साहित्यले मानिसलाई सत्कर्ममा लाग्न प्रेरित गर्दछ ।
प्रीति आत्रेय ज्ञवाली हाल प्रवासमा रहेर साहित्यसँगै ज्याेतिष फलादेशकाे माध्यमबाट समाज सेवा क्रियाशील नारी हस्ताक्षर हुन । बुबा साहितत्यकार प्रा.डा.विष्णुराज आत्रेय लाटोसाथीको प्रेरणाले साहित्य लेखनमा कलम चलाउन थालेकाे बताउनु हुने ज्ञवाली नेपाली भाषाका अतिरिक्त संस्कृत, हिन्दी तथा अंग्रेजी भाषा तथा साहित्यमा समेत राम्राे दख्खल राख्नु हुन्छ । नेपालबाट प्रकाशित नारी पत्रिकाकाे विगत २० वर्षदेखि राशि स्तम्भकारकाे रुपमा समेत चिनिनु हुने ज्ञवालीले नेपालकै पहिलो नारी राशिफल लेखिका हुनुहुन्छ । नेपाली र अङ्ग्रेजी दुवै भाषामा राशिफल लेख्ने नेपालकी प्रथम नारीको रूपमा आफूलाई स्थापित गर्नुभएको ज्ञवालीले केही समय The Kathmandu Post पत्रिकामा नियमित एवं साप्ताहिक रूपमा अंग्रेजी भाषमा समेत राशिफल लेख्ने काम गर्नु भएकाे थियाे ।
आर्या आत्रेय र कीर्तिशेष प्रा.डा. विष्णुराज आत्रेयका पाँच सन्ततिमध्ये तृतीय सन्तान, कान्छी छाेरीकाे रूपमा जन्म भएकाे हाे । गजलमा सिकारु नै भएकाे बताउँनु हुने उहाँ मुक्तक, साइनो, टुक्का, रम्बास, हाइकु आदी कविताकै रुप हुन् भन्नु हुन्छ । नेपाली, संस्कृत र अङ्ग्रेजी साइनो कविता लेख्ने ज्ञवाली प्रथम नारी संस्कृत साइनोकारको रूपमा आफूलाई उभ्याउनुभएको छ । साथै उहाँ संस्कृत साइनो अभियन्ता समेत हुनुहुन्छ । ज्ञवालीका साहित्य गद्य विधामा “अनुभूतिको इन्द्रेनी” नामक कविता सङ्ग्रह २०७९ भर्खरै प्रकाशित भएको छ । उहाँकाे रचनामा गीतहरू “आफ्नो त मन छ माइतीघरतिरै (तीज गीत २०७५) ” र “तिमी मेरो पूजा (प्रणय गीत २०७७)” युट्युबमार्फत प्रसारित समेत भएका छन् । बिबिसि, साहित्यपोस्ट, हिमालय टाइम्स, कान्तिपुर, नेपाल समाचारपत्र, नेपालनाम्चा, सहीखबर, संसारन्यूज, वैजयन्ती साहित्यिक पत्रिका, हाम्रो पुरुषार्थ, नारी, कल्पतरु, दायित्व आदि विभिन्न पत्र पत्रिका तथा अनलाइनहरूमा विभिन्न समसामयिक विषयसित सम्बन्धित लेख रचनाहरू प्रकाशित भएका र हुँदै गरेका छन् ।
संस्कृतमा कुराकानी गर्ने परिवारकी सदस्य प्रीतिले आफ्नै बुवाको सानिध्यमा प्राथमिक तहको शिक्षा हासिल गर्नुभएको थियो । माध्यमिक शिक्षाको पूर्वमध्यमा भारतको गोरखपुर र पद्मकन्या विद्याश्रम, डिल्लीबजारबाट एसएलसी उत्तीर्ण गर्नुभएकी उहाँले उत्तरमध्यमा, शास्त्री र आचार्य, वाल्मीकि विद्यापीठ, प्रदर्शनीमार्ग काठमाडाैंबाट उत्तीर्ण गर्नुभएकाे छ । फलितज्योतिषमा आचार्य (स्नातकोत्तर), अंग्रेजी साहित्यमा शास्त्री (स्नातक) गर्नु भएकी उहाँ नेपालबाट अंग्रेजीमा नियमित एवं साप्ताहिक राशिफल लेख्ने प्रथम नेपाली नारी स्तम्भकारको रुपमा पनि आफूलाई स्थापित गर्नुभएकाे छ । कविता, प्रतियोगिता तथा ज्योतिष सम्मेलनमा पदक तथा उपाधी समेत प्राप्त गर्नु भएकी ज्ञवाली विश्व हिन्दु युवा संघबाट अभिनन्दित सक़मेत हुनु भएको छ । हाल कम्बोडियामा बसेर समेत नेपाल तथा नेपाली साहित्य कला क्षेत्रको श्रीवृद्धिमा निरन्तर साधनारत ज्ञवालीसँग सहीखबरका लागि आरपी गुरागाईँ ले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः
- साहित्य लेखनमा लाग्नु भएको कति भयो ?
