मकवानपुर /मकवानपुरको स्वास्थ्य क्षेत्रमा पछिल्लो समय तिव्रतर रुपमा गुणस्तर वृद्धि गरिदै आएको छ । बागमती प्रदेशको राजधानी मकवानपुर हेटौंडाको सबैभन्दा पुरानो र एकमात्र सरकारी अस्पताल हेटौंडा अस्पतालमा सोमबारबाट थप स्वास्थ्य सेवा दिन सुरु गरिएको छ ।
अस्पतालमा तयार गरिएको सघन उपचार कक्ष आइसीयु तथा उच्च उपचार कक्ष एचडीयुको सोमबार बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणी पौडेलले उद्घाटन गरेका छन् । अब यस अस्पतालमा आइसीयु कक्षमा एकैसाथ ७ जनाले र एचडीयु कक्षमा एकैसाथ १० जनाले सेवा लिन सक्ने छन् । यसैगरी अस्पतालमा भेण्टिलेटरको समेत समस्या हुदै आएकोमा सोमबारबाट ४ वटा भेन्टीलेटर पनि सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।
आइसीयु अभाबका कारण हेटौंडाका निजी अस्पताल र भरतपुर रिफर गर्नुपर्दा बिरामीका आफन्तलाई उपचारमा भार थपिने गरेको थियो । दुबै कक्षको उद्घाटन् गर्दै बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले ८ वर्ष अघि आइसियु कक्ष सञ्चालन गर्ने सपना बल्ल पुरा भएको बताए ।
मुख्यमन्त्री पौडेलले आइसीयु कक्ष एचडीयु कक्ष सञ्चालनमा आएपछि स्वास्थ्य सेवामा फड्को मार्नेकुरा आफू निश्चिन्त भएको बताए । “हिजोको दिनमा नागरिकले सरकारी अस्पतालमा सेवा नपाएर र निजी अस्पताको महङ्गो उपचारमा पहुँच नपुगेपछि अकालमा मृत्यु वरण गर्नुपरेको तितो सत्य अब हामीमाझ हुने छैन” मुख्यमन्त्री पौडेलले भने “आजबाट सुरु गरिएको सेवामा पनि समयको मागसँगै अपग्रेट गरिनु पर्छ यसतर्फ पनि प्रदेश सरकार सचेत छ ।”
विगतमा सामान्य बिरामी रिफर गरिनुपरेको कारण अस्पतालको चौतर्फी आलोचना हुने गरेको मुख्यमन्त्री पौडेलले स्मरण गरे । हेटौँडा अस्पताललाई देशकै उत्कृष्ट अस्पताल बनाउन तर्फ आफूहरु लागिपरेको मुख्यमन्त्री पौडेलले बताए ।
एक जना मात्र डाक्टरले सञ्चालन गरेको इतिहात सम्झदै मुख्यमन्त्री पौडेलले अब हेटौंडा अस्पतालमा स्वास्थ्य सेवा उच्च रहने बताए । रिफर गर्ने र बदनामको रुपमा रहेको अस्पताल विभिन्न सेवा प्रदान पश्चात देशकै चर्चित अस्पतालको रुपमा चिनाउने उनले बताए ।
कार्यक्रममा मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका रजिष्ट्रार राजेश प्रसाईले आइसियु सञ्चालन पश्चात अब निकट भविष्यमा काइडोलोजी र प्याथोलोजी सेवा गरिने बताए । मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका निर्देशक डाक्टर हरि खड्काले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका हरुको लागि आइसीयु कोष स्थापना गरि सेवा दिने बताए ।
प्रतिदिन प्रतिवेड एचडीयुको १५ सय लाग्ने, भेन्टीलेटर सहितको आइसियु ४ हजार र विना भेन्टिरलेटरको आइसीयु २ हजार प्रतिदिन लाग्ने अस्पतालले जनाएको छ । कार्यक्रममा प्रदेश सभा सदस्य मुनु सिग्देल, कुमारी मोक्तान, ओम बहादुर ग्लान, सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिव दीपक काफ्ले, मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्राध्यापक डाक्टरविश्वराज जोशीलगायत स्वास्थ्यकर्मीहरुको उपस्थिती रहेको थियो । कार्यक्रम अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेलको अध्यक्षतामा भएको थियो ।

