काठमाडाैं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाका उपाध्यक्ष वामदेव गौतम राजनीतिसँगै लेखनमा उतिकै रुचि राख्छन् । फुर्सदका समयमा राष्ट्रियभावले ओतप्रोत गीत लेख्ने गरेका उनले पछिल्लो पटक ‘यो मुक्तभूमि हो, बुद्धभूमि’ बोलको गीत रचना गरेका छन् ।
कोभिड– १९ का कारण यो ‘बुद्धभूमि’ नामक गीत आज भर्चुअलरुपमा सार्वजनिक भएको छ । गौतमको गीतमा शम्भुजीत बाँस्कोटाको सङ्गीत र रोशनराज गुरुङ, माण्डवी त्रिपाठी, अञ्जना गुरुङलगायतको स्वर छ । गीतका प्रस्तुतकर्ता हरिशदेव गौतम र छायाङ्कनकर्ता दीर्घ गुरुङ रहेका छन्। गीतमा नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता, शान्तिका दूत गौतम बुद्ध र नेपाली कलासंस्कृतिका बारेमा वर्णन गरिएको छ । नेपालीलाई गीतले एकतामा रहन र देशप्रति माया गर्न प्रेरणा मिल्ने विश्वास नेता गौतमको छ ।
उपाध्यक्ष गौतमले अहिलेसम्म ४३ गीत रचना गरिसकेका छन् । उनले आफ्ना ती गीतलाई सङ्कलन गरी गीतिसङ्ग्रह ‘मेरो गीतियात्रा’ पनि प्रकाशनमा ल्याएका छन् । उनका ती गीत राष्ट्रियभावले भरिएका छन् । त्यसलगायत कला, सांस्कृतिक, सामाजिक र आर्थिक उन्नतिका लागि पनि उनका गीतले सन्देश दिएका छन् । जनआन्दोलन २०६२/०६३ पछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै उदय भएको गणतन्त्रको शुरुआतमा पुरानो राष्ट्रिय गीतलाई फालेर नयाँ राष्ट्रिय गीतको विकल्प खोज्ने क्रममा गीतको छनोट गर्ने जिम्मा लिएको समितिलाई गौतमद्वारा रचित ‘प्राण प्यारो देश नेपाल’ पठाइएको थियो ।
“जनआन्दोलनपछि परिवर्तित सन्दर्भमा उक्त राष्ट्रिय गीतको विकल्प खोजियो । नयाँ राष्ट्रिय गान चयनका निम्ति खुला प्रतिष्पर्धाका लागि आह्वान भयो”, उनले भने, “मैले पनि आफूले रचना गरेको गीत पठाएँ तर उक्त गीत उत्कृष्ट सातभित्र पनि परेन । त्यही गीत मेरो गीतियात्राको प्रारम्भ बन्न पुग्यो ।” त्यसो त उनीआफूमा जीवनको प्रारम्भकालदेखि नै छन्द कविता र गीति लेखनमा रुचि रहेको बताउछन् । विद्यालयस्तरदेखि नै गीतसङ्गीत र कवितामा रुचि राखेको बताउने गौतमले जीवनको उत्तरार्धमा आफ्नो चाहना पूरा भएको बताए ।
राजधानी डेली डट कमबाट
चितवन । चितवनका अस्पातलमा उपचाररत दुइ जनाकाे शुक्रबार मृत्यु भएकाे छ । चितवन मेडिकल कलेजमा उपचाररत एक जना महिला कोरोना संक्रमितको शुक्रबार विहान मृत्यु भएको हाे । त्यसै गरी पुष्पाञ्जली अस्पतालमा उपचाररत एक जना पुरूषकाे समेत अाजै विहान मृत्यु भएकाे छ ।
चितवन मेडिकल कलेजमा उपचाररत हेटौंडा उपमहानगरपालिका १९ कि ७१ वर्षीया महिलाको विहान ६ः ५० बजे मृत्यु भएको कलेजका निर्देशक डा. दयाराम लम्सालले जानकारी दिए । उनलाई ७ गते चितवन मेडिकल कलेजमा उपचारका लागि ल्याइएको र परीक्षण गराउँदा कोरोना पोजेटिभ देखिएको थियो । उनी दम र निमोनियाको समेत बिरामी थिइन् ।
यसै गरी चितवनको पुष्पाञ्जली अस्पतालमा उपचाररच एकजना पुरूषकाे मृत्यु भएको छ । भरतपुर महानगरपालिका–२ का ५१ वर्षीय पुरुषको शुक्रबार विहान १० बजे मृत्यु भएको अस्पतालले जनाएको छ ।
पुष्पाञ्जली अस्पतालका कोभिड–१९ फोकल पर्सन डा. सन्दिप पाण्डेले भेन्टिलेटरमा उपचार गर्दागर्दै बिरामीको मृत्यु भएको बताए । ती पुरुष लामो समयदेखि दमका बिरामी रहेको अस्पतालले जनाएको छ । भदौ ८ गते राति भरतपुर अस्पताल कोभिड–१९ परीक्षण प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणमा ती पुरुषमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको थियो ।
