मकवानपुर । हेटौंडा २ स्थित ब्रमकुमारी राजयोग सेवा केन्द्रले बडा दशै, दीपावली तथा छठ पर्वको अवसरमा शुभ भावना आदनप्रदान कार्यक्रम गरेको छ ।
कार्यक्रममा मकवानपुर जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुर्यप्रसाद सेडाइले सामाजिक मर्यादा, सामाजिक सद्भावना अभिबृद्विको लागि चाडपर्वको महत्व रहेको बताए ।
केन्द्रको क्षेत्रीय सन्चालिका शुशिला दिदिको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा प्रजिअ सेडाइले सनातन धर्म सस्कृती मूल्य मान्यताले आपसी सहिष्णुता कामय राख्ने बताए ।
जानअन्जानमा भएका त्रुटिलाई क्षमादान दिने र क्षमा याचना गर्नु जीवन सहज बाटोमा हिडाउने उपाय भएको मोटिभेटर बिजयराज सिग्देलले बताए । दशै पर्वकै अवसर पारेर पन्च विकार (काम, क्रोध, लोभ, मोह, अहंकार) त्याग्न पर्ने केन्द्रकी बिष्णु दिदि बताइन् ।

कार्यक्रम जनसेवा साकोसको अध्यक्ष बसन्तराज गौतम, पत्रकार सरिता दाहाललगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।
शुभ भावना आदनप्रदान कार्यक्रममा दशै पर्वको ऐतिहासिक धार्मिक मान्यता, सान्दर्भिकतासंगै महिषासुर र देवी दुर्गाको झाँकी तथा नृत्य समेत प्रस्तुत गरिएको कार्यक्रम सन्चालक बिकेमणी गुरुङले बताए ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख यादवचन्द्र शर्माले नेपाली हिन्दु महिलाको महत्वपूर्ण पर्व तीजले चेली र माइतीबीचको सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन ।
हरितालिका (तीज) २०८० का सन्दर्भमा सोमबार जारी शुभकामना सन्देशमा प्रमुख शर्माले हिन्दु महिलाहरुले खुशी र उमङ्गका साथ मनाउँने तीज पर्वले चेली र माइतीबीच सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने उल्लेख गरेका छन । ‘भाद्र शुक्ल द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म मनाइने सांस्कृतिक एवम् धार्मिक महत्वको यस पर्वले चेली र माइतीबीचको सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिन्छ’ प्रमुख शर्माले आफ्नो सन्देशमा भनेका छन, ‘विविध भाषा, धर्म संस्कृति र चाडपर्वले धनी हाम्रो देश नेपालमा तीजलाई हिन्दु महिलाले आफ्नो महत्वपूर्ण पर्व मान्दछन् । ’
देश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण नेपाली दिदीबहिनीहरूमा सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य, दिर्घायू र समृद्धिका लागि शुभकामना व्यक्त गर्दै शर्माले तीजको सांस्कृतिक पक्षको मौलिक संरक्षण गर्नुपर्ने बताए । ‘आफ्नै मौलिक विशेषता बोकेको तीजको सन्देश र महत्वलाई जीवन्त राखेर हाम्रो सांस्कृतिक पक्षको मौलिक संरक्षण गर्नु हाम्रो दायित्व पनि हो ।’ शर्माले भने । हाम्रा पर्वहरुले बोकेका सुरम्य तथा मोहक मौलिक परम्पराहरु विकृतिको पर्दाले नढाकिउन् भन्ने कुरामा सचेत रहन अत्यन्त जरुरी रहेको उनले आग्रह गरे ।
