मकवानपुर । मकवानपुरमा जंगली च्याउ खाँदा एकै परिवारका पाँच जना बिरामी भएका छन् ।
मकवानपुरकाे राक्सिराङ गाउँपालिका वडा नम्वर ७, दगुवाङमा जंगली च्याउ खाँदा पाँच जना बिरामी भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
स्थानीय बल बहादुर प्रजा, उनको ४५ वर्षीय श्रीमती जालिमाया प्रजा, १५ वर्षीय छोरी रेन्जु प्रजा, ८ वर्षीय सविना प्रजा र १० वर्षीय छोरा सुशल प्रजा जंगली च्याउ खाँदा बिरामी भएकाे जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ ।
बिरामीहरुलाई चितवनको भरतपुर उपचारको लागि पठाइएको प्रहरीले जनाएकाे छ । प्रहरीका अनुसार बलबहादुरको अवस्था गम्भीर र अन्यको मध्यम रहेको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री शालिकराम जम्कट्टेलले शिक्षामा भएकाे बेथितिकाे कारण नेपाल गरिब भएको बताएका छन् ।
राज्यले लगानी गरेर पढाएका विद्यार्थी नेपालमा नटिकेकोमा उनले गुनासो गरे । नेपालकाे प्रमुख साझा समस्या शिक्षामा भएको जमकट्टेलले बताए । यसको समाधानका लागि पाठ्यक्रम बदल्नु पर्ने उनले बताए । भारत चिन युराेपलगायतका पाठ्ययक्रम नेपालका शिक्षा क्षेत्रकाे सराेकारवालाहरुले अध्ययन गर्नुपर्ने उनले बताए ।
शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपाल बागमती प्रदेशकाे आयाेजनामा हेटाैंडामा निशुल्क गुणस्तरीय सार्वजनिक शिक्षा सम्भव छ भन्ने नाराका साथ आयाेजित प्रदेश स्तरीय सार्वजनिक शिक्षा सम्मेलनमा उनले यस्ताे बताएका हुन् । सम्मेलनले २१ बुंदे घोषणा पत्र जारी गरेको हाे ।
कार्यक्रममा बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रि कुमारी माेक्तान, जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख ललित घलान, प्रदेश सभा सदस्य लक्ष्मी श्रेष्ठ, संविधान सभा सदस्य प्रह्लाद लामिछानेलगायतको उपस्थिति रहेको शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियानका संयाेजक प्रकाश खतिवडाले बताए ।
श्रमिक माध्यमिक विधालयका प्रधानाध्यापक श्रीराम दाहाल, सामाजिक विकास मन्त्रालयका उपसचिव तथा शिक्षा शाखा प्रमुख खुविराम अधिकारी, राष्ट्रिय मानबअधिकार आयाेग निमित्त प्रमुख रेवा रेग्मी, मानव अधिकार्मी शर्मिला श्रेष्ठलगायतकाे उपस्थिति रहेकाे थियो ।
यस्तो छ घोषणापत्र:
शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपाल बागमती प्रदेशस्तरीय सार्वजनिक शिक्षा सम्मेलनबाट पारित हेटौडा घोषणापत्र २०८१
शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपाल बागमती प्रदेश समितिको आयोजनामा बागमती प्रदेश राजधानी हेटौडामा मिति २०८१ असार ९ गते प्रदेश मुख्यमन्त्रीको प्रमुख आथित्यता, प्रदेश सामाजिक विकासमन्त्रीको विशेष आतिथ्यता, प्रदेश सभा सदस्य, संविधान सभा सदस्य, स्थानीय तहका प्रमुख उपप्रमुख, प्रदेश र स्थानीय तहका शिक्षा अधिकारीको अभिमतामा हामी शिक्षा र बालबालिकाको क्षेत्रमा कृयाशिल नागरिक समाजका संघसस्थाहरु, पत्रकार, शिक्षक, युग प्रतिनिधि, अविभावकको उपस्थीतिमा सम्पन्न बागमती प्रदेशस्तरीय सार्वजनिक शिक्षा सम्मेलनले नेपालको संविधान २०७२ ले सुनिचिश्त गरेको अनिवार्य र निशुल्क शिक्षा सम्बन्धि अधिकार, दिगो विकास लक्ष्य ४ ले सुनिश्चित गरेको सम्बन्धि व्यवस्थाहरु, विद्यालय शिक्षा क्षेत्र योजना, प्रदेश सरकारको शिक्षा योजना तथा रणनीति, स्थानीय सरकारको शिक्षा सम्बन्धी नीति तथा योजनाहरु विभिन्न राजनीतिक दलहरुले निर्वाचनको र समयमा नेपालको सार्वजनिक शिक्षा सुधारको निमित्त गरेका प्रतिवद्धताहरुको पूर्ण र व्यबहारिक कर्मचयनको लागि सम्बन्धित सरोकारवाला पक्षको गम्भीर ध्यानार्कषण गर्दै बागमती प्रदेश स्तरीय सार्वजनिक शिक्षा सम्मेलनबाट पारित २१ बुँदे हेटौडा बोषणा पत्र, २०८१ पारित गरेका छौं ।
शिक्षामा लगानी सम्बन्धमा
१. सार्वजनिक शिक्षाको रुपान्तरणको निमित्त सरकारले विभिनन राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय मंचहरुमा गरेको प्रतिवद्धता बमोजिम स्थानीय तथा प्रदेश सरकारहरुले आफ्नो कल बजेटको कम्तीमा २० प्रतिशत बजेट शिक्षा क्षेत्रमा लगानी गर्नु पर्ने ।
२ सार्वजानिक शिक्षाको सुनिश्चितताको निमित्त लगानीको व्यवस्था गर्न स्थानीय सरकारलाई स्थानीय साधन स्रोतको व्यवस्थापन र परिचालन गर्न क्षमता अभिवृद्धि प्रदेश सरकारले गर्नुपर्ने ।
३ शिक्षा क्षेत्रको बजेटमा बढ्दै गएको बेरुजु घटाई गुणस्तरीय सिकाईका वाधारभुत पक्षहरुमा पर्याप्त बजेटको व्यवस्था गर्नुपर्ने । साथै शिघ्र र पारदर्शी बजेट कार्यान्वयनल लागि उचित नागरिक संयन्त्र व्यवस्था गर्नुपर्ने ।
४,निशल्क अनिवार्य शिक्षाको कार्यन्वयनको सम्बन्धमा निशुल्क शिक्षा सम्बन्धि संविधानको व्यवस्थाको मर्नलाई व्यवहारत कार्यन्वयन गर्न सरकारले आर्थिक, काननी र नीतिगत जवाफदेहिता बहन गर्नु पर्ने। सोको कार्यन्वयनको निगरानी गर्न स्थानीय र समुदायस्तरमा अनुगमन सयन्त्र निर्माण गर्ने ।
५. प्रदेश सरकारले सार्वजनिक शिक्षामा स्थानीय तहमा भएका राम्रा अभ्यास, सिकाई, चुनौनीको आदानप्रदान गर्ने फोरमहरुको सृजना गर्ने, स्थानीय तहलाई सहजीकरण र लापता अभिवृद्धि गर्ने ।
विद्यालय प्रतिकार्य सम्बन्धमा
