मकवानपुर । उच्च अदालत पाटन हेटौंडा इजलासबाट १ वर्षमा १ हजार ३ सय मुद्दा फैसला भएकाे छ । याे बिचमा जम्मा ७ थान मुद्दामात्रै मेलमिलापबाट अन्तिम टुङ्गाेमा पुगेकाे छ । गत आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा दर्ता भएका र जिम्मेवारी सरेर आएका समेत गरेर १ हजार ३ सय १२ वटा मुद्दा फैसला गरेको अदालतले जनाएकाे छ ।
मेलिमिलापबाट फैसला हुन सक्ने ६७ थान मुद्दा अदालतले फिर्ता गरेकाे भए पनि ७ वटा मात्रै किनारा लागेका छन् । २ वटा प्रक्रियामा रहेकाे र अरु ५८ वटा फेरी अदातमै आएकाे न्यायधिश राजेश्वर तिवारीले बताए ।
आर्थिक वर्ष ०७८।०७९ बाट जिम्मेवारी सारिएका ५ सय ४५ र गत आर्थिक वर्ष ०७९।०८० मा दर्ता भएका समेत १ हजार ७ सय ४१ वटा मुद्दा मध्य १ हजार ३ सय १२ वटा मुद्दा फैसला भएकाे तिवारीले बताए । जम्मा मुद्दामध्य फैसला भएका मुद्दाकाे प्रतिशत ७५ रहेकाे छ ।
तिवारीका अनुसार चालु आर्थिक वर्षका लागि गत आवबाट जिम्मेवारी सरेर आएका मुद्दाकाे संख्या ४ सय २९ वटा रहेकाे छ । अदालतमा १८ महिना नाघेको तर २ वर्ष नपुगेको मुद्दा एउटा मात्रै रहेकाे बताइएकाे छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षबाट जिम्मेवारी सरेका मुद्दा मध्ये ३१ वटा मात्र फैसला हुन बाँकी छ ।’
यस्ताे छ मुद्दा फर्स्याैटकाे अवस्था


एकाबिहानै छिमेकी ठूलोबुबाले सुनाउनुभयो “पल्लो गाउँको …..ले आत्महत्या गरेछ ।”
म अक्क न बक्क भएँ । ठूलोबुबा थप्दै हुनुहुन्थ्यो “काठमाण्डौमा राम्रो बिषय लिएर पढ्दै थियो । छोरोलाई पढाउन भनेर हेटौंडाको १ कठ्ठा जमिन पनि बेचेको थियो । घरबाट पैसा भने जति पठाएकै थियो । हिजो दिनभर साथीहरुसँग पिकनिक गएको रे बिहान उठ्दा त….। छोराछोरीलाई सबै कुरा पुर्याउँदा पनि नहुने रहेछ ।”
उहाँको यस्ता कुरा सुन्दै जांदा मेरो मनमा बिभिन्न प्रश्नहरुका ज्वारभाटा अनगिन्ति रुपमा आउंदै थिए । त्यति कुराले मात्र पनि ठूलोबुवा थामिनु भएन बिगतमा आत्महत्या गरेको एउटा महिलाको उदाहरण दिंदै भन्न थाल्नु भयो २ पटक बचाउंदा पनि तेश्रो पटकमा आत्महत्या गरेरै छाडिछ । उहाँको यस कुराले मलाई आत्महत्याको बिषयमा धेरै कुराहरु सोच्न बाध्य बनायो । उहाँले आत्महत्याका अन्य घटना सुनाउंदै हुनुहुन्थ्यो तर म उहाँंको कुरामा भन्दा आत्महत्या गर्छु भन्नेलाई रोक्न नसकिने रहेछ भन्ने कुरामा रोकिएको थिएँ ।
मेरो मनमा प्रश्न माथि प्रश्नहरुको छाल उठ्दै थिए । के आत्महत्या रोक्नै नसकिने होत ? के सबै कुराले सम्पन्न ब्यक्तिले आत्महत्या नै गर्दैनन् त ? आत्महत्याको बिषयमा हाम्रो चेतनाको स्तर कहाँ छ त ? यसलाई रोक्न के गर्नुपर्ने रहेछ ? यस कुराले मलाई चूपचाप बस्न दिएन । म हरदिन यस बिषयको घनिभूत अध्ययन, बिषय बिज्ञहरुसंगको परामर्श र आत्महत्याको बिषयमा गरेको राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय तथ्याङ्कहरुलाई केलाउँदा यसको रोकथाम सम्भव रहेछ र यसको लागि धेरै ठूलो पहाड पनि फोर्न नपर्ने रहेछ ।
