२०७९ साल वैशाख ३० गते देशभरका ७ सय ५३ वटै स्थानीय तहमा एकै पटक निर्वाचन हुँदैछ। निर्वाचन आयोगले उक्त दिन बिहान ७ देखि अपराह्न ५ बजेसम्म मतदानको समय निर्धारण गरेको छ।
७ सए ५३ स्थानीय तहको प्रमुख, उपप्रमुख, अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष, महिला सदस्य, दलित सदस्य र २ जना खुल्ला वडा सदस्यलाई यही वैशाख २९ गतेसम्म १८ वर्ष उमेर पुगेका मतदाताले मतदान गर्न पाउने आयोगले जनाएको छ। मतादाताले आफूले चाहेको उम्मेदवारलाई मतदान केन्द्रमा पुगेर मत दिन सक्नेछन्। गाउँपालिका र नगरपालिकामा १/१ जना अध्यक्ष/प्रमुख र उपाध्यक्ष/उपप्रमुख निर्वाचित हुनेछन्। यस्तै पालिकाका प्रत्येक वडामा पाँच सदस्यीय वडा समिति निर्वाचत हुनेछ।
आसन्न स्थानीय तह निर्वाचनमा ८७ लाख ४१ हजार ५ सय ३० महिला, ८९ लाख ९२ हजार १० पुरुष र १ सय ८३ अन्य गरी कूल एक करोड ७७ लाख ३३ हजार ७ सय २३ मतदाताले मतदान गर्न पाउछन् । मतसङ्केत गर्ने दिन मतदाता फोटोसहितको मतदाता परिचयपत्र लिएर आफ्नो नामावली भएको मतदान केन्द्रमा जानुपर्नेछ।
मतदानको दिन नजिकिएसँगै निर्वाचन आयोग तथा राजनीतिक दलहरुले मतदाता शिक्षाका कार्यक्रम अगाडि बढाएका छन्। आयोगले सामाजिक सञ्जाल, रेडियो तथा टेलिभिजनमार्फत मतदानका लागि अपिल गर्दै आएको छ । यस्तै राजनीतिक दल तथा तिनका उम्मेदवारले मतदातालाई नमूना मतपत्रमार्फत बदर नहुने गरी मतदान गर्न सिकाइरहेका छन्।
मतदातालाई सहज होस् भनेर निर्वाचन आयोगले सम्पूर्ण जिल्लाका नमूना मतपत्र सार्वजनिक गरिसकेको छ। मतपत्रको पहिलो कोलममा अध्यक्ष/प्रमुख, दोस्रोमा उपाध्यक्ष/उपप्रमुख, तेस्रोमा वडाध्यक्ष, चौथोमा महिला वडा सदस्य, पाँचौँमा दलित महिला वडा सदस्य र छैटौँको दुई कोलममा वडा सदस्य दुई जना उम्मेदवारको निर्वाचन चिह्न राखिएको छ।
प्रत्येक मतदाताले आफूलाई मन परेका उम्मेदवारको कोठाभित्र स्वतिक छापद्वारा मतसङ्केत गर्नुपर्छ। स्वस्तिक छाप र मसी प्रत्येक मतदान केन्द्रमा व्यवस्था गरिएको हुन्छ।
मतदाताले अध्यक्ष/प्रमुख, उपाध्यक्ष/उपप्रमुख, वडाध्यक्ष, महिला वडा सदस्य, दलित महिला वडा सदस्य र वडा सदस्य दुई जना गरी सात जनालाई मात्र मतदान गर्न पाउँछन्। कुनै एक पदका लागि एकभन्दा बढी चिह्नमा मत सङ्केत गरे त्यस्तो मत बदर हुन्छ। दुई वटा चिह्नको बीचमा, कोठा बाहिर र लत्पतिने गरी छाप लगाएमा मत स्वतः बदर हुन्छ ।
यसैगरी स्वस्तिक छापको सट्टा औँठा छाप लगाएमा, मतपत्रमा केरमेट गरेमा, कुनै चिह्न कोरेमा, मतदान अधिकृतको हस्ताक्षर नभएको मतपत्र प्रयोग गरेमा र मतपेटिका बाहिर मत खसालेमा त्यस्तो मत बदर हुने आयोगले जनाएको छ। मतदाताले मतदान केन्द्रमा राखिएको गोप्य मतदानस्थलमा गई आफूलाई मन परेको उम्मेदवारको चिह्नमा स्वस्तिक छाप लगाई, छापको मसी नलतपतिने गरी पट्याएर मतपेटिका खसाल्नुपर्छ।