चितवनमा अहिलेसम्म ८ जना कोरोना संक्रमितको मृत्यु भएको छ । संक्रमित भएर मृत्यु हुनेमा चितवन जिल्लाका चारजना, मकवानपुरका तीनजना र कैलालीका एकजना छन् ।


मकवानपुरमा भदौ १६ पछि निषेधाज्ञाको स्वरुप परिर्वतन हुने
Tags: No Comments
मकवानपुर । हेटाैडा उपमहानगरमा सहित मकवानपुरका विभिन्न स्थानीय तहमा लागु भएकाे निषेधाज्ञा आगामी भदौ १६ गते पछि आवश्यक व्यवस्थापनका साथ स्वरुप परिर्वतन गर्नु पर्ने सराेकारवालाहरूले माग गरेका छन् । जिल्लाको हेटौंडा उपमहानगरपालिका र मनहरी गाँउपालिकाकाे राजमार्ग क्षाेत्रमा साउन २६ गते राती बाट लागू भएकाे सहित विभिन्न स्थानीय तहहरुमा भदौ १५ गतेसम्म जारी निषेधाज्ञाको आवश्यक व्यवस्थापन गरेर खुकुलो पार्दै स्वरुप परिर्वतन गर्न जिल्लाकाे सर्वपक्षिय बैठकमा सुझाव दिइएकाे हो ।
बिहीबार जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरको आयोजनामा बसेको सर्वपक्षिय/सर्वदलिय बैठकले आवश्यक तयारी गरेर निषेधाज्ञाको स्वरुप परिर्वतन गर्न सुझाव दिएको हाे । जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरका प्रमुख रघुनाथ खुलालको अध्यक्षतामा कोरोना रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि आगामी कार्यदिशा तय गर्न बसेको बैठकले स्वास्थ्य सम्बन्धी मापदण्डको कार्यान्वयन व्यवस्थित गर्दै निषेधाज्ञाको स्वरुपमा परिर्वतन गर्नुपर्ने साथै निषेधाज्ञा खुकुलो पार्दै परिस्थितीलाई क्रमश सहज बनाउदै लानुपर्ने सुझाव दिएको छ ।
प्रमुख खुलालले निषेधाज्ञाको स्वरुप परिर्वतन गर्दै लानु पर्ने सबैको सुझाव आएको बताए । बैठकमा प्रमुख खुलालले सुरक्षा निकाय र स्वास्थ्यकर्मीको मनोबल उच्च बनाउने कुरामा सबैले ध्यान दिनुपर्ने बताए । कोरोना संक्रमितलाई अपमान गर्ने काम नगर्न, स्वास्थ्यकर्मी तथा सुरक्षाकर्मीलाई दुर्वव्यहार नगर्न, होम आइसोलेसनमा बस्नेहरुलाई नियमको पालना गर्न, राजनैतिक दलहरुलाई सकारात्मक समाज निर्माण योगदान गर्न खुलालले आग्रह गरे । ‘सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट सहयोग गर्नु अहिलेकाे आवश्यकता हाे’ उनले भने । साथै जिल्लाभरिको कोरोनाको अवस्था निर्क्याैल गर्न स्थानीय तह समन्वय बैठक तुरुन्त बस्ने समेत उनले जानकारी दिए ।

बैठकमा नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सभापति ईन्द्र बहादुर बाँनियाले समुदायमा कोरोना संक्रमण बढ्दो रहेकाले सचेत बन्नु पर्ने तर, सधैंभरी निषेधाज्ञा राख्न नहुने बताए। उनले हेटौंडाका होटलहरुलाई क्वारेन्टाई र आइसोलेसनका रुपमा प्रयोग गर्नुपर्ने, परीक्षणको दायरा फराकिलो बनाउनुपर्ने, तुरुन्त रिपोर्ट आउने वातावरण बनाउनु पर्ने, जसका लागि मेसिन खरिद गर्नुपर्ने, दक्ष र भरपर्दो चिकित्सक प्राविधिकको व्यवस्था गर्नुपर्नेलगायतका सुझाव दिए । यस्तै राप्रपाका जिल्ला अध्यक्ष मधु अधिकारीले निषेधाज्ञालाई तयारी गर्ने समयका रुपमा प्रयोग गर्नु पर्ने धारणा राख्नुभयो । उहाँले स्वाब दिएकालाई बाहिर निस्कन नदिने साथै कन्ट्रयाक ट्रेसिङ प्रभावकारी बनाउनु पर्ने र कोरोना नियन्त्रणमा सबै जुट्नु पर्ने धारणा राखेका छन् । बैठकमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाकी उपमेयर मिना कुमारी लामाले स्थानीय तहले थुप्रै कामहरु गरेको भएपनि जस भने पाउन नसकेको बताइन ।
