२०४७ सालकाे प्रजातन्त्र प्राप्तिपछीका कान्छा प्रधानमन्त्रीकाे रुपमा रास्वपा वरिष्ठ नेता बालेन शाह स्पष्ट बहुमतसहितकाे सरकारकाे प्रतिनिधित्व गर्दै शुक्रबार सिंहदरबार प्रवेश गरे । यसैले राष्ट्रको प्रमुख कार्यकारी पदमा उनको व्यक्तित्वले नागरिकसामु अपेक्षाको चुली निर्माण गरिदिएकाे छ।
२०८२ फागुन २१ काे चुनाव मार्फत प्राप्त मतादेश पटक पटककाे संघर्षबाट प्राप्त नेपालकाे संविधानकाे जनादेशले बालेनसँग दुईतिहाइ निकटको बहुमत छ । संविधानको मर्म अनुसार सुशासन र समुन्नतिको आधार तयार पार्ने यो स्पष्ट बहुमत हो। जनादेशले संघीय संविधानको समावेशी मर्मलाई स्मरण गराउँदै निर्वाचनकाे मतादेशले सुशासन र सेवा प्रवाह रोजगारी र आर्थिक अवसर सिर्जना गर्नु चुनौती बढाएकाे छ ।
रास्वपाको वाचापत्रमा लेखिएका १०० वटा वाचाहरुले अब कस्तो आकार लिन्छन् हेर्न बाँकी नै छ । तर नेपाली राजनीतिको इतिहासमा आज एउटा यस्तो मोड आएको छ, जसलाई केही वर्ष अगाडिसम्म असम्भव प्रायः मानिन्थ्यो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का नेता बालेन्द्र शाह देशको सर्वोच्च कार्यकारी पद ‘प्रधानमन्त्री’ मा नियुक्त भएका छन् । मन्त्रिपरिषद् विस्तार भएकाे छ । यो केवल एक व्यक्तिको उदय मात्र होइन, यो दशकौंदेखि गुम्सिएको भुइँमान्छेको आक्रोश र परिवर्तनको तीव्र चाहनाको विष्फोट समेतकाे प्रतिफल हो।
राष्ट्रपतिबाट नियुक्त भएसँगै बालेनको काँधमा देशकाे जिम्मेवारीकाे भारी थपिएकाे छ । काठमाडौं महानगरको मेयर हुँदै बालेनले सिंहदरबारकाे यथास्थितिवादलाई निरन्तर चुनौती दिएका थिए । परम्परागत राजनीतिक शक्तिहरूले ‘अनुभवहीन’ भनिरहँदा जनताले भने उनको ‘डेलिभरी’ शैलीलाई रुचाए। आज उनी प्रधानमन्त्रीको कुर्सीसम्म आइपुग्नुको मुख्य कारण नै आम नागरिकमा पलाएको यो विश्वास हो कि— अब भाषण होइन, परिणाम चाहिन्छ।
परम्परागत दलहरूले सत्तालाई भागबन्डा र लेनदेनको माध्यम बनाउँदा लोकतन्त्रप्रतिको भरोसा डगमगाएको थियो। यस्तोमा बालेनको आगमनले लोकतन्त्रको सुन्दरतालाई पुनः जागृत गराएको छ। तर, यो उत्साहसँगै ठुला चुनौतीहरू पनि जोडिएर आएका छन्। प्रधानमन्त्रीको रूपमा बालेन्द्र शाहले सबैभन्दा पहिले नेपालको संविधानको रक्षा र कार्यान्वयनमा आफूलाई खरो उतार्नुपर्नेछ। संविधानले परिकल्पना गरेको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्नु उनको पहिलो दायित्व हो। काठमाडौँको मेयर हुँदा संघसँग अधिकारका लागि लडेका बालेनले अब प्रधानमन्त्रीका रूपमा सातै प्रदेश र ७५३ वटै स्थानीय तहलाई अभिभावकत्व दिनुपर्नेछ। केन्द्रको अधिकार तल्लो तहसम्म पुर्याउनु नै उनको वास्तविक संवैधानिक परीक्षा हुनेछ।
