मकवानपुर । बालबालिका तथा किशोर किशोरकिशोरीहरुको लागि मानसिक स्वास्थ्य तथा आत्महत्या रोकथाम सम्बन्धी एक दिने अभिमुखिकरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । कान्ति बाल अस्पतालको बालबालिका तथा किशोर किशोरी मनोचिकित्सा युनिट, सिविन नेपाल र बकैया गाउँपालिकाको संयुक्त आयोजनमा अभिमुखकिरण कार्यक्रम भएको हो ।
बालबालिका, किशोरकिशोरहरुमा कोभिड १९ को कारणले देखिएको समस्या तथा आत्महत्या गर्नेको संख्या बढिरहेकोले सन्दर्भमा अभिमुखकिरण कार्यक्रम गरएिको बालहेल्पलाइन जिल्ला संयोजक झविन्द्र ज्ञवालीले जानकारी दिए । अभिमुखिकरणमा कसरी बालबालिका तथा किशोरकिशोरीहरुलाई मानसिक स्वास्थ्य एवं आत्महत्या रोकथाम विषयमा जानकारी तथा सचेतना जगाउन कार्यक्रम गरिएको बकैया गाउँपालिका उपाध्यक्ष सरला बोलखेले जानकारी दिइन ।
बकैया गाउँपालिकाका १२ वडा वडाहरु मध्ये ८ वटा वडाका बाल क्लवका प्रतिनिधि, पालिकास्तरीय बालक्लव संजालका प्रतिनिधि, किशोरकिशोरी समुहका सदस्यहरु, महिला स्वयमसेविका, शिक्षक, बालमैत्री सहजकर्ता, जनप्रतिनिधि तथा सामाजिक विकास शाखा प्रमुख सहित ४३ जनाको सहभागिता रहेको संयोजक ज्ञवालीले जानकारी दिए ।
कार्यक्रममा मानसिक स्वास्थ्य भनेको के हो ? मानिसमा मानसिक समस्या किन हुने गरेको छ र आत्महत्या किन भइरहेको छ भन्ने विषयमा कान्ति बाल अस्पतालका बालबालिका तथा किशोर किशोरी मनोचिकित्सक डा. गुञ्जन धन्जु र चिकित्सा विद रामपुकार शाहले सहजीकरण गरेका थिए । कार्यक्रममा लागु पदार्थको सेवन, शारिरीक दण्ड सजाय, आर्थिक विपन्नता, यौनजन्य शोषण, असमझदारी, परिक्षाको नतिजा अपेक्षाकृत नहुनु, प्राकृतिक प्रकोप, बालविवाह, बालबालिका माथि विभेद तथा हिंसा आदि कारणले आत्महत्या बढिरहेको सहभागीहरुले बताएका थिए ।
‘मानिसहरुले विशेष गरि खानपान, निद्रा र दिनचर्या राम्रोसँग भएन भने मानसिक समस्या भएको हुन सक्छ’ डा. गञ्जन धन्जुले भने–‘त्यसको लागि मनोचिकित्सकसँग सम्पर्क गर्नु पर्छ ।’ पछिल्लो समयमा बालबालिकाहरु बोल्न शुरु गर्नु पर्ने उमेरमा राम्रोसँग नबोल्न, एकोहोरो हुने, छिटो रिसाउने, झर्किने आदि समस्या लिएर कान्ति बालअस्पतालमा आउने गरेको उनले बताए । उनका अनुसार ६ वर्ष उमेर मुनिका बालबालिकाहरुलाइ मोवाइल दिनै हुदैन र ६ देखि १२ बर्ष उमेरका बालबालिकाहरुलाइ दिनको १ घण्टा भन्दा बढि दिन नहुने बताए । खाना खुवाउँदा मोवाइल देखाएर खुवाउने बानीले बालबालिकाहरुले खानाको स्वाद नपाउने, मोवाइलको लत बस्ने, दोहोरो संवादमा समस्या हुने आदि समस्या देखिने बताए ।
