मकवानपुर । सनातन कालदेखि धार्मिक रूपले अति महत्त्वपूर्ण मानिने श्री स्वस्थानी व्रत याे वर्ष पौष शुक्ल पूर्णिमाका दिन आज सुरु भएकाे छ । आजदेखि माघ महात्मैअन्तर्गत ‘श्री स्वस्थानी व्रत कथा’ को व्रतारम्भ हुन्छ । प्रत्येक वर्ष पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म १ महिना विधिपूर्वक स्वस्थानी व्रत एवं माघस्नान गरिन्छ ।
पौष शुक्ल चतुर्दशीको दिन हात गोडाका नङ काटी स्नान गरी शुद्ध वस्त्र पहिरिएर यसको सुरुआत हुन्छ । बिहान माघ स्नान गरी नित्य मध्याह्नकालमा महादेवको पूजा गरिन्छ । बेलुकी स्कन्द पुराणको केदार खण्डअन्तर्गत माघ माहात्म्यको कुमार अगस्त्यबीच संवाद भएको स्वस्थानी व्रत कथा सुन्ने सुनाउने परम्परा छ ।
हिन्दु धर्मालम्बीहरुले चोखो रही घर–घरमा श्री स्वस्थानी कथा वाचन गर्छन् । एक महिनाभर व्रत कथाका ३१ अध्यायहरू पाठ गरिन्छन् । यो क्रम एक महिनाभर निरन्तर रहन्छ । माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन व्रत र कथा समापन हुन्छ । महिला–पुरुष दुवैले समान रूपमा यो स्वस्थानी कथा श्रवण गर्छन् । श्री स्वस्थानी माताप्रति आस्था राख्नेहरूले महिनाभरि व्रत लिन्छन् । यसरी व्रत लिँदा एक छाक चोखो गरेर खाने र अर्को छाक कन्दमूल या फलफूल सेवन गर्ने प्रचलन छ । स्वस्थानी व्रत र कथा प्रारम्भ भएपछि कतिपय परिवारमा माछा–मासु घरभित्र प्रवेश गराउँदैनन् । उनीहरू पूर्ण शाकाहारी हुन्छन् ।
एक महिनासम्म यो विधिबाट व्रत गरी माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन १०८ जनै, १०८ सुपारी, १०८ पान, १०८ फुल, १०८ रोटी, १०८ अक्षता विभिन्न थरीका फलफूल, धूप, बत्ती, नैवेद्य, श्रीखण्ड, रक्तचन्दन, सिन्दूर, वस्त्र, भेटी चढाई व्रतको कामना पूर्ण होस् भनी भगवतीलाई अघ्र्य दिइन्छ । चढाइएका प्रसादमध्ये सबैबाट आठ/आठ पतिलाई, पति नभए छोरालाई र छोरा पनि नभए मीत छोरालाई एवं मीत छोरा पनि नभएमा कामना सिद्ध होस् भनी नजिकको पवित्र नदीमा लगी बगाउने व्रत विधि छ ।
आफू बसेकी स्थानकी देवीको पूजा गर्नु नै स्वस्थानी पूजा हो । उत्तरायणपछिको समय ध्यान योग साधनाका लागि उपयुक्त भएकाले स्वस्थान अर्थात् आफ्नो आत्मामा सम्पर्कको अभ्यास गर्नुलाई स्वस्थानी भनिएको विश्वास पनि छ । यसका लागि पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्मको समय राम्रो मानिन्छ ।
सुवर्ण वर्णकी, त्रिनेत्रधारी, प्रसन्न मुद्रा भएकी, कमल र सिंहासनमा बसेकी, चार हात भएकी देवीलाई स्वस्थानी देवी भनी स्कन्द पुराणमा उल्लेख गरिएको छ । श्री स्वस्थानीको चार हातमध्ये पहिलो हातमा नीलकमल, दोस्रो हातमा खड्ग, तेस्रो हातमा ढाल र चौथो हातमा वरदमुद्रा लिएकी देवी स्वस्थानी हुन् भनी पुराणमा उल्लेख गरिएको छ ।
