मकवानपुर । हेटौंडाको फ्रेन्डसिप भेट्रान्स र सिमरा भेट्रान्सबिच शनिबार मैत्रीपूर्ण फुटबल प्रतियोगिता भएको छ । सिमरा भेट्रान्सको निमन्त्रणामा बाराको सिमरा रंगशालामा प्रतियोगिता भएको हाे । ९ ए साइड मैत्रीपूर्ण फुटबल प्रतियोगितामा हेटौंडाले सिमरालाई ४–३ गाेल अन्तरल पराजीत गरेकाे छ ।
निर्धारित ६० मिनेटको खेलमा फ्रेन्डसिप भेट्रान्स हेटौंडाले सिमरा भेट्रान्सलाई पराजित गर्दै जीत हात पारेको हो । जीत दिलाउनका लागि फ्रेन्डसिप भेट्रान्स हेटौंडाका कृष्ण गुरुङ र मनोज लामाले २/२ गोल गरेका थिए । सिमराको तर्फबाट हरि चौधरी, बिनोद परियार र रुपेन्द्र लालचन्दले समान १/१ गोल गरेपनि टिमलाई हारबाट जोगाउन सकेनन् ।

युनाल मल्लको कप्तानीमा मैदानमा उत्रिएको हेटौंडाको टिम र सिमराको टिमले मायाको चिनो समेत आदानप्रदान गरेका थिए । २ स्थानका भेट्रान्स खेलाडीहरु बिच आपसी चिनजान बढाउन तथा मित्रतालाई प्रगाढ बनाउनका लागि प्रतियोगिता भएको हेटौंडाका खेलाडी सुविन घिमिरेले बताए । फ्रेन्डसिप भेट्रान्स हेटौंडाको आयोजनामा सिमरा भेट्रान्सले हेटौंडा आएर केही दिन पछी मैत्रीपूर्ण खेल खेल्ने बताइएकाे छ ।
- संगीता दाहाल
एउटाले भन्यो “आहा यो सृष्टिको संरचना कति सुन्दर छ।” अर्कोले भन्यो “यो त तिम्रो भ्रम मात्र हो, विनाश र विकार देखेनौ र ?”
–सृष्टिको सुन्दर संरचना हिमाल,पहाड,खोलानाला,बन् जंगल र अनगिन्ती प्राणीहरू।
–श्वेत वस्त्र ओढेर शान्त र सौम्य भै बसेको हिमाल तर उसको विकराल विनासकारी रूप “हिउँ पहिरो”! जसले बेला बेलामा कयौं प्राणी तथा मानव बस्ती निर्ममता पूर्वक खर्लाप्प निल्ने गर्छ।
–गम्भीर स्वभाव देखाउने विशाल पहाड रिसाउँदा आउने पहिरोले कयौं मानव बस्तीलाई पृथ्वीको गर्भ गृहभित्र समाहित गरिदिन्छ।
–त्यो सुन्दर देखिने खोलानालाको चपेटामा परेर कयौं उर्वरा जमीन मरु भूमिमा परिणत हुन्छ।
–बनजंगलको विनाशको कारणले प्राणीहरूको जीवन खतरामा परेको छ।
सृष्टिको संरचना सुन्दर भएता पनि, उ भित्र अनेक विकारहरू उथल पुथल भएर मडारिरहेका छन्।जुन सुकै बेला विनाश गर्न तत्पर रहे झै?सृष्टिको सुन्दरता तिमीले देखें जस्तो सुन्दर मात्र छैन।अब यो मात्र भ्रम बन्न पुगेको छ।
गोठाटार, काठमाडौं
मकवानपुर । भीमफेदी-कुलेखानी सडकखण्डमा बर्षाकाे कारण पहिराे जाँदा अवरूद्ध भएकाे सडक एकतर्फी सञ्चालनमा आएको छ।
शुक्रबार रातीबाट परेकाे अविरल बर्षाकाे कारण शनिबार बिहान पहिरो जाँदा हेटौंडा-भीमफेदी-कुलेखानी-काठमाडाैं सडकखण्डकाे भीमफेदी-६ देउराली नजिक पहिरो जाँदा सडक अवरुद्ध अवरुद्ध भएको थियो ।