मत बदर हुने अवस्थाहरुः
१) सम्बन्धित मतदान अधिकृतको दस्तखत नभएको
२) औँठाछाप लगाई वा आयोगद्वारा निर्धारित स्वस्तिक चिह्नबाहेक अन्य चिह्न वा छाप लगाई मतसङ्केत गरिएको
३) मत सङ्केत चिह्न नबुझिने गरी लत्पतिएको वा च्यातिएको
४) उम्मेदवारको निर्वाचन चिह्न रहेको कोठामा मत सङ्केत नगरी अन्यन्त्र मत सङ्केत गरिएको
५) उम्मेदवार नरहेको निर्वाचन चिह्नमा मत सङ्केत गरिएको
६) कुनै पनि उम्मेदवारको निर्वाचन चिह्नमा मत सङ्केत नगरिएको
७) निर्वाचित गर्नुपर्ने सङ्ख्या वा बढी उम्मेवारको निर्वाचन चिह्न भएको कोठामा छुट्टाछट्टै मतसङ्केत गरिएको
८) मत सङ्केत नगरी मतदान अधिकृतलाई मतपत्र फिर्ता दिएको
९) आयोगद्वारा निर्धारित मतपत्रबाहेक अन्य मतपत्रद्वारा मतदान गरिएको
१०) मतपेटिका भन्दा बाहिर राखिएको
११) जाली मतपत्र
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको राज्य संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी तीन तहको सरकार छ । राज्यका तीन तहका सरकारको निर्माण हुने विधि नेपालको संविधानले नै स्पष्ट गरेको छ भने संविधानतः संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका सरकारमा रहने कर्मचारीको व्यवस्था पनि भएको छ । सरकार सञ्चालन गर्ने मुख्य र आधारभूत तत्व मानव संसाधन अर्थात् कर्मचारी हुन् । कर्मचारीले आफ्नो श्रम खर्च नगरिकन कसैलाई सेवा दिन सक्दैनन् । सेवा दिन भच्र्युअल अफिस पद्धतिबाहेक कर्मचारी स्वयं कार्यस्थलमा उपस्थित हुनुपर्दछ ।
संघीय शासन प्रणालीमा सरकारका तह हुने र सरकारका तहमा विभिन्न प्रकृतिका प्रशासनिक र प्राविधिक क्षेत्रका कर्मचारी कार्यरत रहने गर्दछन् । सरकारका तिनै तहका कर्मचारीले पदस्थापन, सरुवा वा बढुवा वा काजमा सरकारका तिनै तहमा रही काम गर्ने तथा अन्तरक्रिया गर्ने अवसर विधिवत रूपमा पाउनु वा दिनु भनेको सार्वजनिक प्रशासनमा गतिशीलता व्यवस्था गर्नु हो । कर्मचारीलाई सरकारका विभिन्न तहमा रही काम गर्ने अवसर दिँदा कर्मचारीको अनुभव फराकिलो हुने र समस्या समाधान गर्न त्यस्तो अनुभव काम लाग्ने हुन्छ । सरकारका तहमा रहेका कर्मचारीलाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा रही काम गर्न सक्ने गतिशील व्यवस्थाले राष्ट्रिय एकता मजबुत हुन्छ । कर्मचारीको वृत्तिविकास अवसर फराकिलो र प्रतिस्पर्धी हुन्छ । सबै सरकारमा रहेको प्रशासन संयन्त्रबीच अन्तरक्रिया हुन गई सहकार्य मजबुत हुन्छ र सूचनाको आदानप्रदान पनि सहज हुन्छ ।
राज्यको उत्पत्तिदेखि नै राज्यसँग कर्मचारीतन्त्र र कर्मचारीको अस्तित्व जोडिएको र उनिएको छ । वास्तवमा कर्मचारीतन्त्र सरकार र जनताबीच पुल हो । नेपालको प्रशासनमा कर्मचारीतन्त्र निजामती सेवा र कर्मचारी निजामती कर्मचारी भनेर चिनिन्छन् । शासन प्रणाली परिर्वतन गर्दै गर्दा राजनीतिक तहमा भएका सबै निर्णय कार्यान्वयन गर्ने गराउने जिम्मेवारी र दायित्व निजामती सेवा र कर्मचारीको हो । कर्मचारीतन्त्रबिनाको राज्य हुँदैन र सरकार सफल पनि हुँदैन ।