विश्वको तथ्याङ्कलाई हेर्दा एउटा आत्महत्या सफल हुनुको पछाडी २० ओटा प्रयास हुने रहेछ । आत्महत्याको तथ्याङ्क कहाली लाग्दो त छंदै छ त्यस तथ्याङ्ककमा ओझेलमा परेको २० वटा असफल प्रयासले त यसको जरो कतिसम्म गाडीएको रहेछ भन्ने कुरालाई दर्शाउँदछ । नेपाल प्रहरिको तथ्याङ्क अनुसार नेपालमा आ.ब ७३/७४ मा ५१२४ जनाले आत्महत्या गरेको कुरा देखिन्छ भने आ.ब ७७/७८ मा आउँदा यो सख्या बढेर ७११७ जनाले आत्महत्या गरेको देखिन्छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनको २०१६ को तथ्यांङ्कलाई हेर्दा विश्वभरको १५ देखि २९ बर्षका मानिसको मृत्यको दोस्रो ठुलो कारण आत्महत्या रहेको देखिन्छ । त्यस्तै विस्व स्वास्थ्य सगंठनले २०१४ को तथ्यांकलाई प्रक्षेपण गर्दा नेपाल आत्महत्याको सुचिमा ७ औं नम्बरको सुचिमा र महिलाको मात्र हेर्ने हो भने तेस्रो नम्बरको सुचिमा रहेको देखाउंछ । यसको कारणको बिषयमा हेर्दा ९५ प्रतिसत आत्महत्या मानसिक रोगको कारणले हुने गरेको तथ्याङ्कले देखाउंछ जसमा ८० प्रतिसत आत्महत्या डिप्रेसनको कारण, १० प्रतिसत गम्भीर किसिमका मानसिक समस्याका कारण र ५ प्रतिसत डिमेन्सिया को कारण आत्महत्या हुनेगरेको तथ्यांकले देखाएको छ ।
बांकी ५ प्रतिसत भन्ने अन्य कारणहरुले हुने गरेको देखिन्छ । नेपालमा मात्र हेर्ने हो भने पनि आत्महत्या यूवाहरुमा मृत्यूको यउटा सामान्य कारणको रुपमा रहेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको २००९ को तथ्याङ्कलाई हेर्ने हो भने पनि प्रसुति अवस्था मा रहेका महिलाको मृत्यूको १६ प्रतिसत आत्महत्याको कारणले हुनेगरेको पाईएको छ । नेपालमा आत्महत्याका घटनाहरु प्रहरीमा रिपोटिङ्ग नहुने, लाल्छाना र भेदभावका कारण परिवारले यस्ता घटनाहरु लुकाउने परम्पराले गर्दा पनि आत्महत्याको तत्यांङ्क प्रस्तुत गरिएको भन्दाबढि हुनेकुरा सहजै प्रक्षेपण गर्न सकिन्छ ।
जनसाख्यिकी कारकलाई हेर्दा युवा युवतीहरु, बयस्क, जेष्ठ नागरीक, सम्बन्ध बिच्छेद भएका, समाजबाट टाढै वा एक्लै बस्न चाहानेहरु र केहि ब्यवसायिहरुले यसको जोखिममा भएको देखिन्छ । पारिवारीक जैविक कारकलाई हेर्दा परिवारमा आत्महत्याको ईतिहांस भएका ब्यक्ति, बाल्य अवस्थामा दुव्यबहार वा वेवास्ता गरिका ब्यक्तिहरु सेरोटोरीन हर्मोनको कमिको कारण पनि त्यस्तो जोखिम रहेको छ । त्यस्तै कडा र दिर्घ रोग साथै छारेरोग भएका ब्यक्तिहरु पनि यस्को जोखिममा भएको देखिन्छ । त्यस्तै आशा बिहिनता, आवेगपन र समस्या समाधानको सिपको कमि जस्ता मनोवैज्ञानिक कारण साथै सामाजिक क्षति र बिखण्डन, कमजोर आर्थिक अवस्था, बाल्यकालको बिपत्ती, द्धन्द्ध तथा आर्थिक समस्या जस्ता सामाजिक कारणले पनि आत्महत्यालाई बढावा दिईरहेको अवस्था छ ।