ठ्याक्कै यही दिन नै लेखेँ भनेर मलाई सम्झना छैन । अहिले जस्तै सम्झना हुन्छ भनेर प्रायः कविताको पुछारमा लेखिएजस्तै त्यतिबेला मिति लेख्नुपर्छ भत्रे हेक्का भएन र अहिले जस्तो सञ्जाल पनि थिएन । केटाकेटी बेला भएर होला, संकलन पनि भएनछ । पहिले पनि लेखेँ कि थाहा भएन, जुन कविता लेखेको सम्झिन्छु त्यतिबेला बहुदल आइसकेको थियो शायद २०४७/४८ सालदेखि होला ।
- साहित्य लेखनमा कस्को प्रेरणाले लाग्नु भएको हो र?
मेरा आदरणीय बुवा प्रा.डा.विष्णुराज आत्रेय लाटोसाथीको प्रेरणाले मैले साहित्य लेखनमा हात हालेकी हुँ । बुवा आफैं पनि साहित्यकार हुनुभएको हुँदा आफ्ना छोराछोरीले पनि लेखन कार्यमा अग्रसर गराउन निकै प्रयास गर्नुहुन्थ्यो । विभित्र कार्यक्रम, सभा, समारोहमा म बुवाको हात समाउँदै बुवासित जान्थेँ र उत्सुकतावश बुवासित सोध्ने गर्दथेँ । यसरी बुवाकै प्रेरणा र मार्गदर्शनले मैले लेखन कर्ममा हात हालेँ । प्रतियोगितामा सहभागी हुँदा, पुरस्कृत हुँदा र उपहार पाउँदा पनि मनमा उत्साह बढ्थ्यो र भए जति सबै कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुन पाए पनि हुन्थ्यो भत्रे मनमा लाग्दथ्यो ।
- साहित्यको कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
म साहित्यका विभित्र विधामा कलम चलाउँछु । प्रारम्भमा मैले लेखनको शुरुवात गद्य कविता र लेखहरूबाटै गरेँ । म नेपाली अंग्रेजी संस्कृत हिन्दी चारै भाषामा कविता लेख्छु । गीत, मुक्तक, साइनो, टुक्का, रम्बास, हाइकु, गजल आदि विभित्र विधामा पनि कलम चलाउँछु । साहित्यको लघु विधा साइनोमा पनि नेपाली संस्कृत अंग्रेजी गरी तीन भाषामा साइनो लेख्छु । साइनो विधामा मलाई संस्कृत साइनोको अभियन्ता भन्नुहुन्छ धेरै जना । पछिल्ला दिनहरूमा म प्रायः छन्द कवितामा कलम चलाउँदै छु । समय मिलेसम्म सबै विधालाई समय दिन खोज्छु । प्रायः कविता, साइनो, मुक्तक, टुक्कामा मेरो कलम चल्छ । बेलाबेलामा ज्योतिष एवं समसामयिक कुरामा लेखहरू पनि लेख्छु । गजल, रम्बास र हाइकु विधामा त्यति समय दिन पाएकी छैन । यस बाहेकका बाँकी अरू विधातिर मेरो मन गएन । अहिलेसम्म आफूलाई यतिमै सीमित गराएकी छु ।
- साहित्यलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
मेरो बुझाइमा साहित्य भनेको समाजको दर्पण अर्थात् ऐना हो । साहित्यले समाजलाई ऐना देखाउने काम गर्छ । समाजलाई सही दिशातर्फ लाग्न प्रेरणा दिने काम गर्दछ । साहित्यले मार्गदर्शन गर्छ । साहित्यले नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ जान उन्मुख गर्छ । साहित्यले मानिसलाई सत्कर्ममा लाग्न प्रेरित गर्दछ । साहित्यले सन्देश दिने काम गर्दछ साथै एकजूट भएर विषम परिस्थितिबाट बाहिर निस्किने निकास दिने मार्ग देखाउँछ ।