नेपालको संविधानले नेपालको कुनै पनि भागमा आवतजावत र बसोबास गर्ने, तथा नेपालको कुनै पनि भागमा पेसा, रोजगार गर्ने र उद्योग, व्यापार तथा व्यवसायको स्थापना र सञ्चालन गर्ने स्वतन्त्रताको हक प्रदान गरेको छ । स्वतन्त्रताका हकले नेपाली नागरिकको अधिकार र गतिशीलतालाई उच्च महत्व दिएको स्पष्ट हुन्छ । परिणामस्वरूप कुनै पनि नेपाली नागरिक नेपालको सरहदभित्र आफ्ना राजनीतिक, सामाजिक र व्यक्तिगत कार्य निर्वाधरूपले सञ्चालन गर्न स्वतन्त्र हुन्छ भने सबै नागरिक आफ्नो योग्यता र क्षमताले कुनै पनि तहको सरकारी सेवामा प्रवेश गरी सेवा गर्न पनि स्वतन्त्र छ ।
निजामती कर्मचारीले राजनीतिक मतभेदमा पनि आफूलाई तटस्थ राखी राष्ट्रिय एकता र राष्ट्रिय स्वार्थमा अडिग रहनुपर्छ
निजामती कर्मचारी परिचालन र व्यवस्थापन जटिल र संवेदनशील विषय हो । कर्मचारी उत्पे्ररित भएन भने उसलाई परिचालन गर्न पनि कठिन हुन्छ । एकात्मक शासन प्रणालीमा हुर्केका र अभ्यस्त भएका कर्मचारीलाई संघीय शासन प्रणालीअनुरूप बनेका स्थानीय तह र प्रदेश तथा संघमा खटाउन विधि, उत्प्रेरणा र वृत्ति विकासका पक्षमा गम्भीर र बृहत् दृष्टिकोण राख्नुपर्ने हुन्छ ।
कर्मचारीको जीवनमा वृत्ति विकासले अहं भूमिका खेलेको हुन्छ । संगठनमा वृत्ति विकास ठाडो र समतल हुन्छ । समतलले विशेषज्ञता बढाउँछ भने ठाडोले पद, अधिकार र जिम्मेवारी बढाउँछ । समतल वृत्ति विकासभन्दा ठाडो वृत्ति विकास अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ । वृत्ति विकास कर्मचारीलाई काममा उत्प्रेरित गर्ने महत्वपूर्ण तत्व हो । यसकारण कर्मचारीलाई परिचालन गर्दा उसका संवेदनशील पक्ष र उत्प्रेरणाका तत्वहरू पहिचान गरी निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ ।
निजामती कर्मचारी राष्ट्रिय एकता मजबुत बनाउने सशक्त तत्व हो । निजामती कर्मचारीले राजनीतिक मतभेदमा पनि आफूलाई तटस्थ राखी राष्ट्रिय एकता र राष्ट्रिय स्वार्थमा अडिग रहन्छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच हुन सक्ने विवादमा कर्मचारीले राष्ट्रिय हित र स्वार्थको संरक्षण गर्न सक्दछ । यसकारण सरकारका तीन तहमा भर्ना हुने गर्ने कर्मचारी प्रशासनका विधि, प्रक्रिया र आधार सरल र बोधगम्य बनाई विधिसम्मत तरिकाले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा सरुवा र बढुवा हुने गतिशील व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ । सक्षम, समावेशी र प्रतिनिधिमूलक सरकारी सेवा निर्माण गर्न गतिशील कर्मचारी भर्ना, सरुवा र बढुवा पद्धतिको महत्वपूर्ण योगदान रहन्छ ।