हाम्रो समाजमा अझै पनि आत्महत्यालाई मानसिक कारणले गर्दा हुन्छ भन्ने कुरालाई मान्न सकिराखेको छैन अझ पनि गरिबि, असफलता, बिछोड जस्ता कुरा नै आत्महत्यको प्रमुख कारणको रुपमा लिने गरेको पाईएको छ । त्यसो भए धनि ब्यक्तिहरुले आत्महत्या गरेका छैनन् त ? परिक्षामा असफलतालाई कारण बनाउने हो भने नेपालको शिक्षा प्रणालीमा अपबाद बाहेक झण्डै ४० प्रतिसत भन्दा बढि ब्यक्ति असफल हुन्छन् त्यसो त सबैले आत्महत्या गर्नुपर्ने त ? यस बाट हामि के निक्र्यौलमा पुग्न सक्छौं भन्दा आत्महत्याको पछाडी गम्भिर कारण हुन्छ र त्यो प्रत्यक्ष रुपमा मानसिक स्वास्थ्यसंग सम्बन्धित हुन्छ ।
अझै पनि हाम्रो समाजमा मानसिक स्वास्थ्यप्रति बिभिन्न किसिमका भ्रमहरु बिद्यमान छन् । भनिन्छ दृढ संकल्प भएका व्यक्तिहरुलाई आत्महत्याबाट कसै गरी पनि बचाउन सकिन्न । तर यथार्थ के हो भने उचित ध्यान पुर्याएर उपचार तथा मनोविमर्श प्रदान गरेमा अधिकांश आत्महत्या रोक्न सकिन्छ । त्यस्तै व्यक्तिहरु विना संकेत आत्महत्या गर्दछन् । तर यो भ्रम हो बास्तबिकता के हो भने धेरैजसो आत्महत्याबाट मृत्यु भएका व्यक्तिहरुले आत्महत्याको कुरा गर्ने वा स्पष्ट संकेत गर्ने गर्दछन् । आत्महत्याका प्रयास गरेका व्यक्तिहरुको उद्धार भएपछि आत्महत्याको खतरा टर्दछ भनेको जुन सामाजिक धारणा छ त्यो गलत हो वास्तबिकता के हो भने समस्याको वास्तविक पहिचान तथा उपयुत्त सहयोगको अभाव भएमा भविष्यमा पनि आत्महत्याको खतरा रहने गर्दछ ।
त्यस्तै अर्को गलत धारणा के छ भने आत्महत्याको कुरा गर्ने व्याक्तिहरुले आत्महत्या गर्दैनन् भन्छन् अझै स्थानीय चलनचल्तीको वाक्यमा भन्नुपर्दा भुक्ने कुकुरले टोक्दैन भन्ने युक्ति छ वास्तविकता के हो भने प्रत्येक १० जना मध्ये ८ जनाले आत्महत्या पूर्व आत्महत्याको आशयका बारेमा कुरा गर्ने गर्दछन् ।
यस्ता वैज्ञानिक तथ्याङ्कहरुलाई हेर्दा आत्महत्या त रोक्न सकिने रहेछ । आत्महत्या प्रतिको भ्रम र तथ्यलाई सवै तह र तप्कासम्म पु-याएर चेतनाको स्तरलाई जगाउने गरि चेतनाका कार्यक्रमहरु बिद्यालय तथा समुदाय स्तरमा चलाउनुपर्ने खांचो देखिएको छ । यसप्रति सचेत भएर मानसिक अस्पताल पाटनले शुल्क नलाग्ने फोन नं ११६६ मार्फत् सेवा प्रदा नगरिरहेको अवस्था छ साथै त्रिभूवन विश्व विश्वबिद्यालय शिक्षण अस्पताले पनि १६६००१२१६०० सम्पर्क नंबर मार्फत् सेवा प्रदान गरिरहेको छ। नेपाल सरकारले सम्बन्धित मातहतका निकायहरु मार्फत् सेप्टेम्बर १० अर्थात् विश्व आत्महत्या रोकथाम दिवशको अवसरमा आत्महत्या रोकथाम सम्बन्धि चेतना जगाउन निर्देशन दिएको अवस्था छ ।
मकवानपूर जिल्ला पनि आत्महत्याको जोखिमबाट अछुतो छैन भन्ने कुरा हामी सबैले स्वीकारी सकेको अवस्था हो । यस कुरालाई मध्यनजर गरि प्रदेश, पालिकाहरु तथा वडाहरुले चालू आर्थिक बर्षमा आत्महत्या रोकथामकै बिषयमा भनेर बजेट बिनियोजन गरेको अवस्था छ । यस्ता बिनियोनित बजेटलाई प्रभावकारी रुपमा परिचालन गरी समुदाय स्तरसम्म पुर्याउन सकेमा आत्महत्या रोकथाममा एउटा क्रान्तिकारी छलाङ्ग मार्न सक्ने कुरामा बिश्वस्त हुन सकिन्छ । फेरी पनि मैले मेरो ठुलो बुवाबाट अर्को आत्महत्याको घटना सुन्नु पर्ने दिन आउंदैन भन्ने आशा गरको छु ।
