मकवानपुर। सातौं हेटौडा भेट्रान्स कप फुटबल प्रतियोगिता साेमबारबाट सुरु भएको छ । हेटौंडा उपमहानगरका प्रमुख हरिबहादुर महतले हेटौंडा भेट्रान्स क्लबको आयोजनामा भएकाे प्रतियोगिताको उद्घाटन गरेका हुन् ।
प्रतियाेगिताकाे उद्घाटन गर्दै महतले खेल तथा खेलाडीहरुलाई सहयोग गर्दै जाने बताए । हेटौंडाका वडा र टोल टोल सम्म खेलकुदका पूर्वाधार विकासको कामसंगै खेलाडीहरुको पनि प्रतियोगिताहरुलाई प्राथमिकता दिइएको उनले बताए ।
पौष ३ गते सम्म जारी रहने प्रतियोगितामा १८ वटा भेट्रान्स क्लबहरुले सहभागिता जनाएका छन् । प्रतियोगीतामा ४० वर्ष माथिका उमेर समुहका पूर्व राष्ट्रिय खेलाडीहरु सहितको सहभागिता रहेको कार्यक्रम संयोजक मणिराज गौतमले बताए ।
उद्घाटन खेल आयोजक हेटौंडा भेट्रान्स (बि) र सिमरा भेट्रान्सबीच भएको छ । खेलको निर्धारित समयमा कुनैपनि गोल हुन नसकेपछि ट्राइब्रेकरमा हेटौंडा भेट्रान्स क्लब (बि) विजयी भएको छ । हेटौंडाले सिमरा भेट्रान्सलाई ट्राइब्रेकरमा ३–२ गोलअन्तरले विजयी भएको हो । खेलको म्यान अफ द म्याच हेटौंडा भेट्रान्सका सरोज राजथला भएका छन् । त्यस्तै सोमबार चितवन राष्ट्रिय भेट्रान्सले वाइ पाएको छ । हाम्रो वीरगञ्ज क्लब सहभागी नभएपछि चितवनले वाइ पाएको हो ।
सातौ प्रतियोगितामा प्रथम हुने समुहले नगद १ लाख ११ हजार १ सय ११ रुपैया तथा शिल्ड,दोस्रो हुने समुहले नगद ५५ हजार ५ सय ५५ रुपैया सहित शिल्ड प्राप्त गर्ने हेटौंडा भेट्रान्सका उपाध्यक्ष नवाराज बज्रचार्यले बताए । खेलमा उत्कृष्ठ मिडफिल्डर,फरवार्ड, डिफेन्डर,गोलकिपर र समुह कोचलाई जनही ५ हजार नगदले पुरस्कार प्रदान गरिने कार्यक्रम संयोजक गौतमले जानकारी दिए ।
हेटौंडा ५ क्याम्पाचौरमा रहेको खेलमैदानमा भएको प्रतियोगितामा मंगलबार पाँच वटा खेल हुने जनाइएको छ । मंगलबार पहिलो खेल सानो गौचरण नाइट किंग र विहानी क्लब फरेष्ट्री हेटौंडाबीच हुनेछ । यस्तै अर्काे खेल एविसी पोखरा र कालभैरव क्लब हेटौंडाबीच हुने आयोजकले जनाएको छ । त्यस्तै नागस्वती भेट्रान्स हेटौंडा र वीरगञ्ज युथ क्लबबीच र बौद्ध भेट्रान्स काठमाडौं र बानेश्वर फुटबल क्लब काठमाडौंबीच खेल हुनेछ । यसैगरी अभिषेक चर्च नवलपरासी र जोरपाटी काठमाडौंबीच पनि मंगलबारनै खेल हुने जनाइएको छ ।
नजिकै न्यायको न्यानोपन
Tags: No Comments
- न्याय र इमान व्यक्तिको सबैभन्दा प्यारो पक्ष हो । आफू अन्यायमा परेको र आफ्नो इमान गुमेको कुनै पनि सचेत व्यक्तिले सहन सक्दैन । हिंसाले व्यक्तिलाई अन्यायमा पार्दछ र इमान गुमेको आभाष गर्दछ । तर, हिंसा हरेक घर र हरेक कार्यालयहरुमा हुने गरेको अध्ययनहरुले देखाएको छ । हिंसाले व्यक्तिको सिर्जनशिलतालाई पनि मार्दछ । समग्रमा हिंसा व्यक्ति, परिवार र सिङ्गो राष्ट्रको लागि बाधक नै हो । हिंसा विरुद्ध सुन्य सहनशिलता अपनाउँदै लिङ्गको आधारमा हुने सबै प्रकारको हिंसाको विरोध गर्दै हरेक वर्ष हिंसा विरुद्ध अभियान चाल्दै आइएको छ । देश संघीयताको चरणमा प्रवेश गरेपछि जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएर आए । न्यायको लागि अदालत नै धाउनु पर्ने बाध्याता टरेको छ । नजिकै न्यायको न्यायोपन दिलाउन प्रतिनिधिहरु लागिपरेका छन् । लैङ्गिक हिंसा विरुद्ध १६ दिने अभियान सकिदै गर्दा हेटौंडा उपमहानगरपालिका उप्रमुख तथा न्यायीक समिति संयोजक मिनाकुमारी लामासँग यसै विषयको पेरीफेरीमा गरिएको कुराकानीको सारः
लैङ्गिक हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियान सकिएको छ, कसरी समिक्षा गर्नुहुन्छ ?