६ विद्यालयहरुलाई भुकम्प तथा अन्य प्राकृतिक विपदवाट सरक्षित गराउन र जस्तो अवस्थामा पनि शिक्षा तथा सिकाईमा गतिरोध आउन नदिन प्रदेश तथा स्थानीय सरकारने पहुंचयुक्त पूर्वाधारका साथै योजना तथा बजेटमा आवश्यक व्यवस्था गर्नु पर्ने। साथै देश स्थानीय तहमा शिक्षा समूह । (Education Cluster) निर्माण गरी बैठक तथा छलफल निमित गर्ने र उक्त चयुतको बैठक तथा लफलमा नागरिक समाजको अनिवार्य प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्नु पर्ने ।
सबै बालवालिकाको गुणस्तरीय शिक्षामा पहुंच सम्बन्धमा :
७. संविधानमा व्यस्था भएको गुणस्तरीय शिक्षामा सबै चालवालिकाहरुको पहुँच अभिवृद्धि गर्न बालवाविकाहरुको पृष्ठभूमी, आवश्यकता, रुची, चाहना अनुरुप अपांगमैत्री तथा बालमैत्री वातावरणमा पठनपाठन गर्ने गराउने व्यवस्था स्थानीय सरकारले मिलाउनुपर्ने। त्यसको निमित्त प्रदेश सरकारने प्रदेश अन्तरगतका स्थानीय सरकारहरुसंग सहयोग र समन्वयको व्यवस्ता मिलाउने ।
८, बालविकासको पाठ्यक्रम र कक्षा १ देखि ३ सम्मका कक्षाहरुको एकिकृत पाठ्यक्रम अनुसार प्रारम्भिक कक्षाहरुमा अध्यापन गराईनु पर्ने ।
९. विद्यालयमा निरन्तर सिकाई मुल्यांकन प्रणाली लागू गर्नु पर्ने ।
समावेशी तथा समतामुलक शिक्षा सम्बन्धमा:
१०. विद्यालय बाहिर रहेका अपांगता भएका, सिमान्तकृत बानिका यौनिक तथा लैगिंक अल्पसंख्यक र अन्य सिमान्तकृत तथा अन्यसंख्यक तथा भौगोलिक विकटतामा रहेका समुदायका बालबालिका, मदरसा, गुम्बा, गुरुकुल जस्ता धार्मीक विद्यालय शिक्षा र सिकाई निरन्तरताको निमित्त स्थानीय सरकारलाई जिम्मेवार जवाफदेही र उत्तरदायी बनाउने संयन्त्र स्थानीय स्तरमा निर्माण गर्न प्रदेश सरकारने समन्वय गर्नु पर्ने ।
११ बहुअपांगता भएका, आर्थिकरुपले विपन्न, दृष्टिविहिन, अटिजम, बौद्धिक अपांगता, बहिरा, थीलाईसम्बन्धी अपांगता भएकालाई पनि निःशुल्क शिक्षा पाउने हकको सुनिश्चित गर्ने बजेटको व्यवस्था गर्नु पर्ने ।
शिक्षक व्यवस्थापन र पेशागत विकासको सम्बन्धमा:
१२. बालवालिकाहरुने गुणस्तरीय शिक्षा पाउने अधिकारको सुनिश्चितताको लागि शिक्षकहरुलाई आफ्नो पेशाप्रति जवाफदेही र उत्तरदायी बनाउन उनीहरुको पेशागत शुद्धिकरण तथा सुदृढिकरणका नागि प्रदेश र स्थानीय सरकारले नियम कानून बनाई लागु गर्नुपर्ने ।
१३. शिक्षकहरुको व्यवसायिक दक्षता र क्षमता अभिवृद्धि गर्न तथा कक्षा कोठालाई प्रविधिमा आधारित बनाउनका लागि उनीहरुलाई डिजिटल साक्षरता र अनलाइन शिक्षण विधिहरूको पहुँच बढाउदै नयाँ प्रविधि, ज्ञान सीप र अनुसन्धारमा आवद्ध गर्न स्थानीय सरकारले आवश्यक व्यवस्था मिलाउनुपर्ने । साथै शिक्षक स्वयं समेत नयाँ नयाँ ज्ञान र प्रविधिसंग अद्यावधिक हुनु पर्ने ।