यो पर्व मनाइरहँदा यसले हाम्रो समाजमा विद्यमान सामाजिक तन्तुहरुको संरक्षण, सम्बर्द्धन गर्दै सहिष्णुतायुक्त समाज निर्माणमा पनि योगदान पुर्याउँन आवश्यक रहेको शर्माले सन्देशमा उल्लेख गरेका छन् ।

मकवानपुर । नेपाली हिन्दु महिलाहरुको महान पर्व हरितालिका तीज सुरु भएको छ । तीजको आइतबार आज पहिलो दिन दर खाएर मनाइदै छ ।
तीज हिन्दू नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड हो। यो चाड भाद्र शुक्ल द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म ४ दिन मनाइन्छ। तीजमा भगवान शिवको आराधना गरिनुका साथै नाचगान मनोरञ्जन समेत गर्ने गरिन्छ। नेपाली हिन्दू महिलाहरूद्वारा स्वतन्त्र र आनन्दमय रूपमा मनाइने तीज अन्य धर्म र जातजातिका नेपाली महिलाहरूले पनि हर्षोल्लासका साथ मनाउन थालेका छन्।
यो पर्व मुख्यरूपले नेपालभर मनाइन्छ भने भारतका कुनै कुनै क्षेत्रमा पनि मनाइन्छ। आद्य शक्ति भगवान शिवकी अर्धाङ्गीनी हिमालय पुत्री पार्वतीले भगवान शिवको स्वास्थ्य तथा शरीरमा कुनै वाधा उत्पन्न नहोस् भनेर पहिलो ब्रत राखेकी थिइन् । त्यो दिन यही हरितालिका तीजको दिन थियो। त्यसै दिनदेखि आजसम्म हिन्दू नारीहरूले यो पर्व मनाउदै आएका छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ
हरितालिका तीजको दोस्रो दिन निराहर व्रत बस्नु पर्ने तथा मन्दिरमा पुजा गरे पछि नाचगान गर्नु पर्ने भएकोले आज राती १२ बजे अघि नै महिलाहरुले दर खाने गर्दछन् । आज राती मिठा मिठा परिकार बनाएर खाने चलन रहेको छ । अझ माइती पुगेकी चेलीलाई आमाबुवा दाजुभाईले खीर, काक्रोसहित फलफूलहरु खुवाउने चलन छ ।
दर के हो?
घ्यूमा पकाएको खाना दर हो। दरको खास अर्थ यही हो। दर तीजको अघिल्लो रात खाने गरिन्छ र दर खाए सँगै तीज सुरु हुन्छ । तीजको दिनभर व्रत बस्नु पर्ने र पानी सम्म नपिउने जसकारण तीजको दिन भोक नलागोस् भनेर अघिल्लो रात १२:०० बजे पूर्व खानेकुरा खाने चलन परापूर्व देखि चली आएको हो । दर शुद्ध शाकाहारी खाद्यान्न खाएर मनाउने चलन छ । दरमा दही, घिउ, खिर, काक्रो, स्याउ, केरा, दूध, आलुको तरकारी, विरौला (सिमीको तरकारी) जस्ता परिकार खाएर मनाउने मान्यता रही आएको छ ।
त्यसपछि भोलिबाट सुरु हुने हरितालिका तीजका लागि निराहर ब्रत बस्ने चलन रहँदै आएको छ ।
धार्मिक महत्व
तीज हरेक वर्ष भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन मनाइन्छ । अघिल्लो रात अर्थात् द्वितीयाका दिन दर खाइन्छ । तीजका दिन व्रत बसिन्छ । चौथीका दिन स्नान गरी व्रतको पारण गरेर खाना खाइन्छ भने तीजको तेस्रो दिन अर्थात् ऋषिपञ्चमीका दिन व्रतालु महिलाहरूले ३६५ वटा दतिवनले दाँत माझेर माटो लेपन गरी स्नान गर्छन् । अपमार्ग लेपनले छालामा हुने एलर्जी हटाउँछ । पञ्चमीका दिन अरुन्धतीसहित कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि तथा वशिष्ठ ऋषिको पूजा गरी हलोले नजोतेको अन्नको भात र एक सुइरे भएर उम्रने कर्कलो आदिको तरकारी वा एकदलीय अन्न मात्र खाइन्छ । यो दिन श्रीमान्ले पकाएको भोजन खाए आपसी आत्मीयता एवं सद्भाव बढ्ने विश्वास छ ।