यो अभियान एउटा सन्दर्भ मात्रै हो । हामीले लैङ्गिक हिंसा विरुद्धको सशक्तिकरणको अभियान सकिएको भनेर बुझ्दैनौ । यो १६ दिन मात्रै अभियानका लागेर हिंसाको न्युनिकरण संभव पनि छैन । यसलाई एउटा उत्सवको रुपमा मात्रै लिएर अलि बढी चर्चापरिचर्चा गर्ने गरिएको मात्रै हो । हामीले यसवर्ष विगतका वर्षहरुमाभन्दा केही फरक गर्ने जमर्को गरेका थियौं । अहिले वडा वडामा गठन भएको महिला जागरण समूहले अभियानमा सचेतना कार्यक्रम गरेको छ ।
गतवर्ष पनि हामीले सचेतनामुलक कार्यक्रमसँगै दीगो रुपमा स्थापित हुने प्रकारको कार्यक्रममा गरेका थियौ यस वर्ष पनि धेरै जसो कार्यक्रम यस्तै गरियो । सबै वडाहरुमा उपमहानगरपालिकाले कानुनी सचेतनासमेतको कार्यक्रमहरु गरेका छौ ।
वडा वडामा हिंसा र ऐन कानूनी व्यवस्थाबारे अन्तरक्रिया, सचेतना कार्यक्रममा गरेका छौ । हामीले अभियानमा मात्रै कार्यक्रमहरु सिमित नरहोस् भनेर नगरमा हिंसा न्यूनीकरणको लागि डोरम्याप बनाएका थियौ । यो डोरम्यापको आधारमा वर्षैभरी कसरी के कस्ता कार्यक्रम गर्ने भन्ने योजना समेत तय भएका थिए, त्यसै अनुसारको बजेटि· र कार्यक्रमहरु भइरहेका छन् ।
ग्रामिण वडास्तरको कार्यक्रमले घरघरको समस्यालाई पहिचान गर्न सहयोग मिलेको छ । म आफैंपनि सहभागि भएर त्याहाँको हिंसा बारेको वस्तुस्थिती बुझ्ने कोसिश गरेको छु । कतिपय कार्यक्रममा आफ्नो व्यवस्तताले पुग्न नसकेपनि स्थानीय जनप्रतिनिधि ज्यूहरु र हाम्रा कर्मचारी ज्यूहरुले कार्यक्रमलाई सफल बनाउनु भएको छ । सचेतना तथा प्रेरणा जगाउने प्रकारका कार्यक्रम भएका छन् ।
अभियानको क्रममा प्रचारप्रसार गरिएको सचेतनाको कुराले आगामी दिनमा हुनसक्ने हिंसात्मक गतिविधिमा कम ल्याउने, हिंसा सहेर नबस्नको लागि जागरुक हुनेसम्मको जग बनेको छ ।
अभियान अन्तरगत हामीले सेतो रिवन क्याम्पियन पनि ग-यौ (क्रस सेतो रिवनले म हिंसा गर्दिन, म हिंसा सहन्न र हिंसा गरेको देखेमा म त्यसको प्रतिकार गर्छु भन्ने अर्थ राख्दछ।) यसै गरी अभियानकै क्रममा लैङ्गिक हिंसा भनेको के हो रु कस्तो कस्तो हिंसा हुनसक्छ,कसरी बच्ने, कानूनी व्यवस्था÷ उपचार के छ भन्नेबारेमा जानकारी भएको छ ।
नेतृत्वमा आएपछि महिलाको आर्थिक स्तर सशक्त बनाउनको के गर्नु भयो ?
हिंसाको प्रमुख कारण आर्थिक कमजोरी नै हो । घर परिवार चलाउन आर्थिक समस्या हुँदा कुनै न कुनै रुपमा त्यहाँ हिंसा उत्पन्न हुने रहेछ । यसैले हामीले व्यक्तिको आर्थिक हैसियत माथि उकास्नको लागि पहल ग¥यौ । यस अन्तरगत अहिले ३९० जना महिला उद्यमीहरु तयार गरेका छौ । आर्थिक रुपमा आत्मर्निभर बनाउने सुरुवाती कार्यक्रम हो यो ।
उहाँहरुलाई आर्थिक रुपमान्तरणमा लैजानको लागि हामीले पहल गरेका हौ । हिंसापछि घरवार विहीन महिलाहरुलाई व्यवस्थापन गर्न हेटौंडा–११ मा घर बनाएका छौं । उद्यमी महिलालाई उहाँहरुको उत्पादन संकलन केन्द्र बनाइसकेका छौ । विक्रि केन्द्रको ठाउँ पहिचान भइ बजेटिङ पनि भैसकेको छ ।
न्यायीक समितिको संयोजक पनि हुनुहुन्छ,स्थानीय सरकारले नजिकै न्यायको न्यायोपन दिलाउँन सक्यो भन्ने लाग्छ ?
