“हेलो आमा, आज त खीर खाने दिन । खीर पाक्यो कि पकाउने सुरसार हुँदै छ ?” रमाले आमालाई फोन गरेर सोधी ।
“आज नपकाउने नानी । साउनभित्र जहिले खाए नि भइहाल्छ नि । ” आमाले भनिन् । “तर आमा बुबालाई तातो खीर कति मीठो लाग्थ्यो । भाइबहिनीहरु खीर भनेपछि मरिजान्छन् । पकाएको भए हुन्थ्यो नि । दुध डेरी पनि नजिकै छ । अहिले दूध ल्याएर पकाए भइहाल्छ नि ।” रमाले आमालाई करबद्ध गर्न खोजी ।”
होइन नानी , अर्कै कुनै दिन खाउँला ।” आमाले कुरालाई टार्न खोजिन् । केही समयको भलाकुसारीपछि आमाले भनिन् , ” नानी अहिले राखिदिन्छु है ।”
“आमा , किन ढाँट्नुहुन्छ दिदीलाई । पैसा नभएर नखाएको भनेको भए कसको के जान्थ्यो र ?” “बिहे गरेर गएकी छोरीलाई दु: ख देखाएर दु: खी बनाउनु हुन्न क्या नानी ।”
फोन राख्छु भनेर फोन काट्न बिर्सिएकी आमाको मोबाइलबाट आमा र बहिनीका कुरा सुनेर रमाले तरक्क आँसु काटी ।
बूढानीलकण्ठ १, काठमाडौँ
कर्मचारी समायोजन गर्दा सर्वप्रथम कर्मचारीको विवरण तयार पारी, सङ्गठन संरचना सर्वेक्षण गरी, कर्मचारीको दरबन्दी र पदपूर्ति कसरी गर्ने भन्ने कुराको यकिन गर्दै समायोजन भई गएका कर्मचारीहरूको लागि कानुन बनाई प्राथमिकताको आधारमा अतिरिक्त कर्मचारीलाई पुल दरबन्दीमा राखी समायोजन गर्नुपर्थ्यो।
कर्मचारी समायोजन देश र राष्ट्र निर्माण गर्ने, सर्वसाधारणले पाउनु पर्ने सेवा छिटो, छरितो तथा कम खर्चिलो ढङ्गबाट पाउने अवस्था सृजना गर्न, सुशासन पाउने नागरिकको अधिकारलाई व्यवहारमा उतारी कार्यान्वयनमा ल्याउन र प्रशासन संयन्त्रलाई सेवा प्रदायक संयन्त्र तथा सहजकर्ताकोरुपमा रूपान्तरण गरी मुलुकमा सुशासनको प्रत्याभूति गराउने तिर लागेको भए आज कर्मचारी समायोजन एउटा उदाहरणीय हुने थियो, तर हुन सकेन । कर्मचारी समायोजन विवादित बन्यो । राष्ट्रसेवक कर्मचारी कहिले नबिर्सिने पीडा पाए । कर्मचारी समायोजनको नाममा नीतिगत भ्रष्टाचार फस्टायो ।
नेपालको संविधान, २०७२ को धारा ३०२ उपधारा २ बमोजिम सरकारी सेवा र अन्य सेवामा कार्यरत राष्ट्रसेवक कर्मचारीलाई सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहमा समायोजन गरियो । सरल भाषामा बुझ्नु पर्दा समायोजन भनेको कुनै पनि राष्ट्रसेवक कर्मचारीलाई सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहको सेवाको पदमा पदस्थापन गर्नु हो । सङ्घीयताको मर्म अनुसार तीन वटै तहमा आवश्यकता, औचित्यता, योग्यता र सापेक्षताको आधारमा केन्द्रमा सबै भन्दा कम र प्रदेश तथा स्थानीय तहमा क्रमशः धेरै कर्मचारी हुनु पर्ने हो । कर्मचारी समायोजनको पिरामिड सुल्टो हुनु पर्नेमा ठिक उल्टो आकारको छ ।
कर्मचारी समायोजनमा देखिएको सामन्ती, निरङ्कुश, केन्द्रीकृत र एकात्मक प्रवृत्तिलाई तत्कालीन व्यवस्थापकले निजामती सेवालाई कानुन सम्मत र विधिवत् माध्यममार्फत व्यवस्थापन गरेको भए कर्मचारी समायोजन कर्मचारीमाथिको अन्यायकोरुपमा प्रस्तुत हुने थिएन होला । यसलाई मुलुकको सार्वजनिक प्रशासनलाई जनमुखी, जवाफदेही, पारदर्शी, समावेशी तथा जनसहभागितामूलक सिद्धान्तमा आधारित उदाहरणीय कामकोरुपमा कर्मचारी इतिहासमा लिइने थियो । त्यसको प्रतिफल स्वरूप कर्मचारी तन्त्रमा कानुनको शासन, भ्रष्टाचारमुक्त व्यवस्था र चुस्त तथा द’दुरुस्त प्रशासन, विकेन्द्रीकरण, आर्थिक अनुशासन तथा सार्वजनिक कार्य र स्रोतको कुशल व्यवस्थापन गर्ने मन्त्रालयकोरुपमा आफूलाई स्थापना गर्नमा सफल हुन’ थियो ।
