बढ्न सकेन । ३ दिनसम्मको निरन्तर छलफलपछि दलहरूबिच संसदीय विशेष समिति बनाएर बजेटको विवाद समाधान गर्ने सहमति बनेसँगै प्रदेशसभाको बैठक फागुन १७ मा सञ्चालन भएको थियो ।
फागुन १७ मा बसेको प्रदेशसभा बैठकले सत्तापक्ष र प्रतिपक्षको विवाद समाधान गर्न संसदीय विशेष समिति गठन गरी सो समितिलाई फागुन २९ मा प्रतिवेदन पेश गर्न निर्देशन दिइएको थियो । सोही अनुरूप फागुन २९ गते संसद्मा पेश भएको समितिको प्रतिवेदन ३० फागुनमा पारित गरी सरकारलाई बजेटमाथिको विवाद समाधान गर्न निर्देशन दिइएको थियो ।
- यस्तो थियो संसदीय समितिको निर्देशन
प्रदेश सरकारले सिफारिस गरेको योजनाहरूको हकमा चैतको पहिलो साताभित्र कार्यान्वयन सुरु गर्न प्रदेश सरकारलाई समयसीमा तोकेर समितिले निर्देशन गरेको छ । संसदीय समितिले उक्त प्रतिवेदनमार्फत बजेट कार्यक्रमका विषयमा सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष दहहरूबिच भएको सहमति अनुसार मन्त्रिपरिषद् बैठकले स्वीकृत गरेको योजनामा बजेट विनियोजन गरेर कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको छ ।
बजेटका विषयमा पेस भए बमोजिमका आयोजनाहरू बजेट सूचना प्रणालीमा प्रविष्ट गर्न आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउन पनि समितिले निर्देशन दिएको छ । आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले उल्लेखित आयोजनहरूमा अर्थ विविध वा अन्य उपयुक्त शीर्षक अन्तर्गतको पुँजीगत तर्फको बजेटबाट रकमान्तर गर्ने व्यवस्था गर्न समितिको निर्देशन रहेको छ ।
संसदीय समितिले थप आयोजनहरूको हकमा प्रदेश आर्थिक कार्यविधि ऐन २०७३ को परिच्छेद ३ र प्रदेश आर्थिक कार्यविधि नियमावली २०७६ को परिच्छेद ४ मा वार्षिक बजेट तर्जुमाको समय सीमा र मापदण्ड तोकिएको हुँदा कानुन बमोजिम कार्यान्वयन गर्न सकिने हुँदा सोही अनुसार पुँजीगत खर्च गर्न निर्देशन दिएको छ ।
- सरकारको संरक्षणमा एमाले
एमाले प्रतिपक्षबाट सत्तापक्षको बेन्चमा पुगेको छ । बजेट पारित गर्दा, संसदीय समिति गठन, रकमान्तर तथा बजेट कार्यक्रम कार्यान्वयनका विषयमा आक्रामक ढङ्गबाट प्रस्तुत हुने एमाले सरकारमा पुगेसँगै सरकारको संरक्षणमा जुटेको छ ।