लामा कोशिश संस्था मकवानपूर पैरवी अधिकृत हुन् ।
मकवानपुर । पशु चौपायामा लाग्ने लम्पी स्किन रोग देशभर महामारीका रुपमा फैलिएको छ । प्रायः जिल्लामा फैलिइसकेको रोग नियन्त्रणका लागि स्थानीयदेखि संघीय सरकारले प्रयास गरिरहेता पनि समाधान हुन सकिरहेको छैन ।
देशभर साढे १० लाख पशु चौपायामा लम्पी स्किन संक्रमण हुँदा ४० हजारको मृत्यु भएको तथ्याङ्क छ । सुदूरपश्चिम, कोशी, बागमती, कर्णालीमा संक्रमितको संख्या बढ्दो छ ।
बागमती प्रदेशका जिल्लाहरुमा यो रोग झन् झन फैंलदो छ । तथ्यांकअनुसार बागमतीमा कुल १ लाख ३९ हजार ८ सय ३८ पशुमा संक्रमण पुष्टि भएकाेमा हालसम्म बागमतीमा ९७ हजार ३ सय ५१ मा खोप लगाइएको छ ।
रोग नियन्त्रणका लागि गत आर्थिक बर्षबाटै खोप लगाउन सुरू गरिएको प्रदेशमा चालु आवमा पनि खोप कार्यक्रमले निरन्तरता पाएको छ । प्रदेशका जिल्लाहरुमा प्रति जिल्ला ५ देखि ७ लाख बजेट बागमती सरकारले रोग नियन्त्रणका लागि छुट्याएको छ । साउनबाटै खोप अभियान सप्ताह व्यापीरुपमा खोप कार्यक्रम सुरू हुने प्रदेशको कृषि मन्त्रालयले जनाइएको छ ।
‘पहिले बजेटको कारण अलि समस्या थियो,अब त्यो छैन,बजेट नै विनियोजन भैसकेको छ,’ बागमती प्रदेश कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय पशु विकास अधिकृत निशान्त शर्माले भने ।
मकवानपुरमा ६ हजार डोज खोप लगाइदै
मकवानपुर जिल्लामा लम्पी स्किन रोगको बिरुद्ध ६ हजार डोज खोप लगाईने भएको छ । जिल्लाको १० वटै पालिकामा ६ सयका दरले खोप लगाउन लागिएको हो । भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरले जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा लम्पी स्किन विरुद्धको खोप अभियानकै रुपमा संचालन गर्न लागेको हो ।
कृषि मन्त्रालयको कार्यक्रम अनुसार लम्पी स्किन सङ्क्रमण रोक्न सबै पालिकामा खोप कार्यक्रम संचालन गर्न लागिएको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरले जनाएको छ । पशुचौपायमा देखिएको लम्पी स्किन रोग नियन्त्रणका लागि यही साउन २५ गतेदेखि ३१ गतेसम्म साताव्यापी रुपमा खोप अभियान सञ्चालन गर्न लागिएको केन्द्र प्रमुख डाक्टर बज्र किशोर ठाकुरले जानकारी दिए ।
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र मकवानपुरबाट सप्ताहव्यापी लम्पी रोग नियन्त्रण अभियानका लागि १० वटै पालिकामा स्थानीय तहका पशुसेवा शाखा प्रमुखलाई फोकल पर्सन तोकिने भएको छ ।
दुधको उत्पादन ८० प्रतिशत घट्यो
गाईभैसीमा लाग्ने लम्पी स्किन राेगका कारण गत आवमा मकवानपुर जिल्लामा ८० प्रतिशत दुधकाे उत्पादन घटेकाे छ । मकवानपुरमा दुध उत्पादन ५१ हजार २ सय ८८ मेट्रिक टन हुने गरेकाेमा लम्पी स्कीन राेगकाे कारण ८० प्रतिशत घटेकाे हाे ।