मकवानपुर / लामो समय स्थानीय जनप्रतिनिधि विहिन रहेको अवस्थामा ग्रामिण क्षेत्रको विकास ठप्प रह्यो । जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएर आएपछिको केही समय विधि तथा नीति निर्माणलगायतको लागि बित्यो । अब विस्तारै ग्रामिण तथा शहरी क्षेत्रमा स्थानीय सरकारको भौतिक उपस्थिति देखिन थालेका छन् ।
स्थानीय नागरिकहरुले आफूहरुको आवश्यकताको रुपमा पहिचान गरेका विकास निर्माणको गतिविधि मार्फत स्थानीय सरकारले आफ्नो भौतिक उपस्थिति देखाउन थालेको हो । स्थानीय वासिन्दाको माग अनुसार धेरै जसो क्षेत्रमा सडकको विस्तार भएको जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरले जनाएको छ । यसैगरी विजुलीबत्ती विस्तार, विद्यालयहरु भवनहरु निर्माण तथा मर्मत, पाटीपौवा देवालयहरु निर्माण, सडक बत्तीको व्यवस्थाहरुमा स्थानीय सरकारमा माग बढी आउने गरेको छ ।
संसद विकास कोषको बजेट पनि अधिकांश सडक विस्तारमा नै खर्च हुने गरेको छ । केही महिना अगाडि मकवानपुर जिल्लाको भिमफेदी गाउँपालिका–८ पुगेको प्रतिनिधि सभा सदस्य विरोध खतिवडासँग स्थानीयहरुले पक्कि सकडसँगै सडकको माग गरेका थिए । सांसद खतिवडाले हालैमात्र उक्त क्षेत्रमा सडक निर्माणको लागि शिलान्यास गरेका छन् ।
गाउँगाउँ सम्म सडक पु¥याउने लक्ष्य सहित काम गरिरहेका भिमफेदी गाउँपालिकाको ७ र ८ हुदै कान्तिलोकपथ जोड्ने सडकको शिलान्यास गरिएको छ । गाउँपालिकाको कोगटे र धार्के हुदै कान्तिलोकपथ जोड्ने सडकको प्रतिनिधि सभा सदस्य बिरोध खतिवडाले शिलान्यास गरेका हुन् ।
गाउँको उत्पादन शहरसम्म पु¥याउने र शहरसँग सहज पहुँचका लागि पालिकाले आन्तरिक स्रोत परिचालन गरी निर्माण गर्न लागेको सडकबाट स्थानीयलाई ठुलो राहत मिल्ने बताइएको छ । महाभिरसम्म पुगेको सडकलाई थप विस्तार गर्ने गाउँपालिकाले भ्याट सहित ७५ लाख ९८ हजार २ सय ९७ रुपियाँको लागतमा सडक निर्माण थालेको हो ।
ठेक्का मार्फत निर्माण थालिएको सडकको काम हेटौंडाको शास्वत कन्ट्रक्सनले गर्ने छ । शिलान्यास गर्दै सांसद खतिवडाले सडकले गाउँलेको जीवनमा परिवर्तन ल्याउने विश्वास व्यक्त गरे । सडकसँगै यहाँको उत्पादन बजारसम्म जाने र गाउँमा आर्थिक उपार्जनमा जनताको सहभागिता बढ्ने उनको भनाई थियो । उमेरले ७७ बर्ष पुगेका भिमफेदी गाउँपालिका—८ महभिरका देवानसिं गोले आफ्नो घरै छेउमा आइपुका सांसद खतिवडासँग खुसि हुँदै भने ‘यो जुनिमा घरछेउको सडकमा गाडी गुडेको देख्न पाइन्न कि भन्ने थ्यो,देख्न पाएँ, आज धेरै खुसि छु ।’
उनले सडक अभाबका कारण गाउँबाट बजार धाउनु परेको विगत स्मरण गरे । सडक सञ्जालले गाउँलाई छोएकोमा उनले खतिवडालाई मुस्कुराउँदै धन्यवाद भने । सडकसञ्जालले नजोडिएका कारण गाउँका कति मानिस मोटरै नदेखि बिते, कति समयमा उपचार नपाएर ज्यान गुमाए अब सडकसँगै गाउँमा खुसी आएको उनले बताए । ढल्कदो उमेरमा गाउँसम्म सडक आयो, अब गाडिसँगै अन्य सुबिधा गाउँसम्म आउछ भन्दै उनले खुसी व्यक्त गरे ।
