बिद्यालय बाहिर रहेका बालबालिका खोज्न अझै बाँकी
Tags: No Comments
मकवानपुर । बिद्यालय बाहिर रहेका बालबालिका खोज्न अझै बाँकी रहेको एक कार्यक्रमका बक्ताहरूले बताएका छन् ।
कोर इन्टरनेशनलको आर्थिक सहयोग, मनहरी गाउँपालिकाको समन्वय तथा हिमराईट्स मकवानपुरको आयोजना भएको स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा अभिभावक बिच अन्तरक्रिया कार्यक्रम बक्ताहरूले यस्तो बताएका हुन । हिमराइट्स मकवानपुरले विद्यार्थीलाई निरन्तर सहयोग गर्दै आएको कार्यक्रमको समिक्षा गर्दै यस्तो बताइएको हो ।
कार्यक्रममा मनहरी ३ को वडा सदस्य हिराबहादुर प्रजाले अभिभावक शिक्षाको कारण सचेतना अभिवृद्धि भई बालबालिका बिद्यालय आउन थालेको तर अझै यस्ता बालबालिका खोज्न बाँकी रहेको बताए । हिमराईट्स मकवानपुरले सिमान्तकृत चेपाङ समूदायका बालबालिकालाई बिद्यालय पोषाक, अतिरिक्त (ट्युसन) कक्षा, जाडोमा न्यानो कपडा तथा चौमासिक रूपमा खाद्यन्न समेत सहयोग गर्दै आएको छ ।
उक्त सेवा सुबिधा पाइने भएपछि बालबालिका नियमित बिद्यालय आउने गरेको र सिकाइमा समेत धेरै सुधार आएको अभिभावकहरूले कार्यक्रम बताए
कार्यक्रममा मनहरी गाउंपालिका शिक्षा शाखा प्रमुख हरिचन्द्र सापकोटाले सिमान्तकृत समूदायसंगै बिद्यालय बाहिर रहेका अन्य समूदायका बालबालिकालाई शैक्षिक सिकाईको दायरामा ल्याउने चुनौती रहेको बताए ।
प्रजा आधारभुत बिद्यालयको प्रध्यनाध्यापक तुलबहादुर सुनारले विद्यार्थीलाई संस्थाले सहयोग गर्न थालेपछि विद्यार्थी संख्या बढेको बताए । स्कुलमा आउनै नचाहने बालबालिका नियमित कक्षा आउन थालेको उनले बताए । “ट्याक्टरमा बालश्रम गर्न जाने, माछा मारेर रमाइलो गर्न रुचाउनेहरू नियमित स्कुल आउछन्” प्रध्यनाध्यापक सुनारले भने “चेपाङ मात्रै हैन अन्य जाती पनि आर्थिक अवस्था साह्रै कमजोर भएकोले स्कुलमा टिकाउन चुनौती छ ।” आफ्ना सन्तानले शिक्षासंगै व्यक्तिगत जीवनमा धेरै चासो राख्न थालेको अभिवादन राममाया प्रजाले बताइन् ।
कार्यक्रममा कोशीशको सकुन्तला पौडेल मानसिक सु स्वास्थबारे ग्रामीण भेगमा समस्या छ भने संस्थामा सम्पर्क गर्न अनुरोध गरिन ।
कार्यक्रम मानव अधिकार संरक्षण तथा मानव बेचबिखन विरुद्ध जिला सन्जाल उपाध्यक्ष तथा माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया तामाङले बालबालिकालाई उनीहरूको दीगो सिकाइको लागि अभिभावकलाई पनि जिम्मेवारी हुँदै आएको आभास आफूले गरेको बताइन् । मकवानपुर मनहरी गाउँपालिका सामाजिक विकास संयोजक अनन्त प्रकाश अर्यालको अध्यक्षतामा कार्यक्रम भएको थियो ।
हिमराईट्सले सहयोग गर्न थालेपछि बालबालिकाहरु निरन्तर कक्षामा उपस्थिती हुने गरेको, शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप राम्रो भएको, ट्युसन कक्षामा पनि निरन्तर उपस्थिती हुने गरेको, सरसफाइमा ध्यान दिने गरेको, अभिभावकहरु आफै पनि बालबालिका विद्यालय आए नआएको अनुगमन गर्न आउने गरेको कार्यक्रम संयोजक कुमारी वाइबाले बताइन् । पहिले नाम समेत भन्न नजान्ने बालबालिका अहिले पढ्न सक्ने साथै केही कक्षा प्रथम नै भएको, चित्र बनाउने आफ्नो वर्णन गर्ने र नबुझेका कुरा सोध्ने गरेको र आफैले साथीहरुलाई सिकाउने समेत गरेको वाईबाले बताइन् ।