लम्पी स्किन महामारीकै रुपमा फैलिएपछि रोग निवारणका लागि सरकारी तहबाट खोप अभियानलाई तीव्रता दिएतापनि पशुहरुमा संक्रमण र मर्ने दर भने नियन्त्रण भएको छैन । यसले गर्दा पशुपालक किसानहरु अत्यधिक मारमा परेका छन् ।मकवानपुर जिल्लामा हालसम्म २ सय ७४ गाई लम्पी स्किनकाे कारण मृत्यु भएको बागमती प्रदेश कृषि तथा पशुपन्छी मन्त्रालयले जनाएकाे छ । संघीय सरकारले राहतकाे कार्यक्रम घाेषणा गरिने बताइ रहँदा पीडित किसानका लागि राहत कार्यक्रम भने हालसम्म पुग्न सकेकाे छैन ।
खोप संक्रमणको दर कम गर्न प्रभावित तथा जोखिममा रहेका पशुहरु समेत गरि १९ हजार ४ सय पशु चौपायमा खोप लगाएको छ । खाेप संक्रमित पशुहरुमा भने लगाउन नमिल्ने बताइएकाे छ । गत आर्थिक बर्षमा राहत वितरणको लागि वागमती प्रदेश सरकारले १ करोड ४७ लाख रुपैया विनियोजन गरेकोमा यस आवका लागि ५ करोड रकम विनियोजन गरेको मन्त्रालयले बताएको छ ।
प्रदेश सरकारको १३ जिल्लाका लागि ८ वटा आकस्मिक रोग नियन्त्रण कार्यक्रम अन्तर्गत विज्ञ केन्द्रमार्फत संचालन हुने खोप अभियानको लागि ६५ लाख रकम विनियोजन गरेकाे छ । मकवानपुर जिल्लाको लागि ९ लाख ७५ हजार रकम विनियोजन भएको छ । लम्पि स्किनको खोप रोगबाट बचाउनका लागि मात्र लगाइने र १ डोज लगाउने भनिएतापनि यस्को पनि बुस्टर डोज लगाउनुपर्ने किसानहरुको माग रहेको मन्त्रालयले जानकारी दिएकाे छ ।
मकवानपुरकाे हेटौडा उपमहानगरपालिकामा भने ५ हजार ६ सय पशुलाई गत आवमा खाेप लगाइएककाे हेटौडा उपमहानगरपालिका कृषी तथा पशुपन्छी शाखा प्रमुख गंगा कुमारी चौलागाईले बताइन् । उपमहानगरपालिकाकाे विनियाेजित बजेट १५ लाखकाे बजेटबाट लम्पि स्किन खाेप लगाइएकाेमा यस बर्ष १२ हजार पशुमा खाेप लगाउने लक्ष्य रहेकाे चौलागाईले जानकारी दिइन् ।
बागमती प्रदेशमा साढे ४ हजार पशु चौपाया मरे
यसैगरी बागमती प्रदेशमा ‘लम्पी स्किन’ रोगका कारण करिब साढे चार हजारभन्दा बढी पशु चौपाया मरेका छन् । बागमती प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरुमा गत २०७९ पुसदेखि २०८० साउन दोस्रो सातासम्म ४ हजार ६ सय १८ पशु मरेकाे मन्त्रालयकाे तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
प्रदेशमा लम्पी स्किन रोगका कारण १ लाख ५३ हजार नौ सय ५ पशुहरु प्रभावित भएका छन् । मन्त्रालयकाे तथ्यांकअनुसार प्रदेशकाे १३ जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी काभ्रेपलाञ्चोकमा पशु मरेका छन् ।
काभ्रेमा लम्पी स्किनका कारण ५ सय ८१ वटा गाई र गोरु मरेका छन् । सिन्धुलीमा ६ सय ५०, धादिङमा ५ सय १३, मकवानपुरमा ४ सय ४६, नुवाकोटमा ४ सय ११, सिन्धुपाल्चोकमा ३ सय ६०, काठमाडौँमा ३ सय ५७, भक्तपुरमा २ सय ९३, चितवनमा २ सय ४२, रामेछापमा २ सय २९, दोलखामा १ सय ७४, रसुवामा १ सय ७३ र ललितपुरमा ८९ पशु मरेका छन् ।
बागमती प्रदेशमै पहिलो पटक मकवानपुरगढीमा लम्की स्किन