तीजमा प्रयोग हुने गहना र पहिरनको पनि आफ्नै महत्व छ । धार्मिक संस्कारयुक्त तीज सर्वमान्य हुन्छ । तीजका दिन महिलाले लगाउने रातो साडी सुख, समृद्धि एवं साहसको प्रतीक मानिन्छ । रातो रंगले महिलालाई एक किसिमको शक्ति प्रदान गर्ने धार्मिक विश्वास छ । पोतेले शान्ति र आनन्द प्रदान गर्छ भने रातो टीका सौभाग्यको प्रतीक हो । ह्दय स्वच्छ भए मनोकांक्षा पूर्ण हुने धार्मिक विश्वास तीजको व्रतमा अन्तरनिहित छ ।
तीजमा महिलाहरूले निर्जल, निराहार उपवास बस्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ । एक प्रकारले हेर्दा यसले महिलालाई पुरुषको अन्धभक्त बनाउन खोजेजस्तै देखिन्छ । पुरुषभक्त हुन गरिने व्रत तीजमा महिलाले गरेको धार्मिक विधिले श्रीमान्को दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, प्रगति हुने मान्यता छ ।
गणेश चौथी
तीजको भोलिपल्ट भाद्र शुक्ल चतुर्थीको दिन पर्ने गणेश चौथी विश्वभरिका हिन्दु धर्मावलम्बीले शिवपुत्र भगवान् गणेशको आराधना गरी मनाउने गर्छन् । यस दिन नेपालको कार्यविनायक, सूर्यविनायक, कमलविनायक लगायतका गणेशका मन्दिरहरूमा भक्तजनहरूको भीड लाग्ने गर्छ ।
कतैकतै यस दिनदेखि अनन्त चतुर्दशीसम्म दश दिन गणेशोत्सव मनाउने चलन पनि रहेको पाइन्छ । नेवार समुदायमा पनि यो पर्व चथाःको नामले प्रसिद्ध छ । स्कन्द पुराणअनुसार यस दिन भगवान् गणेशको जन्म भएको थियो । हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले यस दिन आफ्नो जीवनमा कुनै विघ्न नआओस्, र आफूले आँटेको कार्य सिद्ध होस् भनी गणेशको पूजा गर्ने गर्छन् । तर तिथि घटबढको कारन यस वर्ष चौथी र ऋषिपञ्चमी यकै दिन परेको छ ।
ऋषिपञ्चमी
तीजको पर्सिपल्ट अर्थात् पञ्चमीको दिन महिलाहरूले रजस्वलाको समयमा भएका त्रुटि तथा दोषको निवारण गर्न ऋषिहरूको पूजा गर्छन् । ऋषिपञ्चमीको दिनमा अरुन्धतीसहित सप्तर्षि (कश्यप, अत्रि, भरद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि र वसिष्ठ)को पूजा गर्नाले रजस्वलाको समयमा भएका त्रुटिहरू नष्ट हुन्छन् भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ ।
यस दिन महिलाहरू नजिकैको नदी तथा पोखरीमा गई ३६५ दत्तिउनले दन्तमञ्जन गर्दछन्, शरीरमा गाईको गोबर र माटो लगाएर स्नान गर्छन् । स्नान गर्दा ३६५ पटक नै नुहाइन्छ । त्यसको लागि गनौती अर्थात् गनिएका जौ, तिल र चामल चाल्नीमा राखेर माथिबाट पानी खन्याई नुहाउने चलन छ । नुहाइसकेपछि महिलाहरू पवित्र भएर ऋषिपूजा गर्छन् ।
ऋषि पञ्चमीका विषयमा यस्तो किंवदन्ती पनि प्रचलित छ :