संस्थाले सिमान्तकृत समुदायको शिक्षा तथा नेतृत्व विकास कार्यक्रम अन्तरगत हाल राक्सीराङ्ग गाउपालिका अर्न्तगत वडा नं ३ र ५ को सूर्योदय मावि र चैनपुर स्थित प्रजा जागृति आधारभुत विद्यालय तथा मनहरी गाउपालिकाको वडा न ३ प्रजा आधारभुत विद्यालय तथा वडा न ६ स्थित सगरमाथा आधारभुत विद्यालयहरूमा बालबालिकालाई बिद्यालय शिक्षा सहयोग कार्यक्रमसंगै सिमान्तकृत समुहको आर्थिक सशक्तिकरणका लागि आयआर्जन क्रियाकलाप संचालन गर्ने, शिक्षक अभिभावक विच अन्तक्रिया तथा बैठक संचालन गर्ने जस्ता कार्यक्रम गर्दै आएको छ ।
कार्यक्रममा ट्युशन शिक्षक शर्मिला रुम्बा र निशा सुनारले सिमान्तकृत समूदायका बालबालिकाहरूको लागि यस्तो सहयोग निरन्तर आवश्यक रहेको बताए ।
अध्यक्षकाे पहलमा बाल विवाह रोकेपछी पढाइलाई निरन्तरता
Tags: No Comments
मकवानपुर । रञ्जन कालाखेती आफ्नो दैनिकीको शिलशिलामा घरमै थिए । कार्यालयको समय नभएकोले उनी आफ्नो घरायसी काममा व्यस्त थिए ।
बालबालिकाकाे क्षेत्रमा क्रियाशील राजेन्द्र मोक्तान, अस्मिता कार्की र रेजिना ढकाल उनैको घरमा आइपुगे । तीनै जना हतास र आत्तिएको जस्ता देखिन्थे ।
गाउँपालिकाका अध्यक्ष कालाखेतीले कारण सोधे, उनीहरुले एकै स्वरमा भने “बाल विवाह रोक्नु पर्यो दाई, हाम्रो बुताले भ्याएन ।“ २० वर्षमुनिको विवाहलाई नेपालको कानुनले पनि गैरकानूनी भनेको छ । यहाँ विवाह हुँदै थियो १६ वर्षिया बालिका र १८ वर्षिय बालकको ।
मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाउँपालिका ९ कि बालिका र मकवानपुर जिल्लाकै राक्सिराङ गाउँपालिका सरिखेतका बालकबीच विवाह हुदै गरेको थाहा पाएपछी सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका सामाजिक परिचालनक माेक्तान मनहरी गाउँपालिका बाल अधिकार समिति सदस्य कार्की र बाल क्लबकी ढकाल गाउँपालिका अध्यक्षलाई गुहार्न घरैमा पुगेका थिए ।
विवाहको कुरा टुङ्गीएको मात्रै भए पनि केही सहज हुने थियो । तर त्यहाँ झण्डै २ सय जना जन्ती विहेको भोज खाँदै थिए । मण्डपमा बालबालिकाको विवाहको कर्म हुँदै थियो । कक्षा ८ मा पढ्ने बालिका र कक्षा १२ मा पढेका बालकबीच आपसी प्रेम सम्बन्धपछि परिवारको स्वीकृतिमा विवाह हुँदै थियो । बालबालिकाको पक्षमा दुबैतर्फको परिवार राजी भएपछि विवाहको मिति तोकियो । सरिखेतदेखि जन्ती लिएर केटा पक्ष मनहरी ९ ज्यामिरे आइपुग्यो ।
विवाहको प्रक्रिया नै सुरु भएपछि घटना सिविनका सामाजिक परिचालनकले थाहा पाए । उनीहरुले विवाह मण्डपमै पुगेर एक्सन लिन अध्यक्षको सहायता मागेका थिए । अध्यक्ष कालाखेतीलाई सम्बन्धित वडाका अध्यक्ष राजकुमार श्रेष्ठले पनि साथ दिए ।
“विवाह भाँड्न आएको भनेर आफैंमाथि जाइलाग्न सक्ने अवस्था थियो, प्रहरी लिएर जाउँ कि भन्ने सोचे, तर पहिले आफैं गएर सम्झाउने हिम्मत बोकेर प्रहरी नलिकन गएँ” अध्यक्ष कालाखेतीले भने “आफ्नो गाउँ, आफ्ना मतदाता पक्कै मलाई टेर्नुहुनेछ भन्ने लागेर गए, केटा र केटी दुबैका परिवारले मानिदिनु पनि भयो ।”