१४. स्थानीय सरकारले योग्य तथा तालीम प्राप्त शिक्षकहरुको शिक्षक रोस्टर निर्माण गरी आफ्नो क्षेत्रमा आवश्यकता अनुसार तालीम र आपूर्तिको व्यवस्था गर्नुपर्ने । प्रदेश सरकारले शिक्षकहरुको पेशागत विकास र क्षमता अभिवृद्धिमा पहल कदमी लिनु पर्ने।
पाठ्यक सम्वन्धमा:
१५. स्थानीय र प्रदेश सरकारवाट निर्माण गरिने पाठ्क्रमलाई आवश्यकता र औचित्यको आधारमा विद्यालय शिक्षामा प्रवेश गराई स्थानीय ज्ञान, जीवनउपयोगी सीप, प्रविधिको प्रर्वधनमा सहयोग प्रयाउने गरी स्थानीय योत साधनको उच्चतम उपयोग र व्यवसायिकतालाई बढावा दिने कार्यक्रम निर्माण गर्नुपर्ने ।
१६ विद्यालयको पाठ्यक्रमले स्थानीय उत्पादन, श्रम एंव स्थानीय अर्थतन्त्र, स्थानीय रोजगार वृद्धि गर्ने तल कुरालाई सुनिश्चित गर्ने गरी स्थानीय सरकारने आवश्यक प्रवन्ध गर्नुपर्ने। साथै, विद्यालय तह सम्पन्न गरेका विद्यार्थीव्ररुको लागि स्वातीय तहहरुले अल्पकालीन व्यवसायिक तालीम र वृति परामर्शको व्यवस्था गर्ने,
१७. विद्यार्थी शिक्षक र अविभावकको मानसिक स्वास्थ्यलाई ख्याल राखेर सो सम्वन्धित विषय पाठ्यक्रम र पाठ्यापुस्तकमा राखि शिक्षकहरुलाई अभिमुखिकरण गर्नु पर्ने ।
प्राविधिक तथा व्यवसायिक शिक्षा सम्वन्धमा:
१८. प्रदेश तथा स्थानीय सरकारले प्राविधिक र व्यवसायिक शिक्षालाई बढावा दिन आवश्यक कार्यक्रम तथा बजेटको व्यवस्था गरी प्राविधिक ज्ञान तथा सीपसंग जोड्दै रोजगार मुलक शिक्षामा जोड दिने ।
नागरिक सहभागिता सम्वन्धमा:
१९. शिक्षाको योजना तथा बजेट निर्माण, कार्यान्वयन र अनुगमनका क्रममा प्रदेश र स्थानीय सरकारले स्तरमा शिक्षा क्षेत्रमा कार्यरत नागरिक क्षेत्रका सञ्जालसँग निरन्तर समन्वय र सहकार्यको उचित वातावरण मिलाउनुपर्ने ।
२०. स्थानीय सरकारले नागरिक तहकोसंयन्त्र बनाई विद्यालयहरुमा अनिवार्य तथा निशुल्क शिक्षाको कार्यन्वयन सम्वन्धमा अनुगमन गर्ने व्यवस्था मिलाउनु पर्ने ।
अन्य
२१. सबै राजनीतिक दलहरुले सार्वजनिक शिक्षाको रुपान्तरणलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राख्नु पर्ने तर अहिले भईरहेको शिक्षा क्षेत्रको राजनीतिकरणको अन्त्य गर्नु पर्ने ।
मकवानपुर । पतन्जली याेग समिति मकवानपुर अध्यक्षमा रामकृष्ण थापा चयन भएका छन् । समितिकाे पाचाैं बार्षिक साधारणण सभा तथा चाैथाे अधिवेशनबाट पुनः थापाकाे अध्यक्षतामा कार्यसमिति गठन गरिएकाे हाे ।
शनिबार भएकाे अधिवेशनबाट समितिकाे उपाध्यक्ष राजन थापा, महामन्त्री ऋषि कुमार ढकाल, मन्त्री चिरन्जिवि पौडेल, कोषाध्यक्ष हरिप्रसाद पौडेल, संगठन मन्त्री राजु अधिकारी, बौद्धिक प्रभारी गहन खतिवडा, रक्तदान प्रभारी देवराज आचार्य, वृक्षारोपण प्रभारी रमेश ढकाल चयन भएका छन्
