स्थानीय स्तरमा हुने विपद् सम्बन्धी मकवानपुरगढीमा सार्वजनिक सुनुवाइ
Tags: No Comments
मकवानपुर । स्थानीय स्तरमा हुने विपदबाट जोगाउनका बागमती प्रदेशका मन्त्री, सांसद तथा स्थानीय तहका पदाधिकारीसँग आग्रह गरिएकाे छ । मकवानपुरगढी गाउँपालिका ६ भालुखोलामा भएकाे सार्वजनिक सुनुवाई कार्यक्रममा स्थानीयवासीले आगलागी, चट्याङ्, बाढी, पहिरो जस्ता विपदबाट जोगाउन आग्रह गरेका हुन् ।
जनपत्र मिडिया प्रालि हेटौंडाले संसद सहयोग परियोजना संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (युएनडीपी) को सहकार्यमा स्थानीय स्तरमा हुने गरेको आगलागी, चट्याङ्, बाढी, पहिरो जस्ता विपद्का विषयमा गरेकाे सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रममा मकवानपुरगढीमा शिवम सिमेन्ट र हेटौंडा सिमेन्ट उद्योगको खानीमा जथाभावी उत्खनन् गरेका कारण बाढी पहिरोका घटना बढ्दै गएको स्थानीयले गुनासाे गरेका छन् । बिशेषगरी मकवानपुरगढीको बुङदल, सोलिथुमको चुहार लगायतका क्षेत्रमा चट्याङका कारण जनधनकाे क्षती हुने गरेकाे समेत सहभागिहरुले गुनासो राखेका थिए ।
कार्यक्रममा प्रदेशका अर्थमन्त्री जगन्नाथ थपलीयाले आगालागी, वन डढेलो जस्ता प्राकृतिक सवालमा व्यवस्थापन नै चुनौती रहेकाे बताए । ‘वन जोगाउन हिजो जनतामा जुनप्रकारको चासो देखिन्थ्यो आज त्यो छैन’ उनले भने ‘बेवास्ता बढेकोले चुनौति बढेको हो । निययन्त्रणको लागि अब सचेतना बढाउनुको अर्को विकल्प छैन ।’ पर्या–पर्यटनालाई जोगाउनु पर्ने बताउँदै उनले यसमा जनताको चासो र चिन्ता चाहिने बताए । पहिरो नियन्त्रण भने संभव हुने बताउँदै यस्ता सवालहरुमा विज्ञसँग छलफल गरेर आगामी बजेटबाट सम्बोधन गर्न प्रदेश सरकार तयार रहेकाे भनाई व्यक्त गरे।
यसैगरी वन मन्त्री केशवप्रसाद पोखरेलले बजेट र योजना बनाउने बेलामा जनताको गुनासा सुन्न पाउनु भनेको योजनालाई समेट्न सजिलो हुने बताए । उचित समयमा उचित कार्यक्रम भएको बताउँदै उनले भने ‘जनताको जिउ धनको सुरक्षा जनप्रतिनिधिहरुको कर्तव्य हाे ।’ ‘अब बन्ने योजनामा जनगुनासाहरुलाई समेट्न कोशिस गरिने छ’ उनले भने । उनले आगालागी नियन्त्रणको पूर्वतयारी आवश्यक भएको आभाष हामीले पनि गरेका बताए । ‘प्रदेशको कुल भुभागको ५३ प्रतिशत जनिम वनले ढाकेकोले वनलाई आर्यआर्जनसँग जोड्नु पर्छ’ मन्त्री पाेखरेलले भने ‘प्रदेश सरकारले यसअघि (चैत्र २० गते) नै स्वदेशी काठमात्रै प्रयोग गर्ने निर्णय गरिसकेको छ ।’ वनमा डढेलो लाग्नै नदिन र वनलाई जनजीविकासँग जाेड्न प्रदेश सरकारलाई दबाब पुगेको उनले बताए। ‘स्थानीय समूह, स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारको समन्वयमा यस्ता विपद् रोक्नको लागि सहकार्य गर्नुपर्छ’ उनले भने ।
यस्तै प्रदेश सभा सदस्य भारती पाठकले वन डढेलोले मानवीय क्षतिको समेत जोखिम बढेको बताइन् । वन डढेको आवश्यक पनि छ तर अहिले व्यवस्थापनको कमजोरी र सिपको अभावनको कारण वन डढेलो विपद् बन्न पुगेको उनले बताइन्। ‘वनमा डढेलो लाग्न नदिन सचेत हुनु भन्दा लापरवाही बढी हुन थालेको छ’ उनले भनिन् ‘यसको बारेमा बहस हैन पूर्व तयारी आवश्यक छ ।’ वनको काठ, जडिबुढी नष्ट भएको छ, वन जोगाउन जनचेतना सिप पनि चाहिएको उनले बताइन् । अग्नी नियन्त्रणमा लाग्नेहरुको सुरक्षा प्रदेश सरकारले के गरेर गर्न सकिन्छ समितिमा सल्लाह गर्ने उनकाे भनाई थियाे ।