कर्मचारी भर्ना व्यवस्था सार्वजनिक सेवामा कर्मचारी प्रवेश गर्ने मुहान हो । कर्मचारीको वृत्ति विकास मूलतः सेवा प्रवेशबाट सुरु हुन्छ । संघीय शासन प्रणालीमा संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारका लागि आवश्यक पर्ने कर्मचारी आपूर्ति गर्न लिइने परीक्षामा देशका सबै योग्य नागरिकले समान रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्न र सेवा गर्न पाउने हक र स्वतन्त्रता नेपाली नागरिकका लागि संविधानले सुरक्षित गरेको छ ।
लोक सेवा आयोगले संघीय सेवाका लागि र प्रत्येक प्रदेशमा लोक सेवाको व्यवस्था गरी सबै नागरिकलाई सार्वजनिक सेवामा प्रवेश गर्ने समान अवसर प्रदान गरेको छ । लोक सेवा आयोग र प्रदेश लोक सेवा आयोगले सार्वजनिक प्रशासनमा प्रवेश गर्न चाहने उम्मेदवारलाई प्रतिस्पर्धा गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ भने हरेक उम्मेदवारलाई समान व्यवहार पनि गर्नुपर्छ । देशको जुनसुकै भूभागमा बसेका नागरिकले संघ र सबै प्रदेशमा समान रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने व्यवस्थाले लोक सेवा आयोगका परीक्षाको स्तर पनि फराकिलो, समान र गुणस्तरीय हुनुपर्छ ।
गतिशीलताका आधारहरू संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा भर्ना भएका कर्मचारीलाई सरकारका तहबीच सरुवा बढवा गर्नका लागि आधारभूत विकास गर्नुपर्छ । कर्मचारी सरुवा र बढुवाको पद्धति गतिशीलता प्रवद्र्धन गर्ने पहिलो आधार हो । सरुवा र बढुवा वृत्ति विकासको महत्वपूर्ण पक्षहरू हुन् । सरुवाको माध्यमबाट कर्मचारीले विभिन्न भौगोलिक क्षेत्र, समुदाय र परिस्थितिमा रही काम गर्ने र अनुभव बटुल्ने अवसर पाउँछ । विशेषज्ञता खारिन्छ । पदोन्नति भनेको सेवाको माथिल्लो पदमा बढुवा हुँदै संगठनको नेतृत्व तहमा पुग्नु हो । पदोन्नतिले कर्मचारीलाई जिम्मेवारी र अधिकार वृद्धि गर्दछ भने पारिश्रमिक पनि थप गर्दछ । यसकारण पदोन्नति कर्मचारीको सार्वजनिक प्रशासनमा प्रवेश गरेपछि सबैभन्दा चासोको विषय बनेको हुन्छ । बढुवाको सन्र्दभमा कर्मचारीले कुनै प्रकारको सम्झौता गर्दैन । यसकारण संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा भर्ना भएका कर्मचारीको संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा सरुवा र बढुवा हुन केही वैज्ञानिक नीतिगत आधार र प्रक्रियाको व्यवथा गर्नुपर्ने हुन्छ ।
सार्वजनिक कर्मचारी प्रशासनमा गतिशीलता प्रवद्र्धन गर्ने अन्य आधारभूत पक्ष (क) कर्मचारी प्रशासनको आधारभूत सर्तमा समानता (ख) कर्मचारीको श्रेणी र पदको मर्यादाक्रमको किटान (ग) सार्वजनिक सेवाको न्यूनतम सुविधामा समानता, (घ) संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीबीच अन्तरक्रिया, अन्तरसम्बन्ध र सहकार्यको व्यवस्थापन तथा (ङ) सूचनाको आदानप्रदान हुन् ।
सरकारका तहमा रहेका कर्मचारीलाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा रही काम गर्न सक्ने गतिशील व्यवस्थाले राष्ट्रिय एकता मजबुत हुन्छ