शनिबार विहान १० बजे पहिरो पन्छाएर एकतर्फी यातायात संचालनमा आएको जिल्ला प्रहरी कार्यलय मकवानपुरले जनाएको छ । लेदो माटो सहितको पहिरो गएकोले पहिरो हटाउन क्रममै रहेको र छिट्टै दुई तर्फिनै सञ्चाचलनमा आउने प्रहरी जनाएको छ ।

तिनताका म ४०–४५ वर्षकी थिएँ । १५ वर्षकी छोरीको यस्तो भनाइ सुनेर झसंग भएँ । त्यस बेला कहिलेकाहीँ हाच्छ्युँ गर्दा, लामो समय हिँड्दा, अट्टहास गर्दा तुरुक्क पिसाब चुहिन्थ्यो (अहिले ठीक भइसकेको छ) ।
त्यस बेला मैले यो व्यथालाई खासै वास्ता गरेकी थिइनँ । तर छोरीले नै भनेपछि लाज लाग्यो । अरू साथी र चिनारुहरूले ‘तपाईंको जीउ गन्हाउँछ’ भन्दैनथे, उनीहरूलाई थाहा चाहिँ पक्कै हुन्थ्यो । छोरीले भनेपछि मैले हरेक ठाउँमा जाँदा एक जोर लुगा बोक्न थालें । अफिसमा पनि दुई जोर लुगा राख्न थालें । छोरीले त्यस बेला मलाई भनेको कुरा अहिले बिर्सी पनि सकिछन् तर त्यो मेरा लागि ठूलो पाठ भयो ।
हुन त पिसाब चुहिने समस्या धेरै महिलालाई हुने गर्छ तर यस विषयमा प्रायः कोही बोल्दैनन् । स्वस्थ जीवनशैली अपनाए, व्यायाम गरे यो समस्या कम हुन्छ । मेरो पनि योगासन गर्न थालेपछि झन्डै ८० प्रतिशत समस्या कम भयो । कतिपय महिलालाई महिनावारी सुकेपछि यस्तो समस्या आउन सक्छ, वा झन् बढ्न सक्छ । धेरै तौल तथा मधुमेह भएका महिलाहरूलाई पनि यसले सताउन सक्छ । गह्रौं भारी बोकिरहने≤ धेरै बच्चा जन्माएका गाउँघरका महिलालाई यस्तो समस्या हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
के हो पिसाब चुहिने समस्या ?
चिकित्सकीय भाषामा यसलाई ‘युरिनरी इनकन्टिनेस’ भनिन्छ । यो रोग होइन, तर महिलाको दैनिक जीवनलाई यसले कठिन बनाउँछ । पिसाब चुहिने समस्याले पुरुषभन्दा महिलालाई बढी सताउँछ । विभिन्न अध्ययन अनुसार, विश्वमा करिब २० प्रतिशत महिलालाई यस्तो समस्या छ । यसको प्रमुख कारण महिलाको पिसाबथैलीको मांसपेशी कमजोर वा खुकुलो हुनु हो ।
हाँस्दा, हाच्छ्युँ गर्दा पेटको मांसपेशीका साथै पिसाबथैलीमा बल पर्छ र एक–दुई थोपा पिसाब तुरुक्क झर्छ । यस्तो समस्या हुने कुनै–कुनै महिलालाई छिटछिटो पिसाब फेर्न मन लाग्छ, शौचालय नपुग्दै पिसाब चुहिन्छ । भित्री लुगामा पिसाब चुहिँदा जीउ नै गन्हाउँछ, साथै पानीले सफा नगरे गुप्तांग चिलाउँछ, घाउ हुन्छ । यसबारे कसैलाई भन्न पनि गाह्रो हुन्छ । कतिपय महिलालाई यो मलाई मात्र होला, कसलाई भन्नु जस्तो लाग्न सक्छ । तर, यो धेरै महिलालाई हुने साधारण समस्या हो र केही साधारण उपाय अपनाए, कम हुन सक्छ ।
