मकवानपुर । ग्रामीण महिला सेवा केन्द्रले जिल्लाको विभिन्न पालिकाकाे विभिन्न वडाकाे ३९० घरपरिवारमा खाद्य सुरक्षा, लैङ्गिक हिंसा बालविवाह र व्यवहार परिवर्तन सन्चार सम्बन्धी अध्ययन तथ्य सार्वजनिक कार्यक्रममा गरेको छ ।
अध्ययनमा सहभागी मध्ये अझै पनि ३ दशमलव ६ प्रतिशतले खुला ठाउँमा दिशा गर्ने गरेको पाइएको छ । नेपाल खुला दिशा मुक्त घोषणा भैसक्दा पनि अझै सबै सर्वसाधारणहरुको शौचालय पहुँच नभएको यो अध्ययनले देखाएको छ ।
यसैगरी अध्ययनमा सहभागी मध्ये ५ दशमलव ४ खुल्ला स्थानको पानी पिउने गरेका छन् । कृषि क्षेत्रमा संलग्नहरुलाई सबैभन्दा ठूलो समस्या बीउ मलको समयमा उपलब्धता नभएको पाइएको अध्ययनकर्ता दीप न्यौपानेले बताए ।
उनीहरु मध्ये १० प्रतिशतलाई मात्रै बर्षदिनसम्म खान पुग्ने ४५ प्रतिशतलाई ३ महिना मात्रै खान पुग्ने अध्ययनको क्रममा पाइएको न्यौपानेले बताए ।
यसैगरी ४४ प्रतिशत महिलाले घरायसी निर्णय प्रकृयामा आफ्नाे आंशिक सहभागीता हुने गरेकाे र ५६ प्रतिशतले पूर्ण सहभागीता हुने गरेकाे बताए । ३५ प्रतिशत महिला अझै सहकारीको आर्थिक कारोबार गर्नबाट बन्चित देखिएको छ । “सहकारीमा महिलाको पहुँच छ तर अझै धेरै सुधार आवश्यक छ” न्यौपानेले भने ।
७१ प्रतिशत परिवारले मासिक औषत २ हजार रुपैयाँ अल्कोहलमा खर्च गर्ने गरेको अध्ययनमा पाइएको थियो । यसैगरी अध्ययनमा सहभागी मध्ये ६१ प्रतिशत पुरूष, १८ महिला र १० महिला पुरूष दुबैको जग्गा स्वामित्व रहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरिएको थियो ।
सानै समूहमा गरिएको अध्ययनले पनि एक प्रकारको प्रक्षपण पाइएको भन्दै विश्लेषक डाक्टर राजु क्षेत्रीले स्थानीय तथा प्रदेश सरकारले अभिभावकत्व गर्नु पर्ने बताए । परिवारको आर्थिक निर्णय २१ प्रतिशत महिलाको लिने गरेको अध्ययनले देखाएको क्षेत्रीले बताए । समाजमा बालबिबाहको घटना कस्तो छ भन्ने सवालमा ७८ प्रतिशतले बाल विवाह हुने गरेको जवाफ दिएका थिए ।

कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख ललित घलानले खाद्य सुरक्षा र उत्पादन बजारीकरण प्रभावकारी नहुदा समस्या भएको बताए । तालीम लिने र छोड्ने परम्परा छोडेर तालीम र सिपलाई व्यवसाय र जिविकोपार्जनमा जोड्नु पर्ने घलानाले बताए । स्थानीय तहले यस्ता सवालमा ध्यान दिनुपर्ने घलानले बताए ।
यसै गरी कार्यक्रममा मकवानपुरगढी गाउँपालिका अध्यक्ष दोर्जे लामा स्याङ्तानले जग्गा बांझो राखेको कारण खाद्य असुरक्षा बढेको बताउँदै परिवारको एक सदस्य वैदेशिक रोजगारमा गएपछि गाउँ छोड्ने गलत परिपाटीको कारण पनि समस्या भएको औल्याए ।
गैसस मकवानपुर अध्यक्ष रमिला सापकोटाले स्थानीय तहहरूले समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गर्दै हिंसा न्यूनीकरण, बालमैत्री स्थानीय शासन दीगो कार्यान्वयन गर्नु पर्ने बताइन् ।
यसैगरी मनहरी ४ का वडा अध्यक्ष प्रकाश थापा वडा अध्यक्षको नेतृत्वले स्थानीय सबैप्रकारको समस्या समाधन हुने बताए । कार्यक्रम ग्रामिण महिला सेवा केन्द्र अध्यक्ष सुलाेचना स्याङ्ताकाे अध्यक्षतामा भएकाे थियाे । खाद्य सुरक्षा बालबामैत्री स्थानीय तह र हिंसा न्यूनीकरणकाे सवालमा गैसस र सरकारी निकायबाट सहकार्य आवश्यक भएकाे सरकाेवारवालहरुले बताएका थिए ।