जो जो हाम्रो सेवामा जोडिनु भएको छ उहाँहरुको मुहारको हाँसो देख्दा हामीले नजिकै न्यायको न्यायोपना दिन सकेका छौं भन्ने लागेको छ । हिंसा भएको भन्ने उजुरी आएपछि हामीले सबैलाई सम्बोधन गरेका छौ । कसैको घरै थिएन घर बनाएका छौ, आर्थिक कारण हिंसा भएकाहरुलाई सिपसँग जोडेर आर्थिक रुपमा स्वावलम्वि बनाएका छौ । कसैलाई रोजगारसँग जोडेका छौ । कसैलाई मानोचामल भराएका छौ । कतिलाई अंशबण्डा समेत दिलाएका छौ । ४ वटासम्म मुद्दा परेका महिलालाई पनि हामीले उचित व्यवस्थापन गरेको उदाहरण छ । जो जो हामीसँग जोडिनु भएको छ, हामीले निराश बनाएका छौनौ ।
निर्वाचित जनप्रतिनिधि भएर झण्डै पाँच वर्ष बिताइसक्नु भयो, हिंसा न्यूनिकरणको लागि कस्तो नीतिगत सुधार आवश्यक छ ?
अब विगतको भन्दा अवस्था सहज छ, हिंसाको उजुरी र न्यायको संस्कार बनेको छ । हिंसा सहेर बस्नाले थप हिंसा हुने, पीडकलाई बल पुग्ने संस्कार पहिले थियो भने अब, सहेर हैन, प्रतिकार गरेर हिंसा न्यूनिकरण हुन्छ भन्ने धारण र तथा संस्कारको विकास भएको छ ।
नगरको वडा÷वडा र टोल टोलमा न्यायको लागि तालिम प्राप्त मेलमिलाप समिति छ। जनप्रतिनिधिहरु हुनुहुन्छ। हिंसाको उजुरी हुने बितिकै न्याय पाइन्छ। परम्परागत गलत अभ्यासहरु अब फेरिदों छ । तर, विगतको भन्दा केही चुनौति अझै छ । त्यसैले नीति र रणनीति भन्दा पनि आम बुझाइलाई फराकिलो बनाउनु नै मुख्य कुरा हो । घरलाइ नै हिंसा मुक्त बनाउनु पर्छ, अनि सबैतिर विस्तारै हामीले सोचेजस्तो बन्न सक्छ ।
महिल हिंसाको मात्रै उजुरी आउँछ की ?
हैन, पछिल्लो समय पुरुषहरु पनि हिंसामा परेको उजुरी आउन थालेको छ । तर सहजै उजुरी आउँदैन । वैदेशिक रोजगारको क्रममा पुरुषहरु पनि हिंसामा पर्नुभएको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको न्यायिक समितिलाई हेर्ने हो भने हिंसाको दर बढ्नु भन्दा पनि बाहिरीने क्रम बढेको हो । अब हिंसा सहेर, आफ्नो भाग्यलाई दोष दिएर बस्ने पुस्ता छैनन् । हिंसाको प्रतिकार गर्दा मात्रै हिंसाको उपचार पाइन्छ भन्ने जमात बनेको छ । विस्तारै हिंसा गर्ने हुन्न भन्ने जमातको सिर्जना गर्नु हाम्रो अभियान हो ।
फरक पुस्ता बिच पनि हिंसा छ ?
हो छ, अहिलेको पुस्ताहरु बढीजसो केही न केहीमा व्यस्त रहने हुँदा घरमा रहने ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई बढी हिंसा हुने गरेको छ । उहाँहरुको हेरचाहमा समय दिन नचाहने, नभ्याएपछि जेष्ठ नागरिक वृद्धा आश्रम पुगेका छन् । जसको कारण उहाँहरुलाई मानसिक पीडा बढी हुने
गरेको छ । आफ्नो पारिवारीक वातावरणमा नातिनातिनासंगै खेल्दै बस्न पाउने उहाँहरुको अधिकार पनि हो तर, पुस्ता अन्तरको कारण उहाँहरुको मनोभावलाई नबुझेको कारण समस्या हुने गरेको छ। पुस्तान्तरणको कारण उब्जेको हिंसा अहिलेको चुनौति हो ।
के गर्दा हिंसामुक्त आदर्श समाज बन्नसक्ला ?