प्रदेश सभा सदस्य लक्ष्मी श्रेष्ठले सबैले आ आफ्नो स्थानबाट विपदबाट बच्न सचेत हुनु पर्ने तथा उचित ध्यान दिनु पर्ने बताइन् । उनलेअहिले बागमती प्रदेश र मकवानपुर जिल्लामा समेत विपद्का घटना धेरै भएकाले यसको नियन्त्रण सहित पूर्व तयारीमा लाग्न सरकारले ध्यान दिनुपर्ने उनले बताइन् ।
स्थानीय रामचन्द्र हुमगाईले आगालागी भएमा निभाउन दमकल नै जान नसक्ने स्थान रहेकाे पालिका भएकाेले आगो लाग्दा निभाउनको लागि तालिमप्राप्त टिम तयारी अवस्थामा राख्न पर्ने बताए । यसैगरी नारायणप्रसाद बञ्जराले वन्यजन्तुले बाली नाश गरेर किसानलाई हैरान पारेकाेले वनक्षेत्रमा तारजाली गरी सुरक्षित बनाउनु पर्ने बताए । यस्तै गोविन्द दुलालले विपद्का कारण वर्षेनी २ देखि ४ जनासम्मको मृत्यु हुने गरेको बताउँदै स्थानीय सरकार के हेरेर बसेको छ ? भन्दै विपद्का विषयमा सरकारले योजना बनाउन समेत नसकेकाेमा प्रश्न उठाए ।
पत्करबाट मल बनाउने पाइलट कार्यक्रम सुरु गरिएको डिभिजन वन कार्यालयले जानकारी दिएकाे छ । यसले डढेलो नियन्त्रणसँगै किसानको आयलाई जोड्न सकिने कार्यालयकाे भनाई छ । यसैगरी रिचार्ज पोखरीहरु निर्माण थालिएको समेत बताइएकाे छ । रेड्क्रम उपशाखा सभापती नानीराम तिमल्सेनाले वन जोगाउन र डढेलो रोक्न अग्नी नियन्त्रण रेखा बनाउन सकिने बताए । तालिमप्राप्त जनशक्तिको अभाव तथा सबै उपभोक्तालाई अग्नी नियन्त्रणबारे आधारभूत तालिम आवश्यक रहेकाे उनले बताए । मकवानपुरगढी गाउँपालिका चट्याङको उच्च जोखिममा रहेको छ तर यसको प्रभाव कम गर्ने योजनाबारे जानकारी नभएकाे भन्दै उनले विपद व्यवस्थापनको लागि दक्ष जनशक्ति आवश्यक रहेकाे बताए। विपद परिहालेमा उद्वार गरी उपचारमा लैजान हेलिप्याडको समेत खाँचो रहेकाे औल्याए ।
यसैगरी अर्जुन न्यौपानेले खोलमा तटबन्धन हुनुपर्नेमा तार जाली लगाएर झारा टार्ने काम मात्रै भएकाे बताए । सिमेन्ट खानीको ओभर बटमको कारण बाढीपहिरोमो त्रास अति छ, यसलाई सरकारले कसरी हेरीरहेको छ ? चरण क्षेत्रको अतिक्रमणले समेत पनि बाढी पहिरोको क्षति बढाएको उनकाे भनाई थियाे । वन डढेलोको कारण पानीको पाइपहरु डढेर तत्काल नै समस्या देखिएको र पिउने पानीको मुहान सुक्दै गएको नमुना सामुदायिक वनका अध्यक्ष बलराम अधिकारीले बताए ।
कार्यक्रममा बागमती प्रदेशसभा सदस्यहरु विन्दु श्रेष्ठ, सकुन्तला श्रेष्ठ, बालकुमारी विश्वकर्मा, मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष दोर्जे लामा स्याङतान, निबर्तमान अध्यक्ष विदुर हुमागाई, वडा नम्बर–६ का अध्यक्ष कृष्ण बजगाईलयायतले विपदबाट हुने जोखिम नियन्त्रणकालागि सबै एक भएर लाग्नुपर्ने भनाई राखेका थिए । सार्वजनिक सुनुवाई कार्यक्रम जनपत्र मिडिया प्रालिका अध्यक्ष हरि हुमागाईको अध्यक्षतामा भएको हाे ।
मकवानपुर । परम्परागत व्यवसायमा रहेका १२ जनालाई हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले सामग्री सहयाेग गरेकाे छ । उपमहानगरपालिकाको सहयोग तथा दलितबर्ग उत्थान नगर समन्वय समितिको आयोजनामा परम्परागत पेशामा रहेकाेलाई आधुनिकीकरण तथा आयआर्जन सामग्री सहयाेग गरिएकाे हाे ।