रास्वपा एउटा उदाउँदो शक्ति त हो, तर संसदमा अन्य पुराना र स्थापित दलहरूसँगको समन्वय बिना कानुन निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढ्न सक्दैन। उग्रता भन्दा पनि परिपक्वता र समन्वयकारी भूमिकाले नै उनलाई एक सफल प्रधानमन्त्री बनाउनेछ। बालेनलाई प्राप्त मत ‘परम्परागत राजनीति’ विरुद्धको विद्रोह हो। जनताले उनलाई प्रधानमन्त्री बनाएका हुन् ताकि वर्षौदेखि जकडिएको भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र बेथिति अन्त्य होस्। अवकाे समयमा सुशासन केवल शब्दमा होइन, नागरिकले सरकारी कार्यालयमा सेवा लिँदा महसुस गर्ने सहजतामा झल्किनुपर्छ।
बालेन्द्र शाहको अगाडि अवसरको पहाड र चुनौतीको खाडल दुवै छ। सडकमा ताली बजाउने भीड, सामाजिक संचालनमा खबरदारी गर्दै रहनेहरु र संसदमा प्रश्न उठाउने प्रतिपक्ष लोकतन्त्रका अभिन्न अङ्ग हुन्। भावनाले चुनाव जित्न सकिन्छ, तर देश चलाउन नीति, नियम र निरन्तरको धैर्यता चाहिन्छ। यो कार्यकाल केवल ‘शक्ति अभ्यास’ गर्ने समय होइन, यो त नेपाली राजनीतिमा नयाँ युगको सूत्रपात गर्ने अवसर हो। उनीसँग संविधानले दिएको वैधानिकता छ र जनताले दिएको नैतिक बल छ। यदि उनले आफ्ना चुनावी एजेन्डाहरूलाई इमानदारिताका साथ कार्यान्वयन गर्न सके भने, नेपालले समृद्धिको यात्रामा एउटा लामो फड्को मार्ने निश्चित छ।
भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता कायम राख्दै ठुला फाइलहरू खोल्ने आँट र दोषीलाई कानुनी कठघरामा उभ्याउने साहस नै उनको लोकप्रियताको आधार हुनेछ। राजनीतिक भागबन्डामा चलेको प्रशासन संयन्त्रलाई ‘मेरिटोक्रेसी’ (योग्यता प्रणाली) मा ढाल्नुपर्नेछ। चरम आर्थिक मन्दी र युवा पलायनलाई रोक्न ठोस नीति र रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नु उनको कार्यकालको सबैभन्दा ठुलो सफलता हुनेछ।
बालेनको प्रधानमन्त्रीत्वमा आर्थिक नीति केवल तथ्याङ्कमा सीमित नभई नागरिकको भान्छा र खल्तीसम्म पुग्नुपर्ने चुनौती छ। युवा पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने हुनाले उनको आर्थिक मोडेल परम्परागत अनुदान र ऋणमा मात्र आधारित नभई ‘इनोभेसन’ मा केन्द्रित हुनुपर्छ । सरकारी प्रक्रियालाई झन्झटमुक्त बनाउँदै युवाहरूलाई आफ्नै देशमा उद्योग खोल्न प्रोत्साहन गर्ने नीति अनिवार्य छ। “एक पालिका, एक विशिष्ट उत्पादन” को अवधारणालाई प्रविधिसँग जोडेर विश्व बजारमा नेपाली उत्पादन पुर्याउने कार्यलाई उनले प्राथमिकता दिनुपर्छ।
इन्जिनियरिङ पृष्ठभूमिका कारण बालेनबाट जनताले राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू समयमै र भ्रष्टाचाररहित ढंगले सम्पन्न हुने अपेक्षा राखेका छन्। ‘ठेक्का पट्टा’ मा हुने राजनीतिक सिन्डिकेट तोड्नु उनको मुख्य आर्थिक एजेन्डा हुनुपर्छ। सरकारी राजस्व संकलन र खर्चलाई पूर्ण रूपमा डिजिटल बनाउँदा चुहावट रोकिन्छ। ब्लकचेन वा यस्तै पारदर्शी प्रविधिको प्रयोग गरेर सार्वजनिक खरिद प्रक्रियालाई ऐना जस्तै छर्लङ्ग पार्ने हिम्मत उनले देखाउनुपर्छ।