अरूको प्रजनन अंगसँग जोडिएको स्वास्थ्य समस्याबारे लेख्न मलाई कहिल्यै गाह्रो परेन । आफ्नो यस्तो समस्याबारे लेख्ने साहस जुटाउन भने निकै समय लाग्यो । १५ वर्षअघि मेरी छोरीले भनिन्, ‘आमा, कहिलेकाहीँ तपाईंको जीउमा ह्वास्स पिसाब गन्हाउँछ । समयसमयमा लुगा फेर्नुस् र न्वाउनुस् ।’
मूत्राशयमा संक्रमण हुँदा यो समस्या झन् बढी हुन सक्छ । पिसाब तप–तप चुहिरहँदा पानी पिउन डराउने महिलालाई मूत्राशयको संक्रमण हुन सक्छ । मूत्रनली र मूत्राशयमा बारम्बार संक्रमण भए, मृगौलामा संक्रमण हुने सम्भावना पनि बढ्छ ।
सुत्केरी भएपछि प्रजनन अंगको मांसपेशी बलियो बनाउने किगल व्यायाम गर्दा यो समस्या कम गर्न सकिन्छ । केहीअघि हामीले देशका थुप्रै गाउँमा धेरै महिलालाई यो व्यायाम सिकायौं । तीन महिनासम्म हरेक दिन यो व्यायाम गरेपछि धेरै महिलाको यस्तो समस्यामा ८० प्रतिशतसम्म कमी आएको थियो । पाठेघर खस्ने सम्भावना भएका महिलालाई पनि यो व्यायामले फाइदा भएको छ ।
के हो किगल व्यायाम ? कसरी गर्ने ?
यो व्यायामले प्रजनन अंगको मांसपेशीलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्छ । सुरुमा पिसाब फेर्दा एक छिन रोक्ने, सास फेर्ने, जनेन्द्रियका मांसपेशीहरू माथितिर तान्ने कोसिस गर्दा ती खुम्चिन्छन् । यसरी १० सेकेन्डसम्म खुम्च्याएर राख्नुपर्छ, अनि पिसाब छोडिदिनुपर्छ । सुरुमा १० सेकेन्ड अड्याएर राख्न गाह्रो भए, ५ सेकेन्डसम्म अड्याउन सकिन्छ । अनि बिस्तारै समय बढाउन सकिन्छ । पिसाब फेरेपिच्छे चार–पाँच चोटि गरेपछि, हिँड्दा, बस्दा, काम गर्दा पनि जनेन्द्रिय मांसपेशी खुम्च्याउने व्यायाम गरिरहनुपर्छ । यसले बिस्तारै मांसपेशी बलियो बनाउँदै लैजान्छ । यसले पाठेघर झर्दा वा शल्यक्रिया गरेर निकाल्दा पिसाब चुहिने समस्या भएकाहरूलाई पनि मद्दत गर्छ । किगल व्यायाम नजिकैका स्वास्थ्यकर्मीसँग सिक्न सकिन्छ ।
त्यसै गरी केही योगासन दिनदिनै गरे यो समस्या केही कम गर्न सकिन्छ । सर्वांगासन, उष्ट्रासन, उत्कटासन, ताडासनले मेरुदण्ड र पुठ्ठाका साथै जनेन्द्रियको मांसपेशीलाई पनि बलियो बनाउँछ । २५–४० वर्षका महिलाहरूले सुत्केरी अवस्थादेखि नै यस्ता योगासन गरे पिसाब चुहिने समस्या कम हुँदै जान्छ । त्यसै गरी सुत्केरी अवस्थामा संक्रमण हुन नदिन नीम, तीतेपाती आदि पानीमा उमालेर जनेन्द्रिय धुनुपर्छ । चिसो पेय पदार्थ, चिनी आदि सकेसम्म खानु हुँदैन ।