नगर प्रमुख मीनाकुमारी लामाले उत्थान समितिले छनौंट गरेका बिपन्न परिवारलाई सहयाेग सामग्री हस्तान्तरण गरेकी हुन् । सामान हस्तान्तरणका लागि उपमहानगरले ३ लाख रुपियाँ सहयोग गरेको थियो । उनीहरुलाई आधुनिक सिलाई तथा बेल्डिङ मेसिन सहित बाख्रा पालन र खुद्रा पसल सञ्चालनका लागि उपमहानगरले सहयोग गरेको हो । समान हस्तन्तरण गर्दै नगर प्रमुख लामाले दिगो ढंगबाट काम गरी आर्य आर्जनमा जोडिन सुझाब दिइन् ।
नगर समन्वय समितिका अध्यक्ष रामबहादुर नेपालीको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समितिका सदस्य सुनिता परियार, कार्यपालिका सदस्य इश्वरी रसाईली, सामाजिक बिकास महाशाखा प्रमुख भिमप्रसाद तिमल्सिनाको आतिथ्यता रहेको थियो ।
नेपालमा कोभिशिल्ड खोपको गलत प्रभावबारे रिपोर्ट भएको छैन। हृदयाघात र मस्तिष्कघात जस्ता घटना हुँदा कारण खोज्नतिर नलागेर पनि रिपोर्ट नभएको हुन सक्ने एक चिकित्सक बताउँछन्। एस्ट्राजेनेकाको खोपमा कैफियत रहेको समाचार आएपछि यस विषयमा कसरी अगाडि बढ्ने भनेर स्वास्थ्य मन्त्रालयले छलफल गरिरहेको प्रवक्ता डा. बुढाथोकी बताउँछन्।
एस्ट्राजेनेकाको कोभिड-१९ विरुद्धको खोपले केही मानिसमा रगत जम्ने र रगतमा प्लेटलेट्स घट्ने समस्या देखिन सक्ने कम्पनीले नै स्वीकार गरेको छ।
भ्याक्सिन निर्माता कम्पनी एस्ट्राजेनेकाले आफूले निर्माण गरेको कोभिड-१९ विरुद्धको खोपले केही मानिसलाई ‘साइड इफेक्ट’ हुन सक्ने कागजी रूपमा पहिलो पटक स्वीकार गरेको छ।
एस्ट्राजेनेकाले बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयसँग मिलेर विकास गरेको खोपको प्रयोगले दर्जनौं घटनामा मृत्यु र गम्भीर असर गरेको भन्दै कम्पनी विरुद्ध बेलायतको उच्च अदालतमा सन् २०२३ मा मुद्दा परेको थियो। एस्ट्राजेनेका विरुद्ध ५१ वटा मुद्दा परेका छन् भने १० करोड पाउन्डसम्मको क्षतिपूर्ति माग गरिएको छ।
सोही मुद्दाको सुनुवाइमा एस्ट्राजेनेकाले उक्त खोपले केही मानिसलाई ‘साइड इफेक्ट’ हुन सक्ने भनी कागजातमा पहिलो पटक स्विकारेको हो। कम्पनीले अदालतमा पेश गरेको कागजातमा खोपले रगत जम्ने दुर्लभ किसिमको जोखिम बढाउन सक्ने उल्लेख गरेको बेलायती सञ्चारमाध्यम द टेलिग्राफले जनाएको छ।
यो खोप अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र एस्ट्राजेनेकाले संयुक्त रूपमा विकास गरेका थिए। यही खोपले रगत जमाउने र त्यसले हृदयाघात र मस्तिष्कघात गराउने दाबी गर्दै सन् २०२३ मा मुद्दा दायर गरिए पनि एस्ट्राजेनेकाले त्रुटि स्वीकार गरेको थिएन। गत फ्रेबुअरीमा अदालतमा पेश गरिएको कागजमा खोपका कारण थ्रोम्बोसिस विथ थ्रोम्बोसाइटोपिनिया (टीटीएस) सिन्ड्रोम हुन सक्ने उसले स्विकारेको हो।
टीटीएस भनेको रगत जम्ने र रगतमा प्लेटलेट्स कम हुने समस्या हो। चिकित्सकहरूका अनुसार रगत जम्ने समस्याले रक्तसञ्चारमा अवरोध हुन गई शरीरका मुख्य अंग मुटु र मस्तिष्कमा असर गर्छ। यसका कारण धेरैलाई हृदयाघात र मस्तिष्कघात हुने सम्भावना हुन्छ।
रगत जम्ने समस्याले हृदयाघात र मस्तिष्कघात कसरी गराउँछ त? इन्टर्नल मेडिसिनका चिकित्सक डा. अमित गौली एउटा बहावमा बगिरहेको रक्तसञ्चार प्रक्रिया रगत जम्दा अवरुद्ध हुने बताउँछन्। यस्तो हुँदा रगत बाक्लो हुने तथा रक्तनली साँघुरिने भएकाले मुटु, मस्तिष्क र फोक्सोको नलीमा रक्तसञ्चार प्रक्रिया अवरोध भई हृदयाघात, मस्तिष्कघात र अन्य असर पर्ने उनको भनाइ छ।