एमालेबाट आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री बनेका जगन्नाथ थपलियाले संसदीय समितिले दिएको निर्देशन अनुसारको बजेट कार्यक्रममा रकमान्तर भएर कार्यक्रम कार्यान्वयन भइरहेको बताएका थिए । मन्त्री नियुक्तिपछि पत्रकारहरुसँगको कुराकानीमा थपलियाले भनेका थिए, ‘संसदीय समितिको निर्देशन सरकारले कार्यान्वयन गर्नुपर्छ । सोही अनुसार रकमान्तर भएर कार्यान्वयनमा गएको छ । हामी छिटो काम सक्ने र बजेट खर्च वृद्धि गर्न तर्फ अग्रसर हुनु पर्ने अवस्था छ ।’
मन्त्री थपलियाले त्यसो भनिरहँदा प्रतिपक्षमा रहेको राप्रपा भने अझै संसदीय समितिले दिएको निर्देशन कार्यान्वयनमा नभएको बताउँदै आएको छ । राप्रपा बागमती प्रदेश संसदीय दलका नेता उद्धव थापाका अनुसार हालसम्म संसदीय समितिले दिएको निर्देशन कार्यान्वयन भएको छैन । अर्थमन्त्री र मन्त्रालयमाथि संसदीय समितिले दिएको निर्देशन कार्यान्वयनमा दबाब बढाए पनि काम भने हुन नसकेको उनले बताए ।
चैत मसान्तसम्म विषयगत मन्त्रालयले प्रक्रिया पुरा गरी सो कार्यक्रमहरू सम्झौता गर्ने वातावरण तयार पार्न आफूले अर्थ मन्त्रीलाई ताकेता गरेको उनको भनाई छ । तर, ताकेता अनुसारको नतिजा प्राप्त नभएको उनको गुनासो छ । ‘अर्थमन्त्री नै सो विषयको जानकार हुनुहुन्छ । उहाँकै नेतृत्वमा बजेट सन्तुलन गर्न संसदीय समिति गठन तथा छलफल लगायतका काम भए । अहिले बजेट हाल्ने ठाउँमा उहाँ नै हुनुहुन्छ । चैत मसान्तसम्म सम्झौता गर्ने गरी अघि बढ्न ताकेता गरेको छु । गर्नुहुन्छ होला भन्नेमा आशावादी नै छु,’ उनले भने ।
यता आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले भने संसदीय समितिको निर्देशन अनुसारको परिपत्र आएको जनाएको छ । सोही निर्देशन अनुसार विषयगत मन्त्रालयलाई बजेट सिस्टममा कार्यक्रम प्रविष्ट गर्न परिपत्र गरिएकोमा हालसम्म कुनै जानकारी प्राप्त भएको मन्त्रालयको भनाई छ ।
विषयगत मन्त्रालयले कार्यक्रम बजेट सिस्टममा प्रविष्ट गरे अर्थ मन्त्रालयले अनुकूलता र आवश्यकता अनुसार स्रोत सुनिश्चितता गरिदिने मन्त्रालयका प्रवक्ता लक्ष्मी कुमार रिमालले जानकारी दिए । उनका अनुसार बजेट सिस्टममा प्रविष्ट भएका कार्यक्रम र योजनाहरू मध्ये उपभोक्ता समितिबाट कार्यान्वयन हुने जति मात्रा कार्यान्वयनमा जान सक्ने अवस्था रहेको छ ।
समय र स्रोतको अभावका कारण ठुला र कार्यविधिहरू बनाएर काम गर्नुपर्ने योजनाहरू कार्यान्वयन हुन सक्ने अवस्था नरहेको उनको भनाई छ । टेण्डर र कार्यविधि बनाउन समय अपुग हुने भएकाले विषयगत मन्त्रालयलाई कार्यान्वयन व्यवस्थापन र भुक्तानीमा समस्या हुने उनले बताए ।
- कस्ता छन् ७० करोडका योजना ?