बागमती प्रदेशमा सबैभन्दा पहिला यो रोग २०७९ पुसमा मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा देखा परेकाे थियाे । भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा बिज्ञ केन्द्रहरुका अनुसार यो रोग मकवानपुरपछि माघमा सिन्धुली, चैतमा दोलखा, काभ्रेपलाञ्चोक, नुवाकोट र बैशाखमा काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुर, धादिङ, रामेछाप, चितवन र सिन्धुपाल्चोकमा फैलिएको थियो ।
रोग फैलँदै गएपछि रोग विरुद्धको खोप लगाउने कामलाई पनि तीव्र पारिएको छ । रोग नियन्त्रणका लागि संक्रमित नभइसकेका १ लाख १७ हजार ९ सय ५ वटा पशुमा खोप लगाइसकिएको मन्त्रालयले जनाएको छ । हालसम्म १ लाख १५ हजार ६ सय ९७ गाई र ५ हजार १ सय ८ भैंसीलाई खोप लगाइसकिएको हो ।
माेरङबाट सुरु भएकाे राेग पुग्याे देशैभर
नेपालमा वि.सं २०७७ साल असार महिनाको अन्तिम सातातिर मोरङ जिल्लामा केही गाईमा लम्पी स्किनसँग मिल्दो लक्षणहरु देखापरेपछि थियाे । माेरङमा लक्षणसहित देखा परेपछि पशु सेवा विभागले आवश्यक नमुना संकलन गरी परीक्षण गर्दा नेपालमा २०७७ साल श्रावण महिनाको ११ गते यो रोग नेपालमा पहिलो पटक पुष्टि भएको थियाे । विश्व पशु स्वास्थ्य संगठनले पनि नेपाल लम्पी स्किन रोग देखापरेको प्रमाणित गरेकाे थियाे ।
रोगी पशु र लामखुट्टेबाट समेत सर्ने यो रोग नेपालमा रोगी पशु भित्रिएर फैलिएको अनुमान छ । रोग फैलिँदै जानुमा सीमा नाकाका पशु क्वारेन्टाइन कार्यालयको हेलचेक्रयाइँलाई पनि एउटा कारण मानिएको छ ।
कसरी फैलन्छ लम्पी स्किन, नियन्त्रणकाे उपाय के ?
यो रोग झिँगा, लामखुट्टे र किर्नाले टोकेमा वा दानापानी, चरन क्षेत्र र पशुको आपसमा संसर्गका माध्यमबाट फैलिन्छ। यो रोग लाग्दा पशुका खुट्टाका जोर्नी फुल्ने, ज्वरो आउने, शरीरको छालामा फोका उठ्ने, र्याल र सिँगान काढ्ने, गर्भिणी पशु तुहिने, बाँझोपनको समस्या र दुहुनो गाईले दूध कम दिने जस्ता समस्या देखापर्छ।
रोग नियन्त्रण गर्न किसानले भुसुना, किरा र लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि गोठको सरसफाइ, भकारो (पर्सो) व्यवस्थापन र चरन क्षेत्रको ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ। यो रोग लागिसकेपछि पशुचौपायालाई कम्तीमा २१ दिन क्वारेन्टाइनमा राख्नुपर्ने बताइएको छ। पशुचौपायामा यो रोग फैलिएको बारे पशु सेवा विज्ञ केन्द्रले प्रदेश सरकारलाई पनि जानकारी गराइसकेको जनाएको छ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौडामा मानव अधिकारी तथा महिला अधिकार सम्बन्धी तालिम सुरु भएकाे छ । अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) ले जिल्लाको मनहरी गाउँपालिका र हेटौँडा उपमहानगरपालिका १९ नम्बर वडाका स्थानीय महिला एवम् पुरुषलाई मानव अधिकार, महिला अधिकार र क्षमता अभिवृद्धिसम्बन्धी २ दिने तालिम साउन १९ बाट सुरु गरेकाे हाे ।