सबैभन्दा पहिले त आफूले आत्माबल दरिलो बनाउने, म जे गरिराखेको छु ठिक गरिराखेको छु, म सही छु भनेर दरिलो मन बनाउने, आफ्नो यात्रामा लागि रहने । आफ्नो आत्माबल नै सबैभन्दा पहिलो अश्र हो । त्यसपछि महिला मात्रै हैन पुरुषलाई पनि हिंसाको विरुद्धमा जानकारी जगाउनु पर्छ । हिंसात्मक घटनामा संलग्न पुरुषहरु पनि त्यो घटनापछि जीवनभर पछुताउनु पर्छ । उसलाई कानूनले समाउँछ, जेल जान्छ । कानूनले सजायँ भोगाउँछ । त्यसपछि उसको आश्रित हाँसीखुसी परिवारको विजोक हुन्छ ।
पालनपोषणमा आश्रित श्रीमति बालबच्चा होलान् । अविवाहित भए झन् धेरै भविष्या बाँकी होला, आमाबुबा आफन्तहरुलाई पनि उस्तै पीडा हुन्छ । यसकारण पनि हिंसामा जो संलग्न हुन्छ, उमाथि पनि त्यसपछि मानसिक तथा शारिरीक समेत हिंसा हुन्छ । यो पाटो बुझेर परिवारले हिंसा नगर्नेको लागि समयमै सचेत गराउनु पर्छ । छोरीलाई साँझ कहाँ गएर ढीलो आइस् भन्ने प्रश्न गर्नेले छोरालाई पनि प्रश्नगरोस् ।
छोरीमाथि सुरक्षा खोज्नेले छोराले पनि अरुलाई असुरक्षित गरायो कि भनेर सोच्ने गरोस् । छोरी बलात्कृत होली भनेर डराउनेले छोराले कसैको छोरीलाई बलात्कार गरेर आउला भन्ने डर पनि राखोस् अनि न्यूनिकरण संभाव छ ।
अन्तमा हिंसा न्यूनिकरणको लागि केही सन्देश ?
सबैभन्दा पहिले हिंसामा जो पर्नुभएको छ उहाँहरुलाई भन्न चाहन्छुः ‘तपाईहरु निराश नहुनुहोस्, आत्मबल उच्च राखेर न्यायको लागि भिड्नु होस, तपाईले नै आत्मबल कमजोर बनाउनु भयो भने हिंसा गर्नेले आफूले जितेको आभाष गर्ने छ, तपाईले जित्नु भए पो उसले हार्छ र फेरी फेरी हिंसा गर्दैन, अरुले पनि त्यै देखेर हिंसा गर्ने आँट गर्दैनन् । उसले तपाई हिंसाबाट उठ्न नसकोस भन्ने चाहन्छ, तपाई पछिहट्नु भयो भने उसको चाहाना पुरा हुन्छ, तपाई दरिलो भएर उठ्नोस् हेटौंडा उपमहानगरपालिका न्यायीक समिति तपाईको घरदैलोमा छ भन्ने चाहन्छु । वडाको मेलमिलाप कर्यकर्तासँग जोडिए तपाई हामीसँग जोडिन सकिन्छ । जसले हिंसा गरेको देख्नुहुन्छ, प्रतिकार गर्ने र न्यायको लागि सहयोग गर्न अनुरोध गर्दछु ।
(लैङ्गिक हिंसा विरुद्व १६ दिने अभियान विशेषाङ्क सहीखबर साप्ताहिककाे प्रिन्ट संस्करणबाट साभार)
सन् १९६० को नोभेम्बर २५ का दिन डोमानिकन रिपब्लिकका मिरावल परिवारका ३ साहसिक दिदि वहिनी पार्टिया, मिनर्भा र मारियाको तात्कालिन त्रिजुलो सरकारले गरेको हत्याको दिनको संझनामा यो दिवस मनाउन शुरु गरिएको थियो ।तत्कालिन सरकारको तानाशाही शासनका बिरुद्धमा आवाज उठाएका ती दिदि बहिनीका श्रीमानलाई सरकारले बन्दी बनाएको र श्रीमानहरुलाई जेलमा भेटेर फर्कने क्रममा निर्मम हत्या गरी दुर्घटनाको संज्ञा दिईएकोमा अधिकारकर्मीले त्यस घटनालाई स्वीकार गरेनन् र त्यसको विरुद्ध आवाज उठाईरहे ।
Unforgetable Butterflies को उपनामले चिनिने ती तीन दिदि वहिनीहरुको बलिदानी त्याग र उच्च साहसको सम्मान गर्दै सन् १९९१ मा Center For Global Leadership (CWGL) को सहयोगमा विभिन्न २० देशका २३ जना उत्साहित महिलाहरुको एक समुहले शुरु गरेकोे लैङ्गिक हिंसाविरुद्धको अभियान प्रत्येक वर्ष नोभेम्बर २५ तारिख ९महिला हिंसा बिरुद्धको दिवस० देखि शुरु भई डिसेम्बर १० तारिखका दिन ९अन्र्तराष्ट्रिय मानव अधिकार दिवस० १६ दिन सम्म मनाउने गरिन्छ र यस बीचमा अन्य विभिन्न दिवसीय कार्यक्रमहरु समेत रहेका छन् । त्यसको झण्डै तीन दशक पछि सन १९९९ डिसेम्बर १७ मा ग्ल्इ ले ७४ सदस्य राष्टूबाट प्रस्तावित लैङ्गिक हिंसा बिरुद्धको दिवसीय अभियानलाई महासभाबाट सर्वसम्मत पारित गरी मान्यता प्रदान गरे पश्चात विश्वव्यापी रुपमा यसको थप महत्व बढ्न गएको पाईन्छ । Source :www.google history of 16days campaign