संसदीय समितिले तत्काल कार्यान्वयनमा लैजान निर्देशन दिएका योजनाहरू पुरानै शैलीका छन् । आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयका अनुसार संसदीय समितिले कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको कार्यक्रमहरू साना र टुक्रे प्रकृतिका रहेका छन् ।
सो योजनाहरूमा विशेष गरी भौतिक पूर्वाधारका योजनाहरू बढी पेश भएको छन् । नेता थापाका अनुसार सामाजिक, पर्यटनका योजना तुलनात्मक रूपमा केही कम परेको छ । अन्य मन्त्रालयका क्षेत्रका योजना न्यून रहेको उनले बताए ।
४ लाख रुपैयाँदेखि २ करोड रुपैयाँ सम्मका योजनाहरू पेश भएको उनले बताए । अधिकांश योजनाहरू उपभोक्ता समितिबाट कार्यान्वयन हुने प्रकृतिका रहेको उनको भनाई छ । भौतिक पूर्वाधार तर्फ सडक पुल मर्मत तथा स्तरोन्नति, पर्यटकीय पार्क निर्माण, मन्दिर गुम्बा निर्माण, तटबन्ध, विद्यालय भवन स्तरोन्नति, घेराबार लगायतका योजनाहरू रहेको उनले बताए ।
- वैशाखबाट फिल्डमा काम हुन्छ : मन्त्री थपलिया
प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री जगन्नथ थपलियाले संसदीय समितिले दिएको निर्देशन अनुसार वैशाखबाट कार्यान्वयनमा जाने गरी तयारी गरिएको छ । टेण्डर गर्नुपर्ने प्रकृतिका योजनाहरू नरहेकाले उपभोक्ता समितिबाटै काम गर्ने गरी अघि बढेको उनले बताए ।
उनका अनुसार पेश भएका योजनाहरू अधिकतम ४० लाखसम्मको रहेकाले नयाँ कार्यविधि निर्माण गर्ने र टेण्डर गर्नुपर्ने अवस्था नरहेको उनले बताए । सडक मर्मत, स्वास्थ्य चौकी भवन मर्मत तथा संरक्षण, पार्क तथा मैदान निर्माण, पहिरो नियन्त्रण जस्ता कार्यक्रम रहेकाले कार्यान्वयनमा समस्या नहुने उनले बताए ।
‘हामीले मन्त्रालयको जिम्मेवारी लिउपछि सो कामलाई तीव्रता दिएका छौ । २०/३० लाख देखि अधिकतम ४० लाखका टुक्रे योजनाहरू रहेका छन् । उपभोक्ता समितिबाटै काम हुन्छ । हामी जाँदा काम भएको देखिएन । मन्त्रालयको जिम्मेवारी लिए लगत्तै छलफल गरेर बजेट सिस्टममा योजना प्रविष्ट गर्न भनेका छौँ । सम्भवतः छिट्टै सकिन्छ । अनि बजेट सिलिङ तोकेर हामी वैशाखबाट फिल्डमा जान्छौँ,’ उनले भने । रातोपाटीबाट ।
चितवन । नेपाल पत्रकार महासङ्घ चितवन शाखाले ४३ जना पत्रकारलाई शनिबार सम्मानित गरेकाे छ । २०५६ सालभन्दा अगाडि नेपाल पत्रकार महासंघकाे सदस्यता लिएर क्रियाशील एवं पूर्वअध्यक्ष गरी ३४ जना पत्रकारलाई सम्मानित गरेकाे हाे भने विभिन्न विधामा ९ जना पत्रकारलाई पुरस्कृत गरेकाे हो ।
पत्रकार महासङ्घमा आबद्ध भएर पत्रकारिता क्षेत्रमा पु¥याएको योगदानको कदर गर्दै ३४ जना पत्रकारलाई सम्मानित गरिएकाे पत्रकार महासङ्घ चितवन सचिव दीपेन्द्र अधिकारीले जानकारी दिए । अधिकारीका अनुसार क्रियाशील पत्रकारलाई हौसला प्रदान गर्न १० हजारदेखि ५१ हजार रुपैयासम्मको पत्रकारिता पुरस्कारबाट ९ जना पत्रकारलाई पुरस्कृत गरिएको छ ।