त्यस्तै बैठकमा नेकपा मकवानपुरका नेता एकालाल श्रेष्ठले संक्रमितको नाम सार्वजनीक नगर्दा उनिहरु बहिर हिडडुल गर्ने गरेकाले नाम सार्वजनकि गर्नुपर्ने जसले अरु व्यक्ति सचेत भएर संक्रमण हुने सम्भावना कम हुने धारणा राखेका थिए । उनले संकलन गरिएको स्वाबको तत्काल रिपोर्ट आउने वातावरण मिलाउनु पर्ने, बैंकिङ क्षेत्र सुचारु गर्नुपर्ने, बजार खुलाउने समय थप गर्नुपर्ने, बिस्तारै बजार खुकुलो पार्दै लानु पर्ने, चेतना अभिबृद्धि तर्फ लाग्नु पर्ने र मास्क प्रयोग नगर्ने तथा स्वास्थ्य सम्बन्धि अन्य मापदण्ड पालना नगर्नेलाई कारकाही गर्नुपर्ने धारणा राखेका थिए ।
पत्रकार महासंघ बागमती प्रदेशका अध्यक्ष प्रताप बिष्टले सधैंभरी निषेधाज्ञाले मात्र नहुने भन्दै निषेधाज्ञा खोल्दा बिहान ६ बजे देखि साँझ ६ बजे सम्मको सिफ्टमा उद्योगहरु संचालन गर्नुपर्ने, सार्वजनीक यातायात पुर्ण रुपमा रोक लगाउनु पर्ने, सिमा नाकामा कडाई गर्नुपर्ने, स्वास्थ्य सम्बन्धी मापदण्डको कडा रुपमा प्रयोग गर्न लगाउने साथै स्थानीय तहहरु अहिले भन्दा बढी सक्रिय रहनु पर्ने धारणा राखेका थिए । बैठकमा हेटौंडा अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेलले सबै कुरामा अस्पतालको मात्र भर पर्दा समस्या आएकाले सबैले मिलेर काम गर्नुपर्ने बताए ।
त्यस्तै जिल्ला सहकारी संघका अध्यक्ष नारायण प्रसाद देवकोटाले थोरै कर्मचारी राखेर सहकारीहरु सञ्चालन गर्नुपर्ने धारणा राखे । सहकारीबाटै संक्रमित फैलिने संभावना भएकाले त्यसलाई ध्यानमा राखेर थोरै कर्मचारीको उपस्थितिमा स्वास्थ्य मापदण्डको पुर्ण पालना गरेर सहकारी संस्थाहरु संचालन गर्नुपर्ने उनकाे भनाइ थियो । उद्योग वाणिज्य संघका उपाध्यक्ष माधव न्यौपानेले बजारका अन्य पसलहरुलाई पनि सहज बनाउँदै लानु पर्ने सुझाव दिएका छन् । न्याैपानेले मापदण्डको परिपालना नगर्नेलाई तुरुन्त बन्द गर्नुपर्ने र बजार बिस्तारै खुलाउनु पर्ने बताए। यस्तै उद्योगसंघ मकवानपुरका अध्यक्ष लेखराज पोखरेलले मापदण्ड बनाएर उद्योग स१चालन गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन् । मापदण्ड नियमानुसार कायान्वयन हुनु पर्ने तर उद्योग संचालन गर्नुपर्ने उनकाे भनाई थियो ।
बैठकमा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख प्रणय उपाध्यायले कोरोना संक्रमण समुदायमै गइसकेकाले थप सजगता अपनाउनु पर्ने धारणा राखेका थिए । उपाध्यायले सधैं निषेधाज्ञा मात्र गरेर नहुने भन्दै देखिएका समस्याको समाधान गर्न तर्फ सचेत हुनु पर्ने बताए। पिसीआर गर्न स्वाब दिन भिड गर्ने तर स्वाब दिएर बजार डुल्ने प्रबृतिका कारण समस्या थपिदै गएको उनले बताए । यस्तै कन्ट्रयाक ट्रेसिङका क्रममा भेटिएको भोलिपल्टै पिसिआएका लागि जाने गरेको समेत जानकारी गराए । उनले होम आइसोलेसनमा बसेको कम्तीमा १४ देखि २१ दिनमा मात्र पिसिआरका लागि जानु पर्ने बताए । शंका लाग्ने वित्तिकै क्वारेन्टाईनमा बस्न समेत उनले सुझाव दिए । ‘लक्षण देखिएकालाई मात्र आइसोलेसनमा राख्नुपर्छ’ उनले भने ‘अनुशासन आइसोेलेसन र क्वारेन्टाई नै कोरोनाबाट बच्ने उपाए हाे ।’
प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिपक राज नेपालले आएका सुझावका आधारमा आगामी कार्य तय गरिने बताए । प्राप्त सुझावहरुका आधारमा कमाण्ड पोष्टको बैठकले थप निर्णय गर्ने समेत प्रजिअ नेपालले जानकारी दिए ।