जिल्ला सदरमुकाम त टाढाको कुरा गाउँपालिका भिमफेदीसम्म पुग्नका लागि एकदिनको यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यताबाट गाउँले मुक्त भएका छन् । भिमफेदी गाउँपालिकाले २ बर्ष लगाएर डेढ करोडको लागतमा गाउँसम्म बाटो पु¥याएपछि महभिर, बाह्रघरे सहित गाउँका ३ सय घरका वासिन्दा लाभाम्बित भएका छन् । शहरसम्म पहँुच नभएका स्थानीयले गाडिको समेत नदेखि बिते अब गाउँबाटै गाडि चढेर बजारसम्म आउने अवस्था बनेको छ ।
भिमफेदी—कोगटे—देउराली—सिस्नेरी सडक खण्डको भिमफेदी—७ मेलटारबाट गाउँपालिकाले ८ किलोमिटर लामो सडक निर्माण गरिदिएपछि गाउँलेको गाडि देख्ने र सवारी चढेर हिड्ने सपना साकार भएको हो । हामीले अहिले बाटो गाउँसम्म आउने कल्पना समेत गरेका थिएनौं ६६ बर्षिय दिलबहादुर घलानले भने ‘गाउँसम्म जाने सडक खण्डमा पर्ने चक्कुभीर चिरेरै बाटो गाउँसम्म बाटो आउँने कुरा सोचेका पनि थिएनौ ।’
हिड्नपनि मुस्किल हुने भिर काटेर गाउँपालिकाले बाटो निर्माण गरेपछि गाउँमा सवारीसँगै गाउँको उत्पादन शहरसम्म ल्याउने अवस्था बनेको छ । बोकेर स्वास्थ्य संस्थासम्म लैजान नसक्दा धेरै बिरामीले उपचारको अभाबमा ज्यान गुमाएको वडा सदस्य सिता थिङले बताइन् । ‘अब उपचार नै नपाएर ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्थाबाट मुक्ती पाएका छौ’ उनले भनिन् । गाउँसँग सडकसञ्जाल जोडिएपछि स्थानीयले आफ्नो बारीमा उत्पादन भएको केराउ, सिमी बिक्री गरेर आर्य आर्जन गरेको उनले बताइन् ।
जनताले सेवा लिनका लागि गाउँपालिकासम्म आउने वाताबरण तयार गर्नका लागि सबै वडाकार्यालयसम्म सडक पु¥याउने गरी काम भैरहेको गाउँपालिका अध्यक्ष हिदम लामाले बताए ।
‘सडक नभएका कारण सेवा लिनबाट जनतालाई बञ्चित गराउन हुदैन भन्ने लक्ष्यका साथ हामीले काम गरीरहेका छौं’ उनले भने । सडक सञ्जालले गाउँलाई समेटने अभियानमा गाउँपालिका रहेको भन्दै अब चाडै ट्रयाक खोल्ने काम सकेर स्तरीकरणको काम गर्ने योजना गाउँपालिकाले बनाएको उनले जानकारी दिए ।
प्रजनन् स्वास्थ्य प्रति बृद्धआमाको चासो
Tags: No Comments

- सम्झना घिमिरे
हाल उनी आफ्नी बुहारीसँगै विभिन्न स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा सक्रियताका साथ सहभागी हुन्छिन् । प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी कुराहरु खुब चासो दिएर बुझ्न खोज्छिन् र जानेको कुरा निर्धक्कले बोल्न सक्छिन् ।
मकवानपुर / सामान्यतः प्रजनन् स्वास्थ्य भन्ने बित्तिकै महिलाले सन्तान जन्माउने अधिकार भन्ने आम बुझाइ छ । प्रजनन् स्वास्थ्य के महिलाको लागि मात्र हो ? कि पुरुषको लागि पनि हो त ? केही दिन अगाडि रिर्पाटिङ्को शिलशिलामा एक जना दिदी भेटिनु भयो । ११ वर्षमा विहे । १५ वर्षमै आमा बनेकी उनी ।
उनी हुन् हाल ७२ वर्षीया लालमाया लुम्बा । लालमायाको नाम मात्रै माया । मायाको सुगन्ध कहिल्यै पाइनन् जवानीमा । १५ वर्षको उमेरमा आमा बनेकी लालमाया सुत्केरी भएको ७ दिनमै घरायसी सारा कामको भार थाम्न तयार भईन् । तयार नहुनु पनि कसरी आफ्नो संस्कार नै त्यही थियो । समाजमा चलेको परम्परा अनुसार नै उनी कामको लागि तयार भइन् ।
