- स्वरुपा गुरागाईं
चैत ९ गतेबाट कक्षा ७ को वार्षीक परीक्षा सकिएपछि रिजल्टको प्रतिक्षामा बसेको समयमा रेडक्रसको सेमिनारमा सहभागी हुने मौका पाएँ । चैत २६ र २७ गते बागमती प्रदेश रेडक्रसले आयोजना गरेको ५ औं सेमिनारमा सहभागी भएँ । उक्त सेमिनारमा धेरै कुराहरु सिक्ने अवसर मिल्याे । त्यहाँ रेडक्रससँग सम्बन्धित सिकेका र बुझेका कुरालाई लेख्ने कोशिस गरेको छु । आशा छ प्रतिकृया दिनु हुनेछ ।
अन्तराष्ट्रिय रेडक्रसका संस्थापक जाँ हेनरी ड्युनाको जन्म ८ मे १८२८ का दिन स्वीटजरल्याण्डको जेनेभामा भएको थियो । उनी व्यापारको सिलसिलामा सन् १८५९ जुनमा इटालीको सल्फेरिनो पुगेका बेला इटाली र फ्रान्सका संयुक्त सेना र अष्ट्रिया बीच युद्ध भइरहेको थियो ।
त्यो युद्धमा करिब ६ हजार सैनिकको मृत्यु र ४० हजार भन्दा बढी सैनिकहरु घाइते भएका थिए । यस्तो भयानक दृश्यदेखि ड्युनाले घाइतेहरुलाई तत्कालै सक्दो सेवा पुर्याए । सल्फेरिनोको यस दुखद् दृश्यबाट प्रभावित उनले सन् १८६२ मा फ्रेन्च भाषामा सल्फेरिनोको सम्झना नाममा पुस्तक लेखे । जसमा रणभूमिको यथार्थ वर्णन गर्नुको अतिरिक्त युद्दको समयमा सेनाको चिकित्सा सेवा अपर्याप्त हुने भएकाले घाइतेहरुको उद्दारका लागि हरेक देशमा स्वयमसेवी उद्दार संस्थाको स्थापना र यसका लागि एउटा अन्तराष्ट्रिय सम्झौता हुनु पर्ने सुझाव दिए ।
पुस्तकले धेरै मानिसको मनमा राम्रो प्रभाव पार्यो । उनको विचारसँग सहमत हुने स्वीटजरल्याण्डका अरु सहयोगीहरुसँग मिलेर ड्युनाले सन् १८६३ मा घाइतेहरुको लागि अन्तराष्ट्रिय समिति स्थापना गरे । जसलाई अहिले रेडक्रसको अन्तराष्ट्रिय समिति (ICRC) भनिन्छ । साथसाथै युरोपेली देशहरुबाट राष्ट्रिय रुपमा रेडक्रसका सोसाइटीहरुको स्थापना सुरु भयो । पछि गएर सन् १९१९ मा लिग अफ रेडक्रस सोसाइटी गठन भयो । जसलाई अहिले रेडक्रसको महासंघ भनिन्छ ।
रेडक्रसका ७ आधारभूत सिद्धान्त रहेछन् ।
मानवता
निष्पक्षता
तटस्थता
स्वाधिनता
स्वयम् सेवा
एकता
विश्वव्यापकता
युद्धको समयमा सैनिक चिकित्सा सेवामा आइपर्ने समस्या समाधनको उपाय पत्ता लगाउने उदेश्यले सन् १८६३ मा स्वीजरल्याण्डको जेनेभामा एक अन्तराष्ट्रिय सम्मेलनको आयोजना गरियो । सो सम्मेलनबाट सेतो पृष्ठभूमिमा रातो धनचिन्ह रेडक्रस लाई विशेष चिन्हको रुपमा घाइते सैनिकहरुको राहत कार्यमा संलग्न संस्थाहरुले प्रयोग गर्ने गरी ग्रहण गरियो । सन् १८६४ को प्रथम जेनेभा महासन्धीले रेडक्रस चिन्हलाई विशेष चिन्हको रुपमा आधिकारिक मान्यता दिएको हो ।
नेपाल रेडक्रस सोसाइटी
उल्लेखित सिद्धान्तहरुमा टेकेर वि.सं. २०२० साल भाद्र १९ गते (४ सेप्टेम्बर १९६३) का दिन नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको स्थापना भएको रहेछ । नेरेसो गैरनाफामुलक स्वयंसेवी संस्था हो र यसले मानवीय कार्य क्षेत्रमा सरकारको सहयोगी भूमिका खेल्दछ ।
वि.सं. २०२० साल माघ २४ गते तत्कालिन सरकारद्वार जेनेभा महासन्धीहरुमा सम्मिलित भएपछि प्रचलित कानून अनुसार राष्ट्रभरी कार्य गर्ने गरी नेरेसोलाई सरकारबाट मान्यता प्राप्त भएको थियो । नेरेसो अन्तराष्ट्रिय रेडक्रस अभियानको अभिन्न अंग हो । यसलाई वि.सं. २०२१ असोजमा आ.सी.आ.सी. तथा फेडेरेशनले क्रमशः मान्यता र सदस्यता प्रदान गरेका थिए ।