बेलायतको मेडिसिन्स एन्ड हेल्थकेयर प्रोडक्ट्स रेगुलेटरी एजेन्सी (एमएचआरए)को तथ्यांकमा प्लेटलेट्सको कमीका कारण रगत जमेर बेलायतमा कम्तीमा ८१ जनाको मृत्यु भएको आशंका गरिएको छ। यस्तो समस्या देखिएकामध्ये पाँचमा एक जनाको मृत्यु भएको उक्त तथ्यांकमा उल्लेख छ।
खोपका कारण क्षति भएमा बेलायत सरकारले क्षतिपूर्ति दिने गरेको छ। गत फेब्रुअरीमा एस्ट्राजेनेका खोप लगाएका १५८ जनालाई क्षतिपूर्ति दिइएको थियो।
सन् २०२१ मा एस्ट्राजेनेका खोप लगाएका मानिसलाई असर देखिएपछि शुरूमा डेनमार्कले यो खोपको प्रयोगमा रोक लगाएको थियो। त्यसपछि त्यसै वर्ष आयरल्यान्ड, थाइल्यान्ड, नेदरल्यान्ड्स, नर्वे, आइसल्यान्ड, कंगो र बुल्गेरियामा पनि यसमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो। रगत जम्ने समस्या देखिएपछि जर्मनी, फ्रान्स, इटाली र स्पेन तथा क्यानडा, स्वीडेन, लातभिया, स्लोभेनिया, अस्ट्रेलिया, इन्डोनेशिया र मलेशियाले पनि यो खोपको प्रयोगमा रोक लगाएका थिए।
एस्ट्राजेनेका र अक्सफोर्डले विकास गरेको खोप भारतमा उत्पादन गरी दक्षिणएशियाली क्षेत्रमा वितरण गर्न सेरम इन्स्टिच्यूट अफ इन्डियाले सम्झौता गरेको थियो। सो खोपलाई भारत र नेपालमा कोभिशिल्डको नामले वितरण गरिएको थियो। यसैले एस्ट्राजेनेका या कोभिशिल्ड खोपको असरको प्रत्यक्ष सम्बन्ध नेपालसँग पनि जोडिन्छ।
के गर्दै छ सरकार?
भारत सरकारले कोभिशिल्ड खोप १० लाख डोज अनुदान दिएपछि २०७७ माघ १४ गते नेपालमा कोरोना विरुद्धको खोप दिन शुरू गरिएको थियो। उक्त पहिलो चरणमा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका स्वास्थ्य संस्थामा कोभिड-१९ को नियन्त्रण र जोखिम न्यूनीकरणमा खटिने स्वास्थ्यकर्मी र अन्य विधाका फ्रन्टलाइनरलाई खोप दिइएको थियो। यस्तै, चैत १५ मा भारतीय सेना मार्फत नेपाली सेनालाई एक लाख डोज कोभिशिल्ड खोप अनुदान दिइएको थियो।
सोही खोप २०७७ फागुनमा नेपाल सरकारले ९३ करोड रुपैयाँ खर्चिएर २० लाख डोज किनेको थियो। त्यसपछि भने नेपालमा कोभिशिल्ड खोप आएन। ३१ लाख डोज खोप पहिलो र दोस्रो मात्रा गरी करीब १३ लाख मानिसलाई दिइएको स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. प्रकाश बुढाथोकी बताउँछन्। उक्त खोपको गलत असरबारे नेपालमा अहिलेसम्म कुनै रिपोर्ट नआएको उनको भनाइ छ।
“यो खोप ल्याउँदा हामीले नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद् (एनएचआरसी)लाई प्रभावकारिता अध्ययन गर्न भनेका थियौं। एनएचआरसीले प्रभावकारिता राम्रो छ भनेपछि ल्याएका हौं,” डा. बुढाथोकी भन्छन्।
नेपालमा कोभिशिल्ड खोपको गलत प्रभावबारे रिपोर्ट भएको छैन। हृदयाघात र मस्तिष्कघात जस्ता घटना हुँदा कारण खोज्नतिर नलागेर पनि रिपोर्ट नभएको हुन सक्ने एक चिकित्सक बताउँछन्। एस्ट्राजेनेकाको खोपमा कैफियत रहेको समाचार आएपछि यस विषयमा कसरी अगाडि बढ्ने भनेर स्वास्थ्य मन्त्रालयले छलफल गरिरहेको प्रवक्ता डा. बुढाथोकी बताउँछन्।
उनी भन्छन्, “पहिलो चरणमा खोप लगाएका मानिसहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गरेर रगत जमेको छ/छैन भनेर एउटा अध्ययन गर्ने हो कि भनेर सोचिरहेका छौं, तर कुनै निर्णयमा पुगिसकेका छैनौं।”
विज्ञहरू पनि सरकारले कोभिशिल्ड खोप लगाएका मानिसको तथ्यांक संकलन गरेर स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने बताउँछन्। त्यसो गर्दा यो खोप लगाएका मानिसमा परेको मनोवैज्ञानिक असर कम हुने उनीहरूको भनाइ छ।
