कृषि मात्रै एउटा यस्तो संभावना बोकेको क्षेत्र हो, जसले युवा शक्तिलाई स्वरोजगारमा आकर्षण गर्दै समृद्धि भिœयाउन सक्छ । वैदेशिक रोजगारीमा भौतारिदंै विदेशी भूमिमा पुगेका युवाहरुकै कारण भित्रने रेमिट्यान्सलाई देशको आम्दानीको बलियो स्रोतको रुपमा लिंदा स्वदेशमा युवा शक्तिको खडेरी हुन थालेको छ । कृषिमा पालिकाले गरेको कार्य र संभावनाको बारेमा गाउँपालिकाका अध्यक्ष विदुर हुमागाईंसँग गरिएको कुराकानीको सार आजको सही वार्तामाः
मकवानपुरगढी गाउँपालिकको कृषि क्षेत्रको वस्तु स्थितिबारे बताइदिनुहोस् न ?
मकवानपुर गाढी गाउँपालिका साविक मकवानपुरगढी, आमभञ्ज्याङ, बूढीचौर र सुकौरा गाविसमा कृषिलाई नै आम्दानीको प्रमुख स्रोतको रुपमा विकसित गराउने जमर्को हामीले गरेका हौ । यस मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा ८ हजार ९ सय ४२ हेक्टर जमिन खेतीयोग्य छ । यस गाउँपालिका १४९ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ ।
हामी भित्रको संभावनाको खोजि गर्दै हामीले कृषिमार्फत नै नागरिकलाई समृद्ध बनाउन आकर्षक कृषि योजना बनाएर कार्यान्वयनमा ल्याएका छौ । हामीले कृषिमा विशेष गरी युवालाई आकर्षित गर्ने योजनाहरु बनाएका छौं । नागरिकलाई समृद्ध बनाउन आकर्षक कृषि योजना बनाएर कार्यान्वयनमा ल्याएको छ । गाउँपालिकाले कृषि क्षेत्रको बजेटलाई समेत वृद्धि गरेर गत वर्षको तुलनामा दोब्बर बनाएको छ ।
कस्ता कस्ता कार्यक्रम ल्याएको छ गाउँपालिकाले ?
किसान क्रेडिट कार्डको कार्यान्वयन, बसाइँ सरी यस पालिकामा आएर कृषि गर्नेलाई प्रोत्साहन अनुदान, एक वडा एक कृषि तथा पशु प्राविधिकको व्यवस्थापन (प्राविधिक सेवा टेवा), कृषि पकेट क्षेत्र विकास प्रोत्साहन कार्यक्रम जस्ता कार्यक्रम ल्याएका छौ । यसैगरी, माटो परीक्षण प्रयोगशाला स्थापना र सञ्चालन, कृषि यान्त्रिकीकरण प्रवद्र्धन कार्यक्रम, हरितगृह (प्लाष्टिक घर) भित्र तरकारी खेती प्रवद्र्धन कार्यक्रम, सहकारीमार्फत अनाज खरिद बिक्री अनुदान कार्यक्रम, रैथाने बाली प्रवद्र्धन कार्यक्रम, कृषि प्रसार कार्यक्रम सुरु गरेका छौं ।
बाँझो जग्गालाई सदुपयोगमा ल्याउन प्रोत्साहन, बाँदर प्रभावित क्षेत्रमा अदुवा बेसार खेती अनुदान कार्यक्रमजस्ता आकर्षक कार्यक्रम बनाएर गाउँपालिकाले किसानलाई उत्पादनमा लाग्न प्रेरित गरिरहेको छ ।
जम्मा जग्गाको कति क्षेत्रमा कृषि उत्पादनको संभावना राम्रो छ ?