कर्मचारी समायोजन गर्ने प्रयोजनको निमित्त सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले सम्बन्धित मन्त्रालय तथा निकाय मार्फत कर्मचारीको विवरण तयार गर्न लगाउनु पर्थ्यो । यसरी कर्मचारी विवरण तयार पार्दा कुन सेवा, समूह तथा उप समूहमा कति श्रेणी तथा तहका कर्मचारी छन् भने कुरा यकिन गर्न सकिन्थ्यो । यसले मोटामोटी नेपालमा राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरूको बारे तथ्याङ्क प्रस्टसँग बुझ्न सकिन्थ्यो ।
कर्मचारी विवरण तयार गर्ने लगत्तै नेपाल सरकारले सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहमा सेवा प्रवाहका लागि आवश्यक पर्ने सङ्गठन संरचना तथा कर्मचारी दरबन्दी निर्धारण गर्नु पर्ने थियो । सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहको संविधान बमोजिमको अधिकारको सूची, कार्य प्रकृति र औचित्यसमेतको आधारमा सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सर्वेक्षण गरी सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहको सङ्गठन संरचना तथा कर्मचारी दरबन्दी सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनले निर्धारण गरेको भए कर्मचारी समायोजन पश्चात् पनि देखिएको कर्मचारीको कमी हुने थिएन ।
प्रदेश लोक सेवा आयोग गठन नभएसम्म प्रदेश वा स्थानीय तहको स्वीकृत दरबन्दीको रिक्त पदमा सम्बन्धित प्रदेश वा स्थानीय तहले नेपाल सरकार मार्फत पठाएको मागका आधारमा केन्द्रीय लोक सेवा आयोगले पदपूर्तिको लागि उम्मेदवार सिफारिस गर्दा तत्काल प्रदेश र स्थानीय तहमा कर्मचारीको आवश्यकता पुरा हुने थियो ।
सङ्घ, प्रदेश वा स्थानीय तहमा समायोजन हुन नचाहने पचास वर्ष उमेर पूरा भएको र निवृत्तिभरण पाउने अवस्था भएको कुनै कर्मचारीले नेपाल सरकारद्वारा नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचनामा तोकिएको अवधिभित्र सोही सूचनामा उल्लिखित सर्त बमोजिम स्वैच्छिक अवकाशको व्यवस्था मिलाउँदा कर्मचारी तन्त्रमै देखिएको अप्राविधिक मैत्री शैलीको अन्त्य हुने थियो । देशमा रोजगारीको अवसरसमेत सृजना हुन्थ्यो । स्वेछिक अवकाशको तयारी गर्दागर्दै सरकारले समायोजनको लागि चाहिने आवश्यक कानुन–ऐन, नियमावली तथा कार्यविधि निर्माण समानरुपमा लैजान’पर्थ्यो ।
कर्मचारी समायोजन गर्दा साबिकमा कार्यरत सेवा, समूह तथा उपसमूहको पदसँग मिल्दो सङ्घ, प्रदेश वा स्थानीय तहको पदमा देहायका प्राथमिकताको आधारमा गर्दा कार्यरत पदको ज्येष्ठता, कर्मचारीले रोजेको सङ्घ, प्रदेश वा स्थानीय तह, हालको स्थायी बसोबासको ठेगाना र सो नखुलेमा नागरिकताको प्रमाणपत्रमा उल्लिखित ठेगाना तथा कर्मचारी समायोजन गर्दा कर्मचारीको छनौटका आधारमा सम्भव भएसम्म पति पत्नीलाई एकै स्थानमा पर्ने गरी सङ्घ, प्रदेश वा स्थानीय तहमा समायोजन गर्दा सार्वजनिक प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउन सकिन्थ्यो ।