उदाहरणका लागि धरणीधर कोइलाराको ‘जाग जाग अब जागन जाग’ कविता, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ‘उद्देश्य के लिनु उडी छुनु चन्द्र एक’ आदि कविताका अंशबाट पनि बुझ्न सकिन्छ । व्यक्तिमा साहित्यको कति महत्व छ भत्रे कुरालाई लिएर संस्कृतमा यौटा नीतिश्लोक छ जसमा, साहित्य,सङ्गीत र कला नभएको मानिस सीङ्ग र पुच्छर नभएको पशु सरह हुन्छ भनेर भनिएको छ ‘साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः साक्षत्पशुःपुच्छविषाणहीनः ।’
- साहित्य लेखन बाहेक अरु कुन पेशामा आवद्ध हुनुहुन्छ रु साहित्य लेखनमा समय कसरी मिलाउनु हुन्छ ?
म नारी पत्रिकामा २० वर्षदेखि राशि स्तम्भकारको रूपमा राशिफल लेख्दै आइरहेकी छु । केही समय मैले The Kathmandu Post पत्रिकामा नियमित एवं साप्ताहिक रूपमा अंग्रेजी भाषमा राशिफल लेख्ने काम गरेँ । जसबाट म नेपाली र अंग्रेजी दुवै भाषामा नेपालकी प्रथम नारी राशिफल लेखिकाकी रूपमा चिनिएँ । अरू विभित्र स्थानबाट पनि आग्रह आएका छन्। यहाँले भनेजस्तै समय मिलाउन सकिएन । मेरो फलित ज्योतिष विषय भएको हुँदा मैले धेरैजनाको अनौपचारिक फलादेश गर्दै आइरहेकीछु । ज्योतिष भनेको शास्त्र हो यसलाई मैले कहिल्यै पनि पेशाको रूपमा लिइन । म हाल प्रवासमा भएकोले मैले सञ्जाल एवं प्रविधिको सहयोगमार्फत इच्छुक एवं जिज्ञासु व्यक्तिहरूको फलादेश गर्दै आइरहेकी छु । एक प्रकारले यसलाई मैले समाजसेवाको रूपमा लिएकी छु । समय त एकदम मिलाउनुपर्छ । मलाई फोन र म्यासेजहरू आइरहन्छन् मेरो यति हेर्दिनुपर्यो र यति बुझिदिनुपर्यो भनेर । समय अनुकूल प्राथमिकतालाई ध्यानमा राखेर मैले सुझाव दिने गरेकी छु । अनौपचारिक रूपमा समाजसेवा गर्छु भन्नुपर्यो ।
जहाँसम्म साहित्य लेखनमा समय मिलाउने भन्ने कुरा छ, समय त मिलाउनै पर्छ । कस्तो खालको लेख रचना हो, त्यस अनुसार पनि भर पर्छ । कतिपय लेखनकालागि समय मिलाउनै पर्छ छुट्याउनु पर्छ । कहिलेकाहिँ सानातिना फुटकर रचनाहरू त बाटोमा हिँड्दा हिँड्दै, खाना बनाउँद बनाउँदै, चिया पकाउँदै गर्दा पनि फुर्छन् । एक पटक त चिया बसालेँ र मनमा कुरा फुर्यो मनमनै कविता गुन्न थालेँ । यति मग्न भइछु कि चिया उम्लिएर आधा चिया त ग्याँसमा पोखियो । कहिलेकाहिँ त थपक्क बसेर केही नगरी लेखीरहुँ जस्तो हुन्छ । कहिलेकाहिँ त व्यक्तिलाई बिहानै साँझै कति खाना खानु पर्ने होला । खानु नपर्ने भए त म कति लेख्थेँ हुँला जस्तो लाग्छ । त्यो भावलाई मैले भुजङ्गप्रयात छन्दमा यसरी गुन्गुनाएँः
बसाल्दै चिया लौ म ता सोच्न थालें
र बाँकी छ बेला भनी गुत्र थालें ।
ल जा भल्किहाल्यो चिया ता चुलोमा
उडे भाव सारा चिया उम्लिँदामा ।
भावनामा बगेर पनि हुँदैन । हामीले सबै कुराको लागि उत्तिकै समय दिनुपर्छ र कामको प्राथमिकता हेरेर समयको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । साहित्यमा समय मिलाउनुका साथसाथै साधना गर्नु पनि उत्तिकै जरूरी हुन्छ ।
- आफूलाई कुन विधाको स्रष्टा भनिन रुचाउनु हुन्छ रु किन ?