शनिबार भरतपुरमा आयोजना गरिएको कार्यक्रमा भरतपुर महानरपालिका प्रमुख रेनु दाहाल, नेपाल पत्रकार महासङ्घका केन्द्रीय अध्यक्ष विपुल पोखरेललगायतले उनीहरुलाई सम्मानित गरेका हुन् । महासङ्घले स्थापना गरेको ५१ हजार १११ रुपैयाँको मैयादेवी पत्रकारिता पुरस्कार–२०८० बाट सृजना अर्याल, ५० हजार ५१ रुपैयाँको अनन्त गङ्गा पत्रकारिता पुरस्कार–२०८० बाट चाँदनी हमाल पुरस्कृत भएका छन् । त्यस्तै, ११ हजार ३११ रुपैयाँको तिलचन साँखी पत्रकारिता पुरस्कारबाट ३ जना पत्रकारलाई पुरस्कृत गरिएको छ । यो पुरस्कार शालिग्राम नेपाल, विमल खतिवडा र टीकादत्त तिमिल्सिनालाई प्रदान गरिएको अधिकारीले बताए ।
त्यसैगरी, औद्योगिक पत्रकारिता पुरस्कारबाट २ जना पत्रकार पुरस्कृत भएका छन् । ११ हजार १११ रुपैयाँको यस पुरस्कारबाट सन्तकुमार चौधरी र हीरालाल गुरुङ पुरस्कृत भएका उनले जानकारी दिए । त्यस्तै ११ हजार १११ रुपैयाँ राशिको बालकुमारी विष्णुकुमारी अभ्युदय पत्रकारिता पुरस्कारबाट केशु लामिछाने र १० हजार १११ रुपैयाँ राशिको श्रुजश्री मैयादेवी पत्रकारिता पुरस्कारबाट प्रतिमा कुमाल सम्मानित भएका छन् ।
सम्मान एवम् पुरस्कार वितरण कार्यक्रममा भरतपुर महानगरपालिका प्रमुख रेनु दाहालले अग्रज पत्रकारहरुले पु¥याएको योगदानको स्मरण गर्दै उनीहरुलाई सम्मान गर्नु ऐतिहासिक काम भएको बताइन् । दाहालले पत्रकारहरुलाई सत्य र तथ्यमा आधारित खोजमूलक पत्रकारिता गर्न आग्रह गर्दै पत्रकारहरुले गलत हुन नदिन खबरदारी गर्नुपर्ने धारणा राखिन् । पत्रकारहरुबाट महानगरपालिकाका काम कारबाहीप्रति सचेत बनाउने र खबरदारी गर्ने काम भइरहेको भन्दै उनले आफू सधैँ स्वतन्त्र प्रेसको पक्षमा रहेको बताइन् ।
भरतपुर महानगरपालिकाले पत्रकार तथा सम्बद्ध सङ्घसंस्थालाई विभिन्न पक्षबाट सहयोग गर्दै आइरहेको भन्दै पत्रकार सक्षम भएमा देश समृद्ध हुने उनले बताइन् । पछिल्लो समय समाज नकारात्मकतातर्फ उन्मुख भइरहेको भन्दै दाहालले समाजमा केही हुन सकेन भन्ने भाष्य स्थापित गर्न खोजिएको बताइन् । समाजमा भ्रम छर्नेहरुको विरुद्धमा पत्रकारहरुले यथार्थ विषयवस्तु बाहिर ल्याउन मद्दत गर्नुपर्ने दाहालको भनाइ छ ।
नेपाल पत्रकार महासङ्घका केन्द्रीय अध्यक्ष विपुल पोखरेलले पत्रकारिता क्षेत्रको विश्वनियता वृद्धि गर्न पत्रकारहरुनै लाग्नुपर्ने बताए । प्रेस स्वतन्त्रता हननका घटनाहरुमा कमी नआएको भन्दै यसतर्फ राज्य र सम्बद्ध सबै पक्ष सजक हुनुपर्नेमा पोखरेलले ध्यानाकर्षण गराए । नेपालमा विभिन्न समयमा भएका घटनाहरु अध्ययन गर्दा अझै पनि पत्रकारिता क्षेत्रमा खतरा देखिएको पोखरेलको भनाइ छ ।