महिनावारी सुक्ने बेला शरीरमा ‘एस्ट्रोजोन’ हर्मोनको कमी हुन्छ । अनि बिस्तारै पाठेघर र पिसाबथैलीका मांसपेशी पातलो हुँदै जाँदा तुरुक्क पिसाब चुहिने भएकाले यसलाई ‘उमेरले ल्याउने समस्या’ पनि भन्न सकिन्छ । धूमपान गर्ने महिलालाई बारम्बार खोकी लाग्ने भएकाले उनीहरूमा यो समस्या बढी हुन सक्छ । त्यसैले धूमपान त्यागेकै बेस ।
यस्तो समस्या भएर महिलाको शरीरबाट पिसाबको गन्ध आयो भने उनलाई अपहेलना गरिन्छ । यस अर्थमा यो ‘सामाजिक समस्या’ पनि हो । पिसाब चुहिने समस्या भइरहे महिलालाई भोज, सभा–समारोहमा जान गाह्रो हुन्छ । समयमै परामर्श नपाउँदा वा उपचार नगर्दा यो समस्या झन् बढ्न सक्छ । इकान्तिपुरबाट साभार
- त्रिपुरा’ पोखरेल’ खरेल
आज एउटा लघुकथा लेख्नैपर्छ। कलम ,कपी लिएर कौशीमा जान्छु । मस्तिष्कमा कथाहरू ढुँडी लागिसके छन् । कुन चाहिँ कथा लेख्नु अन्योलमा पर्छु ।
“कुकुरको साबुन छैन, किन नल्याएको? ” मुकेशको स्वरमा अलिकति झर्को मुछिएको पाउँछु । कथाको प्रसङ्ग टुट्छ। अर्को कथा सोच्ने आँट गर्छु । बाहिरको वातावरण हल्लामय छ । एउटा चर्को नारी आवाज सुन्छु,”पाल्न र माया गर्न नसक्नेले किन बिहे गर्नु।” एउटा पुरुषको ठूलो स्वरले नारी स्वरलाई दबाउने कोशिश गर्छ, “तँ आइमाई नकरा, मेरो लाखौं रूपियाँ माइती ओसारेर भाइबहिनी पोसेको बिर्सिस् ? ”
लेख्न छोडेर बाहिर दृष्टि दिन्छु पैंतालीसदेखि पचास वर्षका बूढाबूढीको झगडा, पढ्ने समयमा तन्नेरी छोरो मूकदर्शक बन्न वाध्य छ । बाबुआमा दिनरात झगडा गर्छन्, यस्तो वातावरणमा हुर्केको उसले भविष्य निर्माण गर्छ कि ध्वस्त पार्छ उसैलाई थाहा छैन । म फेरि लेख्न बस्छु।
मोबाइलको घण्टी बज्छ,उठाउँछु। उताबाट मातेको मान्छेको आवाज आउँछ,”तपाईंको गाडीमा ड्राइभर रहेनछ मलाई राख्नुस्, मेरो गाडी सालोले बेचिदियो , फेरि मेरै घरमा आएर मलाई धमास दिएर त्यसकी दिदी पनि लिएर गयो। “मनमनै काखी बजाएँ” मोरो ! राति अबेरसम्म भट्टीमा रक्सी धोक्छ। घरको संघारमा खुट्टा टेक्ने बित्तिकै भाँडभैलो मच्चाएर स्वास्नी कुट्छ, धन्न माइतीले लगेछन्। ” चारबजे पछाडि आउनु अहिले म व्यस्त छु।” उसलाई पन्छाउने कोशिस गरें।
मेरो कथामा पुरुष पात्रहरूको पुरुषत्वको अहम् थपियो। मुकेश , बीच बाटोमा झगडा गर्ने बेकामे लोग्ने, स्वास्नीसित झगडा गरेर छुट्टै बस्ने मत्तु ड्राइभर ….. आदि । यीमध्ये कसलाई कथामा स्थान दिउँ? मभित्र प्रश्नवाचक चिह्न तेर्सियो।
“अलिकति पर सर त घाम ताप्नुपर्यो ।” मेरै ठाउँ रोज्ने पुरुषको आवाज मेरो पतिको थियो।
सिक्किम