तामाङ समुदायमा तीन दिनमा सुत्केरी चोख्याउने परम्परा । त्यसै अनुरुप चोखिएपछि अब काम गर्न सक्छे भनेर परिवारबाट कुरो आयो । लालमाया भन्छिन्ः “सबैले अब घरायसी काम गर्नु पर्छ भनेपछि आफूले पनि गरे ।” कुराकानीको शिलशिलामा उनले भनिन् : “ उबेला त सन्तान पाउने मात्र हाम्रो काम रैछ भन्ने लाग्यो, त्यही गरियो” उनी मन्द मुस्कुराइन् । “अब बुझ्दै छु प्रजनन् स्वास्थ्यको कुरा ।”
७२ वर्षको उमेर आफूले यसबारे चासो राखेर प्रजनन् स्वास्थ्यको कुरा सुन्ने गरेको उनले बताइन् ।
“स्वास्थ्य भन्ने कुन जन्तुको नाम था थेन १२ सन्तान जन्माइयो, ७ छोरा र ५ छोरी ।” उनका अनुसार उनले आफ्ना ४ छोरी सानैमा गुमाइन् । राम्रो स्याहार सुसार नपाएरै ।
हाल उनी आफ्नी बुहारीसँगै विभिन्न स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा सक्रियताका साथ सहभागी हुन्छिन् । प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी कुराहरु खुब चासो दिएर बुझ्न खोज्छिन् र जानेको कुरा निर्धक्कले बोल्न सक्छिन् । मकवानपुरको बकैया गाउँपालिकाको विकट क्षेत्र च्यौ च्यौ हो उनको घर । उनी सँगै यहाँका महिलाहरु हाल प्रजनन स्वास्थ्यकाबारेमा रुचि राख्छन् ।
हालै आयोजना गरिएको प्रजनन् स्वास्थ्य बारेको कार्यक्रममा सहभागी थिइन् बास्ना माया भोलन पनि । उनले पनि १८ वर्षमा विहे गरिन् ।

लगातार चार सन्तान जन्माइन । भोलनले सुत्केरी भएको चार दिनमा घरायसि काम गर्न थालिन् बिस्तारै ढाड कम्मर दुख्ने, सेतो पानी बग्ने समस्या देखिन थाल्यो, सुत्केरी स्याहार नभएर यस्तो समस्या आएको तीनलाइ राम्रोसँग जानकारी थिएन त्यतिबेला ।
“अहिले थाहा पाए मेरा स्वास्थ्यको समस्याहरु प्रजनन् स्वास्थ्य प्रति सजग नभएरै रहेछ” उनी भन्छिन् । “सन्तान जन्माउदा केही वर्ष फरक पार्नु पर्ने, कम्तिमा ४५ दिन पुरै आराम गर्नु पर्ने रहेछ भन्ने था नभएरै स्वास्थ्यमा समस्या आयो अहिले ३८ वर्षको उमेरमा था पाए पाए ।” प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले बिरामी वा रोगबाट मुक्त हुनु मात्र नभई शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक दृष्टिकोणबाट पूर्णरूपमा स्वस्थ्य रहनु हो साथै प्रजनन प्रणाली, यसको कार्य र प्रजनन प्रक्रियाको सन्दर्भमा निरोगी रहनु हो ।
सिनियर अनमी निरीक्षक लक्ष्मी चापागाईंका अनुसार प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन् अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौनसम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । तर साधारण तया प्रजनन् स्वास्थ्य महिलासँग मात्र जोडेर हेर्ने गरिन्छ । यो गलत हो । हेटौडा अस्पतालमा कार्यरत चापागाईं प्रजनन् स्वास्थ्यको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको करिव दुई दशक भयो उनी आफ्नो अनुभव सुनाउदै भन्छिनः प्रजनन् स्वास्थ्य महिलाको मात्र लागि हो भन्ने सोचाइ छ । पुरुषहरुले पनि यो विषयमा उत्तिकै चासो दिनु पर्ने देखिन्छ । प्रजनन अंग महिलाको मात्र हुन्न पुरुषको पनि हुन्छ । तर समाजमा यो सम्बन्धी बुझाइमा धेरै समस्या भएकोले पनि महिलाहरुको स्वास्थ्यमा बढी समस्या देखिन्छ ।