यस्तै सदस्यहरु ईन्द्रप्रसाद नेपाल, भरत ढुंगाना, भुपेन्द्र पौडेल, युक्तलाल विश्वर्मा, रमेश सिंघल, ह्यागृव न्यौपाने (कृष्ण), सरु वंसल, पुष्पा पुन चयन भएका छन् । समितिकाे सल्लाहकारहरुमा विष्णु श्रेष्ठ, रामप्रसाद दहाल, रुपा श्रेष्ठ, पद्मा पौडेल, बि.के. महर्जन, चन्द्र कान्ता श्रेष्ठ, विष्णु दहाल, ज्ञान प्रसाद चौलागाई चयन भएका छन् ।
यसैगरी शशिकला थापाकाे अध्यक्षतामा पतन्जली याेग महिला समिति गठन भएकाे छ । समितिकाे उपाध्यक्ष शकुन्तला सिंह, महामन्त्री अनिता नेपाल, मन्त्री प्रभा बाँनिया, कोषाध्यक्ष दुर्गा महत, संगठन मन्त्री सरस्वती दाहाल, बौद्धिक प्रभारी शशि दहाल, बृक्षारोपण प्रभारी भगवती खरेल, रक्तदान प्रभारी उर्मिला राना मगर, विद्यालय प्रभारी शुसिला भण्डारी, सूचना अभिलेख प्रभारी सावित्री पराजुली ढकाल चयन भएका छन् ।
यस्तै सदस्यहरुमा विन्दु मानन्धर, रमा मानन्धर, विष्णु शाह, सत्यवति पौडेल, तारा कंडेल, गिता आचार्य, दुर्गा पाण्डे, लक्ष्मी पनेरु, गोमा कार्की, मिन्ती योन्जन, लक्ष्मी अधिकारी, पुन्यवती प्रधान, रेखा मैनाली, रेणुका ढुंगाना, मिना मल्ल, खिला कुमारी थिङ्ङ्ग लिला), कल्पना लामा, मिनु रानी सैजु चयन भएका छन् ।
अधिबेशनले जयराम पुलामीकाे अध्यक्षतामा युवा याेग समिति गठन गरेकाे । समितिकाे उपाध्यक्ष राजु सापकोटा, महामन्त्री गुणनाथ अधिकारी, मन्त्री राजन काफ्ले, कोषाध्यक्ष सुधा ढुङ्गाना चयन भएका छन् । सदस्यहरुमा स्वस्ती आचार्य,ओम सापकोटा, सुमन्त सिलवाल, कृतिका आचार्य, संझना कार्की, रुद्रनाथ घिमिरे, जानुका कुमारी तिमल्सिना, निपेन्द्र लम्साल, चन्द्रकला पौडेल, सुजन घिमिरे, सिता कार्की, पवन रायमाझी, पवित्रा थापा चयन भएका छन् ।
यसैबीच अधिवेशनले रघु प्रसाद आचार्यकाे अध्यक्षतामा हेटाैडा उपमहानगरपालिका याेग समिति गठन गरेकाे छ । समितिकाे उपाध्यक्ष माया पौडेल, महामन्त्रीमा अर्जुन हुमागाई, काेषाध्यक्ष सरस्वती श्रेष्ठ, संगठन मन्त्री प्रेमजी श्रेष्ठ चयन भएका छन् । सदस्यहरुमा साधुराम राउत, विश्वनारायण श्रेष्ठ, माधव घिमिरे,दिपा सापकोटा, सरस्वती पहाडी जया मैनाली, विना लामिछाने, बाल कुमारी पाण्डे चयन भएका छन् ।