कार्यक्रममा सहभागीहरुले किशोरकिशोरीहरुका समस्या, आत्महत्याका कारण, कोभिड १९ ले बालबालिका तथा किशोरकिशोरी माथि पारेको प्रत्यक्ष असर र समाधानको लागि आफ्नो भावना साटासाट गर्ने, खानापानमा ध्यान दिने, नियमित शारिरीक ब्यायम गर्ने, आफुलाइ सधै ब्यस्त राख्ने आदि विषयमा छलफल गरेका थिए ।
मकवानपुर । नेपाल तरुण दल हेटौंडा उपमहानगर ९ नं. समितिले सरसफाई कार्यक्रम गरेकाे छ । तरुण दल हेटौडा ९ समितिले वडाका विभिन्न स्थानहरुमा सरसफाई गरी ठाँउ ठाँउमा डस्विन समेत राखेकाे छ ।
सरसफाई कार्यक्रम प्रगति माध्यामिक विद्यालय अगाडिबाट सुरू गरी गुम्बा चोक, कुश्माण्ड सरोवर त्रिवेणीधाम अगाडी रहेको घाटमा सरसफाई गरी डस्विन राखि समापन गरिएकाे थियो ।
नेपाली काङ्ग्रेस मकवानपुरका जिल्ला सदस्य माधव आचार्यकाे प्रमुख अतिथ्यतामा भएको कार्यक्रममा नेपाल ट्रेड युनियन काङ्ग्रेसको बागमती प्रदेशको उपाध्यक्ष कुमार पौडेल, तरुण दल नगर सचिव सुशील सिग्देल, तरुण नगर सदस्य किरण लामा लगायत उपस्थिति रहेकाे थियाे । कार्यक्रम तरुण दल ९ नम्बर वडाका अध्यक्ष पुर्णबहादुर हिस्कि मगरको अध्यक्षता भएको हाे ।
पोर्चुगिज कप्तान तथा सुपर स्टार फरवार्ड क्रिस्टियानो रोनाल्डो १२ वर्षपछि इङ्लिस क्लब म्यानचेस्टर युनाइटेड फर्किएका छन् । पाँच पटकका बालोन डी’अर विजेता रोनाल्डो सन् २००३ देखि २००९ सम्म युनाइटेडमा बिताएर स्पेनिस क्लब रियाल मड्रिड गएका थिए ।
सन् २०१८ मा स्पेन बसाई टुङ्ग्याउँदै इटालियन क्लब युभेन्टस गएका रोनाल्डो म्यानचेस्टर सिटी आउने चर्चाले शिखर चुमेको थियो । तर, अन्तिम समयमा सम्झौता हुन नसकेपछि रोनाल्डो युनाइटेडसँग अनुबन्धित भएका हुन् ।
युनाइटेडले पनि वक्तव्य जारी गर्दै रोनाल्डोलाई क्लबमा भित्र्याएको पुष्टि गरिसकेको छ भने उनी आफैँले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत युभेन्टस छाडेका जानकारी दिइसकेका छन् ।
मेरी बहिनी मभन्दा एघार वर्ष कान्छी छे । बेलाबेला ऊ मलाई फोन गर्छे र सोध्छे, ‘दिदी, यो ‘नकारात्मक स्पर्श’ त होइन नि ?’