नेपाल रेडक्रस सोसाइटीकफ प्रमुख आधार यसका सदस्य एवम् स्वयंसेवकहरु हुन् । संस्थाको सदस्य हुन चाहने १६ वर्ष उमेर पुगेका हरेक व्यक्तिलाई सदस्यता खुल्ला रहेको हुन्छ । नेरेसो केन्द्र प्रदेश जिल्ला वा उपशाखा कार्यालयमा तोकिएको शुल्क बुझाएर सदस्यता लिन सकिने व्यवस्था रहेको छ ।
नेपाल रेडक्रसकमा स्वयंसेवक भन्नाले मानवीय हितका लागि रेडक्रसका आधारभूत सिद्धान्त अनुरुप संस्थाको कुनै पनि निकायसँग आवद्ध भइ वर्षको कम्तिमा ४० घण्टा जिम्मेवारी स्वेच्छिक रुपमा वहन गर्ने व्यक्तिलाई बुझाउँछ । सदस्यता प्राप्त गर्नु भनेको वैधानिक हैसियत प्राप्त गर्नु हो र स्वयंसेवक हुनु भनेको सेवा कार्यमा संलग्न हुनु हो । हरेक व्यक्ति नेरेसोको स्वयंसेवक वा सदस्य दवै हुन सक्छन् । हाल नेरोसोमा कार्यकारी र कार्यक्रम स्वयंसेवक गरी १ लाख भन्दा बढी स्वयंसेवक क्रियाशील छन् ।
रेडक्रसको उदेश्य र नेपाल जुनियर तथा युवा रेडक्रस सर्कल धर्म वर्ण लिङ्ग वर्ग जाती राष्ट्रियता वा राजनीतिक विचारधाराको आधारमा भेदभाव नगरी मानवीय विपती रोक्न वा कम गर्न प्रयास गर्ने नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको उदेश्य हो । म सेवा गर्छु भन्ने मुल मन्त्रका साथ जुनियर तथा युवा रेडक्रसको स्थापना विक्रम सम्बत २०२१ फागुन २२ गतेका दिन भएको हो ।
नेपाल रेडक्रसको अभिन्न अंगको रुपमा रहेको जुनियर तथा युवा रेडक्रस सर्कलमा किशोरकिशोरी तथा युवाहरु स्वयंसेवकको रुपमा नेतृत्वदायी भूमिकामा र लाभान्वितका रुपमा आवद्ध हुदै आएका छन् । कक्षा ८ सम्म पढाइ हुने विद्यालयमा जुनियर रेडक्रस सर्कल गठन गरिने र कक्षा १ देखि १२ सम्म वा ९ देखि १२ सम्म पढाइ हुने विद्यालयमा वा विश्वविद्यालयमा वा समुदायमा युवा रेडक्रस सर्कल गठन गरिन्छ । जुनियर तथा युवा रेडक्रस सर्कलको कार्यसमितिको अवधी २ वर्षको हुन्छ ।अर्काे सिकाइकाे कुरा भयाे रक्तदान बारे । रक्तदान जीवनदान जस्तै रहेछ । हाम्रो शरिरको रातो रक्तकण १२० दिनमा, सेतो रक्तकण केहीघण्टामा र प्लेटलेस केही दिनमा मर्दा रहेछन् र नयाँ उत्पादन हुने रहेछन्। हामीले रक्तदान गर्दा यी कुराको दान गर्छौ, त्यसैले यसलाई मरेर जाने रगत दान गर्नु पनि भनिन्छ । खेर जाने रगत खेर जानु अघि दान गर्दा अरु काेही जाे रगतकाे अभाव छ उसलाई बचाउँन सकिने रहेछ । तीन/तीन महिनाको फरकमा १८ देखि ६५ वर्षसम्मका व्यक्तिहरुले रगत दान गर्न सक्छन् ।
रक्तदान गर्ने हो भने ४५ किलो तौल, होमोग्लोविन न्यूनतम १२ ग्राम, चक्तचाप सामान्य, जटिल रोग नलागेको आदी हुनु पर्छ । त्यसैगरी महिलामा महिनावारी भएको ८ दिनसम्म, गर्भाअवस्थाका महिला, स्तनपान गराइरहेका महिलाहरु, लागूपदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिहरु आदीले रक्तदान गर्न सक्दैनन । पुरुषले ७६ मलिग्रामसम्म रक्तदान गर्न सक्छन् भने महिलाले ६६ मिलिग्रामसम्म रक्तदान गर्न सक्छन् ।
रक्तदान गर्दा फाइदा पनि रहेछ । रक्तदानले तनाव कम गर्छ, मुटुका लागि राम्रो हुन्छ,होमोग्लोबिनको स्तर ठिक हुन्छ , तौल व्यवस्थापन गर्छ । नेपालमा रगत चाहिएका व्यक्तिले सजिलै प्राप्त गर्ने,रक्तदान कार्यक्रममा सहयोग, स्थानीय तह, सरकारी बैंक संस्था, साना र मझौला उद्योगहरु, सामाजिक कार्यसँग सम्बन्धित संस्था,ब्लड बैंकहरु गरिएका छन् ।