नेपालमा लैङ्गिक हिंसा बिरुद्धको अभियान
सरकारको कार्ययोजना कार्यान्वयनको अनुभवबाट दीर्घकालिन योजना तर्जुमा गर्ने सोच अनुरुप लैङ्गिक हिंसा अन्त्य तथा लैङ्गिक सशक्तीकरण सम्बन्धी राष्ट्रिय रणनीति तथा कार्ययोजना (आ.व ०६९/ ०७० ९०७३/०७४० कार्यान्वयन भईसकेको पाइन्छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषदको कार्यालयबाट नयाँ कार्ययोजना निर्माण प्रक्रिया प्रारम्भ गरी कार्यान्वयनको क्रममा रहेको छ ।
नयाँ सरकार गठन पश्चात प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषदको कार्यालयमा सामाजिक विकास तथा रुपान्तरण महाशाखा र सो अन्ररतगत ‘महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, श्रम तथा सामाजिक सुरक्षा शाखा’ स्थापना गरिएको छ ।
यस वर्ष अन्तराष्ट्रिय नारा ू”Orange the world : End Violence Againts WomenNow ! भन्ने अन्ररतराष्ट्रिय नारा साथै “घरैबाट शुरु गरौ , महिला हिंसा अन्त्य गर्रौ ” भन्ने राष्ट्रिय नारा सहित लैगिक हिंसाविरुद्धको १६ दिने अभियानमा विश्वभर चेतनामुलक कार्यक्रम आयोजना गरि मनाईरहेका छन् ।
सेतो रिवन अभियान
सन् १९८९ डिसेम्बर ६ का दिन क्यानडाको मोन्छेरल विश्वविद्यालयको पोलिटेन्किन कलेजमा मार्क लेपिन नामक एक २५ वर्षे युवकले १४ जना छात्राहरुको सामुहिक हत्या गरेको थियो । बन्दुक र
धारिलो हतियार सहित कलेजको तेश्रो तलामा पुगेको ती युवकले छात्राहरुलाई छात्रबाट अलगगरी तिमिहरुलाई यहा बस्ने अधिकार छैन भन्दै एकतर्फ जम्मा गरी हत्या गर्न शुरु गरेका थिए । त्यस पछि अन्य कोठामा गई छात्राहरु खोजी खोजी हत्या गरी अन्त्यमा आफूले समेत आत्महत्या
गरे । घटनास्थलमा भेटिएको सुसाइड नोट अनुसार उनी महिलाहरु प्रति निकै आक्रोसित रहेको र देशका विभिन्न १९ जना महिलाहरुको हत्या गर्ने लिष्ट समेत तयार गरेको पाइएको थियो ।
यसै घटनाको संझनामा क्यानडाका केही उत्साहित युवाहरुको प्रयत्नमा सन १९९१ मा जम्मा ६ हप्ताको तयारीमा करिव १ लाख व्यक्तिहरुको सहभागितामा महिला हिंसा बिरुद्ध पुरुषहरुलाई जागरुक बनाउने उद्धेश्यले अंग्रजी वर्णमालाको Violence को V अक्षर लाई उल्टो बनाउदा हुने आकारमा लगाईने सेतो रिवन “म हिंसा गर्दिन, म आफू हिंसा सहन्न र देखेमा प्रतिकार गर्दछु (Zero Tolerence” को मान्यता र प्रतिबद्धतामा आधारित अभियान हो । यो रिवन खास
गरी १६ दिने अभियानमा लगाउने गरिन्छ र युरोपका केही मुलुकहरुमा १६ दिने अभियानको अवधिमा संसदमा समेत सेतो रिवन लगाउने प्रचलन रहेको पाईन्छ ।
लैगिंक हिंसाको परिभाषाः
लिंगको आधारमा कुनै पनि व्यक्तिका विरुद्ध गरिने कुनै पनि कार्य लैंगिक हिंसा हो । लैंगिक हिंसाले असमान रुपमा महिला र बालिकाहरुलाई प्रभाव पार्दछ, यद्यपि जो कोही पनि पीडित हुन सक्छन । लैंगिक हिंसा विश्वमै सबै भन्दा बढि हुने मानव अधिकारको हनन् मध्येको एक हो । लैंगिक हिंसाको सबै भन्दा व्याप्त स्वरुप मध्ये एउटा घरेलु हिंसा हो ।