हाम्रो गाउँपालिका भित्रको जमिनमध्ये ५ हजार ८ सय ५६ हेक्टरमा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ । ३ हजार ८६ हेक्टर पाखोबारी छ । कृषि तथा पशुपालन व्यवसायको आधारभूमि हो । गाउँपालिकाले ‘शिक्षा, कृषि, पर्यटन र पूर्वाधार, मकवानपुरगढी गाउँपालिका समृद्धिको आधार’ भन्ने मूल नारा तय गरी कृषि तथा पशुपालन क्षेत्रलाई आर्थिक स्रोतको प्रमुख आधारका रूपमा बजेट विनियोजन गर्दै आएको छ ।
गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा ४.९७ प्रतिशत मात्र रहेको कृषि बजेटलाई बढाएर ८.८७ प्रतिशत पु-याएको छ । गत वर्ष कृषिको कूल बजेट २ करोड ६७ लाख ५९ हजार मात्र थियो । यसले गर्दा हामीले सोच अनुसारको लगानी कृषिमा गर्न सकेनौ । त्यसैले चालू आवमा ५ करोड ७८ लाख ७५ हजार ५ सय पु¥याएका छौ ।
यस गाउँपालिकामा १ हजार ३ सय ८४ हेक्टर जमिनमा वर्षेधान, ५० हेक्टरमा चैते धान, ३ हजार २३५ हेक्टरमा मकै, ३ सय हेक्टरमा कोदो, ६० हेक्टरमा दलहन, ७० हेक्टरमा तेलहन, १ सय ५० हेक्टरमा तरकारी र २ सय ५० हेक्टरमा आलु लगाइने गरिन्छ । त्यस्तै ५० हेक्टरमा विभिन्न प्रजातिका फलफूल लगाइएको छ । पालिकाले चालु आवमा बालीतर्फ २ करोड ५४ लाख ८५ हजार र पशुपक्षीतर्फ ३ करोड २३ लाख ९० हजार ५ सय रकम विनियोजन गरेको छ ।
बाँझो जग्गा सदुपयोगमा ल्याउन प्रोत्साहन पालिकाले के कार्यक्रम ल्याएको छ ?
कोभिड–१९ का कारण रोजगारी गुमाई घर फर्किएका नागरिकलाई लक्षित गरेर पालिकाले बाँझो जग्गालाई सदुपयोगमा ल्याउनेलाई प्रोत्साहन अनुदान दिने कार्यक्रम लागू गरेको छ । यसका लागि चालु आवमा हामीले ४५ लाख रकम विनियोजन गरेका थियौ । बाँझो जग्गा सदुपयोगमा ल्याउनेलाई बालीअनुसार प्रतिरोपनी २ देखि ५ हजारसम्म प्रोत्साहन अनुदान उपलब्ध गराउने नीतिगत व्यवस्था गरिएको छ । सो अन्तर्गत सूचना प्रवाह गरी निवेदन संकलनको काम भइसकेको छ र उक्त कार्यक्रम कार्यान्वयनका लागि समितिमार्फत अनुगमन गरी प्रोत्साहन अनुदान रकम उपलब्ध गराइने पालिकाले जनाएको छ ।
युवा शक्ति विदेशिने र ग्रामिण बस्तिहरु बसाइसराइपछि खाली हुनेक्रम पनि बढेको छ, यसतर्फ केही योजना बनाउनु भएको छ की ?
अवश्य छ, हामीले विभिन्न क्षेत्रबाट बसाइँ सरी यस गाउँपालिकामा आई कृषि तथा पशुपालन व्यवसायमा लाग्ने कृषकलाई अघिल्लो आवदेखि प्रतिकृषक परिवार ५० हजारका दरले प्रोत्साहन अनुदान उपलब्ध गराउँदै आइरहेका छौं । हाम्रो पालिका भित्रको खेतियोग्य जमिन बाँझो नरहोस् भनेर हामीले यस्ता कार्यक्रमहरु ल्याएका हौ । यस अन्तरगत विभिन्न जिल्ला तथा पालिकाबाट बसाइँ सरी यस गाउँपालिकाभित्र पाँच परिवारलाई प्रोत्साहन अनुदान रकम उपलब्ध गराइएको र यस वर्षसमेत यसलाई निरन्तरता दिइएको छ ।
बस्ति पातलो भएसँगै कृषकहरु वन्यजन्तुको कारण आजित हुन थालेको गुनासाहरु आएका छन्, रोकथामको लागि के योजना छ ?
खासगरी बाँदरको कारण कृषकहरुलाई समस्या भएको गुनासाहरु आएका छन् । बाँदर प्रभावित क्षेत्रमा बाँदरले क्षति नगर्ने बाली अदुवा र बेसारखेती गर्न कृषकलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम कार्यान्वयनमा ल्याइएका छौ । गत वर्ष बाँदर प्रभावित क्षेत्रका कृषकलाई ४ हजार केजी बेसारको बीउ र ८ सय केजी अदुवाको बीउ निःशुल्क उपलब्ध गराइएको थियो । चालु आवमा समेत यस कार्यक्रमका लागि ४ लाख विनियोजन गरिएको छ ।
समृद्धिको लागि कृषि कार्यक्रम अन्तरगत किसान क्रेडिट कार्डको कार्यान्वयन सुरु गरेको बताउनु भयो ? के हो यो भनेको ?