प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौन सम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । तर साधारणतया प्रजनन स्वास्थ्य महिलासँग मात्र जोडेर हेर्ने गरिन्छ । यो गलत हो ।
मानिस प्रजनन रूपमा पुर्ण स्वास्थ हुनका लागि उसमा प्रजनन् अंगहरु ठीक,सबल हुनुमात्र नभई प्रजनन् तथा यौन सम्बन्धित मानसिकता, दृश्टिकोण, अवधारणा, सोच आदि पनि सकारात्मक हुनु जरूरी छ । त्यस्तै मानिस सामाजिक रूपमा पनि स्वस्थ हुनु जरुरी छ । अर्काको सम्मानमा ठेस पुग्नेगरी जिस्काउने, छुने, यौन हैरानि गर्ने कार्यलाई पनि प्रजनन् अस्वस्थताको संज्ञा दिेने गरिन्छ ।
प्रजनन् स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन् अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौन सम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । यस अन्तर्गत व्यक्तिहरूले ससुरक्षित र आनन्दमय यौन जीवनयापन गर्न सक्षम छन् । सन्तान जन्माउने क्षमता छ, सन्तान जन्माउने नजन्माउने, कहिले जन्माउने, कति समयमा जन्माउने भन्ने निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता छ भन्ने कुराहरु पर्दछन् । कोरोना भाइरसको संक्रमण विश्वमा फैलिरहेको अवस्थामा समेत ग्रामिण स्तरमा महिलासँग सम्वन्धित विभिन्न कार्यक्रमहरु सञ्चालनमा लागि परिरहेकी महिला सशक्तिकरण तथा गरिबी निवारण समूह नेपालकी अध्यक्ष ईन्दिरा न्यौपानेले कोभिड १९ मा सबैभन्दा बढी महिला र बालबालिका प्रभावित भइरहेको बताइन् ।
उनका अनुसार लकडाउनमा कारण हाल महिलाहरु अनिच्छित रुपमा गर्भवति हुन बाध्य भएका केसहरु पनि बाहिर आएका छन् । जस्ले गर्दा महिलाहरुले अबैधानिक रुपमा गर्भपतन गराउन बाध्य भइरहेका छन् । नेपाल सरकारले महिलाको प्रजनन् स्वास्थ्यको ख्याल राख्दै सुरक्षित गर्भपतनको सुविधा ल्याएको छ तर ग्रामिण होस या शहरि क्षेत्रका महिलाहरु समेत अवान्छित गर्भवति हुनाले बाध्य भएर गर्भपतन गराउनु परेको त छँदै छ अर्को तिर शारिरिक सम्बन्ध नराखेकै भरमा सम्बन्ध विच्छेदका घटनाहरु दिनानुदिन बढिरहेको उनको भनाई छ ।
कोभिड १९ को समयमा महिलाहरुको प्रजनन् स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै महिला सशक्तिकरण तथा गरिबी निवारण समूह नेपालले ग्रामिण महिलाहरुलाई सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो । टेवा नेपालको आर्थिक सहयोगमा सम्पन्न कार्यक्रममा बकैया गाउपालिकाका वडा नं ७ र ९ का महिलाहरुको सहभागिता रहेको थियो । तर जब स्वास्थ्य , महिला बालबालिका सम्बन्धी कार्यक्रम हुन्छ तब पुरुष पात्रको सहभागिता भने अत्यन्त न्यून हुने गरेको ग्रामिण स्वास्थ्य स्वमंसेविकाहरुको भनाइ रहेको छ । पुरुषहरु राजनितिक कार्यक्रममा अघि बढ्ने तर अन्य क्षेत्रमा भने न्युन उपस्थित हुनुले पनि महिलामा प्रजनन् स्वास्थ्य समस्या अझै गहिरायिमा पुगेर समाधानको उपाय अवलम्बन गर्न नसकिएको अध्यक्ष न्यौपानेले बताइन् ।