कर्मचारीहरूलाई प्राथमिकताको निर्धारण गर्दा निजहरूलाई एउटा वा निजको इच्छा भएमा एक भन्दा बढी प्राथमिकताको आधार छनौट गर्न छुट दिनु पर्थ्यो । एउटा मात्र प्राथमिकता तोकिने कर्मचारीको हकमा सम्बन्धित मन्त्रालय वा निकायमा दरबन्दी खाली नभएको सन्दर्भमा निजहरूलाई पुल दरबन्दीमा राखी प्रदेश र स्थानीय तहमा कामकाजमा खटाउनु पर्थ्यो । दरबन्दीमा रहेको कर्मचारीले राजीनामा दिएमा, प्रदेश वा स्थानीय तहमा गएमा र मृत्यु वा बढुवा भएमा पुल दरबन्दीमा रहेका कर्मचारीबाट पदपूर्ति गर्दै त्यसपछि मात्र आवश्यकताको आधारमा केन्द्रीय लोक सेवाबाट पदपूर्ति गर्नुपर्थ्यो ।
पुल दरबन्दीमा रहेको कर्मचारी निजको सेवा सर्त सम्बन्धी कानुनको अधीनमा रही सङ्घको वा निज नियुक्त भएको तहको सम्बन्धित सेवा, समूह वा उप समूहको माथिल्लो पदमा बढुवाको लागि सम्भाव्य उम्मेदवार हुन व्यवस्थासमेत गरी प्रदेश वा स्थानीयको आवश्यकता अनुसार सरकारले खटाउँदा निजहरूको मर्यादा क्रम पनि कायम हुन्थ्यो । साथै समायोजनमा परी अपमानजनक अवस्थामा पस्नु पर्ने थिएन । कर्मचारी आफ्नो उच्च मनोबलको साथ काम गर्ने थियो ।
समायोजन भई प्रदेश र स्थानीयमा हाजिरी नगराउने जनप्रतिनिधि तथा कार्यालय प्रमुखलाई दण्ड र जरिवानाको व्यवस्था गरेको भए कर्मचारीलाई हाजिरी नगराउने प्रवृत्तिको विकास हुने थिएन । एक छिन सोच्नु पर्दा विश्वले कर्मचारीलाई हाजिरी नगराएको समाचार र व्यवहार देखेपछि के सोचेको र बुझेको होलान् ? यो आफैमा आत्मालोचना गर्नु पर्ने विषय हो । यदि सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले गर्वकोरुपमा लिएको छ भने यस भन्दा बढी लज्जाको कुरा अरू छैन । उच्च अदालत पाटनबाट समायोजन सम्बन्धी निर्णय भइसकेको विषयलाई लिएर सर्वोच्च अदालतमा जानु आफैमा त्रुटिपूर्ण कार्य हो ।
कर्मचारी समायोजन पश्चात् पनि प्रदेश र स्थानीय तहमा कर्मचारी पदपूर्ति नभएको अवस्थामा नेपाल सरकारले प्रदेश लोक सेवा गठन मात्र गरी पदपूर्तिको लागि उम्मेदवारहरूको लिखित र प्राविधिक परीक्षा केन्द्रीय लोकसेवाले सञ्चालन गरी अन्तरवार्ता प्रदेश लोक सेवालाई गर्न लगाउँदा त्यसरी नियुक्त भएको कर्मचारीहरूलाई प्रदेश र स्थानीय सरकारले सहजरुपमा स्विकार्ने थियो । प्रदेश लोक सेवा गठन नभएसम्म एक पटकको लागि केन्द्रीय लोक सेवाबाट स्थानीय तहमा नियुक्त भएका कर्मचारीहरू अहिले निश्चिन्त भई राष्ट्र सेवामा लागिरहेको अवस्थामा उनीहरू आफ्नो स्वामित्व कसले ग्रहण गर्ने भन्नेबारे अलमलमा छन् । कर्मचारी समायोजन ऐन, २०७५ भन्दा पनि कर्मचारी समायोजन २०७५ ले कर्मचारी तन्त्रलाई दासतन्त्रमा परिणत गर्ने कार्य गरेको छ । यसरी एउटा व्यक्तिले देशको हितलाई ताकमा राखी आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्नुलाई हामी आम कर्मचारीले के बुझ्ने ? यसबाट हामीले के सिक्ने ?