(क) कर्मचारी प्रशासनको आधारभूत सेवाका सर्तमा समानताः संघ, प्रदेश र स्थानीय तह अर्थात् सरकारको जुनसुकै तहमा काम गरेको भए पनि सेवा प्रवेश र अवकाशको लागि समान उमेरको किटान, सरुवा र बढुवाका सर्तहरू, सजायका आधार र प्रक्रिया, कार्यालय लाग्ने र छुट्ने समय तथा सार्वजनिक बिदा (स्थानीय बिदा बाहेक) जस्ता पक्षसमान हुनुपर्दछ भने निजामती कर्मचारीको संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको समान तह वा माथिल्लो पदमा सरुवा वा बढुवा भई जान सक्ने गतिशील प्रावधान ऐनमा राख्नुपर्छ ।
(ख) संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको कर्मचारी प्रशासनमा रहने श्रेण्ी र पदको मर्यादाक्रमको किटानसम्बन्धी व्यवस्था ः अन्तर सरकार सरुवा, बढुवा गर्न, निर्देशन जारी गर्न र आदेशको कार्यान्वयनका लागि संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा रहने श्रेणी र पदको मयादाक्रम ऐनमा नै किटान गर्नुपर्छ ।
(ग) कर्मचारीको न्यूनतम सुविधाको व्यवस्था : संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा काम गर्ने निजामती सेवाका लागि कर्मचारीको सेवा सुविधा निवृत्तिभरण, उपादान, उपचार खर्च बिमा सुविधा भत्ता, समान हुनुपर्छ । संघीय आर्थिक ऐनमा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा काम गर्ने निजामती कर्मचारीको पद र श्रेणीअनुसार न्यूनतम तलव पनि समान तोकिनुपर्छ । तर, संघीय शासन प्रणालीमा प्रत्येक सरकार आफ्नो गच्छेअनुसार फरक फरक भत्ता दिन स्वतन्त्र रहने व्यवस्था गर्न पनि आवश्यक हुन्छ ।
(घ) संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीबीच अन्तरक्रिया, अन्तरसम्बन्ध र सहकार्यको व्यवस्थापन : सरकारका तहका कर्मचारीबीचको अन्तरसम्बन्ध र समन्वयले देशको समग्र शासन सञ्चालनमा सहज हुन्छ । आपतकालीन अवस्थाको व्यवस्थापन प्रभावकारी हुन्छ र आदेश निर्देशको कार्यान्वयन पनि सजिलो हुन्छ । यसकारण संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीबीच अन्तरक्रिया, अन्तरसम्बन्ध र सहकार्यको व्यवस्थापन हुन जरुरी हुन्छ ।
(ङ) सूचनाको आदान प्रदान : सूचना सञ्चार प्रविधिको विकासले आजको युग सूचनाको युग, डिजिटल युग र नेटवर्क गर्भनेन्सको युगमा रूपान्तरण भएको छ । नेटवर्कको माध्यमबाट सार्वजनिक सेवाप्रवाह गर्न, नीति र योजना तर्जुमा गर्न र राष्ट्रिय सूचनाको संरक्षणका लागि सरकारका तहबीच सूचनाको आदानप्रदान सहज हुनुपर्छ । सूचनाको सहज आदानप्रदानले देशको कर्मचारीतन्त्रको वन्डिङ मजबुत हुन्छ ।