यस्ती देवीको विधिपूर्वक व्रत गरेमा बिछोड भएका जोडीको पुनर्मिलन हुन्छ भन्ने विश्वास छ । रोग व्याध लागेको भए ठीक हुने र पति वा पत्नीका रुपमा कसैलाई इच्छाएको भए प्राप्त हुने कथा समेत नेपाली समुदायमा प्रचलित छ । सत्य युगमा हिमालय पर्वतकी पुत्री पार्वतीले महादेवलाई पति पाऊँ भनी विष्णुको निर्देशानुसार स्वस्थानीको व्रत गरेको कथा स्वस्थानीमा वर्णन गरिएको छ । व्रतपछि बिछोडमा परेका नाग नागिनीको पुनर्मिलन भएको कथामा उल्लेख छ ।
यी अष्ट मातृकाको नेपाली जनजीवनमा अत्यन्त धेरै महत्त्व छ । जस्तै कि हाम्रो दौरा सुरुवालमा भएको आठ वटा गाँठो यिनै अष्ट मातृकाको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । आठ अङ्क शुभ अङ्कका रूपमा लिइने त हामी सबैलाई थाहै छ । वैदिक सनातन हिन्दु संस्कारमा धेरैजसो पुराणहरू एक पात्रले अर्का पात्रलाई सूत्रधारका रूपमा सुनाएका छन् । उदाहरणका लागि श्रीमद्भागवत गीतामा कृष्ण र अर्जुनबिचको संवाद छ । स्वस्थानी व्रत कथामा शिव भगवानका ज्येष्ठ सुपुत्र कुमारजी र अगस्त्यमुनि बिचको संवाद हो । स्वस्थानी अध्यायका ठाउँ–ठाउँमा उल्लेख छ, ‘कुमारजी आज्ञा गर्नुहुन्छ, हे अगस्त्यमुनि….’
श्री स्वस्थानी कथा आराध्य देव भगवान् शिवको महिमा अनि दैविक क्रियाकलापका वरपर घुमेको छ । यो पुराणको कथा शृङ्खलाहरू पौष शुक्ल पूर्णिमाका दिन सुरु हुन्छ । हिन्दु परिवारहरूमा साँझ या बिहान चोखो निधो हुँदै व्रत र पाठ गर्छन् । नङ–केस काट्दै शुद्धपनमा परिवारका सबै सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदै एकाग्रसहित कथा सुन्छन् । यसरी भक्तिपूर्ण रूपमा हरेक दिन एक वा एक भन्दा बढी कथाका अध्यायहरू सुनाउने चलन छ ।
प्रसादका रूपमा चिनी, सख्खर, पोलेको सख्खर खण्ड, बदाम, सुन्तला रहन्छन् । बालबालिकाको विशेष रुचि भने प्रसादमा हुन्छ । हामीमध्ये धेरैले सानो छँदा यो कथा सुन्दा, पढेर सुनाउँदा र पढ्दाका अनुभवहरू लिएकै हुन्छौ । सहरमा यो कथा वाचन हुँदै गए पनि गाउँघरमा अझै निकै प्रचलित छ । स्वस्थानी कथाको अनुभव छैन भने यो महिना यहाँका लागि फलदायी हुन सक्छ, कथा पढ्नु ।
स्वस्थानी व्रतालुहरू काठमाडौँको साखुस्थित शाली नदीमा तीर्थस्थान गर्न जाने गर्छन् । यो क्रम महिनाभर चलिरहन्छन् । महिना दिनभरि शाली नदीमा व्यापक घुइँचो लाग्ने गर्छ । यो वर्ष कोरोना त्रासका कारणले तीर्थाटन र भिडभाडमा रोक लागेको छ । यो शाली नदी तीर्थस्थान श्रद्धालुको भीड कम हुन सक्छ । माघको मध्य जाडो महिनामा पनि पर्वतीय तटको चिसो नदीको पानीमा श्रद्धा अनि विश्वासका साथ डुबुल्की मारिरहेको दृश्यले साहस अनि विश्वास देख्दा देवी स्वस्थानीको शक्ति छर्लङ्ग महसुस हुन्छ ।
माघ स्नान सुरु
माघ महिनाभरि स्नान गर्न सम्भव नभए पनि पहिलो दिन अर्थात् पूर्णिमाको दिन मात्र श्रद्धाले स्नान गर्नाले स्वर्ग लोकको उत्तराधिकारी बन्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ । माघ स्नानको सङ्कल्प र प्रारम्भ शास्त्रअनुसार पौष शुल्क पूर्णिमाकै दिनबाट लिनु पर्छ । स्नानपछि भगवान् विष्णुको पूजा अर्चना गर्नु र सकेसम्म सात्त्विक, अल्पहार र एक छाक मात्र भोजन गरी श्रद्धा र भक्तिपूर्वक व्रत बस्न सकिन्छ । माघ महिनामा दानको विशेष महत्त्व छ । दानमा तिल, गुड, घ्यू र कम्बलको विशेष पुण्य मानिएको छ ।