रुचाउने नरुचाउने भन्ने त्यस्तो केही छैन । त्यो त पाठकहरूमा भर पर्ने कुरा हो । मैले आफैं म यस्तो भनेर भन्नु भन्दा पनि मेरा लेखकीय पाठकहरूले भन्ने कुरा हो । विषयगत रूपले हेर्ने हो भने म एक राशिफल स्तम्भकार र साहित्यतर्फ कवि । मलाई म लेखक हुँ भनेर भन्नुपर्छ जस्तो लाग्दैन । यो यो भनेर विधागत रूपमा छुट्याएर भन्दा एक विधाले अर्को विधाको अपमान गरेजस्तो लाग्छ । मुक्तक, साइनो, टुक्का, रम्बास, हाइकु आदि कविताकै रूप हुन् र गजलमा म सिकारु नै छु ।
- साहित्यका कुनै पुस्तक प्रकाशित गर्नु भएको छ ?
हजुर । साहित्यमा गद्य विधामा “अनुभूतिको इन्द्रेनी” नामक मेरो आफ्नै गद्य कविता सङ्ग्रह २०७९ प्रकाशित भएको छ । त्यस्तै मैले रचना गरेका २ गीतहरू “आफ्नो त मन छ माइतीघरतिरै (तीज गीत २०७५) ” र “तिमी मेरो पूजा (प्रणय गीत २०७७)” युट्युबमार्फत सार्वजनिक भएका छन् ।
- नेपाली साहित्य लेखन र अध्ययनमा वर्तमान अवस्था कस्तो पाउनु हुन्छ ?
वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा हेर्ने हो भने साहित्यको क्षेत्र अहिले फराकिलो हुँदै गइरहेको छ । हिजोआज आख्यान तर्फ लेखकहरूको सक्रियता बढ्दो छ । त्यस्तै अहिले छन्द कविता लेख्ने सर्जकहरूमा बढोत्तरी भएको छ । पठन संस्कृतिको विकास हुँदैछ । नयाँ नयाँ विधाहरू साहित्यको उपविधाको रूपमा आएका छन् । प्रविधि र सञ्जालले गर्दा पनि साहित्यको विस्तार हुँदै गएको छ । कहिले भौतिक त कहिले परोक्ष रूपमा साहित्यानुरागीहरूले सामाजिक सञ्जालको सहायताले सहभागी हुने कार्यक्रम सुन्न मिल्ने जस्ता सहज वातावरणको विकास भएको छ । सञ्जालले केही सकारात्मक पाटोको विकास त गरेकै छ त्यो राम्रो कुरा हो तर कतै कतै भने सञ्जालमा साहित्यलाई लिएर ईष्या, अपमान तुच्छ शब्दको प्रयोग गर्ने, आवेशमा आएर लेख्ने गरिएको पनि पाइएको छ । कतिपयले त विचारै नगरीकन लहैलहैमा जथाभावी रूपमा लेखेको पनि पाइन्छ । कतिपयले त ताइँ न तुईँ का कुरा लेखी अनावश्यक विवादको स्थिति पनि सिर्जना गरेका हुन्छन् । केहीले भने लेख्नकै लागि भनेर, आफू पछि परिन्छ कि भनेर पनि संजालमा प्रतिस्पर्धाको रूपमा लेख्ने गरेका पाइन्छन् जुन राम्रो होइन । साहित्य भनेको साधना पनि हो विना साधनाको लेखन साहित्य हुँदैन ।
- साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
समाज कस्तो अवस्थामा थियो, कस्तो अवस्थामा छ, कतातिर जाँदैछ र गइरहेको छ भन्ने कुरालाई बुझ्दै र बुझाउँदै अब उप्रान्त के कस्तो गर्नु राम्रो होला त ! कसरी र के गर्दा समाजको हित होला त ! भन्ने कुराको आगाज गर्नु, चेतना प्रवाह गर्नु र दिशानिर्देश गर्नु नै साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाजप्रतिको दायित्व हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ । साहित्यिक श्रष्टाले एकाङ्गी वा व्यक्तिगत भएर हैन कि समग्र परिवार, समाज र देशको हितबारे विचार र विवेचना गर्दै सबैको साझा हुनसक्ने खालको, देश विदेशमा छरिएर रहेका समस्त जनको विश्वबन्धुत्व बढाउने खालको सिर्जना गर्नुपर्छ जस्तो मलाई लाग्छ ।
- समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ ?