युवा आकर्षण : मेवाकाे व्यवसायीक खेतीतर्फ (फाेटाे फिचर सहित)
Tags: No Comments
मकवानपुर / लकडाउनको कारण व्यापार व्यवसाय बन्द भएको छ । नोकरीको भरमा जीविकोपार्जन गर्दै आएकाहरुलाई नोकरी गुम्ने चिन्ताले पिरोलिरहेको छ । तर मकवानपुर जिल्लाको हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१८ हर्नामाडी ठुलोदमारका एक समुह युवालाई भने कोरोना संक्रमणपछिको लकडाउन तथा निषेधाज्ञाले काममा कुनै असर पु-याएको छैन ।
युवा रविन श्रेष्ठ एक उदाहरण हुन् । बजारको भीडभाडभन्दा केही पर व्यवसायीक मेवा खेतीमा तल्लिन छन् उनी । उनीसँगै हर्नामाडी ठुलोदमारका युवा कुमार महत,रोज बहादुर अधिकारी (जीवन), अनिल गोपाली, गणेश महत, दावा लामा, बिरेन्द्र पाण्डेको समूह जग्गा भाडामा मेवा खेतिमा जुटेका छ्न । उनिहरु अहिले मेवा खेतीको गोडमेल तथा सिँचाईमा व्यस्त देखिन्छन् । निर्वाहमुखि खेतीबाट माथि उठेर व्यवसायिक बन्ने यि युवाहरुले आफ्नो वरपरका युवाहरुलाई समेत प्रेरीत गरेको स्थानीय तथा हेटौंडा–१८ का वडा अध्यक्ष अनिला बानियाँले बताए ।
“महामारीको कारण निषेधाज्ञा छ, हामीले आपसी भौतिक दुरी कामय गर्दै मेवा खेतीको रेखदेख गर्ने काम गरिरहेका छौं” समूहका सदस्य रविन श्रेष्ठले भने । उनका अनुसार चैतको पहिलो सातामा कालिका उद्यमी मेवा पकेट समुहले पहिलो चरणको बिरुवा रोपेको थियो । १२ हजार बिरुवा रोपेको मध्ये झण्डै २५ प्रतिशत बिरुवा मरेको र दक्ष प्राविधिकाको अभावले आफूहरुलाई बिरुवा बचाउन कृषि ज्ञानको कमि भएको सदस्य श्रेष्ठले बताए । कृषि प्राविधिक नभएकाेले बिरूवाकाे सुरक्षा गर्नमा केही समस्या भएकाे श्रष्ठले बताए ।

समूहका सदस्य गणेश महतका अनुसार अहिले मल हाल्ने, गोडमेल गर्ने र हाते ट्रायक्टर लगाउने काम भईरहेको छ । समुहले ७ विगाह जमिनमा सुरु गरेको मेवा खेती अहिले लोभ लाग्दो हुँदै आएको छ । समूहका मध्य ६ जना सदस्यहरुले छुट्टै साँढे २ विगाह जमिन भाडामा लिएर पनि मेवाकै खेती गरेका छन् । अघिल्लो लटमा लगाइएका बिरुवा फल थालेका छन् भने पछिल्लो लटमा लगाइएका बिरुवामा फूल फुल्न थालेका छन् ।
१७ लाख ९१ हजार ४ सय लगानीमा मेवा खेती सुरु गरिएको हो । व्यवसायिक मेवा खेतीको लागि कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनले ५० प्रतिशत अनुदान दिएको थियो । एक पटक लगाएको बिरुवाले तीन वर्षसम्म फल दिने र पहिलो वर्ष नै १५ देखि २० लाख आम्दानी हुने समूहका सचिव कुमार महतले बताए । तर कोरोना संक्रमणपछि लगातार जारी निषेधाज्ञाको कारण विक्री प्रभावित हुनसक्नेमा चिन्ता रहेको उनले बताए ।
मेवा विक्रीको लागि हेटौंडा, चितवन, वीरगंज, काठमाडौं लगायतको बजारमा माग बढी रहेको महतले बताए । बजारमा बढ्दो माग र उत्पादन कम भएको अवस्थामा र भारतीय मेवाले नेपाली बजारमा कब्जा जमाएका कारण पूँजी पलायन रोक्ने प्रयास स्वरुप आफूहरुले मेवा खेती सुरु गरेको कालिका उद्यमी मेवा पकेट समूहका सदस्य समेत रहेका रविन श्रेष्ठले भने । आगामी वर्षदेखि मेवा खेती विस्तार हुने किसान समुहले बताएका छन् ।
खेतीको लागि नियमित रेखदेख गर्न २ जना जनशक्ति जिल्ला बाहिरबाट ल्याइएको छ भने समूहका सबै सदस्यहरुले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् । ‘लगन भए स्वदेशमै सुन फलाउन सकिन्छ’ भन्ने लागेर यतातिर लागियो” ६ वर्षभन्दा बढी वैदेशिक रोजगारीमा संलग्न भएर फर्केका हाल समूहमै आबद्ध भएरव्यवसायीक मेला खेतीमा लागेका गणेश महतले बताए ।