माघ महिनामा पवित्र नदीहरूमा स्नान गर्नाले विशेष ऊर्जाको प्राप्ति हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । त्यस्तै शास्त्र र पुराणहरूमा वर्णन गरिएको छ कि माघ महिनामा स्नान, दान, धर्म, पुण्य, पूजा र अर्चना भक्तिपूर्वक गर्नाले सम्पूर्ण प्रकारको सुख मिल्ने र अन्त्यमा भगवान् नारायणलाई प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने सनातनप्रति विश्वास राख्नेहरूको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडा-१९ का जेनिश उप्रेतीले बाल गायन रियालिटी शो द भ्वाइस किड्सको पहिलो उपाधि जितेका छन् । शनिबार राति उप्रेतीले ग्रान्ड फिनालेमा ७ प्रतिष्पर्धीलाई पछि पार्दै उपाधि जितेका हुन् । टीम प्रमोदका उप्रेतीले टाइटल जितेसँगै नगद १५ लाख रुपैयाँ हात पारे ।
हिमालय टीभी एचडीबाट प्रशारण भएको गायन रियालिटी शो ‘द भ्वाइस किड्स’ शुक्रबार र शनिबार बेलुकी ८ बजेबाट प्रशारण हुँदै आएको थियो । द भ्वाइस किड्स नेपालको पहिलो सिजनको डिजिटल अडिशनमा सहभागी २० हजारले आवेदन दिएका थिए । उनीहरुमध्येबाट १ सय जनालाई ब्लाइन्ड अडिसनमा सहभागी गराइएको हो ।ब्लाइन्ड राउण्डबाट प्रत्येक टिममा १२ जनाका दरले ४८ जना छानिएका थिए । त्यसबाट लाइभका लागि २४ जना छानिए । अनि अन्तिम १६ हुँदै ८ जना फाइनलमा पुगेका थिए ।
उप्रेतीसँगै फिनालेमा टीम प्रमोदकै रुक्सना लिम्बु, टीम राजुबाट सुप्रिम मल्ल ठकुरी र पासाङ डिक्की शेर्पा, टीम प्रविशाबाट अनुजा कडरियार सुसमी गुरुङ, टिम मिलनबाट मिन्छामा राई र नुमा राईले प्रतिष्पर्धा गरेका थिए ।
उप्रेतीले द भ्वाइस किड्सको पहिलो उपाधि जितेसँगै देशव्यापी रुपमा शुभकामनाहरु सामाजिक सञ्जालमा आइरहेका छन् । मकवानपुरेहरु प्रायले शुभकामना दिएका छन् ।
द भ्वाइस अफ किड्सको छोटो सयममा नै कोच फर्काउन सफल भएका जेनिस पहिलो सिजनको प्रमुख उपाधि दाबेदारका रुपमा समेत लिइएको थियाे । उनले ब्ल्याण्ड राउण्डमा उदित नारायण झा र दीप नारायण झाको स्वरमा रहेको “ए मरो हजुर” बोलको गीत गाउँदै चारैजना कोचलाई आफूतिर फर्काएका थिए । त्यस्तै ब्यटल राउण्डमा जेनिसले दिप्सन खत्री र निमेश शर्मालाई पछि पार्दै लाइभ राउण्मा प्रवेश गरेका थिए ।
जेनिशले ब्याटल राउण्डमा उदित नारायणकै स्वरमा रहेको “यो गाउँको ठिटो म” बोलको गीत गाएका थिए । पछिल्लो लाईभ राउण्डमा प्रमोद खरेलले गाउनु भएको …..यो कुरा गोप्य नैं राखौंला …. बोलको गित गाएका थिए ।
को हुन् जेनिस
जेनिसको जन्म विस २०६७ सालमा हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नं. १९ बस्तिपुरमा भएको हो । उनको आमा केही महिना अघि मात्रै क्यान्सरसंगै कोरोनाको कारण मृत्यु भएको थियो । उनका बाबु रोजगारीको शिलशिलामा कुवेतमा बिगत १० बर्षदेखि सवारी चालकको रुपमा कार्यरत छन् । ४ बषकै उमेरमा गीत गाउन शुरु गरेको जेनिस अहिले ११ बर्षको भए ।