वित्तीय पहुँचमा पुग्न नसकेका साना किसानलाई लक्षित गरी किसान क्रेडिट कार्डमार्फत सरल र सहज तरिकाबाट बिनाधितो कृषि कर्जामा पहुँच पु¥याउने उद्देश्यले विभिन्न बैंक र दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्था तथा कृषि सहकारी संस्थामार्फत साना किसानलाई कृषि कर्जा उपलब्ध गराउन यो कार्यक्रम कार्यान्वयनमा ल्याउन लागिएको हो । पहिलो चरण अन्तरगत मेगा बैंकसँग संझौता गरिसकेका छौ ।

यस कार्यक्रममार्फत हरेक वडाका कम्तीमा १ सय कृषक गरी ८ वडाका ८ सय कृषकलाई १६ करोड सहुलियत कृषि कर्जा उपलब्ध गराउने लक्ष्य छ । नेपाल सरकारले २०७७ मङ्सिर १ गतेदेखि कार्यान्वयनमा ल्याइएको अनुदानको मल व्यवस्थापन निर्देशिका, २०७७ मा व्यवस्था भएबमोजिम गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष हर्कमाया रुम्बाको संयोजकत्वमा रहेको स्थानीय तह मल वितरण व्यवस्थापन समितिले गाउँपालिकाभित्रका १३ सहकारी संस्थालाई अनुदानको मल वितरण गर्न सूचीकृत गरी कृषकलाई स्थानीयस्तरमा सरल र सहजरूपमा गाउँपालिकाले निर्धारण गरेको मूल्यमा मल उपलब्ध गराउने कार्यको सफल कार्यान्वयन गरेको छ । निर्देशिका अनुसार मकवानपुर जिल्ला भरिमा कृषकलाई अनुदानको मल उपलब्ध गराउने हाम्रो पालिका पहिलो स्थानीय तह हो ।
रैथाने बाली प्रबर्धनको लागि केही कार्यक्रम छन् ?
अवश्य छन् । प्रदेश सरकार अन्तर्गतको कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनको सहयोगमा रैथाने बाली प्रवद्र्धन कार्यक्रमअन्तर्गत कोदो बालीलाई छनोट गरी कोदोबालीको विविधीकरणका कार्यक्रम छन् । उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ, बजारीकरण सहित कार्यक्रम कार्यान्वयनमा ल्याइएका छन् । यस कार्यक्रममा गाउँपालिकाको लगानी छ । चालु आवमा प्राप्त १० लाखको सःशर्त कार्यक्रममार्फत रैथानेबाली प्रवद्र्धन कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएको छ ।
कार्यक्रम अन्तर्गत अपाङ्गता तथा विपन्न कृषि सहकारी संस्थाले कोदो उत्पादन संलग्न, भण्डारण, प्रशोधन र प्याकेजिङ गरी स्थानीयस्तरमा कोदोको पिठो बिक्रीसमेत शुरुआत गरिसकेको छ । गाउँपालिकाको आर्थिक सहयोगमा भवन निर्माणाधीन अवस्थामा छ । यस कार्यक्रमका कारण खेती हुन छाडिसकेको कोदो खेतीतर्फ कृषक पुनः आकर्षित भएका छन् ।
कतिपय कार्यक्रमहरु पालिकाले व्यवस्था गरेको भएपनि कृषकले सेवा लिन पाएका छैनन, किन यस्तो भयो ?
नेपाल सरकारको नीतिअनुरूप कृषकलाई सरकारी सेवासँग जोड्न कृषक समूह गठन दर्ता र कृषि फार्म दर्ता कार्यलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइएको छ । गाउँपालिकाभित्रका सबै कृषक परिवारलाई समेट्ने गरी ‘एक घर एक सदस्य’ को अवधारणासहित कृषक समूह र कृषि फार्म दर्ता भइरहेको छ । पालिकामा ७२ वटा कृषक समूह तथा समिति दर्ता भइसकेका छन् । त्यस्तो समितिमा ७ सय ८५ महिला र ४ सय ५३ पुरुष गरी १ हजार २ सय ३८ सदस्य आवद्ध छन् ।
गाउँपालिका हुनुभन्दा पहिला १८ मात्रै सक्रिय कृषक समूह रहेका थिए । गाउँपालिकामा अघिल्लो वर्ष ५३ कृषि फार्म दर्ता भएको छ भने चालु आवको पुस मसान्तसम्मको रेकर्ड हेर्दा ६५ जनाले फार्म दर्ताका लागि सिफारिस लगेका छन् । यिनमा अधिकांंश मिश्रित एकीकृत र बहुउद्देशीय कृषि फार्म (कृषि र पशु) छन् ।
प्रदेश सरकारको सहयोगमा माटो परीक्षण प्रयोगशाला स्थापना गरियो तर प्रयोगमा खासै आएन त किन ?