विदर्भ देशमा बस्ने उत्तङ्ग नामका ब्राह्मणका एक छोरा र एक छोरी थिए । छोरो सानै उमेरमा वेदमा पारङ्गत भयो भने छोरी पूर्वजन्मको पापका कारण सानै उमेरमा विधवा भइन् । एकपटक छोरीको शरीरभरि खटिरा आएर किरा परेछ । यस्तो वज्रपात छोरीमाथि किन प¥यो भनी बुझ्दा अघिल्लो जन्ममा छोरी रजस्वला भएका बेलामा छुवाछुत बार्दिनथिन् र ऋषिपञ्चमी व्रतको पनि अवहेलना गर्थिन्, तर व्रत नलिए पनि पञ्चमी पूजा भने हेर्थिन् । त्यसै पुण्यले उनको जन्म ब्राह्मणको परिवारमा भएको थियो । यस्तो थाहा पाएपछि मातापिताले छोरीलाई पञ्चमीको व्रत बस्न लगाए । अनि उनी पापमुक्त भएर सुखी जीवन बिताउन थालिन् ।
एकातिर ऋषिपञ्चमीका दिन सप्तऋषिको पूजा गर्दा पितृहरू मुक्त हुन्छन् भने अर्कातिर रजस्वला भएको अवस्थामा थाहा नपाएर, जानीजानी, झुक्किएर वा बाध्यतावश गरिएका सबै दोष नाश हुन्छन् भन्ने विश्वास गर्छन् हिन्दु महिला । नारीले घर, सामुदायिक भवन, कुनै सार्वजनिक ठाउँ वा मन्दिरमा भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिन ऋषिपञ्चमीको पूजा गरी तीजका गीत गाउँछन् । ऋषिपञ्चमीको व्रत गर्ने नारीले हलोले जोतेर उत्पादन गरिएको अन्न खाने चलन छैन ।
मकवानपुर । हरितालिका तीज पर्वकाे अवसरमा मकवानपुरका २ जना जागरुक महिला सम्मानित हुने भएका छन् । हरेक वर्ष जस्तै यस वर्षकाे हिन्दु महिलाहरुकाे महान तिज पर्वमा पनि २ जनालाई जागरुक महिला सम्मान प्रदान गरिने भएकाे हाे ।
हेटौडा २ मा रहेकाे दिव्यतारा बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेडद्वारा सञ्चालित रेडियो मकवानपुर १०१ दशमलव ३ मेगाहर्जले हिन्दु महिलाहरुको पर्व हरितालिका तीजको अवसरमा २ जनालाई जागरुक महिला सम्मान प्रदान गर्ने भएको छ ।
रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै तीजको अवसरमा जागरुक महिला सम्मान गर्दै आएको रेडियोले भदौ ३० गते शनिबार तीज विशेष कार्यक्रमको आयोजना गर्न लागेकाे रेडियो मकवानपुर सञ्चालक समिति अध्यक्ष आनन्दराम पराजुलीले जानकारी दिए ।विशेष सांस्कृतिक कार्यक्रममा २ जना महिलालाई जनही नगद १० हजार रुपैयाँसहित सम्मान गरिने पराजुलीले बताए ।
रेडियो मकवानपुरका संरक्षक नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय सहमहामन्त्री महालक्ष्मी उपाध्याय डिनाको प्रमुख आतिथ्यतामा हुने कार्यक्रमको तयारी पूरा भएको अध्यक्ष पराजुलीले बताए । रेडियोले स्थापनाकाल देखि नै तीजको अवसरमा २ जना महिलालाई जागरुक महिला सम्मान र वार्षिकोत्सवको अवसरमा २ जनालाई सामुदायिक सम्मान प्रदान गर्दै आएको छ ।
लक्की ज्वेलर्स हेटौंडाका सञ्चालक अनिकेत ठाकुरले गत वर्षहरुमा झैं यस वर्षपनि रेडियो मकवानपुरसँग सहकार्य गर्न पाएकोमा खुसी व्यक्त गरे । कार्यक्रममा सहभागी २ जना महिलाले लक्की ज्वेलर्सको तर्फबाट लक्की ड्रमार्फत सुनचाँदीका गरगहना पाउने भएका छन् ।
शनिबार हुने कार्यक्रमा उपस्थितीका लागि रेडियो मकवानपुरले सम्पूर्ण स्रोता, विज्ञापनदातालगायतलाई तथा लक्की ज्वेलर्सले सबैलाई अनुरोध गरेको छ ।
- सुमन बाबु मरहट्टा
प्रिय बा,
