- भावना सापकोटा
तिमीले नै बनाएर राखेका हौ मलाई
रक्षार्थ तिम्रो बालीको
थोत्रा लुगा खाँद्योै
बनायौ मेरो टाउको
भर्खरै किनेर ल्याएको
ब्रान्डेड पहिरनमा
सजायौ आफ्नो शरीर
लगाइदियौ ठाउँ ठाउँमा च्यातेको
दागैदाग लागेर
तिम्रो इज्जत जोगाउन नसकेको
सेतो सर्ट मेरो शरीरमा
के के शृङ्गारमा सजाइदियौ
र उभ्याइदियौ ठिङ्ग
एउटा आलिको छेउमा
प्राण विहीन मेरो देहलाई ।
प्राण भरिएको तिमी हिड्छौ
हिडिरहन्छौ
दिनदिन भर बेफिक्रि
चर्को घाममा जोगाउँछौ छातामा आफूलाई
दर्के पानीमा ओतिन्छौ वर्षादि लगाएर
जाडोमा न्यानो दिन्छौ
आफ्नो शरीरभर बख्खु भिरेर
भोक लागेमा भर पेट खान्छौ बेफिक्रि
थाकेमा बिसाइदिन्छौ
शीतल चौतारामाथी
शरीर
उभिँदा उभिँदा गोडा गलेमा
बसिदिन्छौ थ्याच्च
र,
सुस्ताउँछौ लामो सुस्केरा ।
तिम्रो बालीको सुरक्षा कवज म
जोगाइदिन्छु अन्न पन्छीहरूबाट
दिनरात मान्छे हुनुको भ्रम पालेर
झुक्याइराख्छु अबोध पन्छीहरूलाई
घाम र पानी,
जाडो र गर्मी,
भोक र तिर्खा
केही केही नभनी
उभिदिन्छु दिनदिन भर
उभिदिन्छु रातरात भर
डिउटीफुल भएर
तिमी मानव प्राण भएर पनि
प्राणविहीन मजस्तै भएको देख्दा
लाग्छ तिम्रो प्राण भरेर आफूमा
उभ्याइदिउँ
आलीको छेउमा तिमीलाई
र
निकालूँ एउटा विद्रोही
आवाज आफूबाट ।।
काँडा
Tags: No Comments
- सविता तिमल्सिना
यो समाज काँडालाई
संरक्षकको विल्ला भिराएर स्वीकार्छ
कुरुप यथार्थ
र, लेखिरहन्छ घृणीत ईतिहास
जीउभरी काँडा लिएर
उभिनुको पीडा
श्वास फेर्नुको पीडा
फुल्नुको पीडा
र, त्यो भन्दा पर
बाँच्नुको पीडा
सायदै
समाजले महसुस गर्ने भए
सानो आँधीमा पनि
छियाःछियाः हुँदैनन् थिए
गुलाफहरू
आफैसँग जोडीएका काँडाहरूले
कहिले त लाग्छ ।
समाज काँडा हो ।
वा, काँडा समाज हो ।
नत्र किन
हरेक बिहान
आँधीको बहानामा
आफैँले चिथोरेको गुलाफ हेरेर
मुस्कुराउँछ कुटिल मुस्कान ।
- भवानी तिमल्सिना न्यौपाने
प्रकाश र रोसनी दुबै पढेलेखेका जागिरे । रोसनीलाई सधै पाँच बजे अफिस छुट्टि भएपछि घर पुग्नै हतारो हुन्थ्यो । घरमा पुग्ने वित्तिकै छोरा छोरी भोकलाग्यो भन्न थाल्दथे । उनिहरुलाई खाजा खुवाएर होमवर्क गराइसकेपछि उनी बेलुकाको खाना बनाउन लाग्दथिन् ।
प्रकाश भने मुस्किलले राती नौ साढे नौँ बजे तिरमात्र घर पुग्थे । जाडोको समय थियो । रोसनीका साथिहरुले बृद्धाश्रममा बृद्ध बृद्धालाई न्यानो लुगा बाड्ने कार्यक्रम राखेका रहेछन् । त्यसमा रोसनीले पनि सहयोग गरेकी थिइन् । शनिवारको दिन थियो । खाना खाएर बच्चाहरुलाई नुवाई धुवाई गरिसकेर रोसनीले प्रकाशलाई भनिन्, “सुन्नुस् न आज त्यो पारीको बृ्द्धाश्रममा न्यानो लुगा बाँड्ने कार्यक्रम छ म जान्छु है ।“ प्रकाशले असहमति जनाउँदै भने “हैन यी आइमाइहरुलाई शनिवार त आउनै हुन्न ! हिँडीहाल्छन् ।”
“अरु दिन त मैले गरेकै छु नि साथिहरुलाई अस्विकार पनि कसरी गर्नु नरिसाउनुस् न” भन्दै रोसनी बाहिर निस्किई । जति छिटो गर्ने भने पनि कार्यक्रम सक्दा झमक्क साँझ प¥यो । उनी घर आइपुग्दा साढेसात बजेको थियो । घरको गेट खोल्न थालिन् खुलेन कहिल्यै यति छिटो बन्द नहुने घरको गेटमा ताला लागिसकेको देखेर उनी छक्क परिन ।