मकवानपुर/कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)को माहामारीपछि वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएका युवाहरुलाई स्वदेशमै टिकाउन रोजगारीको व्यवस्था गर्न माग भइरहेको बेला बागमती प्रदेश सरकारले यसतर्फ ध्यान दिएको छ ।
बागमती प्रदेश सरकारले उत्पादन तथा रोजगारी सिर्जना गर्न सहुलियतपूर्ण ब्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउने भएको हो । बुधबार बसको मन्त्री परिषदको बैठकले कृषि, उद्योग, व्यापार व्यवसायसँग सम्बन्धित कार्यक्रमका लागि ऋण लगानी कार्यक्रमलाई व्यवस्थित, सरल, सहज, प्रभावकारी र पारदर्शी रुपमा सञ्चालन कार्यविधि समेत पास गरेको छ । कार्यविधि अनुसार स्थानीय तहले सिफारिस गरेका आर्थिक रूपमा विपन्न, सीमान्तकृत समुदाय तथा लक्षित वर्गका लागि सहुलियतपूर्ण ३ अर्ब ऋण लगानी गरीने आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री कैलाश ढुगेलले जानकारी दिए । कृषि विकास बैंक मार्फत हुने लगानीले देशमा रोजगार र व्यवसाय बढ्ने सरकारले अपेक्षा गरेको छ । ग्रामिण भेगका बारीहरु प्रयोग विहिन रहेपछि प्रदेश सरकारले यस्ता जग्गा उपयोग गर्नको लागि यसअघि नै विभिन्न कार्यक्रममार्फत प्रेरित गर्दै आएको छ ।
बुधबार भएको निर्णय अनुसारको लगानी पश्चात सरकारले बेरोजगार युवा जनशक्तिहरुलाई रोजगारमा आवद्ध गर्ने, फोहरमैला व्यवस्थापन गर्ने, महिला तथा दलित समुदायको उद्यमशीलतालाई प्रवद्र्धन गर्ने, उत्पादनशील कार्यक्रमको लागि लगानी प्रवर्द्वन गर्ने, कोरोना भाइरसबाट प्रभावित कृषि, पर्यटन एवंम् जगारीमूलक घरेलु तथा लघु उद्योग व्यवसायीलाई पुनर्उत्थान गरीने मन्त्री ढुगेलले जानकारी दिए ।
सहुलियतपूर्ण व्याजदरमा ऋण लगानी कार्यक्रम कार्यान्वयनको नीतिगत विषयमा आवश्यक निर्देशनका लागी सम्बन्धित मन्त्रालयका मन्त्री संयोजक हुनेगरी निर्देशक समिति रहने छ । यसैगरी ऋण लगानी प्रकृया सहजीकरण तथा समन्वय गर्नका लागि सम्बन्धित मन्त्रालयका सचिव संयोजक रहनेगरी समिति बनाइएको मुख्य मन्त्रीका प्रेस संयोजक प्रकाश दाहालले जानकारी दिए ।
प्रदेशले कृषि व्यवसाय सम्बन्धी उत्पादन, प्रशोधन, भण्डारण र बजारीकरण सम्बन्धी, उद्योग व्यवसाय,पर्यटन प्रवद्र्धन, व्यापार व्यवसाय, वन तथा वातावरण जन्य उद्योग,महिला उद्यमशीलता,दलित समुदाय व्यवसाय विकास र फोहरमैला व्यवस्थापन तर्फ ऋण लगानी गर्ने भएको छ ।
यसै गरी बिहीबार बसेको बैठकले नै प्रहरी इकाई भवन निर्माणार्थ बजेट निकासा गर्न स्वीकृत गर्ने पनि निर्णय गरेको छ । यसैगरी प्रदेश विश्वविद्यालयको भौतिक पुर्वाधार, विधेयक, सङ्गठानात्मक संरचना, तथा पाठ्यक्रमको आधारभुत संरचना समेतका लागि सिफारिस गर्न कार्यदल गठन गरी काम कर्तव्य र अधिकार स्वीकृत गर्ने निर्णय समेत गरेको प्रवक्ता मन्त्री ढुङ्गेलले जानकारी दिए ।