साधारणसभामा २०७४ र २०८० सालमा याेग सहायक प्रशिक्षक तालिम प्राप्त गरेका २२७ जनालाई प्रमाण पत्र वितरण गरिएकाे थियाे । यसैगरी ईन्द्र प्रसाद नेपाल, कृतिका आचार्य, रमिता पण्डे, उत्तम थापा, प्रकाश मैनाली, प्रमेश पराजुली, शान्ति थापा, मिना मल्ल, सुमङ्गला श्रेष्ठ, ह्याग्रिव न्यौपाने, संझना कार्की, मोनिका खड्का, लक्ष्मी कान्त अधिकारी, माधव लामिछाने, बिन्दा पुडासैनी, वसुन्धारा सुटुनन, रमेश सिंधल, जया मैनाली, कृष्ण ढुङ्गाना, बद्री अर्याल, कृष्ण कुमार अग्रवाल, ज्ञान प्रसाद छत्कुली, भावना पोखरेल,उद्योग वाणिज्य संघ, बाल ज्योति माविलाई सम्मान गरिएकाे थियाे ।
जिल्ला अध्यक्ष रामकृष्ण थापाकाे सभाध्यक्षता एवं हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ४ का वडा अध्यक्ष नवीन सिग्देलकाे प्रमुख आतिथ्यतामा भएकाे अधिवेशनमा पतन्जली याेग प्रदेश समिति प्रमुख प्रभारी ग्राेविन ताैजलेकाे विशिष्ट आतिथ्यता, प्रदेश महामन्त्री सुधा कलाैनी, समितिका सल्लाहाकार पुनम कर्माचार्य, समितिका काभ्रे सदस्य विष्णु प्रसाद नराद, समितिका सहप्रभारी बविता थपलिया, प्रदेश सदस्य ध्रुब पाैडेललगायतकाे उपस्थिति थियाे ।
मकवानपुर । श्याम प्रसाद शर्मा स्मृति सम्मान २०८१ बाट प्रदीप ज्ञवाली ‘शीतबिन्दु’ सम्मानित भएका छन् । साहित्य सङ्गम मकवानपुरले हरेक वर्ष प्रदान गर्दै आइरहेकाे उक्त सम्मानबाट शीतविन्दुलाई शुक्रबार हेटौडामा सम्मानित गरिएकाे हाे ।
प्रगतिशील साहित्य लेखनमा स्थापित शर्माकाे नाममा स्थापित सम्मानकाे राशी २५ हजार रुपैया रहेकाे छ । यस अघि १५ हजार रहेकाे उक्त सम्मानकाे राशी यस वर्षबाट बढाएर २५ हजार रुपैया बनाइएकाे हाे । कार्यक्रममा ज्ञवालीले एकल कविता वाचन समेत गरेका थिए । साहित्यकार निमेष निखिल र सुवास खनालले ज्ञवालीका कविता वाचन गरेका थिए भने आशाकाजी श्रेष्ठ र अजर फुयाँलले ज्ञवालीका गीतलाई गाएका थिए । यस्तै श्यामकुमार बानियाँ, पुरूषोत्तम आचार्य र हरि पौड्यालको विविध साङ्गीतिक प्रस्तुति गरेका थिए ।
साहित्य सङ्गमको आयोजना, भूटनदेवी माध्यमिक विद्यालय (प्राविधिक शिक्षालय) को सहआयोजना तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नं. ४ को प्रवर्धनमा भएकाे सम्मान तथा साङ्गीतिक कार्यक्रममा ज्ञवालीका एकल कवितामाथि घनश्याम घिमिरेले समीक्षा गरे ।
२०१९ साल भदौ २८ गते गुल्मीको बलेटक्सार २ चौतारामा जन्मिएका ज्ञवालीले २०७३ सालमा ‘बिना सालिकका नायकहरु’ कविता कृति प्रकाशित गरेका थिए । यसअघि शीतविन्दु नामबाट साहित्य रचना गर्दै आएका ज्ञवालीले सहयात्री – २०४६ (उपन्यास), चिता जलिरहेछ – २०५१ (कविता संग्रह), आस्था, ओ मेरी प्रिया -२०५७ (कविता संग्रह), कुहिरो – २०६० (कथा संग्रह), माक्र्सवादको सिर्जनात्मक प्रयोग – (२०५८), प्रचण्डपथः विचारको केन्द्रीकरण कि भ्रष्टिकरण (२०५९), फिनिक्स पंक्षी र एमालेको पुनर्जीवन (२०६४), युवाः एक बहस (२०६६), राष्ट्रियता, पहिचान र सामाजिक रुपान्तरणः एक अर्थराजनीतिक बहस (२०७०) लगायत कृति प्रकाशित छन्।
