मकवानपुर । तिहारको दोस्रो दिन आइतबार कुकुरतिहार र लक्ष्मीपूजा एकै दिन मनाइँदै छ । तिथिको घटबढका कारण दिउँसो चतुर्दशी तिथि र साझ औँसी तिथि लाग्ने भएकाले नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले शास्त्रसम्मत रूपमा एकै दिन यी दुवै पर्व मनाउने निर्णय गरेको हो ।
बिहान यमराजको दूतका रूपमा कुकुरको पूजा गरिँदै छ । साँझ धनधान्यकी देवी महालक्ष्मीको आराधना गरी दीपावली गरिने छ । कुकुरलाई केवल एउटा पशुका रूपमा मात्र नहेरिएर यमराजको दूत र भैरवको वाहनका रूपमा पूजा गरिन्छ । पौराणिक मान्यता अनुसार यमलोकको ढोकामा चार वटा आँखा भएका ‘श्यामा’ र ‘सबला’ नामका दुई वटा कुकुरले पहरा दिइरहेका हुन्छन् ।
तिनीहरूले नै मानिसको मृत्युको समय नजिकिँदा यमराजलाई खबर गर्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ । कुकुरलाई प्रसन्न राख्दा यमलोक जाँदा कडा सजाय भोग्नु पर्दैन र मृत्युको भय हुँदैन भन्ने धार्मिक विश्वासका साथ कुकुरको पूजा गरिएको हो । महाभारत कथा अनुसार जब पाँच पाण्डव र द्रौपदी स्वर्गारोहणका लागि हिमालयतर्फ प्रस्थान गर्छन्, बाटोमा एक एक गरी सबै ढल्छन् । अन्तिममा धर्मराज युधिष्ठिर र उहाँसँगै हिँडेको एउटा कुकुर मात्र जीवित रहन्छन् । स्वर्गको ढोकामा पुगेपछि देवराज इन्द्रले युधिष्ठिरलाई मात्र स्वर्गभित्र छिर्न अनुमति दिई कुकुरलाई बाहिरै छोड्न भन्नुहुन्छ तर युधिष्ठिरले आफ्नो सङ्कटको साथीलाई छोडेर आफू मात्र स्वर्ग नजाने अडान लिनुहुन्छ । युधिष्ठिरको यो धर्म र वफादारिता देखेर त्यो कुकुर वास्तविक रूपमा प्रकट हुन्छ, जो स्वयं ‘धर्मराज’ (यमराज) हुनुहुन्थ्यो ।
त्यस्तै तिहारको सबैभन्दा उज्यालो पक्ष लक्ष्मीपूजा हो । कात्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई ‘सुखरात्रि’ भनिन्छ । पौराणिक कालमा जब देवता र असुर मिलेर अमृत प्राप्तिका लागि क्षीरसागरमा समुद्र मन्थन गरेका थिए, त्यस क्रममा कात्तिक कृष्ण औँसीकै दिन समुद्रबाट जगत्जननी देवी महालक्ष्मी प्रकट हुनुभयो । लक्ष्मी प्रकट भएपछि देवताले उहाँको स्वागतमा दीप प्रज्वलन गरी पूजाआजा गरेका थिए । त्यसैले हरेक वर्ष यो दिन लक्ष्मीको जन्मोत्सव र आगमनको खुसियालीमा दीपावली गरिन्छ ।
पौराणिक कथा अनुसार भगवान् विष्णुले वामन अवतार लिएर दानवीर राजा बलिलाई तीन पाइला भूमि माग्ने क्रममा पाताल लोक पठाउनुभएको थियो । राजा बलिको दानशीलताबाट प्रसन्न भई विष्णुले उनलाई पातालको राज्य सुम्पिनुभयो । सोही समयमा लक्ष्मीले बलि राजालाई आफ्नो भाइ बनाइ हातमा रक्षा बन्धन (धागो) बाँधिदिनुभयो र त्यसको बदलामा बलि राजाको कडा पहरामा रहेका आफ्ना पति नारायण (विष्णु) लाई मुक्त गराउनुभयो । बलि राजाको राज्यमा लक्ष्मीको आशीर्वादले सधैँ धनधान्य भरिपूर्ण रहने वरदान प्राप्त भएको खुसियालीमा पनि यो रात घर घरमा दीप प्रज्वलन गरी उज्यालो बनाउने गरिन्छ ।