अध्यक्षकाे पहलमा बाल विवाह रोकेपछी पढाइलाई निरन्तरता
Tags: No Comments
मकवानपुर । रञ्जन कालाखेती आफ्नो दैनिकीको शिलशिलामा घरमै थिए । कार्यालयको समय नभएकोले उनी आफ्नो घरायसी काममा व्यस्त थिए ।
बालबालिकाकाे क्षेत्रमा क्रियाशील राजेन्द्र मोक्तान, अस्मिता कार्की र रेजिना ढकाल उनैको घरमा आइपुगे । तीनै जना हतास र आत्तिएको जस्ता देखिन्थे ।
गाउँपालिकाका अध्यक्ष कालाखेतीले कारण सोधे, उनीहरुले एकै स्वरमा भने “बाल विवाह रोक्नु पर्यो दाई, हाम्रो बुताले भ्याएन ।“ २० वर्षमुनिको विवाहलाई नेपालको कानुनले पनि गैरकानूनी भनेको छ । यहाँ विवाह हुँदै थियो १६ वर्षिया बालिका र १८ वर्षिय बालकको ।
मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाउँपालिका ९ कि बालिका र मकवानपुर जिल्लाकै राक्सिराङ गाउँपालिका सरिखेतका बालकबीच विवाह हुदै गरेको थाहा पाएपछी सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका सामाजिक परिचालनक माेक्तान मनहरी गाउँपालिका बाल अधिकार समिति सदस्य कार्की र बाल क्लबकी ढकाल गाउँपालिका अध्यक्षलाई गुहार्न घरैमा पुगेका थिए ।
विवाहको कुरा टुङ्गीएको मात्रै भए पनि केही सहज हुने थियो । तर त्यहाँ झण्डै २ सय जना जन्ती विहेको भोज खाँदै थिए । मण्डपमा बालबालिकाको विवाहको कर्म हुँदै थियो । कक्षा ८ मा पढ्ने बालिका र कक्षा १२ मा पढेका बालकबीच आपसी प्रेम सम्बन्धपछि परिवारको स्वीकृतिमा विवाह हुँदै थियो । बालबालिकाको पक्षमा दुबैतर्फको परिवार राजी भएपछि विवाहको मिति तोकियो । सरिखेतदेखि जन्ती लिएर केटा पक्ष मनहरी ९ ज्यामिरे आइपुग्यो ।
विवाहको प्रक्रिया नै सुरु भएपछि घटना सिविनका सामाजिक परिचालनकले थाहा पाए । उनीहरुले विवाह मण्डपमै पुगेर एक्सन लिन अध्यक्षको सहायता मागेका थिए । अध्यक्ष कालाखेतीलाई सम्बन्धित वडाका अध्यक्ष राजकुमार श्रेष्ठले पनि साथ दिए ।
“विवाह भाँड्न आएको भनेर आफैंमाथि जाइलाग्न सक्ने अवस्था थियो, प्रहरी लिएर जाउँ कि भन्ने सोचे, तर पहिले आफैं गएर सम्झाउने हिम्मत बोकेर प्रहरी नलिकन गएँ” अध्यक्ष कालाखेतीले भने “आफ्नो गाउँ, आफ्ना मतदाता पक्कै मलाई टेर्नुहुनेछ भन्ने लागेर गए, केटा र केटी दुबैका परिवारले मानिदिनु पनि भयो ।”
कानुनी जानकारीको अभावमा हुदै गरेको बाल विवाह रोक्न सफल भएको कालाखेतीले बताए । “कानुन अनुसार बाल विवाह गरेमा अभिभावक र विवाह गर्ने गराउने सबैलाई कारवाही हुने जानकारी गराएपछि विवाह रोकिएको उनले बताए ।
हुँदै गरेको विवाह तत्काललाई रोकिएपछि अहिले बालिकाले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिएको कालाखेतीले बताए । विवाह राेकिएकाे घटना केही महिना अघिकाे हाे । बालबालिकाकाे संवेदनशि सवाल भएकाेले घटना हतारिएर बाहिर नदिएकाे तर अध्यक्ष कालाखेतीले अहिले पनि नियमित अनुगमन र चासाे राखिरहेकाे बताए ।