यसैगरी १९८६ असार ६ मा मकवानपुरकाे साेलिथुममा जन्मिनु भएको श्यामप्रसाद शर्मा नेपाली राजनीति, पत्रकारिता र साहित्यमा सक्रिय थिए। शर्माले ‘सेवा’ मासिक, ‘स्वास्नी मान्छे’, ‘साहित्य सेवा सदन’ पत्रिकाको सम्पादन तथा प्रकाशन गरेका थिए । मुक्ति पुरस्कार (२०५०) र महेन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार (२०५०) लगायत सम्मानद्वारा द्वारा सम्मानित उनका निबन्धात्मक कृतिहरू “बहिनीलाई चिठ्ठी १-२ (२००८/२०१२)”, “तँ, तिमी, तपाईं, हजुर (२०१४)”, “मेरीआमा (२०२३)”, “थुनुवाको डायरी (२०३८)”, “केही साहित्यकार र साहित्य (२०४२)” प्रकाशन भएका छन् । यसैगरी म “साम्यवादी होइन (२०४०)”, “आएका केही चिठी (२०५५)”, “मेरो पत्रकार जीवन (२०६३)” लगायत कृतिहरू समेत प्रकाशन भएका थिए ।
औपचारिक रूपमा कक्षा १० सम्मको स्कुले शिक्षा प्राप्त गरेका शर्माले वीरगञ्जमा प्रगतिशील लेखक संघको स्थापना गरेका थिए । आत्मपरक, प्रयोगवादी तथा राष्ट्रवादी भावनाका सिर्जनामार्फत नेपाली साहित्यमा चिनिएका शर्माको निधन २०७४ साल बैशाख २४ मा काठमाडौंमा भएको थियाे ।
मकवानपुरको अतिदुर्गम राक्सिराङ गाउँपालिका–४ चैनपुरमा २०४२ सालमा रूपचन्द्र विष्ट (थाहा) ले एउटा सभा आयोजना गरे । सभामा उपस्थित भीडलाई नमस्ते गर्दै एक जनालाई अगाडि बोलाए । चारऔंले लगौंटी मात्र लगाएका, जाबी झोला भिरेका एक पुरुष संकोच मान्दै उनी अघिल्तिर पुगे । जब विष्टले उनलाई सभापतित्व गराए, त्यसबेला उनी आत्तिएजस्ता देखिएका थिए ।
करिब साढे एक घण्टा सञ्चालन भएको सभा सकियो भनेर उनैले विसर्जन गरे । उनी थिए— मैते चेपाङ । त्यही दिनपछि उनी गाउँको थाहा अभियानका प्रचारक मात्र बनेनन्, अन्याय र अत्याचारविरुद्ध बोल्न थाले । चेपाङ अहिले जीवित छैनन्, तर उक्त क्षेत्रका चेपाङमा जागरण भर्न उनले पुर्याएको योगदानको अझै पनि चर्चा हुने गर्छ । विष्ट २०३८ सालको चुनावमा गाउँ घुम्ने क्रममा साबिक सरिखेत गाविसको भावरमा पुगेका थिए । त्यहाँ एक तामाङनी दिदीलाई मल बोक्न सघाए । दिदीले मकै भुटेर खुवाइन्, उनले २० डोका मल बोके । विष्टले त्यतिबेला भावरमा जम्मा भएका स्थानीयलाई भनेका थिए, ‘उनले मलाई मकै भुटेर खुवाइन्, मैले मल बोकिदिएँ बराबरी भयो ।’ जनप्रतिनिधि भएर विष्टले जनतासँग गरेका सद्व्यवहारका यी केही प्रतिनिधि घटना हुन् ।