देशका सबै प्रदेशवाट भर्ना भई आएका कर्मचारीले प्रतिनिधिमूलक कर्मचारीतन्त्र बनाउने छन्, जसले जनतालाई तटस्थ भएर सेवा दिनेछन् सरकारका नीति र कार्यक्रम उत्प्रेरित भएर कार्यान्वयन गर्नेछन् तथा राष्ट्रिय एकता मजबुत बनाउने छन् । तर, कर्मचारीको गतिशीलतालाई निसिद्ध गरेको खण्डमा कर्मचारीतन्त्र जड हुन्छ । जड अर्थात् स्थिर कर्मचारीतन्त्रमा उत्प्रेरणा हुँदैन । जड कर्मचारीतन्त्र अर्थात् निजामती सेवाले जनतालाई सार्वजनिक सेवा प्रवाह गर्न, सरकारका नीति कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्न र राष्ट्रिय एकता प्रवद्र्धन गर्न पनि सक्दैन ।
संघीय शासन सञ्चालनका लागि निजामती कर्मचारी व्यवस्थापन गर्न हाल भइरहेको कठिनाइ सार्वजनिक कर्मचारी प्रशासनमा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा कार्यरत कर्मचारीको भर्ना, पदस्थापन, सरुवा, बढुवा र अवकाश कसरी हुन्छ भन्ने प्रश्न नै मुख्य हो । कर्मचारी प्रशासनका आधारभूत विषय स्पष्ट भएको अवस्थामा कर्मचारी परिचालन गर्न कुनै अप्ठ्यारो पर्दैन । यसकारण निजामती सेवामा कर्मचारीको गतिशीलता प्रर्वद्धन गर्न संघीय निजामती सेवा ऐनमा गतिशीलताका आधारभूत पक्ष सेवाका सर्तमा समानता, कर्मचारीको श्रेणी र पदको मर्यादाक्रमको किटान र कर्मचारीले पाउने न्यूनतम सुविधामा समानता, संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीबीच अन्तरक्रिया, अन्तरसम्बन्ध र सहकार्यको व्यवस्थापन तथा सूचनाको आदानप्रदानलाई समेटेर जति सक्यो छिटो संघीय निजामती सेवा ऐन जारी गर्नु अहिलेको बुद्धिपूर्ण कार्य हो । राजधानीबाट
कोरोना मत्थर भएसँगै नेपाली चलचित्रको प्रदर्शन क्रम बढेको छ । यसैक्रममा शुक्रबारबाट दुईवटा नेपाली चलचित्र एकसाथ प्रदर्शनमा आउने भएको छन् । केही साताअघिसम्म हप्तामा एउटा पनि नेपाली चलचित्र रिलिज हुँदैनथ्यो । तर, अहिले कोरोना घटेकै कारण दुईवटासम्म चलचित्र एउटै मितिमा जुधेको हल सञ्चालकहरू बताउँछन् ।
शुक्रबारबाट रिलिज हुने चलचित्र ‘षट्कोण’ मुलुकका ६ दर्जनभन्दा बढी सिनेमा हलबाट आउँदै छ । यो चलचित्रलाई मिलन डि काप्रीले निर्देशन गरेको हुन् । ‘साइको थ्रिलर’ जनरामा निर्माण भएको यो चलचित्र अहिलेको सिनेमा भन्दा केही फरक कथामा आफूले तयार गरेको निर्देशक काप्रीले बताएका छन् । आफ्नो फिल्म सस्तो मनोरञ्जनको फिल्म नभएको र फरक फिल्म भएकै कारण दर्शकलाई विशेष फिल्म लाग्ने पनि उनले बताएका छन् । ‘षट्कोण’बाटै मिलनले चलचित्र निर्देशनमा डेब्यु गरेका हुन् ।
६ जना पात्रको आआफ्नै किसिमको भूमिका भएको र अपराध कथामा फिल्म केन्द्रित भएकाले यो चलचित्रको नाम ‘षट्कोण’ राखिएको पनि निर्माण पक्षको कथन छ । यो चलचित्रमा कर्मा, भोलाराज सापकोटा, लोकेन्द्र लेखक, सुयशा अधिकारी, विराज कडरिया, शिशिर लिम्बु वानेम, बाल कलाकार असिम लामालगायतको मुख्य भूमिका छ ।
शिशिर लिम्बु वानेमको कथा तथा पटकथा रहेको सिनेमाको संवाद महेश दवाडीले लेखेका हुन् । सिनेमामा आङ्छेन लामाको छायांकन, सागर खनाल र निर्देशक मिलन डि काप्रीको सम्पादन छ ।