आज कुशे औँसी अर्थात् बुबाको मुख हेर्ने दिन । यो लेख प्रकाशित हुँदै गर्दा फेसबुक लगायतका सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना बुबासँगका तस्बिरले भरिएका हुनेछन् । तर यो विशेष दिन लगायत बुबाको अर्थ र साँच्चिकै उहाँको परिवारमा भएको विशिष्ट जिम्मेवारीको उचित कदर र सम्मान ३६५ दिन नै कायम हुनुपर्दछ भन्ने मान्यता राख्छु म ।
आफू एक असल व्यक्तिको छोरा र आफ्ना पनि दुई छोरीहरू भैसकेको अवस्थामा बा भन्ने शब्दको महत्त्व र एउटा परिवारलाई सही बाटोमा लैजानका साथै आर्थिक एवं सामाजिक हिसाबले स्थापित गराउन एउटा बा दिनहुँ कति मेहनत गर्दछ भन्ने कुरा आफै बुझ्दै छु ।
यसै परिपेक्षमा घरको सम्पूर्ण पालनपोषणमा आमाको विशिष्टीकृत भूमिकालाई उच्च सम्मान गर्दछु । आमा जननी र पालनहार हुन् भने बुबा पथ प्रदर्शक र परिवारको एक खम्बा हुन् भन्ने लाग्छ मलाई । आज बा को सम्झनामा मेरा स्वर्गीय पिता माधव प्रसाद मरहट्टा, जो बा मात्र नभएर मेरा अभिभावक, शिक्षक र एक सच्चा साथी पनि हुनुहुन्थ्यो, उहाँको बारेमा केही कुरा लेख्न कोसिसरत छु ।
२०७७ साल असोज, कार्तिकको त्यो कहालीलाग्दो समय संसारभर कोभिडको त्रासले हामी सबैलाई निकै अप्ठ्यारो पारेको थियो । म आफै मेडिकल डाक्टर र मेरी श्रीमती सृजना पनि डाक्टर भएकोले यो परिस्थितिमा घरमा बस्ने र छुट्टी मनाउने अवसर हामीलाई थिएन ।
यद्यपि सम्पूर्ण विश्व एक प्रकारको लकडाउनको अवस्थामा गुज्रिरहेको थियो । दिनहुँ घरबाट निस्कँदा र घरमा आउँदा मनमा एक प्रकारको त्रास हुन्थ्यो । किनकि घरमा सँगै बस्नुपर्थ्यो । समय बित्दै गयो, सुरुमा देश नै ठप्प भएको अवस्थामा खासै कोभिडका बिरामी थिएनन् । तर जब लकडाउन खुकुलो हुन थाल्यो सङ्क्रमण समुदायमा आयो र निकै सावधानीको बाबजुद पनि कोभिड १९ ले पनि हाम्रो घरमा आक्रमण गर्यो ।
मेरा बा, जो वर्षौँदेखि पार्किन्सन्स भन्ने नशाको रोगसँग जुधिरहनु भएको थियो, उहाँलाई एक दिन ज्वरो आयो र टेस्ट गराउँदा कोभिड सङ्क्रमण देखियो । त्यो समय जुन बेला यसको खोप उपलब्ध थिएन, त्यो बेला दीर्घरोगी मेरा बालाई कोभिड १९ को सङ्क्रमण हुँदा सबै जनालाई अत्यास लाग्नु स्वाभाविकै थियो ।
कोभिड १९ को सङ्क्रमण भए तापनि लक्षण नदेखिएकाले र बुबाको अन्य रोगको पनि थुप्रै औषधि खानुपर्ने भएकाले घरमै राखेर उपचार गर्ने हाम्रो पारिवारिक सल्लाह भयो । दसैँको त्यो समय काममा केही कम व्यस्त भएकाले मैले र मेरी श्रीमतीले घरमै बुबालाई दिनदिनै ज्वरो नाप्ने, अक्सिजन हेर्ने गर्दै उपचार गर्यौँ ।
मेरी आमाले आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल नगरी आफू सङ्क्रमण नेगेटिभ भए तापनि यसको प्रवाह नगरी बुबाको दिनरात सेवा गर्नुभयो । दसैँ जेनतेन मनाइयो र बा को हातबाट टीका पनि लगाइयो । यो कुरा सम्झँदा म आजपनि भावुक हुन्छु । किनभने मेरा लागि बुबाको हातको त्यो अन्तिम टीका थियो ।
समय बित्दै गयो, बुबाको सङ्क्रमण भएको नवौँ दिनमा उहाँलाई खोकी लाग्ने र केही असहज भएको जस्तो महसुस भयो । र, मैले आफ्नै गाडीमा राखेर स्टार हस्पिटल लगेँ, जसले सयौँ कोभिड–१९ का बिरामीको राम्रो उपचार गरेको थियो । त्यहाँ लगेर मेरो दाजु उमेश र मेरो सल्लाहमा सिटिस्कयान पश्चात् भर्ना गर्नुपर्ने निर्णय गरियो । र, उहाँलाई त्यस अस्पतालमा छाडेर विश्वासका साथ घर फर्कियौ ।