कार्यक्रममा नेपाल प्रेस युनियनका पूर्व वरिष्ठ केन्द्रीय उपाध्यक्ष दीपक आचार्य, नेपाल पत्रकार महासङ्घ चितवनका पूर्वअध्यक्ष जनक अर्याल, नेपाली कांग्रेस चितवनका सभापति राजेश्वर खनाल, नेकपा (एमाले) चितवनका अध्यक्ष रामप्रसाद न्यौपाने, नेकपा माओवादी केन्द्र चितवनका सचिव द्रोणबाबु सिवाकोटी, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी चितवनका सभापति कृष्ण भुसाल, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) पार्टी चितवनका अध्यक्ष कृष्णराज न्यौपाने, नेपाल प्रेस युनियन चितवनका अध्यक्ष अनिल ढकाल, प्रेस चौतारी नेपाल चितवनका अध्यक्ष सुवाष पण्डित, प्रेस सेन्टर चितवनका अध्यक्ष सूर्यप्रसाद पाठक, समाजवादी प्रेस सङ्गठन चितवनका अध्यक्ष टीकादत्त तिमिल्सिनालगायतले मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए ।
कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासङ्घले प्रकाशन गर्दै आएको स्मारिका ‘पत्रकारिता चितवन’ र सम्मानित ३४ जना पत्रकारहरुको जीवनवृत्त (प्रोफाइल) समावेश गरेर प्रकाशन गरिएको ‘योगदान’ पुस्तकसमेत सार्वजनिक गरिएको थियो । नेपाल पत्रकार महासङ्घ चितवनका अध्यक्ष नारायणप्रसाद अधिकारीको अध्यक्षतामा कार्यक्रम भएकाे हाे ।
काठमाडौं । नेपाली सर्टफिल्म ‘पाउलो’ (द शुज) भारतको सिएमएस्, इन्टरनेशनल चिल्ड्रेनस् फिल्म फेस्टिभल (आईसीएफसी) को नोमिनेशनमा परेको छ । अप्रिल १५ देखि २१ सम्म भारतको लखनउमा आयोजना हुने फेस्टिभलमा उक्त फिल्म नोमिनेशननमा परेकाे हाे ।
जुत्ताको कथावस्तु रहेको लघुचलचित्र “पाउलो” मा प्रशान्त हुमागाइँ, सुवास सिलवाल, मोहन श्रेष्ठ, उद्धव दंगाल, नरेन भट्टराई, निश्चल कार्की, सम्पन्न दाहाल, लिजेश थापा र सन्देश थापाले अभिनय गरेका छन् । काठमाडौंमा छायांकन गरिएको पाउलोमा रेनुका कार्कीको कास्टिङ डिरेक्सन रहेको छ भने प्रोडक्सन म्यानेजमेन्ट चक्र प्रसाद पोख्रेलले गरेका छन् । सहायक निर्देशन करन साउदको रहेको छ । लघुचलचित्रको छायांकन नारायण जिसीले गरेका हुन् र सम्पादन अनिल कुमार महर्जनले गरेका छन् । पाउलोको अफिसियल पार्टनरको रुपमा मालिका मिडिया, साइलेन्ट एक्ट रहेको छ ।
लघुचलचित्र ‘पाउलो’ पशुपती परिसरमा बस्ने परिवारविहिन एक सडक बालकको कथा हो । जसमा सुरुदेखि अन्त्यसम्म मुख्य पात्र जुत्तालाई नै बनाइएको छ । मानिसको कथालाई विम्बको रुपमा जुत्ताको जीवनकथा प्रस्तुत गरिएको निर्माण टीमले बताएको छ । फिल्ममा कलाकार वा पात्रले जुत्तालाई हैन, जुत्ताले कथाका पात्रहरूलाई घुमाइरहन्छ । त्यही जुत्ताले कसैलाई खुसी थपिदिन्छ त कसैलाई रुवाउछ वा समयअनुसार उही मानिसलाई दुखी बनाइदिन्छ ।