मेरो विचारमा समाज र साहित्य दुवै एकार्काप्रति आश्रित छन् । समाज नभए साहित्यको के काम ? विना साहित्य समाजको के काम ? समाजरूपी बगैँचालाई तह लगाउन, शोभायमान बनाउन एक दक्ष मालीको रूपमा साहित्यले काम गरेको हुन्छ ।
- साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
केही पाउँछु वा पाइएला भनेर मैले लेखन कार्य गरेको होइन । मैले लेखेको कुराले बरु कसैलाई सहयोग पुग्ला कि भनेर म लेख्ने गर्छु । तपाइँले लेखेको मलाई मिल्यो भन्दा, तपाईँले लेखेको कस्तो घत पर्यो भन्दा मनमा सन्तोष लाग्छ । कतिपयले त मलाई म्यासेज गरेरै तपाइँले लेखेको पढ्दा मलाई मेरै लागि लेखेको रहेछ भन्ने सुन्दा आत्म सन्तुष्टि मिल्छ । तपाइँको रचना पढेर राम्रो लागेर मैसेज गरेको, तपाइँको रचनाहरू पढ्न मन लागेर फ्रेन्ड रिक्वेस्ट पठाएको, कसैले रचना राम्रो लागेर फलो गरेको जस्ता कुराहरू पढ्दा र थाहा पाउँदा रमाइलो लाग्छ । कतिपयले त मैले सञ्जालबाट तपाइँले लेख्नुहुन्छ भन्ने थाहा पाएँ, फलानो पुस्तक/सङ्ग्रहका लागि रचना पठाइदिनुस् भन्ने जस्ता आग्रह म्यासेजमा आउँदा रमाइलो लाग्छ । मैले साहित्य लेखनबाट पाठक कमाएँ जस्तो लाग्छ ।
- पछिल्लो समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्तो लाग्छ ?
पहिले पहिले साहित्य पढ्न साहित्यिक पुस्तक र साहित्यिक पत्रपत्रिकाहरू किन्नै पर्ने अवस्था थियो । अहिले इन्टरनेटको माध्यमबाट औँला चलाएकै भरमा अनुकूल समयमा आफूलाई चाहिएको सामग्री सञ्जालमा पढ्न र सुन्न पनि पाइन्छ । कतिपयले त सञ्जालबाटै प्रशिक्षण लिँदै र सिक्दै पनि गरेका छन् । कतिपयले सञ्जालमा समूह बनाएर समूहमा रचना पठाएर मिले/नमिलेको शुद्ध्याएर अनि बल्ल सञ्जालमा पोस्टिने गरेका छन् । यसो गर्दा लेखन स्तरीय हुने नै भो र लेखकलाई पनि अझ लेख्ने प्रोत्साहन बढ्दै जान्छ । यस्तो हिसाबले हेर्दा पछिल्ला समय पाठकका साथै लेखकहरू झनै बढेको जस्तो लागेको छ ।
- प्रवासमा रहेर साहित्य सिर्जना गर्नुको साथै साहित्यिक कार्यक्रममा संलग्नता जनाउन कतिको सहज छ ?