इन्सेकले अधिकार तथा आर्थिक विकासमार्फत महिला सशक्तिकरण कार्यक्रम सञ्चालित मकवानपुरका 2 पालिकाका स्थानीय महिला तथा पुरुषलाई तालिम दिइएको हो । जिल्ला अदालत मकवानपुरका न्यायधीश ऋषिराम निरौलाले तालिममा अरुको कुरा सुन्ने, आफ्नो अनुभव बताउने, दोधार भएका कुराहरूको स्पष्ट हुनुपर्ने र तालिममा सिकेका कुराहरू अरुलाई पनि सिकाउनु पर्ने बताए ।
‘तालिमपछि कार्यन्वयनका लागि स्थानीय तहमा समूहमा थप छलफल गर्नुपर्छ’ निरौलाले भने ‘आय आर्जनका लागि केही वस्तु र सामाग्री मागेर हैन सीप र ज्ञान तथा प्रविधिको विकास र प्रयोग गर्न सके दिगो रूपमा स्थायित्व हुन सकिन्छ ।’ इन्सेक महासचिव डा. रघुनाथ अधिकारीले लैङ्गिक समानताको लागि सबै कार्यक्रममा महिला सहभागिता हुन जरुरी रहेको बताए महिलाको अधिकार स्थानीय तहबाट कार्यन्वयनको लागि सबै युवा तथा पुरुषको भूमिका रहने अधिकारीले बताए । ‘अवसर र पहुँचको अभावमा महिला, दलित र विपन्न वर्ग अझैपनि अधिकारको पहुँचबाट पिछडिएका छन्’ अधिकारीले भने वञ्चितिमा रहेका वर्गलाई विकासको मूल प्रवाहिकरणमा ल्याउँदै मानव अधिकार मैत्री विकास गरिनु पर्छ । आर्थिक उन्नयन बिना मानव अधिकार प्राप्त हुन नसक्ने हुँदा सचेतना शिक्षाका लागि यस्ता कार्यक्रमले ठूलो भूमिका खेल्ने उनले बताए ।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, बागमती प्रदेश कार्यालयका प्रमुख यज्ञप्रसाद अधिकारीले नागरिक अधिकार र राजनीतिक अधिकारसँगै आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारको विकासमा समेत सचेत रहनुपर्ने बताए । ‘मानव अधिकारको विकासमा सबै जनता बलियो भयो भने स्थानीय सरकार पनि बलियो हुन्छ’ उनले भने ‘मानव अधिकार अराजकता होइन, नागरिकले अधिकारसँगै कर्तव्य पनि निर्वाह हुनुपर्छ ।’
इन्सेकका बागमती प्रदेश संयोजक गणेश भण्डारीले तालिमले स्थानीय स्तरमा हुने मानव अधिकार उल्लङ्घन तथा ज्यादतीका घटनाको पहिचान गर्न सहज हुने बताए । ‘स्थानीय तह मानव अधिकारमैत्री हुनुपर्छ’ उनले भने । वडामा आय आर्जनमा आवद्ध महिला समूहलाई मानव अधिकार, महिला अधिकार, घरेलु हिंसाको पहिचान, न्याय प्रकृयामा पहुँच र नेतृत्व विकासमा क्षमता अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले तालिमको आयोजना गरिएकाे भण्डारीले बताए ।
मनहरी गाउँपालिका वडा नं. ४ का वडाध्यक्ष प्रकाश थापाले तालिम मानव अधिकार उल्लङ्घन हुने अवस्थाकाे जानकारी लिन उपयुक्त रहेको बताए । ‘अधिकारको साथसाथै शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक विकासमा पनि ध्यान दिनुपर्छ’ उनले भने । मनहरी गाउँपालिका वडा नं. १ का वडाध्यक्ष शिवप्रसाद खनालले हरेक क्षेत्रमा अगाडि बढ्न आफू सक्षम बन्न जरुरी रहेको बताए । हेटौँडा उपमहानगरपालिका वडा नं. १९ का वडाध्यक्ष नरनाथ सुवेदीले इन्सेकद्वारा सञ्चालित कार्यक्रमहरूको उपलब्धीहरू, सिकाई, चुनौती र दिगोपनका विषयकाे आफ्नै महत्व रहेकाे बताए । ‘मानव अधिकार उल्लङ्घनको कुरा सबैले वडा कार्यालयमा जानकारी गराएमा यसको कानुन बनाउन र कार्यन्वयन गर्न सजिलो हुन्छ’ उनले भने ।