कानुनी जानकारीको अभावमा हुदै गरेको बाल विवाह रोक्न सफल भएको कालाखेतीले बताए । “कानुन अनुसार बाल विवाह गरेमा अभिभावक र विवाह गर्ने गराउने सबैलाई कारवाही हुने जानकारी गराएपछि विवाह रोकिएको उनले बताए ।
हुँदै गरेको विवाह तत्काललाई रोकिएपछि अहिले बालिकाले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिएको कालाखेतीले बताए । विवाह राेकिएकाे घटना केही महिना अघिकाे हाे । बालबालिकाकाे संवेदनशि सवाल भएकाेले घटना हतारिएर बाहिर नदिएकाे तर अध्यक्ष कालाखेतीले अहिले पनि नियमित अनुगमन र चासाे राखिरहेकाे बताए ।
“एक दिन एक्सन लिएर भएन उहाँहरुकाे समस्या छ भने याे पनि बुझ्न पराे नि” उनले भने “अहिले पनि म बेला बेलामा बालिकाको घरमा पुग्छु, उनको पढाइबारे सोध्छु ।” छोरीको विवाह रोकेर पढाइमा फर्काउन सहयोग गरेकोमा अभिभावकहरु पनि खुसी रहेकाे उनले बताए ।
नेपालको कानूनले विवाह गर्दा केटा र केटी दुबैको उमेर २० वर्ष पुरा भएको हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । त्यसैले २० वर्षभन्दा कम उमेरमै विवाह गर्नु / गराउनु अपराध हो । बाल विवाह गर्ने गराउने र सहभागी हुने सबैलाई कानूनले कारबाहीको दायरामा ल्याएको छ । मुलुकी अपराध संहिता २०७४ दर्फा १७३ अनुसार विवाह गर्ने व्यक्तिको उमेर वर्ष २० नपुगी कसैले विवाह गर्न वा गराउन हुदैन । यसो गरेमा ३ वर्षकैद र ३० हजार रुपियाँसम्म जरिवाना हुनेछ । विवाह गर्न पुरा हुनु पर्ने उमेर पुरा नभएको व्यक्तिले दिएको मञ्जुरीलाई मञ्जुरी मानिने छैन ।
मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका २०७६ पुस २८ गते बाल मैत्री स्थानीय शासन लागु भएको स्थानीय तहको रुपमा घोषणा भइसकेको छ । तर प्रयाप्त तयारी बिना नै बालमैत्री घोषणा गरिएको कारण अझै स्थानीयबासीहरुको यसबारे जानकारीको अभाव रहेको पाइएको छ । बालमैत्री स्थानीय शासनको दीगो कार्यान्वयको लागि आफूले गाउँपालिका स्तरबाट विभिन्न सचेतना कार्यक्रमहरु गरिरहेको र आगमी बर्ष पनि बालमैत्री स्थानीय शासनको दीगो कार्यान्वयको लागि बजेटको व्यवस्था गर्ने अध्यक्ष कालाखेतीले बताए ।
यहाँ बालश्रमलगायतका अन्य समस्या पनि रहेकोले स्थलगत अनुगमन तथा निरीक्षण गरेर कारवाहीको प्रक्रियामा ल्याउने गरेको उनले बताए । बालमैत्री घाेषणा भएपछी बाल विवाहकाे क्रम न्यूनिकरण भएकाे तर अझै चुनाैति धेरै रहेकाे सिविनकाे सहजकर्ता माेक्तानले बताए । केटा र केटीले भागेर विवाह गरेकाे र परम्परा अनुसार जन्ती फर्काउने क्रममा विवाह राेकिएकाे माेक्तानले बताए ।
ऐन बमोजिम छैनन् बालकल्याण अधिकारी
Tags: No Comments
- गोपिनी दाहाल
मकवानपुर । ऐनले भने अनुसार बाल कल्याण अधिकारी स्थानीय तहमा नहुँदा बालबालिकाहरुको समस्या छिटो छरीतो तरीकाले सम्बोधनमा समस्या हुने गरेको छ ।
बालबालिका सम्बन्धी ऐन २०७५ र नियमावली २०७८ ले “बालबालिकाको अधिकारको सम्मान, संरक्षण र सम्बर्द्धन गर्न तथा बाल संरक्षण कार्य समेत गर्नका लागि स्थानीय तहमा एक जना बाल कल्याण अधिकारी रहनेछ” भन्ने व्यवस्था गरेको छ, तर मकवानपुर जिल्लाको १० मध्ये कुनै पनि स्थानीय तहले यो ऐन तथा नियमावलीको पालना गरेका छैनन् ।