गाउँपालिकाको वडा नं ६ बाग्दलीस्थित एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (आइपिएम) कृषक सहकारी संस्थाको भवनमा निर्मित प्रयोगशालाको अघिल्लो वर्ष पुसमा स्थापना गरिएको हो ।
गाउँपालिकामा बागमती प्रदेश, भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयको सहयोग र गाउँपालिकाको व्यवस्थापनमा माटो परीक्षण प्रयोगशाला सञ्चालनमा छ ।
हामीले अपेक्षा गरे अनुसारको तथ्याङ्कमा कृषकहरुले माटो परीक्षण गराउनु भएको छैन, तर प्रयोगमा नै नआएको भने हैन । प्रचार प्रसारको कमिले चाप कम भएको हो । प्रयोगशालाले माटो तथा मल परीक्षण प्रयोगशाला हेटौंडा मकवानपुरसँग समन्वय गरी नियमितरूपमा परीक्षणको काम भइरहेको छ । यस वर्ष हरेक वडाबाट ५०–५० गरी जम्मा ४ सय वटा माटोको नमूना परीक्षण गर्ने लक्ष्य लिएको छ ।
कृषिमा आधुनिकताको लागि के कस्ता कार्यक्रम छन् ?
गाउँपालिकाले कृषि क्षेत्रमा युवापुस्तालाई आकर्षण गर्न एवं कृषिमा आधुनिकीकरण र व्यावसायीकरणका निम्ति कृषिमा यान्त्रिकीकरणको अभियान थालेको छ । गाउँपालिकाले कृषि यान्त्रिकीकरण प्रवद्र्धन कार्यक्रममार्फत विभिन्न कृषियन्त्र तथा उपकरण लागत सहभागिताका आधारमा कृषक, कृषि फार्म, कृषक समूह र सहकारीलाई अनुदान उपलब्ध गराउँदै आइरहेको छ । गाउँपालिका गठन हुनुभन्दा पहिला यस गाउँपालिकाभित्र हाते ट्र्याक्टर १५ वटा (पावर, मिनी टिलर) रहेकामा गाउँपालिका गठनपश्चात ७९ थप भई ९४ पुगेको छ ।
पालिकाले ३४ मिनी टिलर र एक ठूलो ट्र्याक्टर वितरण गरिसकेको छ भने थप कृषि इञ्जिनीयरिङ निर्देशनालय र बागमती प्रदेशको कृषि ज्ञान केन्द्र, चितवनबाट केही कृषि उपकरण प्राप्त भएको छ । पालिकाको आठवटै वडामा मिनी टिलरको प्रयोग भइरहेको छ र कृषि यान्त्रिकीकरण प्रति कृषकको माग बढ्दो छ । चालु आवमा समेत यस कार्यक्रमका लागि २३ लाख विनियोजन गरी निरन्तरता दिइएको छ । कृषि क्षेत्रको विकासले मात्रै हामीले समृद्धिको सपना पुरा गर्न सक्नेछौ । यसैले हामीले कृषिलाई प्राथमिकता दिदैं आएका हौं ।
अन्त्यमा केही ?
अबको हाम्रो योजना भनेको पालिका भित्रको जग्गाको भु–बनोट र अवस्था हेरी पकेट क्षेत्रको रुपमा फलफूल तथा अन्य बालि लगाउने तर्फ सोच अघि बढाएका छौ । सिँचाइ सुविधाको लागि पनि पहल जारी छ । हामीले अन्य क्षेत्रभन्दा कृषि क्षत्रमा नै लगानीलाई प्राथमिकता दिंदै आएका छौ । यसको सकारात्मक फाइदा लिनुहुन सबैमा हार्दिक अनुरोध गर्न चाहन्छु ।