अचानक आएको फोनले म यसै झस्कन्थें साथमा ‘नकारात्मक स्पर्श’को कुरा आउनेबित्तिकै म सशंकित हुन्थें । केही वर्षअघि बालसुलभ उमेरमै रहेकी बहिनीको मनोविज्ञानलाई ध्यानमा राख्दै यौन सचेतनाका लागि सकारात्मक स्पर्श (गुड टच) र नकारात्मक स्पर्श (ब्याड टच) सिकाएको थिएँ । यौन सचेतनासम्बन्धी सिकाइले बहिनीको कलिलो मस्तिष्कमा गहिरो आघात परेछ सायद । उसलाई आफन्त साथी र शिक्षकले धाप मार्दा वा मायाले गाला मुसार्दा पनि ऊ संशकिंत भएर मलाई फोन गर्थी ।
यसमा बहिनीको कुनै दोष छैन । आफूमाथि हुने हिंसाको जानकारी राख्न मैले उसलाई सुरुमै सचेत पार्न खोजेको मात्र हो । म घर आएको समयमा ऊ यस विषयमा धेरै कुरा सोधिरहेकी हुन्थी । एक त म आफैं किशोरी जसलाई पाइलैपिच्छे यौन हिसांको मार खेपिरहनु परेको हुन्छ । त्यसमाथि आफ्नो बहिनीको पीडा सुन्नुपर्दा म विचलित हुन्थें । मेरो पीडा त उसको अगाडि म सामान्य देख्न थाले । कम्तीमा म यौन दुरव्यवहारबारे सचेत छु । म त्यसको विरोध गर्न सक्छु र आफूलाई सुरक्षित राख्न कोसिस गर्छु । तर मेरी बहिनी र उसका उमेरका अबोध बालिकालाई यौन दुरव्यवहारबारे केही थाहा छैन तिनीहरूलाई कसरी सुरक्षित राख्ने भनेर म उपाय खोजिरहेकी हुन्थें । उमेरमा अन्तर भए पनि मैले बहिनी जन्मिनुअघि नै उसको नाम रोजिसकेकी थिएँ ।भगवानप्रतिको आस्था र विश्वासका कारण बहिनी जन्मिएकी हो भन्ने सोचाइले मैले उसको नाम ‘स्तुति’ राखिदिएँ ।
बालबालिकालाई पढाइभन्दा गीत, अभिनय, कविताबाट उनीहरूमाथि हुन सक्ने यौनहिंसाबारे सन्देश दिन जरुरी छ । यस विषयमा राज्यले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने अवस्था आइसकेको छ । सरकारी तथा गैरसरकारी शैक्षिक संस्थामा स्वास्थ्य र जनसंख्या विषयअन्तर्गत यौन शिक्षालाई एक गहन विषयका रूपमा स्थान दिन जरुरी
छ । कम्तीमा पनि त्रैमासिक रूपमा बालमनोवैज्ञानिक परामर्शदाताको पनि व्यवस्था गर्नु जरुरी देखिन्छ ।
बिस्तारै बहिनीको उमेर बढ्दै गयो । सामाजिक संजालमा बालबालिकामाथि यौन दुरव्यवहारका भएका घटना धेरै सुनिन्थ्यो । यस्ता घटना सुन्दा म मर्माहत बन्थें । मेरा हातखुट्टा चिसा हुन्थे । त्यही क्षण बहिनीलाई सम्झन्थें । ऊमाथि पनि यस्तै घटना घट्ने हो कि भन्ने सोचाइबाट मात्र पनि म अतालिन्थें । अबोध बालिका जसले पुरुषलाई आफ्नै पिता, काका र दाजुसमान सम्झिन्छन् ती नै उनका यौन दंशक हुन सक्ने सम्भावना स्वीकार्न मुस्किल पथ्र्यो मलाई ।
बेलाबेलामा एक कदम अगाडि बढेर कलिलै उमेरमा मैले उसको मस्तिष्कमा तनाव दिएँ कि भन्ने पनि लाग्थ्यो । यस्तै दोधारमा दिन बित्दै गयो । यसैक्रममा गत चैत्र ११ गतेदेखि कोरोना भाइरसको लकडाउनले गर्दा मैले बहिनीसँग समय बिताउने मौका पाएँ । २०७७, जेठ ३२ गते कैलालीको क्वारेन्टिनमा राखेकी सुरक्षाकर्मी र स्वास्थ्यकर्मीबाटै सामूहिक बलात्कार भएको घटना समाचारमा आयो । त्यो समाचार बहिनीले पनि सुनेकी रहिछ । उसले मलाई बहिनीले सोधिहाली, ‘दिदी, बलात्कार भनेको चाहिँ के हो ?’