नेपाली बजारमा ९५ प्रतिशत ओगटेको भारतीय मेवाका कारण नेपाली पूँजी पलायन हुन थालेकाले हामी नेपालीले नै केहि गर्नुपर्छ भन्नेका साथ यस व्यवसायको सुरुवात गरेको सचिव महतले भने ।एउटा मेवाको बोटबाट एक सिजनमा ४० र ५०केजी फल लिन सकिने र एउटै बोटबाट २ वर्षसम्म आम्दानी लिन सकिने भएकाले यो व्यवसाय फाइदाजनक छ । समुहका सचिव महतका अनुसार मेवामा प्राङ्गारिक मलको मात्रै प्रयोग गरिएको छ ।
मेवा खेतीमा कम लगानीमै धेरै उत्पादन गर्न सकिने हुँदा समूहले सोचविचार गरेरै मेवाको व्यावसायिक खेती सुरु गरेको महतले बताए । यस क्षेत्रको माटो मेवा खेतीका लागि उर्वर रहेको बताँउदै उनले दोमट र चिम्ट्याइलो कालो माटोमा फस्टाउने भएकाले मेवाखेती हुने बताए ।
गुलियो र पोषिलो यो फललाई फलफूलको ‘राजा’ मानिन्छ । तर मकवानपुरमा मेवाको व्यवसायीक खेती गर्नमा भने धेरैले चासो देखाएको पाइदैन । जिल्लाको पदमपोखरी र हर्नामाडीका केही युवाले मेवाको व्यवसायिक खेतीमा चासो देखाएका छन् ।
हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१३ पदमपोखरीमा पनि केही युवाहरुले व्यवसायीक मेवा खेती गरेका छन् । मकै र कोदोमात्र फल्ने खेतवारीमा मेवा, खर्वुजा जस्ता खेती गरेर आम्दानी गर्न थालेको पदमपोखरीका युवा सुरज थिङले बताए । उनले भारतबाट आउने रेडलेडि जातको मेवा लगाएका हुन् । “३० हजार लगानीबाट सुरु गरेको मेवा खेतीबाट चार लाख आम्दानी गर्न सफल भएँ” उनले भने । आम्दानी राम्रो नहोला भनेर सुरुमा २ कठ्ठा जमिनमा मात्रै लगाएको र व्यवसाय राम्र भएपछि हाल ५ विगाहा मेवा खेती गरिरहेको उनले बताए । मेवाबाट कमाई राम्रै भएकाले अरु जग्गामा पनि लगाएको थिङले बताए । यो प्रजातिको मेवा एक पटक लगाएपछि २ वर्षसम्म फल दिने उनले बताए ।

“बारिमा मकै लाउन एक वर्ष कुर्न पर्ने र आम्दानी पनि नहुने हुँदा मकै, कोदोभन्दा धेरै राम्रो मेवा हो” उनले भने । एउटा बोटमा ३० देखि ५० केजी सम्म फल्ने गरेको छ । उनले फलाएको मेवा किलोको सय रुपियामा बेच्ने गरेको उनले बताए । सिजनमा दैनिक १० देखि १२ टन सम्म विक्री हुने गरेको उनले बताए । लकडाउनको सुरु भएको समयमा मेवा विक्री वितरण गर्न धेरै समस्या भएको र अहिले सामाजिक संजालबाट होम डेलिभरीको लागि माग हुने हुँदा विक्री गर्न सजिलो भएको थिङले बताए ।
बागमती प्रदेश सरकारले चक्लाबन्दी व्यवसायिक खेतीको लागि युवाजनशक्तिलाई प्रोत्साहन गर्दै आएको छ । ग्रामिण तथा शहरी क्षेत्रका यस्ता ऊर्जाशिल जनशक्तिमा प्रदेश सरकारले लगानी बढाएर प्रेरित गर्ने हो भने युवा शक्ति पलायन हुनबाट बचाउन सकिने हेटौंडा उपमहानगरपालिका उपप्रमुख मिना कुमारी लामाले बताइन् । युवालाई प्रेरित गर्नको लागि स्थानीय सरकारले पनि पहल गर्ने उनले बताइन् ।
यस कारण मेवा गुणकारी
मेवाको केवल फल मात्र होइन पूरै रुख नै औषधिय गुणले युक्त छ । उच्च रक्तचापका रोगीले दैनिक एउटा काँचो मेवा खानु लाभदायक मानिन्छ । मेवामा भिटामिन ए अन्य फलमा भन्दा उच्च पाइन्छ । मेवामा क्याल्सियम, म्याग्नेसियम, पोटासियम, भिटामिन ए, कार्बोहाइड्रेट तथा फाइबर पर्याप्त मात्रामा पाइन्छ । मेवामा थोरै क्यालोरी, धेरै पौष्टिक तत्व हुन्छ । त्यसैले मेवालाई मोटोपन घटाउन मेवाको सेवन पनि गरेको पाइन्छ ।