विष्टकै चिन्तन र सोचको विकसित रूप हो, अहिलेको थाहा नगरपालिका । यहाँका बासिन्दालाई उनी विचारले खँदिलो, शारीरिक रूपमा स्वस्थ मात्र होइन, आर्थिक तथा शैक्षिक रूपले सबल बनाउन चाहन्थे । यस क्षेत्रमा तास–जुवा खेल्नेलाई कठोर सजाय दिन्थे । विष्ट आएपछि जुवाडेहरूको भागभाग हुन्थ्यो । गाउँका जाली फटाहा र समाज विरोधीहरू उनका सामु एकछिन टिक्न सक्दैनथे । उनी अन्याय र अत्याचारका विरुद्ध जीवनपर्यन्त जुधिरहेका योद्धामात्र होइनन्, सामाजिक परिवर्तनका संवाहक पनि हुन् । उनका सहयात्री अक्कलबहादुर केसी विष्टलाई ‘अर्गानिक नेता’ भन्न रुचाउँछन् ।
निर्वाचनमा पर्चा बिक्री गर्ने, पोस्टर ननिकाल्ने र जनताकै बलमा चुनाव लड्ने गरेको उनी स्मरण गर्छन् । सिद्धान्तलाई जनताको बोली, व्यवहार, विचारको कसीमा तौलेर जनहितका खातिर क्रान्तिको आगोमा जल्नेहरू विरलै जन्मिन्छन् । केही यस्ता महान् हुन्छन्, ती व्यक्तिको इतिहास षड्यन्त्रस्वरूप वा आफैं पनि मेटिन सक्दैन । त्यस्तै, एक क्रान्तिकारी युगपुरुष हुन् विष्ट । विष्टको निधन भएको साढे दुई दशक पुग्यो । २०५६ असार ७ गते काठमाडौंको वीर अस्पतालमा उनको निधन भएको थियो । उनकै स्मरणमा साबिक ६ वटा गाविस मिलाएर थाहा नगरपालिका घोषणा गरिएको हो । नगरपालिकाले उनको जन्मजयन्तीका अवसरमा असार ७ मा सार्वजनिक बिदा दिएको छ ।
तीसको दशकको सुरुमा उनले चलाएको ‘थाहा’ आन्दोलनको मुख्य सार नै थियो— निष्पक्ष सक्रियताको अभ्यास । निष्पक्ष भएपछि सक्रिय रहन कठिन रहने उनको तर्क थियो । पक्ष भएर काम गर्न सजिलो र सरल हुन्छ तर त्यसले विवेक गुमाउँछ भन्थे उनी । कुनै दलसँग आबद्ध नरहेका विष्ट आग्रह र पूर्वाग्रहबाट मुक्त भएर निष्पक्ष ढंगले व्यवहार गर्थे । सबैसँग एकनासको व्यवहार गर्ने उनी राजनीतिज्ञभन्दा पनि दार्शनिक, चिन्तक र समाज सुधारक हुन् । उनले सार्वजनिक गरेका पर्चा यसकै उदाहरण हुन् । २०३८ र ०४३ सालमा मकवानपुरबाट तत्कालीन राष्ट्रिय पञ्चायतमा प्रतिनिधित्व गरेका उनले निर्वाचनमा पर्चा बिक्री गरेका थिए । मकवानपुरको माटोलाई प्रगतिशील राजनीतिको उर्वराभूमि बनाउने र निष्ठाको राजनीति गर्ने विष्टप्रति २०४६ सालको आन्दोलनकारी शक्तिहरूले न्याय गर्न सकेनन् । जसले गर्दा उनको जागरण अभियानमा ठेस पुग्यो ।
तत्कालीन शिखरकोट गाविसको घर्तीखोला (हालः थाहा नगरपालिका–३) मा १९९० पुस २६ गते जन्मेका विष्टले समाज सुधारको अभियान दामन–पालुङबाट प्रारम्भ गरेका हुन् । उनको विचार, चिन्तन र आदर्श व्यवहारलाई कुनै पनि राजनीतिक दर्शनको घेरामा कैद गर्नु हुँदैन । उनी बाँचुन्जेल सत्य र न्यायका लागि लडे । उनका आदर्श चरित्र मुलुकका नेताहरूले थोरै प्रतिशतमात्र अवलम्बन गर्न सके जनताले परिवर्तनको अनुभूति गर्न पाउने थिए ।
ईकान्तिपुरबाट