बहिनीको प्रश्नले म अवाक् भएँ । हरेक बालिकाहरूलाई उनीहरूमाथि सम्भावित यौन बेलाबेलामा दुव्र्यवहारप्रति सचेत गराउन अत्यावश्यक छ भन्ने मलाई महसुस भयो । हाम्रो समाजमा यौनसंग सम्बन्धित विषयलाई ‘वर्जित विषय’ मानिन्छ । अझै यौनिक विषयलाई सामाजिक अपराधको रूपको हेरिन्छ । बालबालिकामाथि यौनहिंसा बढिरहेको अवस्थामा हामी जस्ता सचेत प्राणी के मौन बस्न सुहाउँछ ?
लकडाउनको एक महिनाअघि हाम्रो देशमा उनन्तीस जना बालबालिकामाथि यौन दुरव्यवहार भएको तथ्यांक हामी देख्न सक्छौ । लकडाउनपछि (चैत्र ११ देखि जेठ १०) दुई महिनाभित्र पैँतीस जना बालबालिकामाथि यौन दुरव्यवहार भएको घटना हामीमाझ छ । यसले हामी आफ्नै घर, टोल, समाजमा सुरक्षित छैनौं भन्ने कुरा स्पष्ट पार्दछ ।
हाम्रो समाजमा आमाको दूध चुस्न नछोडेका अबोध बालिकाहरूलाई पनि यौन पिपासुहरूले छाडेका छैनन् । आफ्नै घरमा घटेको त्यस्तो निन्दनीय अपराधलाई पनि घरका सदस्यले बाहिर ल्याउन चाहँदैनन् । बाबुले छोरीलाई, दाजुले बहिनीलाई, काकाले भतिजीलाई ….. । यस्ता कतिकति दुरव्यवहार हाम्रो घरमा नै घट्छ । एउटा बच्चाको जिन्दगीमाथि अरूले खेलवाड गर्दा पनि आफ्नो आडम्बरी इज्जतमा लाञ्छना लाग्छ भन्ने डरले हाम्रा अभिभावक यस्ता जघन्य अपराधलाई लुकाएर प्रश्रय दिइरहेका छन् ।
मेरो स्मृतिमा भएको एक घटनाले मलाई बाल्यकालदखि नै पटकपटक झक्झकाइरहेको छ । त्यो अबुझ समयमा मैले केही बुझिनँ तर अहिले बुझ्दा समाज यस्ता घटनामा निरीह रहेको भान हुन्छ ।
म पाँच वर्षकी हुँदाको कुरा हो । छिमेकी अंकलको घर बन्दै थियो । हामी चार जना बालिका लुकीछिपी खेल्न प्रायः त्यही जाने गरथ्यौं । त्यही क्रममा एकजना साथी खेल्न बन्दै गरेको घरको कोठामा जाँदा त्यहीँ काम गर्ने दाइले उसमाथि अनुचित क्रियाकलाप गरेको हामीले देख्दा अबुझ भएको कारण खेल खेलेको सोच्यौं । त्यति नै खेर त्यही घरको आन्टीले देखेर कराएपछि सबै जम्मा भएर त्यो दाइलाई लखेटे ।
तर कसैले त्यो दाइले गरेको दुरव्यवहारको सजाय दिनतर्फ चासो देखाएनन् । म ९ कक्षामा पढ्दा मेरी साथीलाई ट्युसन शिक्षकले उसको संवेदनशील अंगमा स्पर्श गर्दा उसले कसैलाई भन्न सकिन । मलाई उसले जानकारी दिँदा म आफैं पनि स्तब्ध रहिरहें ।
पिडियोफेलियाजस्तो यौन दुरव्यवहार विदेशीद्वारा नेपाली बालबालिकामा बढी भएको पाइन्छ र यो बढ्दो क्रममा छ । बालबालिकाको पहिलो पाठशाला उनीहरूको आफ्नै घर हो । यस्ता यौन दुराचारप्रति अभिभावक सचेत भई आफ्ना बालबालिकालाई बेलैमा सचेत गराउनु आवश्यक हुन्छ । बालबालिका अबोध हुन्छन् । त्यसैले उनीहरूले यो उमेरमा यौनहिंसाबारे बुझाउनु सजिलो कुरा होइन । तर आफ्नो संवेदनशील अंगमा कसैले स्पर्श गर्छ भने त्यो गलत हो र त्यस्तो भएमा चिच्याउनु, कराउनु र हामीलाई जानकारी गराउनु भनी सिकाउन सक्छौं ।