भनिन्छ, हाम्रो जीवनमा घट्ने सम्पूर्ण राम्रा र नराम्रा घटना पहिल्यै तय भएका हुन्छन् । उहाँको उपचारको साता दिनपछि जब उहाँलाई डिस्चार्ज गर्न हामी तयार भएका थियौ, तब फेरि ज्वरो आयो । र, केही दिनपछि मात्र थाहा भयो, कोभिड १९ को औषधिले उहाँको मिर्गौला फेल भई जटिल स्थिति पुगिसकेको रहेछ ।
अब उहाँको राम्रो हुने सम्भावना निकै कम भएको कुरा उपचारमा संलग्न मेरा मित्र डाक्टर सहकर्मीहरूबाट थाहा पाएँ, जुन मेरो जीवनको आजसम्मको सबैभन्दा अप्रिय घटना थियो । निकै प्रयासको बाबजुद पनि उहाँलाई हामीले गुमायौ । २०७७ साल कार्तिक २६ गते उहाँको भौतिक शरीर हामीबीच रहेन । सामान्य अवस्थामा रहेको मान्छेको अकस्मात् भएको निधनले म र मेरा परिवारका लागि असाध्यै पीडा दिएर गयो ।
आखिर सत्य स्विकार्नुबाहेक हाम्रो सामु अरू केही उपाय थिएन । मैले आफ्नो मनलाई भित्रैदेखि दरो बनाएँ । परिवारका अन्य आफन्तबाट पनि कठिन समयमा निकै साथ पाइयो । देश विदेशबाट सहानुभूतिका शब्दले लाग्यो, माधव प्रसाद मरहट्टा मेरा मात्रै बा हुनुहुँदो रहेनछ । उहाँ त धेरै व्यक्तिका पथप्रदर्शक र अभिभावक हुनु हुँदो रहेछ । मन यसरी नै सम्हालियो र उहाँको मृत्युको धार्मिक कार्य समापन गरियो ।
१३ दिनको कार्यपछि सबैजना आआफ्ना काममा लागे । म पनि फेरि आफ्नो नियमित कार्यमा लाग्न प्रयास गर्दै थिए, त्यसै समयमा हाम्रो परिवारको अर्को प्रिय सदस्य सासुआमा गंगा कोइरालाको असामयिक निधनले फेरि अर्को पीडा थप्यो । दिन बित्दै जाँदा अब मलाई बुबाको याद र उहाँसँग बिताएका रात दिनका समय ताजा हुन थाल्यो । मलाई आफै डाक्टर, आफ्नै अस्पताल जो कोभिडको अवस्थामा कहलिएको, आफ्नै बुबालाई मैले बचाउन सकिनँ भन्ने कुराले मनमनै निकै पोल्न थाल्यो । मेरा कैयौं अनिदा रातहरूले मलाई झन् झन् कमजोर बनाउँदै लग्यो ।
‘कान्छाको डाक्टरमा नाम निस्कियो थाहा पायौ ? अब सबैलाई बोलाएर भोज गर्नुपर्छ’ भन्ने मेरो बुबाका ती करोडौँ मूल्यका खुसीका पल सम्झँदा के म डाक्टर भएर वहाँलाई अप्ठ्यारो अवस्थामा केही गर्न सके त ? भन्ने कुराले मलाई आफूप्रति वैराग्य लाग्न थाल्यो । मैले गर्दै आएका शल्यक्रिया र बिरामीको उपचारमा पनि मलाइ खासै मन लागेन । म लथालिङ्ग भएँ, मलाई बाको यादले निकै रुवायो ।
तर आफ्नो पीडा बुबाको यादमा आफै विक्षिप्त भएकी मेरी आमा र मेरो दाइ दिली लगायतलाई देखाउन म असमर्थ थिएँ । दिनहरू यसै बित्दै थिए, बुबाको सायद मलाई आशीर्वाद प्राप्त भयो । मेरा सोचहरू एकाएक परिवर्तन भए । मेरो बुबा जो आफ्नो बा, मेरो हजुरबासँग पनि एकदमै नजिक हुनुहुन्थ्यो । उहाँले पनि आफ्ना बा को निधनमा यस्तै शोक मात्र गरेर हिँड्नुभएको भए आज म लगायत मेरो परिवार यो अवस्थामा हुन्थ्यो होला र ?