लेखक मिथिला नगरपालिका धनुषाको शाखा अधिकृत हुन् । प्रशासन डटकमबाट
१.
कोहि धन कोहि रुप भएर धाकको खेल खेलिरहेछ
अर्को प्रेम घरीघरी खतरनाकको खेल खेलिरहेछ
तपाईंले त ठट्टा मात्रै गर्नुभएको रहेछ केहि छैन
म संङ यहाँ जिन्दगी स्वयं मजाकको खेल खेलिरहेछ।
२.
प्रेमी बनेर तिमी जहर पिलाउन आएका रहेछौ
यो समयसङै हातहरु मिलाउन आएका रहेछौ
प्यासमा आँसु भोकमा याद उपहार सुन्दर दियौ
बर्षौ अघिका ती यादहरु दिलाउन आएका रहेछौ।
३.
बच्चै छ सम्झिन्छिन मायाको डोरो सम्झिन्छिन
भोक,प्यास बिर्सिएर एकोहोरो सम्झिन्छिन
उता उसलाई प्रेमिका सम्झदैमा ठिक छ
रोगी आमा उहीँ पर्देशको छोरो सम्झिन्छिन।
४.
दुख र पिरहरुका अनगिन्ती भारी छन मेरा
कुरा काट्ने दुश्मनहरु वारि पारी छन मेरा
कसरी झुठ बोलौ जीवनमा तिमी मात्र छौ भनी
तिमी बाहेक पनि अनेकौं जिम्मेवारी छन मेरा।
५.
जिन्दगीलाई फुलबुट्टाले भरौला, सपना मात्र भयो
हजारौं सपनाहरु पूरा गरौंला, सपना मात्र भयो
तिमी चुक्यौ या त म चुके सम्बन्ध जोगाइराख्न सकिन
सङै बाचौला अनि सङै मरौला सपना मात्र भयो।
अन्तिम समयमा सहभागिताको अवसर पाएकी एथलेटिक्सकी सरस्वती चौधरीको औसत प्रदर्शनसँगै जापानमा जारी टोकियो ओलम्पिक २०२० मा नेपालको चुनौती सकिएको छ । विश्व खेलकुदको कुम्भमेला ३२औं गीष्मकालीन ओलम्पिकमा नेपालबाट चार खेलमा ५ खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।
जलपरी गौरिका सिंह, एलेक्स शाह र सुटिङकी कल्पना परियारले आफ्नो प्रदर्शनमा सुधार गरे पनि अघिल्लो चरण पार गर्न सकेनन् । एथलेटिक्सकी सरस्वती चौधरीले औसतको प्रदर्शन गर्दा जुडोकी सोनिया भट्ट आफ्नो प्रतिद्वन्द्वीसामु टिकेर खेल्न नसक्दा यसपटकको ओलम्पिकमा नेपाल सहभागितामै सीमित बन्यो ।
पहिलो चरण पार गर्नु नै नेपालका लागि चुनौतीको कुरा हो, पदक त अलि पर नै छ । अझ त्योभन्दा अघि छनोट भएर ओलम्पिकमा खेल्न जानु नै चुनौती छ । नेपाल ओलम्पिकमा सहभागिता र व्यक्तिगत प्रदर्शनमा भएको सुधारमै रहिरहेको छ ।
तेक्वान्दोका स्टारद्वय संगिना वैद्य र दीपक विष्टबाहेक हालसम्म झन्डै १ सयको हाराहारीमा ओलम्पियन पुग्दा सबै खेलाडी युनिभर्सियालिटी कोटा र वाइल्ड कार्डको सहारामै ओलम्पिक खेल्दै आएका हुन् । सन् २००४ मा संगिना वैद्य र २००८ मा दीपक विष्टले छनोट भएर ओलम्पिक खेलेका थिए ।
यसपटक युनिभर्सियालिटी प्लेसअन्तर्गत पौडीबाट गौरिका सिंह र एलेक्स शाह तथा एथ्लेटिक्सबाट सरस्वती चौधरीले ओलम्पिक खेल्ने अवसर पाउँदा वाइल्ड कार्डबाट सुटिङकी कल्पना परियार र जुडोका सोनिया भट्ट ओलम्पिकका लागि छानिएका हुन् । नेपाल ओलम्पिक कमिटीले ओलम्पिकमा सहभागी हुन जानुअघि गरेको पत्रकार सम्मेलनमा यसपटकको ओलम्पिक जात्रा नभई यात्रा हुने बताएको थियो । यही यात्रा भएको ओलम्पिकमा के–के भयो त ?