भू-राजनीतिक रूपमा संवेदनशील स्थानमा रहेको नेपालका लागि बालेनको विदेश नीति भावनामा होइन, राष्ट्रिय स्वार्थ र ‘आर्थिक कूटनीति’ मा आधारित हुनुपर्छ। भारत र चीनसँगको सम्बन्धलाई ‘प्रो-इन्डिया’ वा ‘प्रो-चाइना’ को ट्यागबाट मुक्त गरी ‘प्रो-नेपाल’ बनाउनु उनको प्राथमिक दायित्व हो। सीमा विवाद, ईपीजी प्रतिवेदन र व्यापार घाटा जस्ता गम्भीर विषयमा अडान लिँदा कूटनीतिक मर्यादा र संवादको ढोका सधैँ खुला राख्नुपर्छ।
खाडी मुलुकमा पसिना बगाइरहेका लाखौँ नेपालीको सुरक्षा र सम्मानका लागि बलियो ‘श्रम कूटनीति’ अवलम्बन गर्नुपर्छ। रेमिट्यान्सलाई उपभोगमा मात्र होइन, ठुला जलविद्युत र उद्योगमा लगानी गर्ने वातावरण बनाउनु पर्छ ताकि भोलि ती युवाहरू आफ्नै देशमा फर्किएर काम गर्न सकून्। विश्व मञ्चमा नेपालले भोगिरहेको जलवायु परिवर्तनको असरबारे प्रखर आवाज उठाउँदै ‘कार्बन क्रेडिट’ बाट लाभ लिने नीति बालेनको कार्यकालको एउटा आधुनिक एजेन्डा बन्न सक्छ।
सम्भावित चुनौती र सावधानी
सत्ताको बागडोर सम्हाल्दै गर्दा बालेनका अगाडि ‘पपुलिजम’ (लोकप्रियतावाद) को पासो पनि छ। सडकमा देखिएको लोकप्रियता र शासन सत्ता सञ्चालनका प्राविधिक जटिलताहरू फरक हुन्छन्। नीतिगत स्पष्टता बिनाको आवेगले कहिलेकाहीँ दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, उनले विज्ञहरूको सल्लाह लिने र कर्मचारीतन्त्रलाई विश्वासमा लिएर काम गर्ने कला सिक्नुपर्नेछ।
साथै, छिमेकी मुलुकहरूसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध सन्तुलित राख्नु उनको अर्को महत्त्वपूर्ण कार्यभार हुनेछ। राष्ट्रवादको नाराले सडकमा समर्थन त देला, तर कुटनीतिमा परिपक्वता र शालीनताको खाँचो पर्छ। जनताले उनलाई “आशाको प्रतीक” मानेका छन्। यो आशालाई निराशामा बदल्ने छुट उनलाई छैन। बालेनको सफलता नै नेपालको नयाँ पुस्ताको सफलता हुनेछ।
बालेन्द्र शाहको अगाडि अवसरको पहाड र चुनौतीको खाडल दुवै छ। सडकमा ताली बजाउने भीड, सामाजिक संचालनमा खबरदारी गर्दै रहनेहरु र संसदमा प्रश्न उठाउने प्रतिपक्ष लोकतन्त्रका अभिन्न अङ्ग हुन्। भावनाले चुनाव जित्न सकिन्छ, तर देश चलाउन नीति, नियम र निरन्तरको धैर्यता चाहिन्छ। यो कार्यकाल केवल ‘शक्ति अभ्यास’ गर्ने समय होइन, यो त नेपाली राजनीतिमा नयाँ युगको सूत्रपात गर्ने अवसर हो। उनीसँग संविधानले दिएको वैधानिकता छ र जनताले दिएको नैतिक बल छ। यदि उनले आफ्ना चुनावी एजेन्डाहरूलाई इमानदारिताका साथ कार्यान्वयन गर्न सके भने, नेपालले समृद्धिको यात्रामा एउटा लामो फड्को मार्ने निश्चित छ।