सानै उमेरमा आमाको साथ गुमाएका जेनिस अहिले काका रेमश उप्रेतीसंगै चितवनमा बस्दै आएका छन् । उनी चितवनको मोडन र्बोडिङ स्कुलमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत छन् । जेनिशका अभिभावक रमेश उप्रेतीका अनुसार जेनिशले ४ बर्षको उमेर विद्यालयमा अविभावक भेलामा गीत गाउन शुरु गरेका थिए ।
हेटौडामा जन्मेको २ बर्षमा जेनिशलाई आमाले झापा मामाघर लिएर गएका थिए । त्यसपछि उनको करिब ८ बर्ष मामाघरमै बित्यो । सोही क्रममा उनले संगीतको कक्षा पनि लिएका थिए । जेनिसका अभिभावक रमेश उप्रेतीका अनुसार जेनिशले संगीत सिक्न थालेको ४ बर्ष भइसकेको छ । उनको संगीतमा लगाब भने ४ बर्षको उमेरदेखि नै थियो ।
मकवानपुर । मकवानपुरमा शनिबार ६२ जना काेराेना संक्रमित थपिएका छन् । पछिल्लो २४ घण्टामा थप ६२ जनामा कोरोना सङ्क्रमण पुष्टि भएको उक्त संख्या थपिएकाे हाे । यससंगै जिल्लामा संक्रिय कोरोना संक्रमितको संख्या ३ सय ६४ जना पुगेको छ ।
९४ जनाले पीसीआर विधिबाट परीक्षण गर्दा ६२ जनामा कोरोना पोजेटिभ देखिएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका ६१ जना र मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका १ जनामा काेराेना संक्रमण भएकाे कार्यालयले जनाएको छ ।
मकवानपुरमा संक्रिय संक्रमितमध्ये ४ जना अस्पतालमा र ३ सय ६० जना घरमै उपचाररत छन् ।
यसैगरी पछिल्लो २४ घण्टामा नेपालमा ४ हजार ६ सय ३६ जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको छ ।स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार १० हजार ४ सय १२ पीसीआर परीक्षणमा ३ हजार ७ सय ३ जना र ४ हजार १ सय ४४ एन्टिजेन परीक्षणमा ९ सय ३३ जनामा कोरोना संक्रमण भएको हो ।
पछिल्लफो २४ घण्टामा ३ सय ५० जना कोरोना संक्रमणमुक्त भएका छन् भने कोरोना संक्रमणबाट ४ जनाको मृत्यु भएको छ । हाल देशभर कोरोना भाइरसका सक्रिय संक्रमितको संख्या २१ हजार ५ सय ८४ पुगेको मन्त्रालयले जनाएका छ ।
सक्रिय संक्रमितमध्ये २० हजार ५ सय ३६ जना होम आइसोलेसनमा र १ हजार ४८ जना संस्थागत आइसोलेसन अर्थात अस्पतालमा छन् ।

हुन त म त्यस्तो बडेमानकाे कुनै साहित्यकार अर्थात समिक्षाकार हाेइन । ” बाउ आमाले खेती गरेछन् यति ” भन्दै आफ्नै सृष्टितिर मात्र दृष्टि दिने मानव जातिको एउटा सजिव आकार हुँ । जब हास्यव्यङ्गयकार गाेविन्द पाैडेल एसिडद्वारा लिखित हास्यव्यङ्गय निवन्ध सङ्ग्रह “गिलासवाद ” सरसर्ति पढेँ। तब मेरो मथिङ्गलमा धेरै कुराहरू गढेका हुँदा उक्त कृतिका सम्बन्धमा केही काेर्न जमर्को गरेको हुँ ।