प्रदेश सरकारको यो निर्णयले विपन्न तथा बेरोजगार युवाहरुलाई स्वदेशमै काम गर्ने अवसर सिर्जना गर्ने भएकोलो चाँडै कार्यन्वयन गर्न र यस्ता कार्याक्रममा राजनीतिक भागबण्डा नगरि सबै नागरिकलाई सामान अवसर प्रदान गर्नु पर्ने मकवानपुरका युवा जयराम खड्काले सहीखबसँग बताए । ‘प्रदेश सरकारको यो निर्णयले आशा त जगाएको छ, तर भोली यसैले निराशा नल्याओस’ उनले भने ।
मकवानपुर /काठको ठेकीको लागि प्रसिद्ध जिल्ला मकवानपुरमा पछिल्लो समय काठको ठेकी पाउनै मुस्किल हुन थालेको छ । परम्परागत काठे ठेकीको स्थान अहिले प्लाष्टिक तथा आल्मुनियम ठेकीले ओगट्न थालेका छन् । गाउँघरमा समेत काठे ठेकीको बदलामा प्लाष्टिक तथा आल्मुनियमको ठेकीहरु प्रयोगमा आउन थालेका छन् ।
ठेकी काठबाट बनेको परम्परागत नेपाली भाँडो हो । दही जमाउने, दही मथ्ने (मोही पार्ने), मोही अथवा दही राख्ने काममा प्रयोग गरिन्छ । ठेकी सामान्यतः दार अथवा देवदारु नामको रूखको काठबाट बनाइन्छ । तर अहिले देशभरि काठको ठेकीको लागि प्रख्यात मकवानपुरमा नै ठेकी पाउन छाडेको छ । पछिल्लो समय गाउँका भिरपाखाहरुमा समेत काठको ठेकी बनाउने प्रजाति (दार, दरुवा) का रुख नै पाउन समस्या हुन थालेको छ । काठको ठेकी बनाउने सिपालु व्यक्तिहरु पनि पाउन छाडेको मकवानपुर गढी गाउँपालिका–६ का सूर्यप्रसाद नेपालले बताए ।
यता मकवानपुर जिल्ला भीमफेदी गाउँपालिकाका स्थानीय अगुवा हरिशरण हटुवालका अनुसार नयाँ पुस्तामा यो सिप लैजान नसकिदा यो अवस्था आएको हो । पहिले पहिले मकवानपुरको विकट गाउँमा बनेको काठको ठेकी भक्तपुर, काठमाडौं, काभ्रेलगायतको जिल्लामा प्रर्याप्त खपत हुने गरेको स्थानीय हटुवालले बताए । तर अहिले मकवानपुर जिल्लामा नै काठको ठेकी नपाउँदा स्थानीय कृषकहरू आल्मुनियम तथा प्लाष्टिकको ठेकीले काम चलाउने गर्दछन् ।
पछिल्लो समय काठको ठेकीसँगै मोही पार्ने मदानी पनि प्लाष्टिककै पाउन थालिएपछि गाउँगाउँमा काठको भन्दा प्लाष्टिककै ठेकी, मदानीको प्रयोग बढेको छ । बजारमा सर्वसुलभ रुपमा काठको ठेकी मदानी नपाएपछि आफूहरुले प्लाष्टिककै सामग्री प्रयोग गर्न थालेको मकवानपुर गढी गाउँपालिका–५ की सावित्रि खनालले बताइन् । राम्रो ठेकीको लागि जिल्ला बाहिर नै अर्डर गर्नुपर्ने र आर्थिक रुपमा पनि महङ्गो हुने उनले बताइन् । काठको ठेकीमा दही जमाउँदा मिठो र चाँडौ अमिलो तथा स्वादीलो हुज्छ ।

तर पछिल्ला पुस्ताहरु अमिलो भन्दा गुलियो दहि मन पराउने र प्लाष्टिक, स्टिललगायतको भाडामा जमाएको दही काठको ठेकीमा जमाएको तुलनामा चाँडै अमिलो नहुने भएकोले पनि काठको ठेकीको माग कम हुँदै आएको उनले बताइन् । काठलाई खोपेर बनाइने ठेकीको पेशा अंगाल्ने मान्छे नहुँदा काठको ठेकीको बजार पनि घटेको अगुवा किसान तथा मकवानपुर गढी गाउँपालिका ६ का वडाध्यक्ष टिका दाहालले बताए । मकवानपुरको ग्रामिण हाट बजारमा दैनिक २५ देखि ३० वटा ठेकी बिक्री हुने गरेकोमा अहिले हाटबजारमा ठेकी भेटिन छाडेको छ । मकवानपुरको चिनारीलाई संरक्षण गर्न परम्परागत सिपको फैलावटको लागि आफूहरुले प्रयास गर्दा पनि नयाँ पुस्ताको रुचि नपाइएको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाकी उपमेयर मीना लामाले बताईन् ।