साहित्य सिर्जना गर्नकोलागि स्वदेश र विदेश भन्ने कुराले कुनै फरक पर्दैन जस्तो लाग्छ । साहित्यको कुनै परिधि हुँदैन । यो जहाँबाट पनि सिर्जना गर्न सकिन्छ । लगन, धैर्य र साधना भने हुनैपर्छ । यी कुरा भएनन् भने स्वदेशमै भए पनि श्रृजना गर्न गाह्रो हुन्छ । तर साहित्यिक कार्यक्रममा संलग्न हुन र सहभागिता जनाउनकोलागि भने प्रवासी हुँदा धेरै फरक पर्ने रहेछ । कुनै कुनै कार्यक्रमहरूमा जूममार्फत सहभागिता जनाइने भए तापनि आफूलाई मन लागेका, बोलाइएका सबै कार्यक्रमहरूमा सहभागिता जनाउन नसकिने रहेछ । जसले गर्दा कतिपय अवस्थामा पछि पनि परिने र पारिने रहेछ । प्रवासी भनेर त्यति चासो नदिने, प्रवासमा हुँदा भेट्नुपर्छ भन्ने, अनि मौका मिलेको बेला विभित्र बहाना पार्ने साहित्यकारहरूको फेला पनि परियो । साहित्यकारहरूसित प्रत्यक्ष भेटघाट गरेर आ–आफ्ना विचार आदान–प्रदान गर्न पाउँदाको अनुभूति बेग्लै हुन्छ । कतिपय बेला समय र नेटका कारण चाहेको बेला कुराकानी गर्न पनि सकिँदैन । आफूलाई चाहिएका साहित्यिक पुस्तकहरू चाहिएका बेलामा उपलब्ध हुन्न, कुर्नुपर्ने हुन्छ । कसैकसैले भने प्रवासमा रहेर पनि साहित्य सिर्जना गरेको भनेर खोजी खोजी सम्पर्क गर्ने र कार्यक्रममा सरिक हुन मैसेज गर्ने कसैले फेरि कसैले अमुक् पत्रिकाकोलागि रचना पठाउनु पर्यो भनेर आह्वान गर्ने पनि हुनुहुन्छ ।
- हाल कुन विधामा कलम चलाउँदै हुनुहुन्छ ?
अनुकूल समय मिलेको बेलामा कलम चलाउँछु । फुटकर रचनाहरू लेख्दालेख्दै कहिले कुन त कहिले कुन विधामा आफैं कलम सर्छ । यो विधा र त्यो विधा भत्रे हुँदैन । हाल छन्द विधामा लेखन कार्य गर्ने प्रयास गर्दैछु ।
- कुनै पुस्तक प्रकाशित गर्ने योजनामा हुनुहुन्छ कि ?
तत्कालै निकाल्ने योजना त छैन । केही लेखनहरूले पुस्तकको आकार लिन खोज्दै छन् । कुनै सम्पादन गर्नुपर्ने छन् । समयानुसार सबै कुरा मिल्दै गयो र तयार भयो भने प्रकाशित गर्ने हो । हेरौँ, लेखनलाई कत्तिको समय दिन सकिन्छ र त्यस्तै समयले पनि कत्तिको साथ दिन्छ ।

- साहित्य लेखनमा नारीशक्तिको सक्रियता कत्तिको छ जस्तो लाग्छ ?
हिजोआज नारीहरूको साहित्यमा रुचि बढ्दो छ । धेरै नारी सर्जकहरूको पुस्तकहरू बजारमा आइरहेका छन् । गद्य कविता, उपन्यास, अनुसन्धान, आख्यान, मुक्तक, साइनो, शीत, हाइकु, रम्बास, टुक्का, सुसेली, कोपिला, झर लगायत विभित्र पुराना एवं नयाँ विधाहरूमा नारी सक्रियता बढेको पाइन्छ । छन्द कवितामा पनि नारीहरूको सक्रियता बढिरहेको छ । केही वर्ष यता नारीका छन्द विधामा विविध खालका पुस्तकहरू पनि आइरहेका छन् । पोहोर साल डा. अलका आत्रेय चूडालको दोश्रो खण्ड काव्य (शोक काव्य) “निनाद वल्लरी” र भर्खरै सीता भट्टराईको दोश्रो महाकाव्य “धराकर्षण” सार्वजनिक भएबाट पनि अरू विधामा जस्तै छन्द विधामा पनि नारीशक्तिको पकड बलियो छ भत्रे कुरा स्वतः सिद्ध हुन्छ ।
- स्रष्टा र सिर्जनालाई प्रदान गरिने सम्मान पुरस्कारमा तपाईको धारणा के छ ?