पिता भाेला प्रसाद पाैडेल र माता रमा पाैडेलकाे संयुक्त लगानीबाट मिति २०३८।५ ।२७ गते कैलाश- ४ मकवानपुरमा पैदा हुनु भएका पाैडेल हाल मनहरी- ७ मा बसाेबास गर्दै आउनु भएको छ। पेशाले श्री राष्ट्रिय राेटरी माध्यमिक विद्यालयमा प्रधानाध्यापककाे जिम्मेवारी सम्हाल्दै आउनु भएका पाैडेल गाउँबेसी सञ्चार मञ्च मनहरी सामुदायिक रेडियोका अध्यक्ष, सिस्नुपानी नेपाल, मकवानपुरकाे सचिव एवं मृगतृष्णा साहित्य डबली, थाहादर्शन साप्ताहिक,साहित्य संगम मकवानपुर लगायत बिभिन्न साहित्यिक संघ सस्थाहरूमा आवद्ध रहनु भएको छ ।
“एसिड” उपनामबाट चर्चित पाैडेलका प्रस्तुत हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रहमा- “गिलासवाद, पत्रकार मितज्यूकाे प्रत्यक्ष प्रसारण, एल्बम निकाल्ने धुनमा, सक्कलीदेखि सावधान, वनदेवी माईकी जय, यमलाेकमा सहिद सम्मेलन, सन्चै छ बाँच्या छ, राजनीतिकाे रन्काे,याे अध्यक्षहरूकाे देश, चर्पी: आनन्दालय,गाेर्खालीकाे कपाली तमसुक,कवि चिन्तामणिका कविता,फेसबुक फेहरिस्त, बिमाको झमेला,सेटिङ,भुइँमान्छे र पाैड्याल बाजे कान्तिपुरमा समेत गरी सत्र वटा निबन्धहरू समावेश गरिएका छन् ।
प्रत्येक निबन्धका पाेकालाई फुकाउन रहर लागेको थियोे तर अलि लामो हुने भएको हुँदा थाेरै पाेका मात्र फुकाउने ठहर गरेको हुँ ।हास्यब्यङ्गय लेखनी एक चुनाैतीपूर्ण शैली हाे। सिधा नभै घुमाएर विकृतिमाथि भैली खेल्नु पर्ने हुन्छ । अर्थात समाजमा सदियाैदेखि दराेसंग जराे गाडेकाे विसङ्गति वा कुरूपतालाई खराे पाराले आरा लगाएर रेट्न ब्यङ्गय लेखनीकाे मूल औजारकाे रूपमा रहेको हास्यरसकाे पाइन लगाउन र पाठकहरूकाे मनभित्रैदेखि जगाउन सक्नुपर्ने हुन्छ। यस मामिलामा पाैडलजी अत्यन्त सफल रूपमा देखापर्नु भएको छ ।
समग्र पुस्तककाे प्रतिनिधित्व गरेको “गिलासवाद” निबन्ध मार्फत गिलासवाद संविधान भन्दा माथि छ । राज्यभन्दा महत्त्वपूर्ण छ। ऐन कानुनले वर्जित गरेको विषय पनि गिलासहरू जुधाएर भुस बनाइन्छ । राज्यका जति नै सबल नीतिहरू किन नहुन् एकैरातमा फासफुस बनाइन्छ। समाजवाद, साम्यवाद,पुँजीवाद आदिकाे वादविवाद भन्दा गिलासवाद उच्च स्थानमा रहेकोले यसलाई प्राप्त गरेपछि अरू वाद/विचार/ दर्शन सब फिका लाग्छन् । परलाेककाे गीत गाउने अध्यात्मवाद, प्रत्यक्ष वस्तुसंग प्रीत लगाउने भाैतिकवाद,जीवनलाई जहिल्यै पछाडिबाट हेर्ने विसङ्गतिवाद,मानवजीवनकाे साैन्दर्य खाेज्ने अस्तित्ववाद भन्दा गिलासवाद विल्कुल फरक रहेकाे तर्क प्रस्तुत गर्दै यसको सिद्धान्त दिनमा भन्दा रातमा चम्किने, प्रायःजसो यहीँ वादमा लम्किने भएकोले यदि संसारमा भुवाजस्तै नरम, कुवा जस्तै गुनिलाे, खुवाजस्तै मिठाे,जुवाजस्तै दाउवाला,हिरामाेती झैँ भाउवाला केही छ भने त्यो गिलासवाद हाे ।