इन्सेक कार्यक्रम संयोजक कृष्णप्रसाद नेपालले कार्यक्रम सञ्चालित स्थानीय तहमा मानव अधिकारलाई सुदृढ बनाउनको लागि मानव अधिकार समूहमार्फत सचेतना कार्यक्रम, जनप्रतिनधिहरूका लागि मानव अधिकार र महिला अधिकारबारे क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम र स्थानीय सरोकारवालसँग शिक्षा, स्वास्थ्य, खाद्य अधिकारबारे सार्वजनिक सुनुवाइ जस्ता कार्यक्रमहरू गरी समुन्नत समाज निर्माणमा पैरवी गरिरहेको बताए ।
डब्लुपिडिकी फिल्ड सुपरभाइजर तिल कुमारी हुमागाँइले अधिकार तथा आर्थिक विकासमार्फत महिला सशक्तिकरणका लागि महिला र पुरुष दुवै समन्वय र सहकार्य गर्दै महिलाहरूलाई आयआर्जन कार्यमा आफै आत्मनिर्भर बनाउनु पर्ने बताइन् ।महिला आफैमा सक्षम भएमा सबै क्षेत्रमा अगाडि बढ्न सक्ने र महिला हिंसा न्यूनीकरण हुनेछ हुमागाईंले भनिन् ।
मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले लागुऔषधसहित ५ जनालाई नियन्त्रणमा लिएकाे छ । पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत हेटौँडा–१५, रातोमाटेस्थित प्रहरी चेकपोष्टमा सवारी जाँचकाे क्रममा १ हजार ५ सय एम्पुल लागुऔषध सहित १ जना तथा ९ किलाे गाँजा सहित ४ जनालाई नियन्त्रणमा लिएकाे हाे ।
प्रहरीले १ हजार ५ सय एम्पुल विभिन्न लागुऔषधसहित पर्सा धाेविनी गाउँपालिकाका २२ वर्षीय साकिर खानलाई नियन्णमा लिएकाे जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ हाे । विहीबार राती ११ बजेर ३० मिनेटको समयमा वीरगञ्जबाट काठमाडौँ जाँदै गरेको बा प्र ०३–००१ ख २३९८ नम्बरको यात्रु बाहक बसलाई जाँच गर्दा बसको डिक्कीमा चामलकाे बाेरामुनी लुकाई ल्याएकाे लागुऔषध प्रहरीले फेला पारेकाे हाे ।
उक्त बसका सहचालक साकिरले डाईजेपाम ५ सय एम्पुल, नुफिन ५ सय एम्पुल र फेनार्गन ४ सय ९८ एम्पुल चामलकाे बाेलामुनी लुकाइ ल्याएकाे अवस्थामा बरामद भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
यसैगरी मकवानपुर प्रहरीले लागु औषध गाँजासहित ४ जनलाई नियन्त्रणमा लिएकाे छ । साउन १७ गते प्रहरी चौकी रातोमाटे मकवानपुरबाट प्रहरी बरिष्ठ नायव निरीक्षक मन्जु कुमारी रानासहितकाे प्रहरीले टोलीले हेटौडा १५ रातोमाटे सडकखण्डमा नारायणघाटबाट बीरगंजतर्फ जादै गरेको ना ८ ख ७३४६ नम्बरको बस जाँच गर्दा लागु औषध गाँजा ९ किलाे १ सय ५० ग्राम फेला पारेकाे थियाे ।
बसका यात्रु पर्सा पटेर्वा सुगौली गांउपालिका १ का ३१ वर्षीय धनराज गिरी, भारत सितामडी मसल ६ का १९ वर्षीय दिपक यादव, धनुषा महेन्द्रनगर नगरपालिका ११ का १९ वर्षीय रवि कुमार महरा र मकवानपुर राक्सीराङ ३ का ४५ वर्षीय बुदेलाल डिम्डुङले बाेकेकाे झोलाबाट उक्त परिमाणकाे गाँजा फेला परेकाे हाे ।
१ हजार ४ सय ९८ एम्पुल लागुऔषधसहित बसका सहचालक खान तथा ९ किलाे १ सय ५० ग्राम गाँजा सहित गिरी यादव महरा र डिम्डुङलाई नियन्त्रणमा लिई थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएकाे छ ।