पञ्चाङ्ग समितिका अनुसार कात्तिक २३ गते गाईतिहार, कात्तिक २४ गते गोरुतिहार, गोवर्धन पूजा र म्हपूजा गरिने छ । यसै दिनदेखि नेपाल संवत् ११४७ प्रारम्भ हुने छ । तिहारको अन्तिम दिन कात्तिक २५ गते भाइतिहार (भाइटीका) परेको छ । सो दिन भाइटीकाको शुभसाइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेट उत्तम मानिएको छ ।
मकवानपुर । नेपालीहरुकाे दोस्राे ठुलाे पर्व तिहार अन्तरगत शनिबार (आज) काग तिहार मनाइदै छ । काग तिहार पर्व आज बिहान यमराजको दूतका रूपमा कागलाई मीठो मीठो चीजबीज खान दिएर मनाइँदै छ ।
सूर्योदयकालमा त्रयोदशी भएको दिन काग तिहार मनाउनुपर्ने शास्त्रीय मान्यता रहेकाेले काग तिहार पर्व मनाइदै आइएकाे हाे । यमराजको दूतका रुपमा पुजिने कागलाई बिहान मनपर्ने खानेकुरा खान दिएर काग तिहार मनाउने चलन छ । कागले यमराजसमक्ष राम्रो खबर लगिदियोस् भनेर आजका दिन कागलाई पूजा आराधनासहित मीठो–मीठो खान दिई खुसी पार्ने चलन छ ।
काग घर वरपर आई कराएमा उसले केही खबर लिएर आएको विश्वास समेत गर्ने गरिन्छ । त्यसैले पनि काग घर वरिपरी आइ कराएमा ‘शुभ बोल, शुभ बोल’ भन्ने गरिन्छ । आजको दिन कागलाई दही–भात खुवाएमा यमराजसमक्ष राम्रो सन्देश लगिदिने विश्वास समेत रहिआएको छ ।
काग तिहारकाे दिन कागप्रति श्रद्धा प्रकट गर्दै पूजन गरेमा पितृले सोझै पाउँछन् भनिन्छ । अन्य दिन पनि कागलाई भोजन गराउँदा पितृ खुशी हुन्छन् भन्ने मान्यता छ । यमराज काग तिहारदेखि मर्त्यलोकमा पाँचदिनसम्म विचरण गर्न आएका हुन्छन् भन्ने जनविश्वासमा यो पाँचदिनलाई यमपञ्चक भन्ने गरिन्छ ।
कागलाई चतुर पन्छीका रुपमा लिइन्छ । फोहर कसिङ्गर र सिनुसमेत खाने भएकाले वातावरण स्वच्छ राख्न कागले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ । तिहार हिन्दुहहरुको एक विशेष चाड कात्तिक शुक्ल पक्षको द्धितीया तिथिको भाइटिकासम्म पाँच दिन मनाइन्छ । यो पर्व पाँच दिन सम्म मनाइने भएकोले यस चाडलाई विशेष रुपमा हेरिन्छ ।
काग तिहारकाे दिन काठमाडौंकाे कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–१ स्थित कागेश्वरी महादेव मन्दिरमा विशेष पूजा आराधना हुने गर्छ । यसैगरी हनुमानढोकास्थित कागेश्वरी मन्दिरमा पनि कागको विशेष पूजा आराधना गरिन्छ ।
यसरी सुरु भयो तिहार मनाउँने प्रचलन