यस्तै, दीलिप रायमाझी, प्रियंका कार्की, वर्ष सिवाकोटी, सलोन बस्नेत, शिवहरि पौडेल, किरण केसीसहित विभिन्न कलाकारको मुख्य भूमिका रहेको चलचित्र ‘लक्का जवान’ शुक्रबारबाट मुलुका १ सय १८ वटा सिनेमा हलमा आउँदै छ । यो चलचित्र हास्यप्रधान रहेको यसका निर्माता एवं अभिनेता किरण केसीले बताएका छन्, ‘चलचित्र पूर्ण मनोरञ्जनप्रधान र हाँसोको खुराकले भरिएको छ । चलचित्रले हँसाउँदै गर्दा दर्शकलाई केही महत्वपूर्ण सन्देश पनि दिन्छ,’ केसीले राजधानीसँग भने । राजधानीबाट
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद पाण्डेले ईद (ईद उल फित्र) पर्वको शुभकामना दिएका छन् । मंगलबार मुख्यमन्त्री पाण्डेले इस्लाम धर्मावलम्बीहरुको महान् चाड ईद (ईद उल फित्र) पर्वको अवसरमा सम्पूर्ण इस्लाम धर्मावलम्बी दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरुमा सुख, शान्ति र समृद्धि कामना गर्दै शुभकामना दिएका हुन् ।
शुभकामना सन्देशमा पाण्डेले विविधतायुक्त नेपाली समाजमा रहेका हरेक जातजाति र धर्मावलम्बीहरुका आ–आफ्नै सांस्कृतिक महत्वका मौलिक चाडपर्वहरु रहेको बताएका छन् । हाम्रा साझा सांस्कृतिक धरोहरका रुपमा रहेका असल संस्कृति तथा परम्पराहरुको संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्दै पर्यटन प्रर्वधनमा सघाउ पुग्न गई राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा मद्दत पुग्नेमा विश्वस्त रहेको पाण्डेले बताए ।
‘चाडपर्वहरुले हामी बिच नयाँ उमड्ड र उत्साहका साथ एक अर्काको अस्तित्व र उपस्थितिलाई सम्मान व्यक्त गर्दै एक आपसमा एकता तथा बन्धुत्व स्थापित गर्न सफल भएको अनुभूति भएको छ’ शुभकामना सन्देशमा उनले भनेका छन् ‘भविष्यमा अझ आपसी सद्भाव मित्रतामा वृद्धिको कामना गर्दछु ।’
संविधानको कार्यान्वयन गर्दै नेपाल भित्रका सबै जाति, भाषा, धर्म र समुदायको सुदृढ राष्ट्रिय एकताका बलमा आर्थिक समृद्धिको दिशामा देशलाई अघि बढाउनु आजको आवश्यकता भएको उनले जारी गरेकाे शुभकामना सन्देशमा उल्लेख छ । यसका लागि बागमती प्रदेश सरकार प्रदेश भित्र मनाइने पर्व तथा संस्कृतिको संरक्षण¸ जगेर्ना र विकास गर्न प्रतिबद्ध रहेको उनले बताए ।
यस्तै, ईद पर्वले हामी बिच आत्मीयता¸ आपसी समझदारी¸ एकता¸ सामाजिक सद्भाव कायम गर्दै देशको समृद्धि एवं अमन चयन कायम गर्ने वातावरण निर्माण भइ समृद्ध नेपाल र समुन्नत बागमती प्रदेश निर्माण गर्ने तर्फ उत्प्रेरणा मिलोस भन्दै शुभकामना व्यक्त गरेका छन् ।

मकवानपुर । अक्षय तृतीया पर्व आज सातु र सर्वत दान गरी मनाइँदैछ । वैशाख शुक्लपक्ष तृतीयाका दिन सातु र सर्वत दान गर्ने प्रचलन छ । दालचिनी ल्वाङ सुकुमेल अलैंची मह चिनी सख्खर र मिस्री मध्ये एक चिज लगाई सर्बत सँगै र जौको सातु दान गर्ने चलन छ ।