कब्जियत र अपच भएको बेला मेवाको सेवन गर्नाले राहत मिल्छ । टुक्रा पारिएको मेवाले छालाको घाउ र चोटपटक लागेको ठाउँमा लगाएमा निको पार्छ । यदि मेवा सहि मात्रामा खाने गरेमा यसले मानिस शरिरको रोगहरुबाट छुटकारा दिन्छ । यसको नियमित प्रयोगले क्यानसर हुनबाट समेत जोगाउँछ । मेवाले कपाल बढाउनमा समेत मद्दत गर्छ । आयुर्वेदमा मेवालाई विभिन्न रोग भगाउने उच्चतम फलको रुपमा लिइएको छ । मेवाको सेवनले पाचन सम्बन्धि जटिलता अन्त्य गर्ने, कमलपित्त, हर्निया जस्ता रोगको जोखिम घटाउनुका साथै प्रजनन क्षमतामा वृद्धि गर्ने बताइन्छ । साथै मेवा मुटुरोगीका लागि समेत उपयोगी हुनुका साथै कोलेस्ट्रोलका विरामीका लागि समेत लाभकारी हुन्छ ।
मेवाले छालाको रंगमा निखार आउनुका साथै चमक पनि बढाउँछ । पाकेको मेवा अनुहारमा लगाउँदा समेत यसले छालालाई चम्किलो बनाउनुका साथै दाग धब्बा हटाउन सहयोग गर्छ । मेवामा पाइने लवण, भिटामिन तथा इन्जाइमका कारण यो फलको नियमित सेवनले कपाल पनि स्वस्थ बन्दछ । मेवाको बिउमा समेत कलेजोलाई स्वस्थ राख्ने गुण हुन्छ । मेयाको फलभित्रको गेडालाई पिँधेर महमा मिलाएर खानाले कलेजो स्वस्थ राख्न मद्दत पुग्ने बताइन्छ । मेवामा प्रसस्त पोटासियम पाइन्छ । त्यसकारण यसको सेवनले रक्तचाप सन्तुलित पार्नुका साथै हाइपरटेन्सनको समस्या भएका बिरामीका लागि फाइदा गर्छ । मेवामा कार्पेन वा कार्पेइन्ज नामक क्षारीय तत्व पाइन्छ, जसले रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्छ ।






तस्वीरहरू साैजन्य : रविन श्रेष्ठ / मकवानपुर हर्नामाडी ।
- एलिजा पुडासैनी
कुरा भदौ ८ गतेको हो । सायद दिउँसोको पौने २ भएको थियो । मेरो कार्यकक्षमा ४/५ जना महिलाको टिम आयो । कोहीले मास्क लगाएका कोही नलगाएका । कोहीको काखमा बच्चा बोकेका थिए । आ–आफ्नो समस्या लिएर सेवाका लागि आएका उनीहरुलाई अहिलेको विषम परिस्थितीमा अनिवार्य लगाउनु पर्ने मास्कको महत्व र अपनाउनु पर्ने सावधानी बारे मैले जानकारी गराउँदै थिए ।
म बोल्दा बोल्दै बिच्चैमा अलि रुखो रुखो स्वर सुने । त्यो स्वरले मलाई पनि आकर्षण ग-यो । त्यो समूहमा मलाई नै लक्षित गर्दै समस्या भन्दै थिइन् एक महिला । मैले आफ्नो कुरा सिध्याउन्को लागि उहाँलाई आग्रह गर्दै भने : “तपाईको पनि पालो आउँछ, त्यहिबेलै आफ्नो समस्या सुनाउनु होला, अहिले मेरो कुरा सुन्नु न है ।”
एकछिन माहोल शान्त भयो । हालको कारोनाको विषम अवस्था र स्वास्थ्य सावधानि मैले आफ्नो कुरा सकेर उहाँलाई कुरा राख्न आग्रह गरे ।
नाम : …….(गोप्य ।)
उमेरः १७ वर्ष ।
घरको ठेगानाः …………(बताउन अनुपयुक्त ।)
समस्याः “मलाई बच्चा नहुने औषधि चाहियो ।”
उनले साथमा बोकेको बच्चा देखाउँदै मैले सोधे ।
“कति महिनाको भयो बच्चा ? ”
“१० महिना”
“खोप पुरा गर्नुभयो ?”
“छैन यही समस्या त लिएर आएको, यसको खोप पुरा भएको छैन कार्ड च्यात्तिएको छ के गर्ने होला ? ”
मैले भनेः “आफ्नो नागरिकता जस्तै सोची जतन गर्नु पर्दैन च्यात्नु हुन्छ त ?”
उनी चुपचाप लागिन, अरुले हो नि भने र म तिर समर्थन जनाए । अनि उनको जवाफ आयो ।
“कार्ड भए पो जोगाउनु”
त्यो सुन्नासाथ मैले उनको अनुहार हेरेर सोधे “बनाउनु भएको छैन ?”
“छैन ”
“अनि किन नबनाको त ?”
उनको अनुहारको भाव एक्कासि बदलियो ।
“माइती कता हो त ?”