पौराणिक कथा अनुसार सुर्यको छोरा यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनाको निम्तो स्विकार गरी बहिनीको घरमा गई रमाइलो गरेको हुनाले यी पाँच दिनलाई यमपञ्चक भनिएको हो । यसरी यमुनाको घरमा बस्दा यमराजले बहिनी यमुनालाई ‘जे मन लाग्छ वर माग’ भनेपछि उनले ‘हरेक वर्ष आजकै दिन मलाई भेट्न आउनुपर्ने, साथै दिदी–भाई दाजु–बहिनीको प्रेम सदा अटल रहोस् र दाजु भाईको आयु, कीर्ति सदा बृद्धि होस्’ भन्ने वरदान मागेकी थिइन् ।
यमराजले पनि ‘तथास्तु’ भन्दै मनसा, वाचा, कर्मणा र शुद्धचित्तले पुजा गर्ने गराउनेहरुको सधै उन्नती हुने तथा कीर्ति पनि फिँजिने वर दिई बहिनीसँग बिदा भई गएका थिए । त्यस समयबाट यो पर्व मानिदै आएको छ । तिहारले पशुपक्षी तथा मानवबीचको प्रगाढ सम्बन्धको चित्रित गर्छ भने अर्कोतिर दाजुभाई तथा दिदी बहिनीबीचको आत्मीय र पवित्र स्नेर्ह वं सम्बन्धलाई पनि उजागर गर्छ ।
तिहारकाे पाँच दिनमा साँझमा घरको मुलढोकामा यमराजलाई दीपदान गर्नाले मृत्युदेव प्रसन्न भई आरोग्यता तथा दीर्घजीवन प्रदान गर्छन् भन्ने विश्वासले घर–घरमा बत्ती बालेर दिपावली गर्ने गर्छन् ।जुन घरमा यसरी दिपावली हुन्छ त्यसघरमा कहिल्यै अपमृत्यु र अल्पमृत्यु हुँदैन भन्ने मान्यता चलिआएको छ । यमपञ्चकमा काग, कुकुर, गाई, लक्ष्मी, गोवर्धन र भाई पुजा गरिन्छ । तिहार पिङ खेलेर, देउसीभैलो खेलेर र दीपावली गरी मिष्ठान्न भोजन गरेर रमाइलो गरी मनाइन्छ ।
मकवानपुर । तिहारलगायतको चाडपर्वका अवसरमा प्लास्टिक तथा कृत्रिम फूलमालाको प्रयोग बढ्दै गएपछि हेटौंडा उपमहनगरपालिकाले यस्तो बजारलाई प्रतिवन्धित गरेको छ ।
प्राकृतिक फूलको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न उपमहानगरपालिकाले स्थानीय स्तरका ३१ जना पुष्प व्यवसायीहरुको नाम र सम्पर्क नम्बर सार्वजनिक गर्दै प्लाष्टिक तथा कृत्रिम फूलमालाको प्रयोग नगर्न भनेको
हो ।
स्थानीय पुष्प व्यवसायीहरुलाई प्रोत्साहन गर्ने नीतिका साथ हेटौँडा उपमहानगरपालिकाले प्राकृतिक फूलमालाको प्रयोग गर्न नगरवासीलाई आग्रह गरेको हो ।
अघिल्लो वर्ष पनि उपमहानगरले प्लास्टिको फूलमाला विक्री गरिएको अवस्थामा पसलहरुबाट यस्ता मालाहरु जफत गरेको थियो ।
नेपालीहरूको महान् चाड तिहार तथा दीपावलीको अवसर पारेर उपमहानगरपालिकाले कात्तिक १८ गते जारी गरेको सूचनामा स्थानीय कृषकको उत्पादन प्रवद्र्धनमा सहयोग पुग्ने गरी प्राकृतिक फूलमाला प्रयोग गर्न र गराउन सम्बन्धित सबैलाई अनुरोध गरिएको छ ।
प्लास्टिक तथा कृत्रिम फूलमालाको प्रयोगले वातावरणीय प्रदूषण बढाउने भएकाले यसको सट्टा प्राकृतिक फूलमालाको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न उपमहानगरपालिकाले यस्तो पहल गरेको जनाएको छ । स्थानीय किसानले उत्पादन गरेका फूलको बजार सुनिश्चित गर्दै कृषि उत्पादनको प्रवद्र्धन र किसानको आयआर्जनमा समेत सहयोग पुर्याउने उपमहानगरपालिकाको उद्देश्य रहेको नगर प्रमुख मिना कुमारी लामाले बताउनुभयो ।