लघुचलचित्र ‘पाउलो’ मा त्यस्तै एउटा जीवन्त कथा र समाजको यथार्थ चित्रण रहेको छ । जुत्ता एउटा सामाग्री मात्र हैन, मानवीय अनुभुतीहरु पनि हुन् भन्ने यस लघुचलचित्रको मुख्य सार रहेको छ । जुत्ताको कथा रहेको “पाउलो” लाई ब्ल्याक हर्स जुत्ता कम्पनीले प्रायोजन गरेको छ । ब्ल्याक हर्सले नेपालमा विभित्र ब्राण्डेड जुत्ता तथा चप्पलहरुको उत्पादन तथा वितरण गर्दै आइरहेको छ ।
ऐना आर्ट्सको प्रस्तुतिमा निर्माण भएको लघुचलचित्र पाउलोको लेखन तथा निर्देशन मोहन अभिलाषीले गरेका हुन् । अन्य चलचित्रहरूमा व्यक्तिलाई पात्रको रुपमा उभ्याउने गरिएतापनि यस लघुचलचित्रमा भने जुत्तालाई नै मुख्य पात्र र जीवनको रुपमा उतार्ने प्रयास गरिएको उनी बताउँछन् । उनले यसअघि निर्माण गरेका लघुचलचित्र ‘भाउ’, ‘घुर्रा’, ‘द स्कुल वाल’ विभिन्न अन्तरास्ट्रिय चलचित्र महोत्सवहरुमा छनोट भएर विभिन्न देशहरुमा प्रदर्शनसमेत भईसकेको छ । एक सटमा खिचिएको ‘घुर्रा’ले नेपालमा केहि समयअघि आयोजना भएको नेपाल सांस्कृतिक अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा उत्कृष्ट लघुचलचित्रको अवार्ड समेत प्राप्त गरेको थियोे ।
स्वरुपा गुरागाईं
वार्षिक परीक्षा सकिएपछि कोर्स बाहिरका किताब पढ्ने गर्छु । बुबाले केही किताब ल्याउनुभयो । तीमध्ये एक थियो, ‘आमाले सक्नुहुन्छ ।’
आन्विका गिरीले लेख्नुभएको यो किताब पढ्नुअघि उहाँको ‘हाम्रो कुरा पनि सुन्नुस्’ भन्ने किताब पढेकी थिएँ । उहाँका किताबमध्ये ‘आमाले सक्नुहुन्छ’ मैले पढेको दोस्रो किताब हो । आमाबुबाले भन्नुभएको थियो, ‘किताब पढेपछि केही कुरा लेख्नु ।’
‘आमाले सक्नुहुन्छ’ पुस्तकमाथि डा. अरुणा उप्रेतीले भूमिका लेख्नुभएको छ । बालबालिकाले जीवनका समस्यालाई कसरी हेर्छन्, मातापिताको काममा कसरी मद्दत गर्छन्, जीवन भोगाइबाट पाइलैपिच्छे कसरी ज्ञान हासिल गर्दै जान्छन् ? आदि कुरा एउटी बालिकाको माध्यमबाट सरल भाषा र रोचक शैलीमा यस पुस्तकमा प्रस्तुत भएका छन् र यस पुस्तकले नेपाली समाजमा महिलाको स्थिति, लैङ्गिक विभेद, पारिवारिक जिम्मेवारीबारे अनेक ज्ञान पस्किएको छ भन्ने उहाँको प्रतिक्रिया छ ।
यो पुस्तक एउटा सचित्र बालकथाहरूको शृङ्खला हो भन्ने मेरो बुझाइ छ । जसमा छोरा र छोरीबिचको भेदभाव, आमा–बुबाको सङ्घर्ष, दाजुबहिनी र दिदीभाइको माया, बाल्यकालका झगडा, गाउँले जीवन, स्कुलका रमाइला दिन आदिको बारेमा लेखिएको छ ।
साङ्ग्रिला मिडिया ग्रुपले प्रकाशन गरेको यस किताबका लागि कुलदीप जंगबहादुर गुरुङले चित्र कोरेका छन्, मलाई पनि चित्रकला खुब मन पर्छ, कहिलेकाहीँ कोर्ने कोसिस पनि गर्छु ।
१८० पेज रहेको किताबमा सातवटा कथाक्रम रहेका छन्, प्रत्येक कथाक्रमभित्र उपक्रम छन् । कथाक्रम १ मा शीर्षकथा ‘आमाले सक्नुहुन्छ’ रहेको छ । जसमा १३ वटा उपक्रम छन् । यी उपक्रममा सानी बालिकाको परिचय, घरमा आएको समस्या र त्यसको समाधान, बालिकाका अभिभावकलाई गरिएको कुटपिट, नयाँ साइकल देख्दा र चढ्दाको खुसी आदि विषयवस्तु रहेका छन् ।