“दाङ ।”
“विवाह कहिले भएको ?”
“१५/२० दिन भयो ।”
उनको काखको बच्चा र विवाहको तालमेल मिलेन, मैले सोधे ।
“दोस्रो विहे ?”
“हो ”
“पहिलो श्रीमान ……? किन छाडेको ?”
उनले अलि रिसाउदै भनिन् मैले छाडेको हो र उस्ले पो मलाई बच्चा पाउने बनायो अनि छाड्यो ।”
मैले उनको अनुहार हेरिरहे उनि बोल्दै गइन् ।
“मन पराउछु भन्यो, मलाई पनि हो झै लाग्यो, मन पर्यो विवाह गरे, गर्भवती बनाएर छाड्यो, अनि मन्दिरमा बस्दै थे । सुत्केरी बेथा लागेपछि बेहोस भएछु कस्ले अस्पताल लगे थाहा पाइन् । थाहा पाउँदा २ छोरी साथमा रहेछन् । दुई महिनासम्म अरुले दिएको खानाले दुई छोरीलाई पालेपछि सकिन १ छोरीलाई माइतीघर नेपालमा जिम्बा लगाए यस्तै राम्री, गोथी थिइ नि अर्की पनि । दिदी हेर्नु त ।”
म अवाक भए । उनी सुनाउदै गइन् “अनि यो कोरोना आयो कसरी बाँच्नु मर्न नि सकिदो रहेनछ ।”
मैले सोधे “माइत जानू भएन ?”
“मेरो आमा बा कोहि छैनन् ।
“अनि यता ? आफन्तकोमा ?”
उनीसँगै आएकाहरुले भनेः ठुलो पानी परिरहेको बेलामा एक्लै यो सानो नानी च्यापेर रोडमा हिडिरहेका देखेर मायाले एकछिन बस्न भन्यौ । अनि उसको कुरा सुनेपछि साह्रै माया लाग्यो के नानी ।”
“अनि कहाँ जान हिड्नु भाथ्यो ?”
“म पालुङमा साथी थिइ त्यस्कोमा जान्छु भनेर हिडेको बाटोमा उहाँहरुलाई भेटे अनि त्यहीँ बसे ।”
उनीसँगै आएकाहरुले भनेः “नानी एउटा महिला त्यत्रो दर्के पानी यस्तो लकडाउनमा हिडेर एक्लै हामीले त सोच्नै सकेनौ, हाम्रै छिमेकमा एउटालाई उसकी श्रीमतिले छाडेकी,यिनीलाई राख्न भनेर भन्यौ दुबैको घर होस् भनेर ।”
म सुनिरहे । मनमा एक्कसि धेरै कुरा खेले । “यो घर चै पक्का हुन्छ त ?” मैले त्यो बच्चालाई र उसलाई नियाले उनीहरुको मातृवात्सल्य उसको आँखाको भाव । मनमनै कामना गरे अब चाँही यि दुईको बेमेल नहोस् ।
“अब चाँही तपाईहरुको बेमेल नहोस्, यि सानीलाई तपाईंलाई जस्तो आमा र बा को अभाव नहोस,आफू जस्तो नबनाउनु ल तपाईलाई हर दुःख थाहा भयो नि ।”
नजिकै बाट मेरो सहकर्मी साथीको आवाज सुने । बरु त्यहीँ छाडेको भए सुख पाउथी त्यो नानीले अब के होला ?
तर मलाई त्यो भाव पटक्कै उठेन । मैले उसको आँखामा छचालीकएको त्यो मातृत्व यसरी देखेँ कि मलाई दोहो-याएर उनीतर्फ हेर्न कठिन भयो । मैले दिने सेवा दिएर पठाए । उनीहरु आफ्नो बाटो लागे । आफ्नो कार्यालयको जिम्मेवारी सकेर घर फर्किए । खाजा खादा र अफिस सकेर फर्कदा बाटो भरी त्यही १७ वर्षको किशोरी आमाको झझल्को आइरह्यो । यो उमेरमा, कठिन यात्रा, असल आमा बन्ने कत्रो रहर । मथिङ्गल घुमिरह्यो : सानी छोरीलाई अधिकार दिलाउनु पर्छ भन्ने किशोरी आमाको आशा कहिल्यै नमरोस् । साथै यो मेल गराउनु हुने स्थानीय समुदाय जो कोहि भएनी सबै प्रती मेरो नमन । यो मेलले ति किशोरी आमा र १० महिने बच्चाले नयाँ जीवन पाउन् ……..।
यि आमा छोरी त समाजका प्रतिनिधि पात्र हुन् यि भन्दा धेरै दर्दनाक अवस्था भोगेका मानिसहरु नदेखेको पनि हैन, तर यो घटना आफैं सामु ठोकिन आउँदा फरक अनुभुति भएको हो मलाई । ति किशोरी आमाले अर्को छोरी सम्झेर “यस्तै गोथी थि नि अर्की पनि” भनेपछि मैले मेरो नानी सम्झे, अनि उ सानी हुँदाको उस्को दिनचर्या सम्झे, खै के सम्झे के अनि छोराछोरीलाई यस्तो भयो आज भन्दै सुनाए दुबै दङ्ग पर्दै सुनीरहे ।
हुन त अहिलेको मुलुकी संहिताले दोस्रो विवाहलाई मान्यता दिदैन । तर उनीहरुको यो अवस्थामा भएको दोस्रो विवाह र उनको अधिकारको कुरा के होला ?