कानुनको अक्षरस पालना नहुदा बालबालिकाको पक्षमा स्थानीय तहहरुबाटै बालबालिकाहरुको समस्यालाई अनुकरणीय ढंगले सम्बोधन हुन सकेको छैन । देश बालमैत्री स्थानीय शासन प्रणाली लागु गराउने अभियानमा रहदा नीति, नियम, कानुन तथा निर्देशिकाहरुले भने बमोजिमको कार्यान्वन त परको कुरा अभ्यास समेत हुन सकेको छैन ।
ऐन तथा नियमावलीले प्रत्येक स्थानीय तहमा बालकल्याण अधिकारीको नियुक्त गरी उनीहरुले गर्नुपर्ने काम कर्तव्य र अधिकार तथा सेवाको शर्तको व्यवस्था गरिएको छ, तर व्यवहारमा यस्तो छैन ।
बालमैत्री स्थानीय शासन लागु भएको घोषणा भैसकेको मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाउँपालिकामा बाल कल्याण अधिकारी नै छैनन् । जसले गर्दा बालबालिको सवाललाई संस्थागत रुपमा सम्बोधन गर्न समस्या भएको सरोकारवालहरुको गुनासो छ ।
जिल्लाको हेटौंडा उपमहानगरपालिका, कैलाश, बकैया, मकवानपुरगढी गाउँपालकाहरुलगायतमा बाल कल्याण अधिकारी तोकिएका छन् । तर उनीहरुलाई बाल कल्याण अधिकारीको जिम्मेवारी दिइनु भन्दा थपिएको हो । महिला तथा बालबालिका शाखाको कर्मचारीलाई नै बालकल्याण अधिकारी नियुक्त गर्दा कार्यबोझ मात्रै थपिने र काम नहुने समस्या रहेको सरोकारवालहरुले बताएका छन् ।
महिला तथा बालबालिका शाखामा कार्यरत कर्मचारीलाई बालकल्याण अधिकारी तोकिएपछि उनीहरुलाई कामको बोझ मात्रै थपिएको छ ।
ऐनले नयाँ नियुक्त गर्नुपर्ने भनेको भएपछि तत्काललाई झारो टार्ने हेतुले पुरानै कर्मचारीलाई नयाँ जिम्मेवारी तोकिदा जुन रफ्तारमा काम हुनुपर्ने हो, त्यसरी नभएको बाल अधिकार परिषद बागमती प्रदेश सदस्य तथा सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका प्रबन्धक झविन्द्र ज्ञावलीले बताए ।
“पुराना कर्मचारीहरुलाई नयाँ जिम्मेवारी तोकिदा उहाँहरुको कार्यबोझ बढ्ने समस्या हुन्छ, इच्छा भएर पनि उहाँहरुले कार्य समय बाँड्नुपर्ने हुन्छ, जसले गर्दा बालबालिकाको केस प्राथमिकतामा नपर्न सक्छन्” ज्ञवलीले भने । तोकिएका कर्मचारीहरुलाई पनि उनीहरुको काम कर्तव्य र अधिकारबारे जानकारी छैन, उनीहरुलाई तालिम र प्रशिक्षण छैन ।
यसैगरी प्रदेश बाल अधिकार समिति र स्थानीय बाल अधिकार समितिमा गठन गरेर बालबालिकाको पक्षमा हुनुपर्ने काम तथा निर्णयमाथि निगरानी गर्दै बालबालिकाको संरक्षण, उद्धार जस्ता कार्यमा लाग्नु पर्ने मार्गदर्शन छ । तर यो पनि सबैतिर कार्यान्वयन भएको छैन । बालबालिकाहरुको विभिन्न अवस्थाको अध्ययनपछि उनीहरुलाई तत्काल उद्धार, राहत र पुनर्स्थापना गर्न तथा क्षतिपूर्ति प्रदान गर्नको लागि स्थानीय तहहरुमा बाल कोषको समेत स्थापना गर्नुपर्नेमा धेरैजसो स्थानीय तहहरु यसबारे बेखबर छन् ।
नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय तहबाट प्राप्त रकमको व्यवस्था गरेर काम कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ ।
यसरी पुरानै कर्मचारीलाई नयाँ जिम्मेवारी तोकिएपछि उनीहरु नयाँ जिम्मेवारीमा गर्नु पर्ने काम कर्तव्य अधिकारबारे पनि जानकारी छैन । “बाल कल्याण अधिकारी तोकिएको एउटा पत्र पाएको छु, के काम गर्ने, कसरी गर्ने, केही जानकारी छैन” एक बालकल्याण अधिकारीको गुनासो थियो ।