“एक दिन एक्सन लिएर भएन उहाँहरुकाे समस्या छ भने याे पनि बुझ्न पराे नि” उनले भने “अहिले पनि म बेला बेलामा बालिकाको घरमा पुग्छु, उनको पढाइबारे सोध्छु ।” छोरीको विवाह रोकेर पढाइमा फर्काउन सहयोग गरेकोमा अभिभावकहरु पनि खुसी रहेकाे उनले बताए ।
नेपालको कानूनले विवाह गर्दा केटा र केटी दुबैको उमेर २० वर्ष पुरा भएको हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । त्यसैले २० वर्षभन्दा कम उमेरमै विवाह गर्नु / गराउनु अपराध हो । बाल विवाह गर्ने गराउने र सहभागी हुने सबैलाई कानूनले कारबाहीको दायरामा ल्याएको छ । मुलुकी अपराध संहिता २०७४ दर्फा १७३ अनुसार विवाह गर्ने व्यक्तिको उमेर वर्ष २० नपुगी कसैले विवाह गर्न वा गराउन हुदैन । यसो गरेमा ३ वर्षकैद र ३० हजार रुपियाँसम्म जरिवाना हुनेछ । विवाह गर्न पुरा हुनु पर्ने उमेर पुरा नभएको व्यक्तिले दिएको मञ्जुरीलाई मञ्जुरी मानिने छैन ।
मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका २०७६ पुस २८ गते बाल मैत्री स्थानीय शासन लागु भएको स्थानीय तहको रुपमा घोषणा भइसकेको छ । तर प्रयाप्त तयारी बिना नै बालमैत्री घोषणा गरिएको कारण अझै स्थानीयबासीहरुको यसबारे जानकारीको अभाव रहेको पाइएको छ । बालमैत्री स्थानीय शासनको दीगो कार्यान्वयको लागि आफूले गाउँपालिका स्तरबाट विभिन्न सचेतना कार्यक्रमहरु गरिरहेको र आगमी बर्ष पनि बालमैत्री स्थानीय शासनको दीगो कार्यान्वयको लागि बजेटको व्यवस्था गर्ने अध्यक्ष कालाखेतीले बताए ।
यहाँ बालश्रमलगायतका अन्य समस्या पनि रहेकोले स्थलगत अनुगमन तथा निरीक्षण गरेर कारवाहीको प्रक्रियामा ल्याउने गरेको उनले बताए । बालमैत्री घाेषणा भएपछी बाल विवाहकाे क्रम न्यूनिकरण भएकाे तर अझै चुनाैति धेरै रहेकाे सिविनकाे सहजकर्ता माेक्तानले बताए । केटा र केटीले भागेर विवाह गरेकाे र परम्परा अनुसार जन्ती फर्काउने क्रममा विवाह राेकिएकाे माेक्तानले बताए ।
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्ला मनहरी गाउँपालिका अध्यक्ष रञ्जन कालाखेतीले आफूले चुनावी दौडमा उठाएका एजेण्डालाई सम्बोधन गर्दै आएको दाबि गरेका छन् ।
निर्वाचित भएर पहिलो वर्ष पुरा गर्दै गर्दा उनले यस्तो प्रतिक्रिया दिएका हुन् । गाउँपालिका भित्रको शिक्षा, स्वास्थ्य, भौतिक पूर्वाधारसंगै बालमैत्री स्थानीय तहको दीगो कार्यान्वयनको लागि उत्कृष्ट काम भइरहेको उनले सहीखरसँगको अन्तर्वार्तामा बताएका हुन् । हेरौ उनीसँगको कुराकानीको सारः
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाको अग्रणी साहित्यिक संस्था साहित्य संगम मकवानपुरले एकै थलोमा विभिन्न विधाका ११ जना स्रष्टालाई सम्मान गर्ने भएको छ । संगमले आगामी बैशाख महिनामा दुई दिनसम्म साहित्य महोत्सव गर्ने र सोही महोत्सवमा ११ जना अग्रज युवा र अनुज साहित्यकारहरुलाई नगद सहिद सम्मान गर्न लागेको शनिबार पत्रकार भेटघाटमा जानकारी गराइएको हो ।