क्लिनिकल रिसर्चर श्रीराम दास यो आकस्मिक अवस्था भएकाले सरकारले कोभिशिल्ड खोप लगाएकाहरूको तत्काल तथ्यांक संकलन गरेर अध्ययन गर्नुपर्ने बताउँछन्। उनका अनुसार हृदयाघात र मस्तिष्कघात भएर अस्पताल भर्ना र मृत्यु भएका बिरामीले कोभिशिल्ड खोप लगाएका थिए कि थिएनन् भन्ने समेत अध्ययन गर्नुपर्छ। त्यस्तै, अस्पतालमा हृदयाघात र मस्तिष्कघात सम्बन्धित चिकित्सक र औषधि तैनाथ राख्नुपर्ने उनको भनाइ छ। “कोभिशिल्ड खोप लगाएकै कारण कसैको मृत्यु भएको प्रमाणित भयो भने सरकारले कम्पनीसँग क्षतिपूर्ति दाबी गर्नुपर्छ,” दास भन्छन्।
एनएचआरसीले भने कोभिशिल्ड खोपले पार्ने असरबारे अध्ययन गर्न चासो देखाएको छैन। एनएचआरसीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डा. प्रमोद जोशी कोभिशिल्डको विषयमा आएका खबर हेरिरहे पनि त्यसबारे अध्ययन गर्न परिषद्को बैठकमा छलफल नभएको बताउँछन्। “यो विषयमा थप के गर्न सकिन्छ, बैठकमा छलफल गरेपछि निर्णय गर्छौं,” जोशी भन्छन्।
उनका अनुसार कोभिशिल्ड खोपका कारण रगत जम्ने समस्याबारे हालसम्म परिषद्ले पनि अध्ययन गरेको छैन र छुट्टै अध्ययन गर्न अरूले पनि स्वीकृति लिएका छैनन्। हिमाल खबरबाट
मकवानपुर । आर्थिक मन्दीको समस्याले युवा आजित छन् । संभावना र अवसरको खोजि जारी छ । स्वदेशमै रहेर कहाँ कसरी कति लगानी गर्ने वा विदेशीने ? दोधारमा रहेका युवाहरुले राज्यको तर्फबाट के गर्दा होला ? यि सवालमा बहस गर्दै सुझाव दिन र युवा सीप वर्ष २०८१ घोषणाको तयारी भएको छ ।
बागमती प्रदेश युवा परिषदको नेतृत्वमा यस्तो बहसको लागि ३ दिने युवा सम्मेलन गर्ने भएको छ । सम्मेलनपछि युवा सीप वर्ष २०८१ घोषणाको तयारी भएको छ । प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालय अन्तर्गत प्रदेश युवा परिषद्ले वैशाख २८ देखि ३० गतेसम्म युवा सम्मेलन गर्ने तयारी गरेको हो ।
‘युवा सीप वर्ष २०८१’ घोषणा गरी प्रदेशका ५ हजार युवालाई सीपमूलक तालिम प्रदान गरी उद्यमशीलतातर्फ अग्रसर गराउने तयारी रहेको भएको छ । कुल १२ करोड रुपैयाँ बजेटमध्ये ५ करोड रुपैयाँ तालिम र सीप परीक्षणमा खर्च गर्ने र बाँकी रकम उद्यमशीलताका लागि टेवा पुँजीमा प्रयोग गर्ने गरी अघि बढेको परिषदका उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाईले बताए ।
१० वटा क्षेत्रमा १०० पेशाका सीप सिकाइ, सीप परीक्षण पश्चात् टेवा पुँजी प्रदान गर्ने गरी कार्यक्रम तयार छ । निर्माण, कृषि, सेवा, होटल तथा पर्यटन, होजियारी तथा तयारी पोसाक र सूचना तथा सञ्चारको क्षेत्रमा तालिम दिई सीप परीक्षण सहितको व्यवस्था गरिएको छ ।
स्थानीय तह, सामुदायिक विद्यालय, कलेज, सामाजिक संस्थाहरूको समन्वयमा सञ्चालन गरिने र तालिम पश्चात् सामाजिक विकास मन्त्रालय, सीटीईभीटी र प्रदेश युवा परिषद्को त्रिपक्षीय सम्झौतामा सीप परीक्षण हुने उपाध्यक्ष चौलागाईले बताए । विगतका तुलनामा केही फरक शैलीका तालिम प्रदान गरिने उनको भनाइ छ ।
परिषद १० हजार बढी युवाबाट तालिमका लागि प्रस्ताव आएको र सोमध्ये अधिकांशले ट्रेन्डिङ कै तालिम माग भएको छ । जसमा सिलाई, बुनाइ, ब्युटीपार्लरलगायत छन् । सीप परीक्षण नहुने र पाठ्यक्रम नभएकाले फरक र आवश्यकता अनुसारको तालिम सञ्चालन गर्न कठिन छ ।