यसरी मैले मेरी आमा, श्रीमती, छोरी निरन्तरको कठोर परिश्रमले आफैमा आत्मविश्वास जगाउँदै गएँ ।
मेरा बाको सबैभन्दा ठुलो गुण भनेको कुनै पनि काम उहाँले असम्भव देख्नु हुँदैनथ्यो । उहाँ बिहान ५ बजेदेखि बेलुका ११ बजेसम्म लगातार काम गरेको मैले देखेको छु । कठोर परिश्रम र आत्मविश्वासले नै होला, उहाँले नेपालको शैक्षिक क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन सफल हुनुभएको थियो । सरकारी स्तरको विद्यालय होस् वा निजी विद्यालयको स्थापना गरेर त्यसलाई राष्ट्रिय स्तरको विद्यालयमा परिणत गर्नु उहाँको मेहनतको फल हो ।
आफूले गर्ने कुरामा निरन्तर लाग्नुपर्छ, अनुशासित बन्नुपर्छ र काममा छलकपट गर्नु हुँदैन भन्ने उहाँको बानी थियो । काम कुनै पनि सानो वा ठुलो हुँदैन भन्ने मैले उहाँबाट सिकेको हुँ । उहाँले मलाई डाक्टर पास गर्दा भनेको कुरा अझै याद आउँछ ‘बाबु डाक्टर त धेरै छन्, तिमीले आफ्नो विधामा अब्बल भएमा मात्र तिम्रो सफलता हुनेछ । पेसा ठुलो वा सानो हुँदैन, जुत्ता पालिस गर्ने मान्छे नै किन नहोस्, नामुद भएमा मात्र उसले सन्तुष्टि पाउँछ र समाजमा नाम रहन्छ । त्यसैले एक नम्बर हुनुपर्दछ’ भन्नु हुन्थ्यो उहाँ । जटिल रोगसँग लड्दै गर्दा पनि उहाँको आत्मविश्वास कहिल्यै डगमगाएन ।
समाज परिवर्तनको हुटहुटी
मेरा बाको ऊर्जाशील उमेरमा देशमा धेरै आन्दोलन भए, जसले धेरै परिवर्तन गरायो । उहाँ शैक्षिक हक हितको आन्दोलनदेखि प्रजातन्त्रको आन्दोलनमा सहभागी हुनुहुन्थ्यो ।
देशमा प्रजातन्त्रको स्थापना भएता पनि अझै यस समाजमा विभेदको अन्त्य हुन सकेको छैन भन्दै प्रचण्डको नेतृत्वमा देशमा सशस्त्र आन्दोलन सुरुवात भयो । मेरा बुबा जो हत्या हिंसाको विरोधी हुनुहुन्थ्यो तर उहाँको विचारमा पनि समाजमा अझै विभेद छ भन्ने थियो । त्यसैले उहाँ युद्धमा नलागे पनि नेकपा माओवादीले उठान गरेको विषयवस्तुलाई समर्थन गर्नुहुन्थ्यो । यसै कारण धेरै पटक पुलिस र आर्मीको सजाय खादा पनि उहाँले आफ्नो सिद्धान्त छोड्नु भएन । पटक पटक आर्मीको क्रूर दमन र ज्यानै जान सक्ने परिस्थितिलाई सामना गर्दै आफ्नो निष्ठाबाट विचलित नभई कठोर परिस्थितिको सामना गर्नुभयो ।