उनले प्रकाशलाई फोन गरिन र ताला खोल्न भनिन । प्रकाशले रिसले कालो निलो हुँदै गेट खोले र गेट भित्र छिर्न नपाउँदै हैन यत्रो समयसम्म कहाँ बसेको ? यति राती भैसक्यो बच्चाहरु भोकाई सके खाना बनाएको पनि छैन न घरको वास्ता न बच्चाको भन्दै प्रकाश कराउँदै थिए ।
रोसनी भने हतार हतार कपडा फेरेर हात गोडा धोएर भान्छामा छिरीन । भोली पल्ट रोसनी अफिसबाट घर आइन् छोरा छोरीलाई खाजा पानी खुवाएर होमवर्क गराइन् खाना बनाइन् । सँगै अफिसबाट छुटेका प्रकाश भने उहि नौँबजे घर आए । उनले रोसनीलाई बोलाएर भने, “गेट खोल त ।“प्रतिउत्तरमा रोसनीले भनिन् ,“घरको गेट त श्रीमतिको लागि मात्र हो सातै बजे बन्द हुने श्रीमानको लागि चौबिसघण्टा खुलै हुन्छ ! आउनुस् ।“
काठमाडौं । ‘भाग्यले बाँचेकाहरु’ र ‘सहायक श्रीमान’ जस्ता बहुचर्चित डकुमेन्ट्री फिल्म निर्माण गरिसकेका निर्देशक गणेश पाण्डेले कोरोना हिरोहरुको कथालाई लिएर ‘सिभिल सोल्जर्स’ निर्माण गरेका छन् ।
‘सिभिल सोल्जर्स’ को कार्यकारी निर्माता तथा लेखक समेत रहेका पाण्डेले नेपालमा कोरोनाविरुद्वको लडाईंमा अनुकरणीय काम गर्ने सर्वसाधारणहरुको कथालाई समेटेर ‘सिभिल सोल्जर्स’ डकुमेन्ट्री फिल्म बनाएको बताए ।नेपालमा आकस्मिक रुपमा भएको लकडाउन र त्यसपछि उत्पन्न परिस्थितिले सिर्जना गरेको असहज अवस्थामा पनि अनुकरणीय काम गरेका युवाहरुको कथामा ‘सिभिल सोल्जर्स’ केन्द्रीत रहेको निर्देशक तथा कार्यकारी निर्माता पाण्डेले जानकारी दिए ।
यो वृत्तचित्र फिल्म आगामी बिहीबारदेखि काठमाडौंमा सुरु हुने काठमाडौं अन्तर्राष्ट्रिय माउन्टेन फिल्म महोत्सव (किम्फ)मा रिलिज हुँदैछ । लकडाउनका बेला मानिसहरु घरमा थुनिएर बस्नुपरेका बेला निर्देशक पाण्डे र उनको टिम यो डकुमेन्ट्री बनाउन ब्यस्त थियो । यसलाई पुकार तिमिल्सिना र अबिनाश लामाले क्यामरामा कैद गरेका छन् । काठमाडौँका रैथाने मनोजकुमार श्रेष्ठले ३७ वर्षको उमेरमा यस्तो सुनसान र पीडादायी परिस्थिति कहिल्यै पनि देखेका थिएनन् । एम्बुलेन्सले बिरामी बोक्न नमान्ने अनि मान्छे देखेर मान्छे तर्सिने परिस्थिति देखेपछि मनोज निजी कारलाई एम्बुलेन्स बनाउँदै सर्वसाधारण बिरामीहरुको सेवामा निस्किए ।
अरुको सेवा गर्दागर्दै उनी कोरोना संक्रमित भए । कोरोनाको रिपोर्ट पोजेटिभ आएपछि उनी आफै दंग परे, कुनै लक्षण नदेखिएकाले फाइल साटियो कि भन्ने आशंका समेत गरे । गभर्वती श्रीमतीलाई घरमै छाडेर आइलोशनमा जाँदा उनले भोगेका पीडादायक क्षण अनि कोरोनो जितेर फर्केपछिको उनको भोगाइ यो डकुमेन्ट्री फिल्ममा कैद गरिएको छ ।
यसैगरी, भक्तपुरकै अरुण सैंजु र राजेश गाइँजु लकडाउनकै दिनदेखि भक्तपुर अस्पतालमा रहेर कोरोना संक्रमितको शव व्यवस्थापनमा खटिएका थिए । सरकारको आग्रहमा अरुण र राजेशले नेपालको पहिलो कोरोना संक्रमितको शव उठाएका थिए । नेपालको पहिलो मृत महिलाको शव जलाएर फर्केपछि अरुणले टोलबासीबाटै अपमानित हुनुुपरेको थियो । जीवनमा पहिलोपटक लास छुँदा डराएका राजेशले अरुणसँग मिलेर थुप्रै शवको व्यवस्थापन गरिसकेका छन् ।