प्राकृतिक फूलमालाको खरिद–बिक्री तथा बजारीकरणमा सहजता ल्याउन उपमहानगरपालिकाले व्यावसायिक फूलखेती गर्दै आएका ३१ जना कृषकको नाम, ठेगाना र सम्पर्क नम्बरसहितको विवरणसमेत सार्वजनिक गरेको छ । सार्वजनिक विवरणअनुसार हेटौँडा उपमहानगरपालिकाका विभिन्न वडामा सयपत्री फूलखेती गर्ने कृषकहरू रहेका छन् ।
सूचीमा हेटौँडा–४ का सन्तोष सापकोटा, हेटौँडा–६ का बालकृष्ण चौलागाईं र अनुराधा उप्रेती, हेटौँडा–८ की उर्मिला चौलागाईं, हेटौँडा–१० की ललिता उप्रेती तथा हेटौँडा–१२ र १३ का विभिन्न कृषक समेटिएका छन् । विवरण छुटेका तर पुष्प व्यवसाय गर्दै आएका व्यवसायीहरुलाई उपमहानरको रेकर्डमा आफूलाई दर्ज गराउन समेत आग्रह गरेको छ ।
उपमहानगरपालिकाले फूलमाला खरिद गर्न चाहने उपभोक्ता तथा व्यवसायीलाई सार्वजनिक गरिएको सम्पर्क विवरणका आधारमा उत्पादक किसानसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्नसमेत सहज हुनेछ ।
तिहारमा घर, मठमन्दिर तथा सार्वजनिक स्थान सजाउन फूलमालाको माग बढ्ने गर्दछ । यस्तो समयमा बजारमा प्लास्टिकका कृत्रिम फूलमाला भित्रिने र प्रयोगपछि लामो समयसम्म नष्ट नहुने फोहोरका रूपमा रहने समस्या भएकोले आफूहरुको ध्यानाकर्षण भएको नगरप्रमुख लामाले बताउनु भयो ।
प्राकृतिक फूलमालाको प्रयोगले वातावरण संरक्षणसँगै स्थानीय उत्पादनको खपत बढाउन र किसानलाई व्यावसायिक फूलखेतीतर्फ आकर्षित गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको उहाँले बताउनु भयो ।
स्थानीय उत्पादनको प्रवद्र्धन, वातावरण संरक्षण र किसानको आर्थिक सशक्तीकरणलाई एकैसाथ जोड्ने उद्देश्यसहित उपमहानगरपालिकाले प्राकृतिक फूलमालाको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिन नगरवासी तथा व्यवसायीलाई आग्रह गरेको छ ।
उपमहागरको कार्यलाई लक्ष्यित गर्दै पुष्ष व्यवसायी बालकृष्ण चौलागाई भन्नुहुन्छ ‘यो धेरै सर्हानिया कार्य भएको छ तर यति मात्रै ले पुग्दैन । बजार अनुगमनको अत्यन्तै जरुरी छ । बजारमा परारको बर्षको भन्दै बजारलाई नै कुरुप बनाउने प्लास्टिकका सजावटका सामाग्रीहरु बन्द गरिदा धेरै सुन्दर हुन्छ ।’
मकवानपुर । मकवानपुरकाे बकैया गाउँपालिकास्थित फास्ट्याक नजिक ट्याङ्कर दुर्घटना हुँदा चालकको मृत्यु भएको छ । मदन भण्डारी राजमार्गअन्तर्गत हेटौंडा–सिन्धुली खण्डकाे बकैया ५, तीनतलेमा डिजल लोड ट्याङ्कर दुर्घटना भएकाे हाे ।
शुक्रबार बेलुका हेटौंडाबाट हात्तिसुडेतर्फ जाँदै गरेको ना ६ ख २९४९ नम्बरको ट्याङ्कर दुर्घटना हुँदा ट्याङ्कर चालक सिन्धुली घ्याङ्लेख गाउँपालिका–२ का ४० वर्षीय रमेश कुमार रायमाझीको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जानकारी दिएको छ ।