उहाँको यस्तो निष्ठाबाट म धेरै प्रभावित छु । राजनैतिक निष्ठा प्रायः शून्य रहेको हालको समयमा उहाँको यो प्रस्ट अडान र व्यक्तिगत स्वार्थ भन्दा माथि उठ्न सक्ने स्वभाव उहाँको समाज परिवर्तन गर्ने हुटहुटी हो भन्ने मेरो बुझाई छ ।
कसैको दुःख देख्न नसक्ने दयालु
मेरा बा समाजको विभेदसँग निकै संवेदनशील हुनुहुन्थ्यो । आफू एक सक्षम परिवारमा जन्मेको भए तापनि उहाँ कसैको दुःख देख्दा आफ्नै जस्तो महसुस गर्ने गर्नुहुन्थ्यो । मानिसलाई मानिसकै रूपमा हेर्नुपर्दछ, न कि उसको जात, धर्म वा सम्पन्नताको आधारमा भन्ने उहाँको सोच थियो । सबैलाई खुसी बनाऊँ, कसैको मन नदुखाऊँ भन्ने र सबैको प्रिय हुनुहुन्थ्यो उहाँ । यति हुँदा पनि उहाँ परिवार, समाज र राष्ट्रमा भएका अन्यायका बारेमा दृढ आवाज उठाउने एक प्रस्ट वक्ता पनि हुनुहुन्थ्यो ।
संरक्षकको भूमिका
मैले पारिवारिक र सामाजिक व्यक्तिहरूबाट थाहा पाएअनुसार उहाँमा सानै उमेरदेखि अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने क्षमता थियो । गाउँबाट आएका मेरा दाजुभाइलगायत परिवारमा सङ्घर्ष गदै गरेका सम्पूर्ण सदस्यलाई उहाँले उसको क्षमता पहिचान गरी त्यस अनुसारको कार्य गर्न प्रोत्साहित गर्नुहुन्थ्यो । यस कार्यमा आफू सँगै भएको महसुस गराउनु हुन्थ्यो उहाँ । मेरा परिवारका धेरै नातेदारहरुले उहाँकै कारण आफ्नो एउटा छवि बनाउन सफल भएका छन्, जुन साँच्चै गर्वको कुरा हो ।
यी र यस्ता गुण सम्झँदा मेरा बा प्रति मलाई गर्वको महसुस हुन्छ । वर्षको हिसाबले केही कम उमेरमा उहाँको निधन भएता पनि उहाँले आफ्नो बाँचेको समयलाई ऊर्जाशील बनाएर समाज र राष्ट्रलाई ठोस योगदान दिनु भएकोमा हाम्रो परिवार सधैँ नै गौरव महसुस गर्दछ ।
बाले हामीलाई सक्षम बनाउनुभयो, आर्थिक रूपमा मजबुत बनाउनुभयो र आज हामी जुन ठाउँमा पनि उभिन्छौँ, सफल हुन्छौँ, उहाँकै नामबाट चिनिन चाहन्छौ ।
प्रिय बा, तपाईं आज हाम्रो सामु भौतिक रूपमा नभए पनि तपाईंको माया आशीर्वाद, तपाईंले हामीलाई छोडेर जानु भएको अमूल्य सम्झनाले हामीलाई केही हदसम्म भएपनि तपाईंको अभाव हुन दिएको छैन । तपाईंको मार्गनिर्देशनको सधैँ पालना गरी एक असल नागरिक बन्ने छु भन्ने दृढ सङ्कल्प गर्दै ‘माई डियर’ बा र सम्पूर्ण बाहरूलाई यस विशेष दिनमा हार्दिक नमन गर्दछु । राताेपाटी डटकमबाट