चिया गिलासमा छँदा तातो, पिएपछि चिसो । रक्सी गिलासमा छँदा चिसो पिए पछि तातो हुने हुँदा गिलासवादकाे तापक्रम ताेक्न र यसको मूल्य मान्यता यहि हाे भनी दर्शन ठाेक्न सकिदैन भन्दै समाजका हरेक क्षेत्रमा माैलाएका विकृति र राजनीतिमा देखापरेका विभिन्न वादलाई गिलासवादले निर्देश गरेको तथ्यलाई कथ्य बनाएर शिष्ट भाषामा विशिष्ट ब्यङ्गय प्रहार गर्नु भएको छ । त्यसैगरी बजारमा हजार समानहरू छन् । तर, सक्कली एउटा पनि पाइदैन । सबैतिर नक्कलीकाे मात्र बिगबिगी रहेको छ । चाहे गाउँघरका स्थानीय स्राेतसाधन हुन्, चाहे बजारमा उत्पादित र आयातित साधन। सक्कलीपनकाे छायाँसमेत पाउन छाेडिसक्याे। सबैथाेक नक्कलीतिर माेडिसक्याे ।
व्यापारीका पसलमा रहेका ताेरीकाे तेल नक्कली । त्रिपाल ओढेर चुपचाप बसेका रेल नक्कली, बेसार र खुर्सानीकाे धुलाेमा पेलिएका इटाका कण र फर्निचरकाे धुलाे मिसिएका मरमसला नक्कली। तरकारीहरूमा विषादिकाे प्रयोग,खाध्य सामाग्रीहरूमा विभिन्न सामान मिसावट, मूलकाे पानी खाने तिर्खा अहिले पेप्सी र काेकमा परिणत भएका, खल्तीमा मकै भटमास बाेक्ने र गुन्द्रुक ढिँडाे टाेक्ने हाम्रा आनीबानी अचेल चाउचाउ र चाउमिनतर्फ पल्किएका । हाम्रा भाेकतिर्खा, गासवास, हामीले फेर्ने सास,हाम्रा आन्द्राभुँडी, लादी र गिदी मात्र हाेइन, साेचाइ समेत नक्कली रहेको तिताे यथार्थलाई सक्कलीदेखि सावधान! भन्ने निबन्ध मार्फत चाेटिलाे ब्यङ्गय गर्नु भएको छ ।
जे जसरी मृत्यु भए पनि दल र बलकाे नाराजुलुसकाे आधारमा सहिद घाेषणा गर्ने पछिल्ला चरणहरूम माैलाउदै गएको राजनीतिक संस्कारले लखन थापा,भक्ति थापा, शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा,गंगालाल श्रेष्ठ,दशरथ चन्द जस्ता देश र जनताको लागि बलिदान दिने महान सहिदहरूकाे याेगदान तिरस्कार हुन गएको यथार्थतालाई “यमलाेकमा सहिद सम्मेलन” भन्ने निबन्ध मार्फत यसरी तिखो ब्यङ्गय गर्नु भएको छ:-” दायाँपट्टी एक नम्बर कुर्सीमा बस्ने हाम्रा महान भिरमाैरी सहिद हुन् । उनी गुलियो मह हसुर्ने लाेभमा मह काढ्न जाँदा प्रतिगमनकारी तत्व माैरीहरूले गुरिल्ला शैलीमा आक्रमण गर्दा भिरबाट गुल्टेर सहिद भएका थिए ।यसैगरी दाेस्राे नम्बर कुर्सीमा बस्ने कुखुरे सहिद हुन् ।
कुखुरा चाेरेर भाग्न लाग्दा कुखुरा मालिकले उनलाई परमधाम पुर्याएका थिए । कालाे टाेपी लगाएर तेस्रो नम्बर कुर्सीमा बस्ने गँगटे सहिद हुन् । माछा मार्न खाेलामा गए तर नभेटेपछि गँगटा मार्न व्यस्त भए। त्यसै समयमा एक्कासि खाेलामा अराजक किसिमले बाढी आउँदा उनको प्राण पखेरू उडेको थियो । कालो झाेला बाेकेर मञ्चमा आसिन मित्रचाहिँ सहिद बिजुलीप्रसाद हुन् । उनी बिजुली चाेर्दै गर्दा आफ्नै ज्यानमा करेन्ट सर्ट भई ज्यान गुमाएका थिए । यता राताे फेटा बाँध्ने युवकचाहिँ युद्धमा दुस्मन देखेपछि कट्टुमा पिसाब खुस्काएर भाग्दा अाफ्नै पिसाबमा चिप्लिएर भिरबाट गुल्टिएका थिए । उता झुस्स दाह्री पाल्ने खाटी मित्रचाहिँ छिप्या बाेकाकाे हाड घाटीमा अड्केर अस्पताल लादालादै बाटोमै सहिद भएका थिए । बिचमा ढाका टाेपी लगाएर मुडुल्लाे टाउको छाेपी बस्ने साथीचाहिँ अस्पताल पुगेपछि सहिद भएका थिए । बिचरा डाक्टर साबले अप्रेसन गर्दा पाठेघर झिक्न खाेजेछन् । लाेग्नेमान्छेकाे पाठेघर खाज्दाखाज्दै उनी परमधाम दाैडिएका थिए।