जम्बो टोली
ओलम्पिक कमिटीले पत्रकार सम्मेलन गर्दै यसपटकदेखि अोलम्पिक जात्रा नभई यात्रा हुने बताएका थिए । यसको सोझो अर्थ आवश्यकताभन्दा कम ओलम्पिकमा जाने भन्ने नै हो । कोभिडका कारण पनि कोटा कटौती भएको थियो । ओलम्पिकका ५ खेलाडीसहित २६ पदाधिकारी ओलम्पिकमा जाने सूची सार्वजनिक गरेको थियो । खेलाडी कम पदाधिकारीको जम्बो टोलीको ओलम्पिक यात्राले सुरुमै आलोचना भएको थियो ।
खेलाडी र प्रशिक्षकभन्दा झन्डै दोब्बर पदाधिकारी ओलम्पिक जाने टोलीमा रह्यो । अन्तिम समयमा तीन जना पदाधिकारीले विभिन्न कारण देखाउँदै ओलम्पिकमा गएनन् । तेज गुरुङ, शिव कोइराला र पीताम्बर तिम्सिना ओलम्पिक नजाने सूचीमा रहे । पौडी खेलाडी गौरिका सिंह बेलायतबाट सिधै जापान पुगिन् । यस्तै नेपाली टोलीमा रहेकामध्ये एक जना टोकियोस्थित नेपाली दूतावासबाट र एक जना टोकियोस्थित स्थानीय स्वयंसेवक थिए ।
सेभ दि मिसन राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)का सदस्य सचिव रमेशकुमार सिलवाल रहे । भिन्न खेलका अध्यक्ष भिन्न खेलको व्यवस्थापक बनेर जाँदा चर्काे आलोचना भयो । त्यसमा सबैभन्दा चर्चा सांसद समेत रहेकी नेपाल कबड्डी संघका अध्यक्ष, ओलम्पिक कमिटीका सचिव नेकपा एमाले नेता बामदेव पत्नी तुलसा थापा रहे । उनी टोकियोमा जुडो खेलको व्यवस्थापक बनेर जापान पुगेकी थिइन् ।
उद्घाटनको मार्चपासमा दुई खेलाडीबाहेक ६ पदाधिकारी थिए । त्यसमा खेलाडीपछि तुलसा र सदस्य सचिव थिए । सम्बन्धित खेलको फिजियो र म्यानेजर जान्नुपर्ने भए पनि विदेश भ्रमणको कोटा मिलाउनकै लागि यसपटक फरक खेलाडीसँगै ओलम्पिक कमिटीको विभिन्न पदमा रहेका विभिन्न खेलको व्यवस्थापक बनेर टोकियो पुगेको थियो । अन्त्यमा टोली व्यवस्थापकविहीन बन्न पुग्यो ।
मार्चपासमा लैंगिक समानता
नेपाल ओलम्पिक कमिटीले टोकियो ओलम्पिकको मार्चपासमा पौडीकी गौरिका सिंहले नेपालको झन्डा बोक्ने बताएकी थिइन् । तर, अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटीले गत मार्चमै लैंगिक समानताका लागि महिला र पुरुष दुवैले आफ्नो देशको झन्डा बोक्ने निर्णय गरिसकेको थियो । मार्चपासमा नेपालको झन्डा गौरिका र एलेक्स शाहले बोके । मार्च पासमा टोकियो पुगेका अन्य दुई खेलाडी सोनिया भट्ट र कल्पना परियार उपस्थित भएनन् । पदाधिकारीको बाक्लै उपस्थिति रहेको थियो ।
एकै संस्करणमा चार महिला खेलाडी