घरमा आएको समस्या बालबालिकालाई पनि सुनाउनुपर्छ, उनीहरू पनि परिवारका सदस्य हुन् भन्ने कुरा मलाई साह्रै चित्त बुझ्यो । भनिन्छ, समस्या जस्तोसुकै भए पनि अरुसँग सेयर गर्दा समाधान निस्कन्छ । त्यसैले घरका समस्या बालबालिकालाई पनि सुनाउनुपर्छ भन्ने लाग्छ ।
मेरो घरमा आमा र बुबाबिच काममा विभेद भएको मैले कहिल्यै देखिनँ, दुवैजना कामकाजी हुनुहुन्छ । दुवैजना घरायसी काममा उसैगरी खट्नुहुन्छ । हामी दिदीभाइमा पनि कुनै फरक व्यवहारको आभास गरेकी छैन मैले तर किताब पढ्दा हाम्रो हजुरआमा र आमाहरूले भोग्नुपरेको दुःखको पाटो थाहा भयो ।
कथाक्रम २ ‘आमाको बचतमा’ नौवटा उपक्रम छन् । जसमा हुरी र पानीले घरमा पुर्याएको असर, किताब नयाँ नरहँदाको दुःख, परिवारको आर्थिक अवस्था, जून हेर्ने रहर, आमाले गर्नुभएको बचत आदि छन् । हाम्रो समाजमा घरायसी कुरोमा महिलाले बोल्न पाउँदैनथे, अझै पनि महिलाले घरको बारेमा चासो राख्दा नराम्रो सोचिन्छ । महिलालाई पनि आफ्नो विचार राख्न पाउने अधिकार हुन्छ । महिला र पुरुष बराबरी भनिएको छ । त्यसैअनुरूप महिला सदस्य (आमा)को सहयोगका कारण घरमा समस्या टरेको कथाक्रममा छ । बचत गर्नलाई समेत कथाले सन्देश दिएको छ ।

कथाक्रम ३ ‘काम जसले गरे नि भो’मा ८ वटा उपक्रम छन् । जसमा बुबाजस्तो आमा, किताबकी पात्रको साथीको आमासँग पैसा नभएको, बुबाले कपाल कोरिदिँदा साथीहरूले जिस्क्याएको, वनभोज जाँदाको अनुभव, बुबालाई घरको काम गर्दा किन अरुले जिस्क्याउँछन् भन्ने प्रश्न, बुबाले घरको काम गर्नुको रहस्य, आफ्नो काम आफैँ गर्नुपर्छ आदि उपक्रम रहेका छन् ।
छोरा र छोरी एकै हुन् । उनीहरूमा विभेद गर्नु हुँदैन । छोरीहरूले घरधन्दा गर्ने तर छोराहरू भने खेलेर बस्ने गर्नु हुँदैन । सबैले सबै काम सिक्नु र जान्नुपर्छ । काम पालैपालो गर्नुपर्छ । घरको काम छोरी मान्छेले मात्रै गर्नुपर्छ भन्ने धारणा राख्नु हुँदैन । कसैले घरको काम गरेको देखेँ भने जिस्क्याउने होइन, आफूले पनि घरको काम गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ ।
कथाक्रम ४ ‘आमाले हिसाब जान्नुभयो’मा पाँचवटा उपक्रम छन् । जसमा आमाको हिसाबमा आएको गडबड, पैसा कम हुँदा आमाले छोराछोरीलाई सोधेको, हिसाबमा सय रुपैयाँ बढी हँुदाको पीर, आमाले हिसाब नजानेपछि बहिनीले हिसाब सिकाइदिएको, सधैँ बजार गए पढाइ छुट्छ भनी सम्झाएको आदि छन् ।
कुरा बुझ्दै नबुझी अरुलाई दोष लगाउनु हुँदैन । बिनाकारण आरोप लगाउनु नराम्रो हो । समस्याबाट भागेर समाधान हुने पनि त होइन भन्ने सन्देश यो कथाक्रमले दिएको छ ।