…”यसैगरी राम्रो राजनीतिकर्मी नभए पनि याे मुलुकमा राजनीतिकाे सरगर्मी भने हलक्क बढेको। डाङ्ग्रेकाे अाङमा वायु चढे झैँ राजनीतिक रङ सम्पूर्ण देशवासीकाे शिरमा विराजमान भएको।यहाँ लाेग्ने स्वास्नकाे सिद्धान्त फरक, दल फरक । बाउ र छाेराकाे अादर्श अलग, दल अलग रहेको। मन्तव्य एकातिर अनि गन्तव्य अर्कोतिर रहेको विकृतिपूर्ण राजनीतिलाई ” राजनीतिकाे रन्काे ” नामक निबन्ध मार्फत र देशमा चुनावकाे माहोल छाउँदा नेताकाे अघिपछि झिँगा धपाउनेदेखि सिनाे चपाउनेसम्म, झण्डा उठाउन र नारा घन्काउन मात्र हाेइन परिआए आगाे दन्काउन पनि भुइँमान्छे नभई हुँदैन ।
तर उनीहरूलाई अप्ठ्यारो परेका दिन सधैं एक्लै हुनुपर्ने, अभावले किचेर सधैं रूनु पर्ने गरिबहरूकाे दयनीय अवस्था र नेतागणहरूकाे दैद्धचरित्रप्रति “भुइँमान्छे ” निबन्ध मार्फत ब्यङ्गयकारले दरिलो ब्यङ्गय प्रहार गर्नु भएको छ । समग्रमा ” गिलासवाद ” निबन्ध सङ्ग्रहभित्र समाबेश भएका अधिकांश निबन्धहरू भरपुर ब्यङ्गयले भरिएका, विशेषगरी राजनीतिक र सामाजिक क्षेत्रमा देखिएका विकृति र विसङ्गति माथि प्रहार गरिएका, अत्यन्त चाेटिला, पाेटिला, सग्ला, अग्ला, रसिला र कसिला हुँदा एक चाेटी पढि दिनु हुन सबैमा आग्रह समेत गर्दछु । अन्तत, असल ब्यक्तिकाे परिचय कसैको चाकरी, चाप्लुसीमा अडिनु भन्दा पनि आफूले गरेको सत्कर्मकाे आधारमा ठडिनु पर्दछ । हास्यब्यङ्गकाे फाँटमा चम्किलो रूपमा उदाउनु भएका र सबैकाे मनमा छाउनु भएका पाैडेलजीका सिर्जनाहरू संसारभर फैलिदै र उचाई अग्लिदै जाउन हार्दिक शुभकामना ।
लेखक गाविन्द पौडेलको हाँस्यव्यङ्ग्य निबन्ध सङग्रह ‘गिलासवाद’ भदाै ७ गते सोमबार गाईजात्राको अवसर पारेर विमोचन गरिएको हो । सं.
मकवानपुर । नेपाली पात्राे अनुसार १२ महिनामा १२ वटा संक्रान्ति पर्दछ हरेक महिनाकाे १ गतेलाई संक्रान्ति भनिन्छ । तर सवै संक्रान्तिहरुले महत्व राख्दैनन् । बर्षमा २ वटा संक्रान्तिले मात्र विशेष महत्व राख्ने गर्दछ नेपाली हिन्दुहरुमा । साउन महिनाकाे साउने संक्रान्ति र माघ महिनाकाे माघे संक्रान्ति । आज माघ १ गते अर्थात् माघे संक्रान्ति । मुलुकभर विभिन्न कार्यक्रम गरी माघे संक्रान्ति मनाइँदै छ ।
सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने संक्रान्ति भएकाले आजका दिनलाई मकर संक्रान्ति पनि भनिन्छ । माघ १ गतेदेखि उत्तरायण शुरु हुने भएकाले दिनभन्दा रात छोटा हुँदै जान्छन् । धार्मिक मान्यताहरुका अनुसार उत्तरायण शुरु हुने दिनको स्नान, जप, तप, ध्यान साधना, दान आदिलाई पुण्यदायक मानिन्छ । उत्तरायण भएपछि शुभकर्म गर्न उत्तम मानिन्छ । आज स्नान, दान, व्रत, ध्यान गर्ने व्यक्तिले पुण्य प्राप्त गरी मनकामना पूर्ण हुने धार्मिक विश्वास छ ।