बालबालिकाहरु मध्ये पनि श्रम क्षेत्रमा रहेको बालबालिकाको समस्या सम्बोधन गर्न, उनीहरुको हितको लागि काम गर्न स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय सरकारले ध्यान नदिएको सरोकारवालाहरुले बताएका छन् ।
बागमती प्रदेशको बालकोषमा ५ करोड बजेट भएको तर, स्थानीय तह मार्फत काम गर्न संरचना नबनेको कारण समस्या भएको ज्ञावलीले बताए । स्थानीय क्षेत्रमा रहेका ढुङ्गा गिट्टी वालुवाको कसरहरुमा बालश्रम बढी हुने गरेको पाइएको छ ।
विहिबार हेटौंडामा भएको श्रममा रहेको बालबालिकाको सहभागीता विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा सहभागीहरुले श्रमिक बालबालिकाहरुको सवाल सधैं ओझेलमा परेको गुनासो गरे ।
बालअधिकारकर्मीहरुले श्रमिक बालबालिकाको उद्धार गर्दा अभियानकर्मीलाई श्रम खोसेको आरोप आउँने गरेको बाल कल्याण समाज मकवानपुरका प्रमुख प्रकाश खतिवडाले बताए । श्रमबाट उठाएर उपयुक्त स्थानमा ब्यावस्थापन गर्न नसक्दा बालश्रमिकहरु पुन श्रममा फर्कन बाध्य रहनु सबैभन्दा पीडादायि भएको आस्मान नेपालमा मनिराम आचार्यले बताए ।
नेपालको दीगो विकास योजनाले पनि बालश्रम मुक्त राष्ट्रको कल्पना गरेको छ । तर देशको धेरै बालबालिका आज पनि स्कुलभन्दा बाहिर र श्रममा रहेको सहभागीहरुले बताए ।
श्रममा रहेको बालबालिकाहरुको श्रम शोषणसँगै यौनशोषण समेत हुने गरेको, उनीहरुले समयमा खाना खाने, बिरामी पर्दा औषधि उपचार नपाउने, राति अबेरसम्म काम गर्नु पर्ने, अत्यधिक धुवाँ र धुलोको काम गर्नुपर्दा जटिल स्वास्थ समस्या समेत हुने गरेको कार्यक्रममा कार्यपत्र प्रस्तोता गंगा सुवेदीले बताइन् ।
ति बालबालिकाहरु कुलतको शिकार हुने, अभिभावक नहुदां नागरिकता प्राव्तिमा समेत समस्या हुने गरेको सुवेदीले बताइन् ।
बाल कल्याण समाज मकवानपुरको समन्वय र आस्मान नेपालको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा सहभागीहरुले बाल बालिका सम्बन्धी नियमावली २०७८ को नियम ३ उप नियम २र ३ मा बालक्लब वा संस्थाखोल्दा उनीहरुको सहभागिता अनिवार्य भनेको भएपनि व्यवाहारमा यो समेत नभएकोमा गुनासो गरेका थिए ।
कार्यक्रममा गैसस बागमती प्रदेश अध्यक्ष आरती पाठक, इन्सेक बागमती प्रदेश प्रमुख गणेश भण्डारीऽ माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया तामाङ, हिमराइट्स मकवानपुर प्रमुख तथा गैसस मकवानपुरको उपाध्यक्ष कुमारी वाइबा, गैसस मकवानपुर सचिव सन्तोष पौडेललगायतले बाल सराेकारकाे सवालमा धारणा व्यक्त गरेका थिए ।
- गोपिनी दाहाल
मकवानपुर । बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्री कुमारी मोक्तानले बालबालिमाथि लगानी गर्न बजेटको माग नै नहुने गरेको बताएकी छिन् ।
बाटो र भवन निर्माणको लागि मन्त्रालयमा बजेट माग्नेहरु प्रसस्तै आउने गरेको तर बालबालिकाको सवालमा काम गर्न बजेट माग गर्नेहरु न्युन रहेको उनले बताइन् ।