कुनै पनि स्रष्टा वा सिर्जना आफैमा राम्रो वा नराम्रो भन्ने हुँदैन । कुनै एक पाठकलाई राम्रो लाग्ने सिर्जना कुनै अर्को पाठकलाई नराम्रो लाग्न पनि सक्छ । कुनै व्यक्ति विशेष वा कसैको मनोनयनले नभई समग्र रूपमा हेर्दा स्रष्टाले सिर्जित सिर्जनाले समाजमा कस्तो भूमिका खेल्यो ? कत्तिको प्रभावकारी रह्यो र हुनेछ ? समाजप्रति कतिको उत्तरदायी छ ? भत्रे कुरालाई आधार मानेर सम्मान र पुरस्कार दिइनुपर्छ जस्तो लाग्छ । पुरस्कार पाएका र पुरस्कारका निम्ति मनोनयनमा चयन भएका रचना राम्रा अरू नराम्रा भत्रे पनि हैनन् । कुनै पुरस्कार वा सम्मानले स्रष्टा र सिर्जनालाई वर्गीकरण गर्नु राम्रो हुँदैन र गर्नु पनि हुँदैन । कालजयी रचनाहरूको भने उचित सम्मान गर्नुपर्छ । लेखन, अनुभव, शैली, विचारको तादात्म्यता, भाव सम्प्रेषण, पाठकलाई बोधगम्य रचनाहरू असल पाठकहरूले स्वतः ठम्याइ हाल्छन् ।
- अन्त्यमा, तपाइँलाई केही भत्रु छ कि ?
हजुर । साहित्य लेखनमा रुचि राख्ने र लेख्न खोज्ने धेरै जना देखेको छु । धेरै जनाले राम्रो—राम्रो रचना सञ्जालमा राखिएको पाइन्छ तर त्यति ध्यान दिइएको पाइँदैन । आआफ्नो गुट र समुदायको रचनालाई वाहवाही गर्ने अरुका राम्रा रचनालाई पनि सामान्य ठानेर तिरस्कार गर्ने, होच्याउने प्रवृत्ति पनि भेटिन्छ । छन्द कविले गद्य कविलाई हेप्ने प्रवृत्ति पनि देखियो, जुन हुनु हुँदैन जस्तो लाग्छ । राम्रै रचना भए पनि विविध कारणले पुस्तक निकाल्न नसकेका वा नभ्याएका स्रष्टालाई पुस्तक निकालेका स्रष्टाले व्यङ्ग्यात्मक छेड हात्रे, आफ्नो सिर्जनालाई मात्रै राम्रो ठान्ने अरूको तुच्छ ठान्ने, प्रोत्साहन गर्नुको साटो निरुत्साहित गर्नेजस्तो प्रवृत्ति सञ्जालमा निकै भेटिन्छन् । स्रष्टा भनेको निष्पक्ष हुनुपर्छ । आफूले जसरी संघर्ष र साधना गरेर जुन ठाउँमा पुगियो त्यस्तै अरूलाई पनि हुन्छ भनेर सोच्नुपर्छ । सकेको सल्लाह सुझाव दिनुपर्छ जस्तो लाग्छ । सबैले सबैको मान गरौँ । सबैको भावना बुझ्ने प्रयास गरौँ ।
अन्त्यमा, एक साहित्यानुरागीले अर्को साहित्यानुरागीको मर्म बुझौँ भन्दै सबै पाठकहरूलाई मुखैमा आउन लागेको चाड तिहारको हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दै यौटा तिहार विशेष मुक्तक प्रस्तुत गर्दछुः
टाढा भएर तिहारमा अहिले आउन सकिएन त के भो
सप्तरङ्गी टीका निधारमा सजाउन सकिएन त के भो
दिदी–भाईको माया हाम्रो अनमोल र सदाबहार छ सधैँ,
फूल-मसला-रोटीका परिकारमा रमाउन सकिएन त के भो ?
अन्त्यमा, मलाई आफ्ना विचारहरू राख्ने मौका प्रदान गर्नुभएकोमा यहाँलाई एवं सहीखबर डटकम अनलाइन परिवारलाई हार्दिक शुभकामनासहित आभार व्यक्त गर्दछु । धन्यवाद । नमस्कार । सबैको जय होस् ।