आजको दिन पवित्र नदी एवं त्रिवेणीमा स्नान, जप, तप, ध्यान र दान गरी घ्यू, चाकु, तरुल एवं खिचडी खाने गरिन्छ । तरुललाई पुस मसान्तका दिन उसिनेर माघ १ गते खाने परम्परा छ । यी परिकारले जाडोमा न्यानो प्रदान गर्ने भएकाले चिसो समयमा पर्ने पर्वमा ताता परिकार खाने गरिएको हो । यी खानाले त्रिदोष नाश हुने धार्मिक विश्वास छ ।
आजको दिन देवघाट, त्रिशुली, कालीगण्डकी, बागमती लगायतका नदीहरुमा माघ स्नान गर्ने भक्तजनको भीड लाग्छ । यी ठाउँमा आज विशेष मेलासमेत लाग्ने गर्छ । आजका दिन भक्तपुरको तिलमाधव नारायणस्थान लगायतका तीर्थस्थलमा पनि मेला लाग्ने गर्दछ । बिहानै तीर्थस्थलमा गई स्नान गरेर तिल दान गर्नाले सुन दान गरे सरहको पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
महाभारतको युद्धमा मृत्यु श्ययामा पुगेका भीष्मले इच्छा मृत्युको वरदान पाएअनुसार सूर्य उत्तरायणपछि नै शरीर त्यागेको पौराणिक मान्यता छ । यस अवसरमा पहाडी समुदायमा मान्यजनकाे घरमा जाने टिका ग्रहण गर्ने घीउ चाकु तरुल खिद्राे (खिचडी) प्रसादकाे खाने प्रचलन रहेकाे छ ।
माघे संक्रान्ति वा मकर संक्रान्ति पर्वलाई नेपालका विभिन्न जातजातिले हर्षोल्लास पूर्वक मनाउने परम्परा रही आएको छ । थारू समुदायमा माघी पर्वलाई नयाँ वर्षका रूपमा स्नान, दान, एवं खानपिन र रमाइलो गरेर माघी पर्व मनाउँछन् । मगर समुदायमा यस दिन तीरको निशाना लगाउने खेल प्रचलनमा छ । तराई क्षेत्रमा बसाेबास गर्नेहरुले माघ १ लाई नहान अर्थात् नुहाउने पर्वका रुपमा मनाउँछन् ।
राष्ट्रपति लगायतले दिए माघे संक्रान्ति र माघीकाे शुभकामना
राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले स्वास्थ्य सुरक्षाको मापदण्ड अपनाएर चाडपर्व मनाउन आग्रह गरेकी छन्। माघी र मकर संक्रान्तीको अवसरमा शुभकामना दिँदै राष्ट्रिपति भण्डारीले आ–आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल गरी चाडपर्व मनाउन आग्रह गरेकी हुन् ।
यसैगरी प्रधानमन्त्री शेर बहादुर देउवाले माघी तथा माघे सङ्क्रान्ति पर्वको अवसरमा शुभकामना सन्देश जारी गर्दै विशिष्ट पहिचान भएको याे पर्व सामाजिक सद्भावको उदाहरण भएको बताएका हुन् । माघी पर्वले समस्त नेपालीबीच आपसी सम्बन्ध अझ प्रगाढ बनाउन मद्दत पुग्नेसमेत विश्वास व्यक्त गर्दै उनले पारस्परिक सद्भाव र सहिष्णुताको भावनालाई अझ प्रगाढ र सुदृढ बनाउन प्रेरणा प्रदान हुने बताएका छन् ।
यस्तै बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख यादवचन्द्र शर्माले आज मनाइदै गरिएको माघे संक्रान्ति पर्व अवसरमा शुभकामना व्यक्त गरेका छन् । भौगोलिक, जातीय र सांस्कृतिक विविधताले भरिपूर्ण देश नेपालमा माघे संक्रान्तिलाई उत्साहपूर्वक मनाउने समुदायका लागि प्रदेश प्रमुख शर्माले शुभकामना व्यक्त गरेका हुन् । शुभकामना सन्देश जारी गर्दै प्रदेश प्रमुख शर्माले सबै समुदायले मनाउने चाडपर्वहरु राष्ट्रिय पर्व भएको उल्लेख गरेका छन् । उनले शुभकामना सन्देशमा भनेका छन्,‘यस्ता पर्वहरुले हामी नेपालीलाई सहिष्णुतापूर्वक एउटै सुत्रमा बाँध्ने काम गरेको छ ।