ग्रामिण जागरण तथा विकास संगठन (राडो नेपाल) को सहजिकरणमा हेटौंडामा भएको बालमैत्री स्थानीय शासन स्थापना तथा दीगोपन विषय कार्यपत्र प्रस्तुती कार्यक्रममा मन्त्री मोक्तानले यस्तो बताएकी हुन् । बालबालिकाको उच्च शिक्षा, ढीलो विवाह, बाल संरक्षणको सवालमा काम गर्न चासो दिनेहरु कमी भएको प्रति मोक्तानले गुनासो गरिन् ।
कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख ललित घलानले बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गरिने तर कार्यान्वनमा चासो नराखिने गरेको प्रति लक्ष्यित गर्दै घोषणालाई भन्दा कार्यान्वनयलाई दीगोपना दिन ध्यान दिनु पर्ने बताए । “घोषणा ठुलो कुरा हैन, कार्यान्वयन दीगो हुनुपर्यो” जिसस प्रमुख घलानले भने “स्थानीय तहले ध्यान दिनुस् ।”
कार्यक्रममा मकवानपुर जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी राजेन्द्रदेव पाण्डेले बालमैत्री शासनको लागि चौतर्फि ध्यान दिइएको बेला अन्य वर्गको समेत संरक्षण चासो राख्नुपर्ने बताए । ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्ता, महिला सबैवर्गमैत्री संरचना र शासन हुनुपर्ने प्रजिअ पाण्डेले बताए ।
यसैगरी बकैया गाउँपालिका अध्यक्ष धर्मराज लामिछानेले बालमैत्री स्थानीय शासनको लागि संरचना शिक्षालागतयको सवालसँगै पौष्टिक आहारको सवालमा पनि सरोवारवालहरुले ध्यान पुर्याउनु पर्ने बताए । बकैया गाउँपालिका यस अघि नै बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा भइसकेको स्थानीय तह हो । यहाँ अझै पनि बाल विवाह भएको भन्ने सरोकारवालाहरुको गुनासोप्रति लक्ष्यित गर्दै अध्यक्ष लामिछानेले भने “बालविवाह रोकेर मात्रै बालमैत्री हुने हैन, यसको आयाममाथि ध्यान दिनु र लगानी हुनु आवश्यक छ ।”

प्लान इन्टरनेशनलको सहयोगमा भएको कार्यक्रममा हेटौडा उपमहानगरपालिका प्रवक्ता सविन न्यौंपानेले बालबालिकाको संन्दर्भमा कुरा गर्दा जनप्रतिनिधिसंग समाज नै रुष्ट हुने अवस्था आइसकेको बताए । कार्यक्रममा बालअधिकार परिषद बागमती प्रदेशका सदस्य झविन्द्र ज्ञावलीले स्थानीय सरकारले लागि परेको अवस्थामा बालमैत्री शासन अवलम्बन संभव र सहज रहेको बताए । स्थानीय तहमा बाल अधिकार समिति गठन गरेर बालबालिका मार्फत नै काम गर्ने हो भने बालहितको लागि धेरै काम गर्न सकिने ज्ञावलीले बताए ।
कार्यक्रममा बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालय, मकवानपुर जिल्लाका विभिन्न स्थानीय तहका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, बालअधिकार सम्पर्क व्यक्ति, बाल अधिकारको क्षेत्रमा क्रियाशिल गैससका प्रमुख तथा प्रतिनिधिहरुको उपस्थिती रहेको थियो ।
कार्यक्रम राडाे नेपालका अध्यक्ष डा कृष्ण धितालकाे अध्यक्षतामा भएकाे थियाे । बालमैत्री स्थानीय शासन घाेषणाकाे लागि सराेकारवालाहरुले व्यापक पुर्वतयारी गर्नु पर्ने र घाेषणापछि नियमित कार्यान्वयनमा जानु पर्ने धितालले बताए । कार्यक्रममा अभियन्ता आत्माराम थापाले बालमैत्री स्थानीय तहकाे लागि आवश्यक नीति नियम कार्यदिशाबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए ।