कथाक्रम ५ ‘आमाले बराबरी गर्नुभयो’मा ११ वटा उपक्रम रहेका छन् । जसमा जुडसितल पर्व मनाउँदा दाइले आफ्नो भाग खाना खोसेर भाग्दाको रिस, आमाले फुटबल ल्याउँदा खुसीको सीमा नरहेको, फुटबल कसले खेल्ने भनी झगडा गरेको, आमाले फुटबल खेल्न नियम बनाउनुभएको, कथाकी पात्रले फुटबल खेलमा गोल गर्दाको खुसी, प्रतियोगितामा परिवारको एकजनाले मात्रै भाग लिन पाउने भन्दाको दुःख, कथाकी पात्रले प्रतियोगिताको बेस्ट प्लेयर हुँदाको फुक्र्याइ आदि विषय आएका छन् । छोरा र छोरीबिचको भेदभाव कायम रहेकाले कथाकी पात्रले फुटबल खेल्दा सबैले जिस्क्याएको उदाहरण पनि यस कथाक्रममा छन् ।
कथाक्रम ६ ‘आमाले भन्नुभयो लुक्नुपर्दैन’मा १० वटा उपक्रम रहेका छन् । जसमा अँध्यारोमा डर सबैलाई लाग्छ, कथाकी पात्रको साथी कहाँ गई भन्ने जिज्ञासा, साथी नआउनुको कारण थाहा पाएपछि भेट्न गएको, कारण कसैलाई नभन्नु भन्दा अचम्म मानेको, तँ अब ठुली भइस् भनेर खेल्न नदिँदाको दुखेसो आदि छन् । हाम्रो समाजमा अझै पनि अन्धविश्वास रहेका छन् । कथाकी पात्रकी साथीलाई महिनावारी हुँदा लुकाएर राखिएको तर छोरी महिनावारी हुँदा लुकाउनुपर्छ भनेर कथाकी पात्रका बुबाले भन्दा आमाले नमानेको, अन्धविश्वासको पछि लागेर हुन्न भन्दै आमाले बुबालाई सम्झाएको कथाक्रमको उपक्रममा छ ।
कथाक्रम ७ ‘आमाको दोकान खुल्यो’मा आठवटा उपक्रम छन् । जसमा आफ्नी साथीले चम्किलो र नौलो खालको पेन ल्याउँदा अचम्म मानेको, पात्रलाई पनि त्यो पेन चाहिएको तर पेन महँगो भएको र परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले किन्न नसक्दाको दुःख, घरमा टीभी आउँदाको खुसी, ठूलो टीभी चाहियो भनेर कसैले पनि खाना नखाएको, आमाले टीभी किन्न मान्दा खुसी भएको, आमाले आफ्नै दोकान खोल्नुभएको आदि विषयवस्तु रहेका छन् ।
मेरो घरमा आमा र बुबाबिच काममा विभेद भएको मैले कहिल्यै देखिनँ, दुवैजना कामकाजी हुनुहुन्छ । दुवैजना घरायसी काममा उसैगरी खट्नुहुन्छ । हामी दिदीभाइमा पनि कुनै फरक व्यवहारको आभास गरेकी छैन मैले तर किताब पढ्दा हाम्रो हजुरआमा र आमाहरूले भोग्नुपरेको दुःखको पाटो थाहा भयो, जुन जीवन उपयोगी लागे ।
यस पुस्तकमा गाउँघरको परिवेश आएको छ, यसमा आएका विषयवस्तु हामीजस्ता बालबालिकाको भोगाइजस्तो लाग्छ, तर सहरका बालबालिकाले कसरी सङ्घर्ष गरिरहेका हुन्छन् भन्ने यस पुस्तकमा भेटिएन । युवा अवस्थामा प्रवेश गरेकाहरूले बाल्यकालको स्मरणका लागि र प्रौढ पुस्ताले आफूले गरेको सङ्घर्षको सम्झना दिलाउने पुस्तक हो जस्तो लाग्छ ‘आमाले सक्नुहुन्छ’ ।
समग्रमा मलाई यो किताब उपयोगी लाग्यो । यसले समस्याहरू समाधान गर्न; घर र समाजमा राम्रो वातावरण बनाउन सिकाउँछ । तपाईंले पनि पढ्नुभएको छ कि यो पुस्तक ? थप कुरा मलाई नि बुझाइदिनु ल । (सिद्धार्थ मावि हेटौँडा– २ ।)