सन् १९८८ को सोल ओलम्पिकबाट नेपालका महिला खेलाडी ओलम्पिकमा सहभागी हुन थालेका थिए । सन् १९९२ यता ओलम्पिक जाने नेपाली खेलाडीमा पुरुषभन्दा महिला नै बढी रहँदै आएको छ । तर, यसपटक पाँचमध्ये चार महिला र एक पुरुष थिए । एकै संस्करणमा नेपालबाट ओलम्पिक खेल्नेमध्ये महिला सहभागिता अहिलेसम्मकै धेरै हो ।
कल्पनाको कमाल
वाइल्ड कार्डमार्फत ओलम्पिकमा खेल्ने अवसर पाएकी सुटिङकी कल्पना परियारले आफ्नै राष्ट्रिय कीर्तिमान सुधार गरिन् । उनले महिला १० मिटर एअर राइफलमा प्रतिस्पर्धा गर्दै ६१६.८ स्कोरको नयाँ कीर्तिमान बनाएकी हुन् । यसअघि १३औं सागमा उनले ६१४.५ स्कोर गरेकी थिइन् । यस स्पर्धामा ५० सुटरले प्रतिस्पर्धा गर्दा कल्पना ४६औं स्थानमा रहिन् । उनले ओलम्पिक जानुअघि नै आफ्नो व्यक्तिगत प्रदर्शनमा सुधार गर्ने बताएकी थिइन् ।
सोनिया १ मिनेट १६ सेकेन्डमै आउट
वाइल्ड कार्डबाट छनोट भएकी जुडोकी सोनिया भट्टले ४८ केजी तौल समूहमा रसियन इरिना डोल्गोभासँग १ मिनेट १६ सेकेन्ड मात्र टिकिन् । उनी इप्पोन (नकआउट) भइन् । एक आउट जित्ने लक्ष्य राखे पनि उनी सफल हुन सकिनन् ।
एलेक्सको सुधार
पौडीवाज खेलाडी एलेक्जान्डर (एलेक्स) शाहले लङ कोर्स (५० मिटर)मा आफ्नै नाममा रहेको राष्ट्रिय कीर्तिमानमा सुधार गरे । पुरुष १०० मिटर फ्रिस्टाइलमा उनले आफ्नै नाममा रहेको कीर्तिमान सुधार गर्दै ५३.४१ सेकेन्डको समय निकाले । एलेक्सले सन् २०१९ मा दक्षिण कोरियाको ग्वांजुमा भएको १८औं फिना विश्व पौडी च्याम्पियनसिपमा ५६.२८ सेकेन्डको कीर्तिमान बनाएका थिए । एलेक्स यस इभेन्टमा प्रतिस्पर्धा गरेका ७१ खेलाडीमध्ये ५९औं भएका थिए ।
यो स्पर्धामा सर्ट कोर्स (२५ मिटर)मा पनि एलेक्सकै नाममा कीर्तिमान छ । उनले सन् २०१९ नेपालमै भएको १३औं सागमा ५४.३२ सेकेन्डको समय निकालेका थिए । उनी आफ्नो हिटमा पहिलो हुने दोस्रो खेलाडी बने । यसअघि सन् २०१६ को रियो ओलम्पिकमा गौरिका आफ्नो हिटमा पहिलो भएकी थिइन् ।

गौरिकाको औसत प्रदर्शन
कीर्तिमानको खानी जलपरी गौरिका सिंहबाट यसपटक ओलम्पिकमा नेपालले ठुलै अपेक्षा गरेको थियो । आफ्नै नाममा रहेको राष्ट्रिय कीर्तिमान सुधार गरे पनि उनको प्रदर्शन औसत बन्यो । महिला १०० मिटर फ्रिस्टाइल उनले १ मिनेट ०.११ सेकेन्डमा पूरा गरिन् । यसअघि लङ कोर्षमा पनि उनकै नाममा १ मिनेट ०.६२ सेकेन्डको कीर्तिमान रहेको थियो ।