महिलामाथि हुने सबै प्रकारका हिंसा उन्मुलन गर्ने महासन्धि CEDAW का अनुसार “महिला बिरुद्ध हुने सबै प्रकारका हिंसा र बिभेद भन्नाले राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, नागरिक वा अरु कुनै विषय सम्बन्धी मानव अधिकार तथा स्वतन्त्रतालाई आफ्नो वैवाहिक स्थिति जे जस्तो रहेको भएता पनि पुरुष र महिलाको समानताको आधारमा उपभोग गर्नमा वा प्रयोग गर्नमा व्यवधान पार्ने वा त्यसको मान्यतालाई नै क्षति वा शून्य पार्ने उद्धेश्य भएको , लिङ्गको आधारमा हुने कुनैपनि भेदभाव वा बहिस्कार वा प्रतिबन्ध सम्झनु पर्दछ ।
लैंङ्गिक समानता कायम गर्न तथा लैंङ्गिक हिंसा अन्त्य गर्न बनेको ऐन, २०७२ ले कानुनमा लैंङ्गिक हिंसाको परिभाषा समेटेको छ । जस अनुसार “लैंङ्गिक हिंसा भन्नाले सार्वजनिक वा निजी जीवनमा लिङ्गको आधारमा कसैप्रति शारीरिक, यौनजन्य वा मानसिक क्षति वा पीडापु¥याउनेकार्यसम्झनु पर्दछ र सो शब्दले लिङ्गको आधारमा हुने वा हुन सक्ने कुनै पनि प्रकारको अपमानजन्य, पीडाजन्य, वा धम्कीपूर्ण व्यवहार, दवाव, करकाप वा स्वेच्छाचारी रुपमा महिलालाई स्वतन्त्रताको उपभोग गर्नबाट बञ्चित गर्ने कुनै कार्य समेतलाई जनाउँछ” भन्ने परिभाषा गरेको छ ।
महिलाको बास्तविक अवस्थानै महिला अगाडी बढ्नमा बाधा सांझ विहान, बेलुका, चिया पसल होस कि, चौतारा जहां पनि सुनिन्छ महिला हरु अभैm पनि पछाडी छन् भन्ने विषयको कुरा । तर पनि कसरी पछाडी परेका छन् भन्ने विषयमा कारण खोज्दा तयारी जवाफ पाइन्छ गरीवी , अशिक्षा , आर्थिक अभाव ,आफै पछाडी बस्न खोज्ने इत्यादी । अलिकति आफूले आफैलाई विश्लेषण गर्दा कहिलेकाही त्यति मात्र कारण हैन कि , लुकेका कारणहरु पनि प्रशस्त छन् । हुन त संविधानले नै महिलाहरुलाई कानुनी अधिकार प्रशस्तै प्रदान गरेका छन् ।
- संविधानमा महिला सम्बन्धी गरिएका विशेष व्यवस्थाहरु
- आमाको नामबाट नागरिकता पा्रप्त गर्न सक्ने ।
- राज्यको संरचना गर्दा समानतामा आधारित समतामुलक समाज समवेशी प्रतिनिधित्व र पहिचानको संरक्षण गर्ने ।
- समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीको व्यवस्था,
- राष्ट्रिय महिला आयोग संवैधानिक निकायको रुपमा रहने र सो का अध्यक्ष र सदस्यहरु महिला मात्र रहने । राष्टिूय महिला आयोगले आवश्यकता अनुसार प्रदेशम कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने ।
- संवैधानिक अंग र निकायमा नियुक्ति गर्दा समावेशी सिद्धान्त बमोजिम गर्ने ।
- नेपाली राजदुत र विशेष प्रतिनिधि समावेशी सिद्धान्तको आधारमा नियुक्त गरिने ।
- सबै सरकारी सेवामा पदपुर्ति गर्दा खुला र समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको आधारमा गर्ने,
- सामाजिक वा साँस्कृतिक दृष्टिले पिछडिएका महिलालगायत नागरिकको संरक्षण, सशक्तिकरण वा विकासका लागि कानुन बमोजिम विशेष ब्यवस्था गरिने ।
- संविधानमा उल्लेखित सामाजिक न्याय र समावेशीकरण सम्बन्धी नीति
- असहाय अवस्थामा रहेका एकल महिलालाई सीप, क्षमता र योग्यताको आधारमा रोजगारीमा प्राथमिकता दिंदै जीविकोपार्जनका लागि समुचित व्यवस्था गर्दै जाने,
- जोखिममा परेका, सामाजिक र पारिवारिक बहिष्करणमा
- परेका तथा हिंसा पीडित महिलालाई पुनःस्थापना, संरक्षण, सशक्तीकरण गरी स्वावलम्बी बनाउने,
- प्रजनन अवस्थामा आवश्यक सेवा सुविधा उपभोगको सुनिश्चितता गर्ने,
- बालबच्चाको पालन पोषण, परिवारको हेरचाह जस्ता काम र योगदानलाई आर्थिक रूपमा मूल्यांकन गर्ने ।