अहिलेसम्म ३४ भन्दा बढीको शव ब्यवस्थापन गरिसकेका उनीहरुको प्रेरणादायी कथा, जंगलको उकुसमुकसपूर्ण एवं कहालीलाग्दो आइशोलेशन बसाईं र समाजले गरेको व्यवहारलाई फिल्ममा समेटिएको छ ।
‘समग्रमा कोरोनाका कारण नेपाली जीवनमा पारेको असर र त्यतिबेला स्वतःस्फूर्त सर्वसाधारणको सेवामा निस्केका स्वयमसेवी युवाहरुको बिभिन्न अनुभव, खुसी, पीडा र उत्प्रेरणाको मिश्रणलाई सिभिल सोल्जर्समा देख्न सकिन्छ,’ निर्देशक पाण्डे भन्छन्, ‘सेना, प्रहरी र सरकारी चिकित्सकहरुको यस्ता संकटमा काम गर्ने आफ्नो दायित्व थियो । मान्छे देखेर मान्छे डराउनुपर्ने परिस्थितिमा केही युवाहरुले अनुकरणीय कार्य गरे, त्यसैलाई हामीले क्यामेरामा कैद गरेका हौं । आगामी पुस्ताका लागि यो ऐतिहासिक दस्तावेज हुने हामीले विश्वास लिएका छौं ।’
साइन मिडिया प्राइभेट लिमिटेडको प्रस्तुति रहेको ‘सिभिल सोल्जर्स’को शारदा गैरे निर्मात्री रहेकी छिन् भने ईश्वर कोइरालाले दृश्य सम्पादन गरेका छन् । आशिष चित्रकारको संगीत रहेको ‘सिभिल सोल्जर्स’लाई योगेश पोखरेल, बिन्देश दाहाल र शिवप्रसाद उप्रेतीले भाषा अनुवाद गरेका छन् ।
- भावना सापकोटा
समाजले कठोर बनाएर,म कमजोर भएँ
सँगै हुर्केका हामी, बहिनी र म
एउटै थालमा खाँदै पेट भथ्र्याै
लुकिडुमसँगै खेल्थ्र्यौ
चुङ्गी,गट्टा, खुट्टा नाघी
बहिनी कहिले हार्दिन थिन् मबाट
सँगै स्कुल जानेर आउने
सँगै नुहाउने,रुनेर हाँस्ने
जुध्ने र खेल्ने,रिसाउने र रमाउने
सबै काम एक साथ गथ्र्यौ बहिन र म
क्रमशः हामी हुर्कँदै गयौं
खेल फरक भयो बहिनीको र मेरो
ओछ्यान फरक भयो ।
बहिनीको र मेरो म दाजु
निर्धक्क खेल्न पाउने भएँ
साँझसम्म घर बाहिर
बहिनी आमासँगै घर धन्दामा लाग्थि
खाना बनाउनर घर बडार्न
लुगा धुनसमेत बहिनी बिस्तारै सिक्दै थिइन्
कहिलेकाहीँ बहिनीलाई सघाइ हाले पनि
आमा र हजुरआमा भन्नुहुन्थ्यो
हत् ! छोरा भएर पनि घरको
थाङ्ने धन्दामा अल्झेर हुन्छ
तिमीले त संसार थाहा पाउनु पर्छ
केही कुरा चित्त नबुझ्दा
बहिनी रुँदै त्यो कुरा माग्थि
आमा फकाएर उसलाई बुझाउनु हुन्थ्यो
त्यही कुरामा म रुँदा,
छोरा मान्छेले आँसु
झार्नु हुँदैन बाबु भन्नू हुन्थ्यो ।
हामी बढ्दै गयौ,
बहिनीको सानो सफलतामा
परिवार खुसी हुुँदै गयो
छोरा मान्छेले अझ धेरै गर्नुपर्छ
सानो सानो कुरामा अल्झेर मात्र हुँदैन
परिवार भन्दै जान्थ्यो ।
घर चलाउने जिम्मेवारी
अब तिम्रो काँधमा आयो,
कसरी सम्हाल्छौ परिवार
कसरी सम्हाल्छौ घर
घरको बोझ काँधमा बोकेर
हिड्नु मेरो विवशता भयो
अफिसमा काम गरेर लखतरान हुँदा
थाकेको महसुस गर्न नमिल्ने
आफूलाई अत्यावश्यक पर्ने कामसमेत
आफैँले गर्न नपाउने हुँदा
दिन प्रतिदिन परजीवीझैँ
जीवन बाँचिरहेथेँ ।
महिनामा चार दिन खाना बनाउनसमेत धौ धौ पर्ने मलाई
लगाउने लुगा पनि अरुले ठिक पार्दिनु पर्थ्याे
पीडाले मन भरिएर आउँदा
दिल खोलेर रोएर मन हल्का पार्न सक्दिनथेँ
दुखको कुरा अरुसँग गर्न पनि सक्दिनथेँ
म छोरा मान्छे,
टार्ने पु¥याउने सबैलाई गर्थें
आफ्नो लागि केही गर्न नसक्दा
उमेर बितेको यतिका समयपछि
बल्ल थाहा भयो मलाई
घर बाहिरको संसार पछ्याउँदै गर्दा
घर भित्रको संसार छुट्दै गएछ ।