ती सानीले पाउने अधिकार शिक्षाको सुनौलो अवसर आदि हर कुराबाट बन्चित हुन नपरोस् भनि उनलाई मनले आशिर्वाद बाहेक केही दिन सकिन मैले ।
ती महिलाको अवस्था यस्तो हुन के उनको मात्र दोष हो त रु आफुलाई चाहिएको बेला मजा लिने, आफ्नो कर्तव्य, भूमिका निभाउनु परे भाग्ने यस्ता पुरुष अनि महिलाको केही खाँचो छैन हाम्रो समाजमा । कतिपयले त मारेकै घटना पनि धेरै छन्, यस्तो विषम परिस्थितिमा पनि सन्तानको मायाले भौतारिरहेकी ति किशोरी आमाको जीवनमा नयाँ मोड लिएको छ । उनको बाटोमा अब तगारो नलागोस, उनले र उनको सन्तानले पाउनु पर्ने हर अधिकारमा तुषारापात नहोस् ! यी दुई बेसाहारालाई साहारा दिने र दिलाउने सबैलाइ सलाम ।
दोस्रो विवाह भन्ने बित्तिकै नकारात्मक सोच्ने मेरो साँघुरो मानसिकतालाई घच्घच्याउने ती आमा छोरीलाई पनि सलाम छ । हुन त अहिलेको मुलुकी संहिताले दोस्रो विवाहलाई मान्यता दिदैन । तर उनीहरुको यो अवस्थामा भएको दोस्रो विवाह र उनको अधिकारको कुरा के होला ? यो घटनापछि सबैको सवालमा दोश्रो विवाह गैरकानूनी नहोला भन्ने लाग्यो । सबै दोस्रो विवाहलाई नकारात्मक दृष्टिले नजरअन्दाज गर्ने मेरो सोचमा प्रश्न उठाउने यो घटना अनि ती छिमेकी र ती आटिलीको जीवन सफल होस् सानीले उनी जस्तै सडक बालक र बालआमा हुन नपरोस, कलिलैमा यौन पिपासुहरुले उनको ज्यान नलिउन । ती सानीको अनुहार आँखामा नाचिरह्यो। के समानता के समता यहाँ मानव भएर पाउनुपर्ने हक अधिकार सुनिश्चित होस अन्तमा केही गर्न नसकेनी तिमी दुईको उज्ज्वल भविष्यको कामना ।
महिलालाई मनोरञ्जनाका साधन ठान्ने केही पुरुषहरुले सिङ्गो पुरुष समाजमा कलंकल हुन् । महिलकै कारण पुरषको घरजम सजिएको हुन्छ, हराभरा भएको हुन्छ, हर पुरुषलाई लक्ष्यमा
पु-याउन महिला कै योगदान हुन्छ, तर पनि किन महिलाको योगदान, महिलाको त्याग तपस्यालाई नजरअन्दाज गरिन्छ ? महिला मुक्तिको लागि जति आवाजहरु उठाइएपनि ति किशोरी आमा जस्ता सयौं चेलीहरुले किन सडकमा भौतारिँदै आफ्नो जिम्मेवारी पुरा गर्न कठिन यात्रा जारी राख्नु पर्छ ?
मैले ति किशोरी आमाको विगत सम्झदा एउटै कारण देखेः उनको पारिवारीक अवस्था । आमा बुबा नहुनु, उनले समयमा जीवनपयोगि शिक्षा नपाउनु, परिवारिक माया तथा संरक्षणको अभावमा उनले पाउनु पर्ने शिक्षा कुनै पाइनन्, फलत कसैले माया गर्छु भन्दैमा झ्वाट्टै विश्वास गर्न पुगिन, यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्यको बारेमा कुनै शिक्षा भएन र त उनको अवस्था यसरी गुज्रन पुग्यो। सही समयमा सही ढङ्गले सही निर्णय गर्न नसक्दा यस्तो अवस्था आउँन सक्छ । सही निर्णयको लागि सही तरिकाले शिक्षित र व्यवहारिक बनाउनमा सरकारी नीति नियम, ऐन कानून तथा जिम्मेवार अभिभावकको मुख्य भूमिका हुन्छ । जनता राज्यको शक्ति हुन्,उनीहरुलो यस्तो समस्यामा गुज्रेर आफैंसँग संघष गरेर समय गुजार्न नपरोस् । सहीखबर लेखक पुडासैनी मकवानपुर जिल्लाको भैंसे स्वास्थ्य चैकीमा कार्यरत छिन् ।