आइटी क्षेत्रका केही विषयमा तालिम सञ्चालन गर्ने तयारीमा रहेको उनको भनाइ छ । विशेष गरी ग्राफिक्स डिजाइन, फोटोसप, इम्ब्रोइडरीलगायतका नयाँ विधामा तालिम सञ्चालनको तयारी भइरहेको उनले प्रस्ट पारे । कुल १२ करोड रुपैयाँ बजेटमध्ये ५ करोड रुपैयाँ तालिम र सीप परीक्षणमा खर्च गर्ने र बाँकी रकम उद्यमशीलताका लागि टेवा पुँजीमा प्रयोग गर्ने गरी अघि बढेको उनले बताए ।
सम्मेलन यस्तो हुनेछ
युवालाई सामाजिक र सार्वजनिक जीवनमा सहभागी गराउने, नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता विकास गर्ने उद्देश्यले सम्मेलन आयोजना गरिने प्रदेश युवा परिषद्का कार्यकारी उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाईले जानकारी दिए । परिषदले प्रदेश युवा नीति–२०७९ तयार पारेसँगै प्रदेशमा युवाका क्षेत्रमा काम गर्न सहजता मिलेको उपाध्यक्ष चौलागाईले बताए । युवाहरूको आवश्यकता, माग, उद्यमशीलतालगायतका विषयमा काम गर्न नीतिगत रूपमा सहजता मिलेको उनले बताए ।

परिषदले गत वर्ष पनि युवा सम्मेलन गरेको थियो । उक्त सम्मेलनले तयार गरेको ११ बुँदे घोषणा पत्र मध्ये ७ वटा विषय प्रदेश सरकारले कार्यान्वयन गरेको चौलागाईले बताए ।
युवा सम्मेलनमा २०० भन्दा बढी युवाको सहभागिता रहनेछ । विभिन्न क्षेत्रमा रहेर काम गरिरहेका १८ देखि ३० वर्षका युवाको सहभागिता रहने उपाध्यक्ष चौलागाईले बताए । सोही नीति अनुसार परिषद्ले युवा सम्मेलनको तयारी गरेको चौलागाईको भनाइ छ । युवा सम्मेलन क्षमता विकास तथा उद्यमशीलता र रोजगारीसँगै सीप विकासमा उपयोगी हुने उनले विश्वास व्यक्त गरे । युवा पुस्तामा चरम निराशाका बिच आशा जगाउन युवा सम्मेलन आवश्यक रहेको उनले बताए ।
सम्मेलनमा सहभागीहरूको आवास र खानाका लागि २० लाख रुपैयाँ खर्च हुने चौलागाई बताउँछन् । अन्य सम्पूर्ण काम स्वयंसेवक मार्फत गरिने उनले बताए । कार्यक्रममा सहभागी हुने वक्ता तथा सहजकर्ताको सेवा सुविधामा रकम खर्च नगरिने उनको भनाइ छ ।
को हुन्छन् सहभागी हुनेछन्, के के कार्यक्रम हुनेछन ?
२०० भन्दा बढी युवाको सहभागिता रहने सम्मेलनमा विभिन्न क्षेत्रमा रहेर काम गरिरहेका १८ देखि ३० वर्षका युवाको सहभागी हुनेछन् । जिल्लाको सामुदायिक क्याम्पसका उत्कृष्ट विद्यार्थी, आदिवासी जनजाति, दलित, सीमान्तकृत समुदायलाई प्राथमिकता दिएर महिलालाई सहभागी गराइनेछ ।
जिल्लाहरूबाट युवा समितिमार्फत सहभागी सिफारिस गर्नेछ भने अनलाइनमार्फत युवा सहभागी गराइने छ । सरोकारवाला निकायको सिफारिसमा पनि केही युवालाई सहभागी गराइने उनको भनाइ छ ।
सम्मेलनमा विभिन्न कार्यशाला र प्रस्तुति रहने छ भने युवा सम्मेलनको अन्तिम दिन मुख्यमन्त्रीसँग युवा कार्यक्रम गरिने छ । सम्मेलनका विशेष गरी ५ वटा विषयमा छलफल तथा अन्तरक्रिया गरिने छ । विशेष गरी शिक्षा, सीप, नवप्रवर्तन, रोजगारी र नीतिगत सुधारका क्षेत्रमा सम्मेलन अवधिभर विभिन्न चरणमा छलफल गरिनेछ । युवा लक्ष्यित व्यावहारिकता र प्रयोगात्मक शिक्षा प्रणालीको विकासका लागि बहस गरिने छ ।
‘शिक्षाः कहाँ छ समस्या ?’ भन्ने विषयमा डा. विश्वनाथ कोइराला र सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिव डा. भीष्मकुमार भुसालले बहस तथा अन्तरक्रियामा सहजिकरण गर्नेछन् । यसैगरी सोही सेसनका लागि बाल शिक्षामा पीएचडी गरेकी मिनाक्षी दाहाल प्यानलिष्टमा रहने तयारी भएको छ ।