मकवानपुर । सिमन्तकृत समूदायका व्यक्तिहरु जीविकोपार्जन कै लागि दिनहुँ श्रममा जान्छन् । अभिभावक श्रममा गएपछि बालबालिकाहरु पनि संगै श्रममा जाने र विद्यालय नजाने भएपछि शिक्षा आर्जनबाट बञ्चित हुने गरेका थिए ।
यस्ता बालबालिकालाई श्रमको जोखिबाट उठाए हिमराइट्स मकवानपुरले शिक्षा आर्जनको अवसर प्रदान गरेपछि अभिभावक र बालबालिकाको दैनिकी फेरीएको छ । मकवानपुरको मनहरी र राक्सिराङ गाउँपालिकाका चेपाङ समुदायका बालबालिकाहरुलाई शिक्षा आर्जनको लागि खाद्यान्न सहयोग कार्यक्रम मार्फत सहयोग गरिएको हो ।

बालबालिकाको नाममा खाद्यन्न प्राप्त हुने भएपछि अभिभावकहरुले पनि बालबालिकाहरुको शिक्षामा चासो दिने गरेका छन् । हिमराइट्स मकवानपुर जिल्लाको १ सयजना बालबालिकाहरुलाई शिक्षामा सहयोग गर्दै आएको छ । अभिभावकसँग श्रममा जान छोडेर विद्यालय जान थालेका बालिबालिकाहरुमा कुपोषण पनि छैन ।
२०७४ सालदेखि हिमराइट्सले नियमित सहयोग गर्दै आएका बालबालिकाहरु अहिले आफ्नो जीवनमा धेरै सुधार आएको बताउँछन् । हिमराइट्स मकवानपुरले सिमान्तकृत समुदायका लागि शिक्षा तथा नेतृत्व विकास कार्यक्रम अन्तर्गत मकवानपुरमा यस्तो सहयोग गर्दै आएको हो ।
कोर इन्टरनेशनल क्यानडाको आर्थिक सहयोग तथा हिमराइट्स मकवानपुरको आयोजनामा विद्यालयहरुमा निरन्तर शैक्षिक छात्रावृत्ति सहयोग गर्दै आइरहेको संस्थाले बालबालिकाहरुलाई खाद्यान्न सामग्री वितरण गर्दै आएको छ ।
पछिल्लो साता हिमराइट्सले मनहरीको प्रजा आधारभुत विद्यालय हाडिखोलामा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुलाई खाद्यान्न वितरण गरिएको संस्थाकी प्रमुख कुमारी वाइबाले बताइन् । विद्यालयका प्रधानाध्यापक तुलबहादुर सुनारको सभाध्यक्षता तथा मनहरी गाउंपालिका वडा नं ३ का वडा कार्यवाहक अध्यक्ष हिराबहादुर प्रजाको प्रमुख आतिथ्यतामा कार्यक्रम गरिएको हो ।

शिक्षण प्रणालीमा सुधार, तथा समसामयिक विषयमा छलपल गर्दै शिक्षक अभिभावकबिच बैठक गरेर खाद्यान्न सामग्री वितरण गरिएको थियो । कार्यक्रममा सिमान्तकृत समुदायका २७ जना विद्यार्थिहरुलाई चामल, दाल, तेल, मसला, नुनलगायतका अत्यावश्यकीय सामग्री वितरण गरिएको वाइबाले बताइन् । यसै गरी सगरमाथा आधारभुत विद्यालय मनहरी ६ रुपाचुरी, राक्सीराङ्ग गाउंपालिकाका ५ स्थित प्रजा जागृति आधारभुत विद्यालय, सूर्योदय माध्यमिक विद्यालय सरिखेतमा पनि खाद्यान्न वितरण गरिएको छ ।
संस्थाले सबै विद्यालयहरुमा शिक्षक अभिभावक बैठक राखेर बालबालिकाहरुको शिक्षामा आएको सुधारबारे समिक्षा समेत गरेको हिमराइट्सकी इन्दु गोलेले बताइन् । सिमान्तकृत समुदायका बालबालिकाहरु परिक्षका समयमा अभिभावक मजदुरी कामका लागि बाहिर जाने र बालबालिका पनि साथै लैजाने हुनाले पढाइ छाड्ने प्रवृति मकवानपुरको चेपाङ बस्तिमा धेरै रहेको छ ।

“बालबालिका नियमित रुपमा परिक्षामा सामेल होस भन्ने हेतुले परिक्षाको पूर्व सन्ध्यामा यसरी खाद्यान्न सामग्री वितरण गरिएको हो” वाइबाले भनिन् ।