बालबालिका किशोर अवस्थामा जाँदा उनीहरूलाई यौन शिक्षा विस्तृत रूपमा दिनु जरुरी हुन्छ । जसले गर्दा उनीहरूलाई कसैले गलत काममा प्रयोग गर्न नसकून् । उनीहरूले यौनिक विषयलाई कौतूहलता र जिज्ञासुपूर्वक लिएर गलत कदम नउठाऊन् ।
यौनशोषण, यौन दुरव्यवहार बालिकामा मात्र हुन्छ भन्ने
छैन । आंशिक रूपमा बालकमा पनि हुने गरेको देखिएको छ । पिडियोफेलिया एक किसिमको यौन दूराचार हो । यो एक मनोवैज्ञानिक अराजकता हो जसमा वयस्क व्यक्तिले किशोरावस्थाका बालबालिकामा यौन हिंसा गर्छन् । यसमा बालिकासँगै बालक पनि पीडित हुन्छन् ।
आफ्नो शरीरमा उमेरसँगै हुने परिवर्तनसम्म बालबालिकालाई थाहा हुँदैन । हाम्रो समाजमा महिनावारी रोकिएकी किशोरीको पेट बढ्न थालेपछि मात्र ऊ गर्भवती भएको कुरा उसकी आमालगायत गाउँका अन्य महिलाले थाहा पाउँछन् । तर अझै त्यो किशोरीले आफूमा आएको शारीरिक परिर्वतनको अन्दाज लगाउन सक्दिनँ । यी सबै हुनुको कारण यौन शिक्षाको कमी हो । तसर्थ घरपरिवारका सदस्यले यौन विषयलाई लाजमर्दो विषय एवं वर्जित विषयका रूपमा नलिएर अन्य विषयसरह सामान्य विषयका रूपमा लिएर उनीहरूसँग मित्रवत् सम्बन्ध राख्नुपर्छ ।
प्रविधि मैत्री आजको युगमा आफ्ना बच्चाहरू प्रविधिसँग खेल्दा अभिभावकले निकै सतर्कता अपनाउनुपर्छ । आजभोलि इन्टरनेटको सहयोगमा आफ्ना साथीसँगीसँग मिलेर अश्लील गतिविधि हेर्ने क्रम बढेको हुनाले त्यतातिर पनि अभिभावक सचेत हुनुपर्छ । त्यति मात्र होइन आफ्ना अग्रजले पनि अश्लील भिडियो देखाएर गलत बाटातर्फ लाने हुनाले बालबालिकालाई इन्टरनेटमा आवश्यकताअनुरूप संलग्न गराउनेतिर पनि अभिभावक सचेत हुनुपर्छ ।यौन शिक्षाका बारेमा घरमा मात्र सचेत गराएर नपुग्ने हुनाले शैक्षिक संस्थामा पनि यो विषयमा जोड दिन आवश्यक छ । अतिरिक्त क्रियाकलापमा यौन शिक्षाको विषयलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ ।
अज्ञानता नै हरेक समस्याको जड हो । यौन हिंसाको सवालमा पनि हाम्रो अज्ञानताले हामीलाई डसिरहेछ । अज्ञानतासँगै हाम्रो मौनताले गर्दा यो दिनदिनै बढ्दै छ । बालबालिकाको सुरक्षाको प्रत्याभूति राज्यले गर्न सक्दैन भने हाम्रो गणतान्त्रिक प्रक्रिया र सभ्यतामाथि नै प्रश्नचिन्ह खडा हुन्छ ।