सन् २०१९ मा दक्षिण कोरियामा भएको विश्व च्याम्पियनसिपमा गौरिकाले त्यो कीर्तिमान राखेकी थिइन् । १३औं सागमा उनले १ सय मिटर फ्रिस्टाइलमा स्वर्णपदक जितेकी थिइन् । सर्ट कोर्स (२५ मिटर)मा उनले ५८.१३ सेकेन्डको कीर्तिमानसहित स्वर्ण पदक जितेकी थिइन् । ४ खेलाडी सम्मिलित हिटमा गौरिका तेस्रो हुँदा अघिल्लो चरण पार गर्न सकिनन् । सन् २०१६ को रियो ओलम्पिकमा कान्छी खेलाडी बन्दै चर्चा कमाएकी गौरिका त्यसबेला १०० मिटर ब्याकस्ट्रोकमा प्रतिस्पर्धा गर्दै आफ्नो हिटमा पहिलो भएकी थिइन् ।
‘लक्की’ सरस्वती औसत
सुरुमा एथलेटिक्समा म्याराथन धावक गोपीचन्द्र पार्कीले ओलम्पिक खेल्ने पक्का भए पनि अन्तिममा उनको नाम हट्यो र महिला १०० मिटरमा सरस्वती चौधरीले ओलम्पिकमा खेल्ने अवसर पाइन् । ओलम्पिक खेल्ने भाग्यमानी एथलिट बनेकी उनी नेपाली स्प्रिन्टरमध्ये उत्कृष्ट समय भएको आधारमा उनले युनिभर्सल कोटामा ओलम्पिक खेल्ने अवसर पाएकी हुन् ।
तर, टोकियोमा उनको प्रदर्शन औसत रह्यो । सरस्वतीले महिला १०० मिटर सरस्वतीले १२.९१ सेकेन्डमा पूरा गरिन् । उनी ९ मध्ये आठौं स्थानमा रहिन् । यसअघि उनले १३औं सागमा निकालेको १२.५५ सेकेन्डको समय व्यक्तिगत उत्कृष्ट थियो । यस इभेन्टमा देवीमाया पनेरुको नाममा राष्ट्रिय कीर्तिमान छ । उनले सन् १९९९ को सागमा १२.१९ सेकेन्डमा दूरी पार गरेकी थिइन् । राजधानी दैनिकमा प्रकाशित समाचार साभार
- नैना अधिकारी
एउटा बाँझो पन्नालाई
कलमले जोतेर मसृण पारिदिन्छु
उखेली विसङ्गतिका झार जङ्गल
मिल्काइदिन्छु कान्लापारि
मसीले राँटैराँटा पारेर उसको आङ
अभिव्यक्तिको पटाले दलेर
छातीभरि छरिदिन्छु
एकपाथी कविता
हरिया बिरुवा उम्रिन्छन् बररै
सबै पाखाहरू खोस्रेर
सारिदिन्छु अक्षरका बिरुवाहरू
सुकौरो लागेको खेत
हरियो हुन्छ
उराठ लागेको गाउँमा
उमङ्ग छाउँछ
बिरुवाहरू –
सहार्छु
पर्खन्छु
बढ्न दिन्छु
अध्ययनले भर्ने प्रयास गर्छु गिदीका गराहरू
बिस्तारै गाँजिन दिन्छु अक्षरहरू
शब्दहरू फुल्न थाल्छ्न्
बोटहरू पसाउँछन्
बालाहरू पोटाउँछ्न्
हेर्दाहेर्दै लहलह झुल्न थाल्छन्
ढुक्कले रमाउँछ मन
अमूल्य ति सुनौला शब्दबीजहरू अब हुङ्कार बन्नेछन्
भुँडीको भोक निभाउन आशाका दाना बन्नेछ्न्
व्यभिचारको लास जलाउन
चिताको आगो बन्नेछ्न्
हकको आवाज बन्नेछन्
अनि,
अन्यायमा त्राही त्राही
अशान्तिमा सहमर्मिता र
हेपाइमा बर्सिनेछन् शान्तिजल
संसारले पाउने छ
आपदको सारथी
अमूल्य कृर्तिको उपहारले भरिनेछ
साहित्यको भकारी ।
कामरूप खेत्री,असाम,भारत