यसैगरी मनहरी गाउंपालिका वडा नं ६ श्री सगरमाथा आधारभुत विद्यालय रुपाचुरीका विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष श्री विर बहादुर मुक्तानको सभाध्यक्षता तथा प्रधानाध्यापक खड्का बहादुर मुक्तानको प्रमूख आतिथ्यतामा शिक्षक शिक्षिका तथा अभिभावक बिच बैठक तथा खाद्यान्न सामग्री वितरण गरिएको वाइबाले बताइन् । कार्यक्रममा सिमान्तकृत समुदायका २१ जना भाइबहिनीहरुलाई चामल, दाल, तेल, मसला, चिउरा, नुनलगायतका अत्यावश्यकीय सामग्री वितरण गरिएको थियो ।
सिमान्तकृत समुदायका बालबालिकाहरु प्राय गरी परीक्षाका समयमा अभिभावक मजदुरी कामका लागि बाहिर जाने र बालबालिका पनि साथै लैजाने हुनाले पढाइ छाड्ने प्रवृति रहिआएकोले विद्यालय छाड्न बाध्य नहोस र बालबालिका नियमित रुपमा परिक्षामा सामेल होस भन्ने हेतुले परिक्षाको पूर्व सन्ध्यामा यसरी खाद्यान्न सामाग्री वितरण गरिएको वाइबाले बताइन् ।
कार्यक्रममा विद्यालयका प्राध्यापक सिताराम सुवेदीले संस्थाबाट सहयोग पाएर निरन्तर अध्ययनमा आएका बालबालिकाहरुमा धेरै राम्रो गुणको विकास भएको बताए ।
वडा अध्यक्ष उत्तम वाइबाले समय सापेक्षित जीवनपयोगि शिक्षाबारे पनि बालबालिकाहरुले अतिरीक्त कक्षामा ज्ञान लिने गरेको आफूले थाहा पाएको भन्दै संस्था र संस्थाले राखेको अतिरीक्त कक्ष शिक्षकको प्रशंसा गरे । कार्यक्रममा बिद्यालय व्यवस्थापन समिती अध्यक्ष ओमकार घलान, लेखापाल पुरण शाहले आर्थिक तथा खाद्यान्न सहयोगले बालबालिकाहरु कामको लागि पढाइ छाड्ने प्रवृत्तिबाट माथि उठेको बताए ।

यसै गरी हिमराइट्सले राक्सिराङको चैनपुरमा रहेको प्रजा जगृती विद्यालयको २७ जना बालबालिकाहरुलाई पनि खाद्य सामग्री वितरण गरेको छ । विद्यालयका सहायक प्राध्यापक रामप्रसाद सापकोटा अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा वडा ५ अध्यक्ष हरि बहादुर प्रजाले यस्तो कार्यक्रमको निरन्तरता आवश्यक भएको बताए । हातमुख जोहोर्नै समस्या भएको समूदायमा संस्थाले सहयोग गरेपछि बालबालिका मात्रै हैन अभिभावकहरुमा समेत सकारात्मक परिवर्तन आएको प्रजाले बताए । आफूसँग काममा जाँदा स्वास्थ्य सरसफाइमा बेवास्ता गर्ने, आफ्नो नाम समेत भन्न नसक्ने बालबालिकामा धेरै परिवर्तन आएको रूपाचुरीको अभिभावक बिष्णुमाया प्रजाले बताइन् । “थोरै पैसा कमाउन बाध्यताले आफूसँगै काममा लैजादा बालबालिकाको पढाइ सुरु नै हुन सकेको थिए, संस्थाले नै पढाउन थालेपछि कक्षा १ मा भर्ना भएकी छोरी अहिले कक्षा ६ मा पुगेको भन्दै उनले खुसी प्रकट गरिन् । “कक्षा १२ सम्म संस्थाले सहयोग गरेर पढ्न पाएमा आफ्नो खुट्टामा उभिएर जीवन उरुको लागि पनि उदाहरणीय बनाउने थिए” विद्यार्थी कान्छिमाया प्रजाले भनिन् ।
संस्थाले मनहरी ६ मा रहेको सगरमाथा आधरभूत बिद्यालयको २१ जना बालबालिकाहरुलाई पनि प्राध्यापक खड्गबहादुर मोक्तानको प्रमुख आतिथ्यमा एका कार्यक्रम गरेर खाद्यान्न वितरण गरेको छ । बिद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष बिरबहादुर मोक्तान, निवर्तमान अध्यक्ष मकरलाल रूम्बाले खाद्यान्नले बालबालिकालाई शिक्षासंग जोडेकोमा खुसी व्यत्त गरे ।
संस्थाले विद्यार्थीलाई बिद्यालय पोषाक, न्यानो कपडा, नियमित कक्षसँगै अतिरिक्त कक्षामा पढ्ने व्यवस्था समेत गरेको छ । यहाँका विद्यार्थीहरुलाई २०७४ सालदेखि सहयोग गर्दै आएको वाइबाले बताइन् ।