माथि उल्लेखित कानुन विस्तारै व्यवहारिक रुपमा पनि कार्यान्वयन हुदै पनि गएका छन् । कहिलेकाही लाग्छ कानुनी विषय प्रशस्त भएतापनि व्यवहारिक पाटो पनि महिलाको लागि बाधक बनिदिन्छ । प्राकृतिकरुपमा महिला र पुरुष भनि छुट्टयाए पश्चात् नै केही न केही महिलाहरुलाई अलिकति भए पनि जिम्मेवार बढी नै देखिन्छ ।
सामाजिक संस्कार अनुसार विवाह पश्चात् तुरुन्त महिलाले अरुको घरमा गएर आफूले धेरै जिम्मेवार समहाल्नु पर्ने वास्तविकता त छदैछ तर पुरुष हरुलाई त्यो जिम्मेवार हुन्छ तर अदृश्य रुपमा रहेको हुन्छ यदि त्यो राम्रो कर्तव्य निर्वाहक व्यक्तित्व परेको छ भने सहयोग मिल्न सक्छ नत्र त्यहां पनि सहयोगीको भूमिका पाउंन सकिन्न । त्यतिमात्र कहा होर बैवाहिक जीवन पश्चात् महिलाले आफ्नो अध्ययन अध्यापन तथा अन्य अवसरहरुलाई समान तरीकाले जस्तोसुकै परिस्थीतिमा अगाडी बढाउंछु भनि सोचेको हुन्छ तर केहीको सपना पुरा हुन्छ भने अधिकांशको सपना अपुरै रहन्छ । विवाह पश्चात् बालबच्चा हुन्छ यही कारणले पनि कहिलेकाही महिलाहरु विभिन्न अवसरबाट पछि पर्दै गइरहेका हुन्छन् पालनपोषण देखि हरेक स्याहार स्तनपान आमाकै जिम्मेवारीमा रहन्छ त्यसैले पनि कति महिलाहरुले आफ्नो सन्तानकालागि आफू अगाडी बढ्ने विषयलाई त्याग गरिरहेका हुन्छन् ।
धेरै ठूलो कुरा हैन अध्ययन गरिरहेका महिला भए बालबच्चा जन्मिएपछि उ कसरी पछि पर्छन भन्ने सवाल उठ्न सक्ला रु वास्तवमै महिलाको आफ्नो वास्तविकताले महिला पछाडी भने परेकै हुन्छन किन भने घर परिवारले त पढ्न जानु , काम गर्न जानु , अगाडी बढ्नु भन्छन् तर परिस्तिथी यस्तो बनिदिन्छ कि महिलाले घर छोड्न नमिल्ने हुन्छ समयमा स्तनपान गराउंनु , स्याहार सम्भार साथै घरमा अन्य रेखदेखका विषय चाहेर पनि छोडनै मिल्दैन त्यसलाई महिलाले आफ्नो कर्तव्य ठानेकी हुन्छिन । जब आफ्नो बार्षिक परीक्षा शुरु हुन्छ ती दुधे बालक विरामी भइदिन्छ अरुबेला पनि पढ्न नपाएकी महिलाले जब परीक्षाको बेला आफ्नो बच्चा विरामी पर्छ अनि उस्ले कसरी पास गर्न सकिएला रुप्राण भन्दा प्यारो बालबच्चा भन्दा उस्लाई अरु प्यारो हुनै सक्दैन त्यसैले पनि महिलाको वास्तविकतानै महिला अगाडी बढ्नमा बाधा भइरहेको हुन्छ।कहिलेकाही परीक्षा कै समयमा घरको सदस्य विरामी परेमा पनि यस्ता समस्या पर्ने गरेको हुन्छ ।
यस्ता कारण हरु लुकेका हुन्छन तर पनि निकै वास्तविक र टार्न नसक्ने प्रवृतिका हुन्छन् । समाजमा भने जहिले भन्ने गरेका छन् आर्थिक समस्या, अशिक्षा र गरीवीलाई महिला पछाडी पर्नुका कारणहरुमा तेस्र्याइरहेका हुन्छन् । ती सन्तानकै भविष्यका लागि हामीहरु दिनरात दुख गर्छौ तर पनि हामी अगाडी बढन भनेर ती सन्तानको समस्यालाई एकातिर पन्छाउंन पनि त कर्तव्यबाट बिमखु भइन्छ भन्ने दिनरातको त्रासदी र भोलिको सन्तानको सुन्दर भविष्यको परिकल्पनाका कारण पनि वास्तवमा महिलाहरु आफ्नो वास्तविकताले नै पछि परिरहेका पनि हुन्छन् भन्दा अत्योक्ति नहोला । (लैङ्गिक हिंसा विरुद्व १६ दिने अभियान विशेषाङ्क सहीखबर साप्ताहिककाे प्रिन्ट संस्करणबाट साभार)
मकवानपुर । पहिलो संस्करणको अन्तरपालिका पुरुष फुटबलको उपाधि थाहा नगरपालिकाले जितेको छ । जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरको आयोजनामा भएको प्रतियाेगिता अन्तरगत शनिबार भएको फाइनल खेलमा हेटौँडा उपमहानगरपालिकालाई सडन डेथमा हराउँदै थाहा नगरले पहिलो संस्करणको उपाधि हात पारेकाे हो ।