विद्यालय शिक्षा, पाठ्यक्रम, व्यावहारिकता र जीवनोपयोगिताको सवालमा शिक्षा र सोको समस्याका विषयमा छलफल गरिने चौलागाईले बताए । शिक्षित बेरोजगार उत्पादन भइरहेको अवस्थामा सोको समाधानमा राज्यले खेल्नु पर्ने भूमिका र पहलहरूका विषयमा छलफल गरिने उनको भनाइ छ ।
नवप्रवर्तन र उद्यमशीलताको क्षेत्रमा पनि विशेष प्रस्तुति रहने छ । उनका अनुसार नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता नीति र निरन्तरता विषयमा सरकारले गरिरहेका पहल, निजी क्षेत्रको प्रयास र युवाहरूको भूमिका तथा उपयोगमा छलफल गरिने छ ।
यसैगरी डिजिटल साक्षरताका विषयमा विशेष प्रस्तुति हुनेछ । डिजिटल साक्षरता प्रविधि अवसर र सम्भावना विषयमा रहेर अवसर, सदुपयोग र चुनौती लगायतमा छलफल हुने चौलागाईले बताए ।
डिजिटल साक्षरताको अभावका कारण प्रविधिको दुरुपयोग बढ्दो क्रममा रहेको र त्यसले समाजमा नकारात्मक असर थपिएको हो। बढ्दो प्रविधिको प्रयोगले रचनातमक क्रियाकलाप तथा कामलाई कमजोर बनाइरहेकाले त्यसको सकारात्मक प्रयोगमा छलफल हुनेछ ।
कार्यक्रममा नवप्रवर्तन र उद्यमशीलताको क्षेत्रमा पनि विशेष प्रस्तुति रहनेछ । नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता नीति र निरन्तरता विषयमा सरकारले गरिरहेका पहल, निजी क्षेत्रको प्रयास र युवाहरूको भूमिका तथा उपयोगमा छलफल हुनेछ ।
राज्यका नीति नियम र राजनीतिप्रतिको चरम निराशालाई सम्बोधन गर्न सम्मेलन प्रभावकारी हुने अपेक्ष गरिएको सामाजिक विकास मन्त्री कुमारी मोक्तानले बताइन् ।
यस अन्तर्गत संघीय सांसदहरूलाई हेटौँडा ल्याएर युवामाझ छलफल गराउने कार्यक्रम रहेको चौलागाईले बताए । युवाहरूको राजनीतिक चेत, सहभागिता, नीतिगत सुधारका विषयमा रहेका समस्या समाधान गर्न प्याकेजमा निराकरणको उपाय खोजिने र नेपालको सम्भावनालाई बहसमा उतार्ने तयारी रहेको छ ।
सो बहसमा एमालेका प्रमुख सचेतक महेश बर्तौला, कांग्रेस सचेतक सुशीला थिङ, माओवादी केन्द्रका सांसद माधव सापकोटा र रास्वपाका मनिष झा सहभागी हुनेछन् ।
- संप्रस पाैडेल
मुर्दा अर्थात् मरेको लास । ‘लास’ भनिसकेपछि मरेको भनेर किन थप्नुपर्यो ? कुनै लास जिउँदो पनि हुन्छ त ! खै, तर लासहरूको अनुहार हेर्ने हो भने यिनीहरू एकापसमा गन्थन गर्लान् झैँ लाग्छ ।
०००
दृश्य: मुर्दाघाट । केही कोठाहरू । कोठैपिच्छे केही लासहरू । कोठा नम्बर १०२ मा चार लास ।
पात्रहरू: लास नम्बर १ र २ युवा । लास नम्बर ३ बालिका । एक वृद्ध छन् । जसको कागजात बनिसकेको छ ।
०००
(पल्लो कोठाबाट)
लास नम्बर ४: कस्तो मुर्दाघाट हो यो, मरेपछि पनि नाम राखिँदो रहेछ ! म छोराको हत्याको न्याय माग्न आएको थिएँ । अनशनमा आफैँ मरेँ । यतै ल्याएर कालकोठरीमा थुनिदिए ।
लास नम्बर ५: म ऋणको बोझले बाँच्नै नसकेर स्वमरण बेहोरेको हुँ । मलाई जाँच्ने नाममा मेरा अंगमा छुरा चलाएर यतै ल्याएर थन्काइदिए । साह्रै दुखिरहेछ ।
लास नम्बर ६: म झगडाको बीचमा परेर मरेको हुँ । तिमीहरू धेरै हल्ला नगर । म फेरि मारिन सक्छु ।
०००
(वल्लो कोठाबाट)
लास नम्बर १: (२ नम्बरतर्फ इंगित गर्दै) भाइ, तँसँग अलिकति पैसा छ त ?
लास नम्बर २: छैन दाइ । तिमीलाई मरेपछि पनि पैसाले छोडेन है ! चुरोटका अम्मली हौ र ?