संगम अध्यक्ष अनिता न्यौपानेका अनुसार २५ हजार राशि सहितको साहित्य संगम मकवानपुर स्मृति कृति सम्मान २०७९ का लागि कथा संग्रह अपरिचित अनुहारका लागि साहित्यकार साहित्यकार महेश पौडेललाई प्रदान गरिने भएको छ । साहित्य सङ्गम मकवानपुर संस्थापक साहित्यकार केशव श्रेष्ठ ‘ज्योती’ ले संगमको नाममा पुरस्कार स्थापना गरेका थिए । २०७८ सालभित्र प्रकाशित भएका कथाका कृतिहरुमध्येबाट उनलाई पुरस्कृत गर्न लागिएको हो ।
संगमले डम्बर पूर्णमाया स्मृति कविता सम्मान २०७९ का लागि साहित्यकार मनु मञ्जिललाई प्रदान गरिने निर्णय गरेको छ । २२ हजार २ सय २२ रुपैया राशीका यो सम्मान पहिलोपटक प्रदान गर्न लागिएको हो । याे पुरस्कार साहित्यकार जेनन नेपाल र समिला दुलालले हजुरआमा हजुरबुवाको स्मृतिमा स्थापना गरेका हुन् । यस्तै भैरव अर्याल स्मृति सम्मान २०७९ मकवानपुरमा रहेर लामो समय साहित्य लेखन, पत्रकारिता, व्याङ्ग्य र बज्जिका भाषामा निरन्तर साधनारत सञ्जय शाहलाई प्रदान गरिने भएको छ । हास्यव्यगयकार भैरव अर्याल परिवारको सहयोगमा साहित्य संगम मकवानपुरले व्यङ्ग्य क्षेत्रमा प्रदान गर्दै आएको यो पुरस्कार २१ हजार १११ रुपैया राशी रहेको छ ।
यसैगरी संगमले मकवानपुरमा रही साहित्यमा निरन्तर क्रियाशील सर्जकलाई प्रदान गर्दै आइरहेको मकवानपुर साहित्य श्री सम्मान साहित्यकार गीतकार शम्भु बास्कोटालाई प्रदान गरिनेछ । भेषनाथ अधिकारी स्मृति छन्द सम्मान यस वर्ष छन्दकवि सुदेश सत्याललाई प्रदान गरिने भएको छ । यो पुरस्कार साहित्यकार विशाल अधिकारी आशुतोषले पिताको सम्झनामा स्थापना गरेका हुन् । यि दुबै पुरस्कारको राशी १५ हजार ५ सय ५५ रहेको छ ।
संगमले सुभद्रादेवी मदन मुडवरी स्मृति सम्मान २०७९ पुरस्कार साहित्यकार पूर्णकला घिमिरेलाई प्रदान गर्ने लागिएको अध्यक्ष अनिता न्यौपानेले बताइन् । यो पुरस्कार दीपक मुडभरीले मातापिताको नाममा स्थापना गरेका हुन् । यसैगरी शिक्षासेवी देवप्रसाद श्रेष्ठको आमाको स्मृतिमा स्थापना गरेको मंगलादेवी श्रेष्ठ स्मृति नारी सम्मान २०७९ बाट यो वर्ष मकवानपुरमा जन्मेर काठमाडौ रहेर साहित्यमा सक्रिय स्रष्टा बिना थिङलाई प्रदान गरिने भएको छ।
साहित्यकारद्वय ऋषि केबी र पुण्यशिला श्रेष्ठले मातापिता सासुससुराको नाममा स्थापना गरेको रामहरि देवु युवा सम्मान २०७९ बाट युवा साहित्यकार छवि अनित्यको लागि प्रदान गर्ने निर्णय भएको अध्यक्ष न्यौपानेले बताइन् । यसैगरी अग्रज साहित्यसेवी मुक्तिगाविन्द बैद्य र उनकी पत्नी तारादेवी वैद्यद्धारा स्थापित मुक्ति तारा सम्मान २०७९ बाट सुत्र कथाकार श्यामकृष्ण ज्ञवलीलाई प्रदान गरिने निर्णय भएको संगमका अध्यक्ष डीबि बर्तौलाले बताए । यि सबै पुरस्कारको राशि १० हजार रहेको छ ।
यसैगरी मकवानपुरका हास्यब्ययका आर सी रिजालले आमाको स्मृतिमा स्थापना गरेको अणकुमारी स्मृति साहित्य पुरस्कार यस वर्ष ज्ञानदीप शिक्षा निकेतनकी उपासना थापालाई प्रदान गरिने भएको हो । पुरस्कार ९ देखि १२ कक्षामा अध्यययनरत छात्राहरु बिच यसवर्ष चित्रकला प्रतियोगिता गराई छनोट गरी प्रदान गर्न लागिएको सचिव बर्तौलाले बताए ।