हेटौँडा–४, स्थित हुप्राचौरमा शनिबार भएको उपाधि भिडन्तमा निर्धारित समयको खेल २–२ गोलको बराबरीमा सकिएपछि टाई ब्रेकरमा पनि बराबरी भएपछि सडन डेथमा थाहा विजयी भएको थियो । सडन डेथमा हेटौँडाका खेलाडीले प्रहार गरेको बल बाहिर गएपछि थाहा नगरपालिकाले २–१ उपाधि चुमेको हो ।
खेलको २७ औँ मिनेटमा हेटौँडाले अनिश महर्जनको गोलबाट अग्रता बनाएको थियो ।पहिलो हाफको अतिरिक्त समयमा विनोद घलानले गोल गर्दै २–० को अग्रता लिएको हेटौँडाले दोस्रो हाफमा सम्हालिएर खेल्न सकेन । खेलको ५६ औँ मिनेटमा थाहाका लागि राजन गोलेले गोल गर्दै थाहालाई खेलमा फर्काएका थिए । अन्तिम समय (७७ औँ मिनेट) मा हेटौँडाका आकाश कटुवालबाट आत्मघाती गोल भएपछि खेल पेनाल्टी सुट आउटमा धकेलिएको थियो ।
विजेता बनेसँगै थाहा नगरपालिकाले उपाधिसहित नगद २ लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्यो भने, हेटौँडाले नगद एक लाख रुपैयाँ प्राप्त गरेकाेः छ । प्रतियोगितामा हेटौँडाका फत्तेमान घले सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित हुँदै नगद ५ हजार प्राप्त गरे । यस्तै विधागत रुपमा थाहा नगरपालिका राजन गोले उत्कृष्ट फरवार्ड, हेटौँडाका गगन सिलवाल उत्कृष्ट डिफेन्डर, थाहाका विशाल स्याङ्तान उत्कृष्ट मिडफिल्डर, हेटौँडाका सफल तिमल्सिना उत्कृष्ट गोलकिपर र थाहाका नरेन्द्र मोक्तान उत्कृष्ट प्रशिक्षक घोषित भएका थिए ।
उनीहरूले जनही ३ हजार नगर, शिल्ड र प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका छन् । प्रतियोगिताका विजेताहरूलाई बागमती प्रदेशका निवर्तमान मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेल, जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरका प्रमुख रघुनाथ खुलाल, उपप्रमुख भगवती पुडासैनी, सदस्य देवराज रिमाल, हेटौँडा–४ का वडा अध्यक्ष नवीन सिग्देल, हेटौँडा–१४ का वडाध्यक्ष दिपक खड्का, हेटौँडा–१० का वडाध्यक्ष किताबसिंह लामा, खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष सानु लामा लगायतले पुरस्कार प्रदान गरेका थिए ।
चितवन । नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ (फोनिज) चितवनको अध्यक्षमा रमेश रानामगर चयन भएका छन् । शनिबार भरतपुरमा सम्पन्न चौथो जिल्ला अधिवेशनले मगरको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको हो ।
संस्थाको उपाध्यक्षमा तुलमान गुरुङ, सचिवमा उर्गेन तामाङ, सहसचिवमा सविता दराई र कोषाध्यक्षमा कमलमान श्रेष्ठलाई सर्वसम्मत चयन गरिएको हो । नयाँ कार्यसमितिलाई फोनिजका केन्द्रीय सदस्य राजु चौधरीले सपथ गराएका थिए ।
१३ सदस्यीय नयाँ कार्यसमितिमा आश्मा राई (महिला), अपेक्षा चौधरी (महिला), सुनिलकुमार श्रेष्ठ (खुला), मनोज चौधरी (खुला), सूचना गुरुङ (खुला), दीपेन्द्र चौधरी (संस्थागत), बबिलाल तामाङ (संस्थागत) र प्रतिमा कुमाल (अल्पसंख्यक) चयन भएका छन् ।
सन्दीपकुमार श्रेष्ठको नेतृत्वमा रहेको कार्यसमितिले नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको हो ।
फोनिज चितवनको अधिवेशनअघि भएको आठौं वार्षिक साधारणसभामा ३ जना पत्रकारलाई सम्मान गरिएको छ । फोनिजको संस्थापक अध्यक्ष सन्तकुमार चौधरी, पत्रकार बबिलाल तामाङ र पत्रकार प्रतिमा कुमाललाई सम्मानपत्र र दोसल्लाले सम्मान गरिएको हो ।
नेपाल पत्रकार महासंघकी केन्द्रीय सचिव सिर्जना अर्यालको प्रमुख आतिथ्यतामा पत्रकारहरुलाई सम्मान गरिएको हो ।
कार्यक्रममा ‘फोनिज सन्देश चितवन’समेत सार्वजनिक गरेको थियो ।