लास नम्बर १: होइन भाइ । तिमीहरूका पो ‘हत्यारा पक्राउ गर्’ भन्दै अनशन बस्ने मान्छे छन्, हत्यारा पक्राउ भयो भने तिमीहरूको अन्त्येष्टि पनि हुन्छ । उतापट्टि कोठामा एउटी बुढी छ, लासघरमैँ कुहिने भएँ भनेर रोएको रोयै गर्छे ।
लास नम्बर २: मरेपछि पनि दशथरीको चिन्ता किन लिन्छौ दाइ ? बरु, तिमी कसरी यहाँ आइपुग्यौ ? कथा सुनाऊ न ।
लास नम्बर १: बाइक दुर्घटनामा मारिएको हुँ । गाउँबाट सहर आएर पढ्न बसेको, अति स्पीड, हेलमेट थिएन । लहैलहैमा गर्न नहुने काम गरियो भाइ ।
(भावुक हुँदै) एकदुई दिनमा बाआमा आऊलान् । कसरी अनुहार देखाउनु खै ! (३ तर्फ इंगित गर्दै) हाम्रा कुरा बुझ्छ्यौ ? तिमी निदायौ कि क्या हो नानी ? निदाएको निदायै होऊला नि !
लास नम्बर ३: होइन अंकल, बल्ल अलिअलि आँट गर्न सकेँ । दुखाइले विक्षिप्त छु ।
लास नम्बर २: नानी, कलकलाउँदो उमेरमा तिमीचाहिँ किन मरेकी हौ नि ?
लास नम्बर ३: म मरेको होइन, मारिएको हुँ अंकल । सामूहिक बलात्कारमा परेकी हुँ । बलात्कार मात्रै गरेनन्, सबैजसोलाई चिनेको हुनाले घाँटी थिचीथिची मारे । उसो त मेरा थिचिन बाँकी कुनै अंग थिएनन्, अंकल । (सुँक्कसुँक्क गर्दागर्दै बोली बन्द हुन्छ ।)
(संवाद सुनेर अलि पर रहेको बुढो लास मूच्र्छित छ । बाँच्ने आसमा उपचार गर्दागर्दै मरेको हो ऊ ।)
(एउटा लासको अन्त्येष्टिका लागि आफन्तहरू आउँछन् ।)
सुरक्षा कर्मचारी: तपाईंहरूको लास कुन अरे ? ऊ त्यो सबैभन्दा बुढोचाहिँ होइन ?
अलि परको नातेदार: हो भाइ, हो । भाइ, एउटा कुरा नि, तिमीलाई राति डर लाग्दैन ?
कर्मचारी: किन डराउनु त ! तर, कहिलेकाहीँ यो बुढोले ख्वाक्क खोकेजस्तो चैँ लाग्छ । चिसोले रुघा लागेजस्तो ऊ त्यो सानी नानीले स्याँक्क सिँगान तानेजस्तो पनि लाग्छ । यतापिट्टका चाहिँ बलियाबलिया छन्, उठेर गोद्लान् झैँ !
नियालेर हेर्नुभयो भने नि, म यहाँ आउँदा यिनीहरू सबैका आँखा रसिला हुन्छन् । खै, कसैलाई पश्चात्ताप हुँदो हो त कोही दर्दले रुँदा हुन् कि !
कहिलेकाहीँ त सुर्ती खानलाई हात पड्काएजस्तो पनि लाग्छ । आऽऽऽ छाड्नोस् यी कुरा, सबै तर्कना मात्रै हुन् । मलाई डरचाहिँ लाग्दैन । जति डराउनु जिउँदासँगै डराउनु के ! मरेकासँग केको डर ?
(अर्को लास थपिन्छ ।)
कर्मचारी: (भटभटाउँदै) हेर हेर, ओठ निचोर्दा दूध आउलाजस्तो । लभ परेर छुटेको अरे ! हाँस्नेखेल्ने उमेरमा के गरेको यस्तो ? कठै, तिमीहरूले जानेका छौ कसैले नजानेका ! तिमीहरूलाई त नर्कमा पनि बास मिल्दैन होला ।
(यतिखेर पहिलेका दुइटै लास मूच्र्छित हुन्छन् । ३ नम्बर लासले सुँक्कसुँक्क गरेझैँ लाग्छ ।)
०००
(ऊ अझै भटभटाउँदै छ ।)
सक्ने भए तिमीहरू पनि बोल्थ्यौ होला, यस्ता उरन्ठेउलाहरूलाई दुई झापड लाउँथ्यौ होला । तिमीहरू त अर्काका कारणले मारियौ । हेर, यो जानाजान मरेको । आफ्नै ज्यान कसरी मार्न सकेको होला यसले !
(‘सही हो सही हो’ । यस्तै आवाज गाइँगुइँ कानमा गुन्जिन्छ ।)
तिमीहरू हल्ला नगर । बरु, सम्झाओ यसलाई । (आँखामा आँसु टिलपिल गर्दै) मेरा पनि यही उमेरका छोराछोरी छन्, यो रात निदाउन सक्दिनँ म । ल हिँडे, तिमीहरूका आफन्त चाँडै आऊन् । तिमीहरूका अनुहार हेर्दाहेर्दा थाकिसकेँ म ।
(चुइँक्कककक खर्त्याक्खुत्रुक्क….। चाबी लगाउँछ । साइकलको प्याडल ठेल्दै अघि बढ्छ ।)