यस्तै शिक्षासेवी डेण्डीजंग शाहद्धारा स्थापित शेषजंग स्मृति कथा पुरस्कार यस वर्ष बाल जागृति सेकेन्डरी बोडिंग स्कुलकी छात्रा कृषाङ्गी अर्याललाई प्रदान गर्न लागिएको छ । यो पुरस्कार ९ देखि १२ कक्षामा अध्यययनरत छात्रछात्राहरु विच कथा प्रतियोगिता गराई छनोट गरी प्रदान गर्न लागिएको हो।
यसैविच साहित्य संगम मकवानपुरले हेटौडा उपमहानगरपालिका कार्यालयसँगको सहयोगमा हेटौडा साहित्य महोत्सव २०८० आयोजना गर्ने भएको छ । सोही दिनमा सम्मानहरु समर्पण गरिने बर्ताैलाले बताए । आगामी बैशाख ८ गतेबाट दुई दिन सञ्चालन हुने महोत्सवमा साहित्यका विविध विधामा साहित्यिक बहस, हेटौंडा विकासको बहस, कविता वाचन, गजल महफिल, मुक्तक वाचन, पुस्तक प्रदर्शनी, चित्रकला प्रदशनी, आदिवासी जनजातिका कथा लगायतका विषय रहने छन्।
महोत्सवमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानसंग सहकार्य तयारी भएको संगम अध्यक्ष न्यौपानेले बताइन् । २०४४ सालमा स्थापना भएको संगमले आफ्नो जग्गा, भवनमा रहेर साहित्यको विविध क्षेत्रमा कार्य गरिरहेको छ । हेटौडा उपमहानगरपालिकासंगको साझेदारीमा २०५९ सालदेखि पुष्पलाल स्मृति पुस्तकालय पनि सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ ।
मकवानपुर । केही समय अघि नेपाली सेना डोजर लगाएर आवास भत्काएपछि सुकुम्बासी बनेकाहरु माझ पुगेका छन् संघीय सांसद महेशकुमार बतौला ।
संघीय सांसदको लागि मकवानपुर निर्वाचन क्षेत्र २ बाट निर्वाचित बर्तौला मकवानपुरको लोथरमा सेनाद्वारा भत्काईएको सुकुम्बासी बस्ती अनुगमनमा पुगेका हुन् । नेकपा एमालेको संसदीय दलको सचेतक समेत रहेका बर्तौला चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज कसरामा बनेको २२ घर टहरामा नेपाली सेनाले डोजर लगाएर भत्काएपछि स्थलगत अनुगमनमा पुगेका हुन ।
घर टहरा आधा रातमा डोजरले भत्काएको प्रती स्थानीयले सांसद बर्तौलासंग दुखेको पोखेका थिए । २०४९ सालकी वडा अध्यक्ष सरिता बिकका अनुसार उक्त स्थान २०४० सालमा तत्कालीन सांसद रुपचन्द्र बिष्टको पहलमा बाढिपिडित १४ घरधुरीलाई राखिएको हो ।

हाल त्यो १४ घरधुरीका मानिसको संङ्ख्या २२ घरमा बसोबास गर्दै आएको थियो । पूर्व वडा अध्यक्ष गोपि मुक्तानका अनुसार उक्त भुमिहिन सुकुम्बासीका नाममा नापी भइ सुकुम्बासी आयोगले कित्ता काट गरिसकेर लालपुर्जा बितरणको तयारी हुँदा काम रोकिएको छ ।
जग्गा उनीहरुकै नाममा भएकोले घर टहरा बनाउन पाउनुपर्ने माग उनीहरुको छ । स्थानीय भूमिहिनहरु आफ्नो नाममा नापी नक्सा भैइसकेकोले टहरा बनाउन पाउनुपर्ने तर्क गर्छन् ।
बर्तौलाले फिल्डबाट राष्ट्रिय निकुञ्जको वार्डेन हरिभद्र आचार्यलाई फोन गरेर निकुञ्जले आधा रातमा टहरामा डोजर लगाउन पर्ने अवस्था बारे जानकारी मागेका थिए ।
वार्डेन आचार्यले आफूले नियमानुसार टहरा भत्काइ सरकारी जग्गाको संरक्षण गर्न लागिपरेको बताए । आफूले कतै नियम मिचेको भए कारवाहिको प्रक्रिया अगाडि बढाउन समेत वार्डेनले बर्तौलालाई चुनौती दिएका छन् ।
भूमिहिनसंग सांसद बर्तौलाले आफू संधै जनताको पक्षमा काम गर्ने र आफूले यो समस्यालाई सदनमा राख्ने र सदनबाटै लड्ने आश्वासन दिएको स्थानीयले बताए ।