आज बुढाबुढीलाई छाता लौरो र कपडाको जुत्ता दान गर्ने तथा गच्छे भए गाई जमिन अन्न र सुन पनि सत्पात्रलाई दान दिइने गरिन्छ । प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल तृतीयाका दिन मनाइने अक्षय तृतीयामा आराध्यदेव महादेव र हिमालयकी छोरी पार्वतीको विवाह भएको विश्वास गरिन्छ । यसैले विवाहका लागि आज लग्न तथा साइत हेर्नु नपर्ने मान्यता पनि छ ।
शास्त्रीय विधानअनुसार आज सबेरै उठी घर लिपपोत गर्नाका साथै स्नान गरेर पूजासामान तयार पारी संकल्प गरिन्छ । दियो, कलश र गणेशलाई पूजा गरी कलशमाथि अष्टदल लेखेको तामाको थाली राखी अष्टदलमा भगवान् विष्णुको सोह्र सामग्रीद्वारा पूजा गरिन्छ । पुरोहितलाई पनि पुजेर शुद्ध जल तामा वा माटाका भाँडामा राखी दालचिनी, ल्वाङ, सुकुमेल, अलैँची, मह, चिनी, सक्खर र मिश्री मिसाएर सर्वत बनाई घडा र जौको सातु दान गर्ने वैदिक सनातनी परम्परा छ ।
गर्मीबाट शरीरलाई बचाउन दुवै चिजले सहयोग गर्ने र यसबाट शक्तिसमेत प्राप्त हुने हिन्दु धर्मशास्त्रमा उल्लेख छ । शरीरमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन पनि यसले सहयोग गर्ने जनाइएको छ । कोरोनाको जोखिम पूर्णरूपमा अन्त्य नभइसकेकाले सातु र सर्वतले मानव शरीरमा रोग प्रतिरोधी क्षमता वृद्धि गर्ने आयुर्वेदका चिकित्सकको भनाइ छ ।
आजको दिन दान गरिने घडालाई धर्मघटादि दान पनि भनिन्छ । आज बूढाबूढीलाई छाता, लौरो र कपडाका जुत्ता दान गर्ने तथा गच्छे भए गाई, जमिन, अन्न र सुन पनि सत्पात्र ब्राह्मणलाई दान दिने चलन छ । यस्तो दान असहाय एवं विपन्न वर्गलाई पनि गरिन्छ ।
त्रेतायुगको प्रारम्भ पनि आजकै दिनदेखि भएको शास्त्रीय वचन छ । यस दिन गरेको शुभ कामबाट अक्षय अर्थात् कहिल्यै नाश नहुने फल प्राप्त हुने हुँदा यस तिथिलाई अक्षय तृतीया भनिएको हो ।
हिन्दुशास्त्रहरूका अनुसार वर्षभरीमा कैंयौं विशेष योगहरू पर्छन । ती मध्ये एउटा महायोगको नाम हो अक्षय तृतीया । यो महायोग वर्षमा केवल एक पटक मात्र पर्दछ । ज्योतिषहरूका अनुसार यस दिनमा गरिएका सबै सत्कर्महरूको अक्षय पुण्य प्राप्त हुन्छ । वर्षको सबभन्दा पवित्र दिन हुनाले अक्षय तृतीयालाई ‘बिघ्नविनाशक दिन’ पनि भनिन्छ ।
गर्मी महिनाको यस दिन भगवानको पूजा, आराधना, दान गर्ने र सातुसर्वत खुवाउने, खानेपानीको व्यवस्था गर्ने जस्ता काम सुस्वास्थ्य र परोपकारका दृष्टिबाट उपयोगी र महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । हिन्दु कालगणना अनुसार चार स्वयं सिद्ध मुहूर्तहरू छन् ती मध्य एक हो ‘अक्षय तृतीया’ । बैशाख महिनाको शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिलाई नै अक्षय तृतीया भनिन्छ । अक्षयको अर्थ हुन्छ कहिल्यै क्षय नभएर स्थायी रहने ।
पौराणिक कथा अनुसार विष्णुले परशुराम अवतार लिएकाले यस दिनलाई परशुराम जयन्तीका रूपमा पनि मनाइन्छ । परशुरामलाई विष्णुका दश अवतारमध्ये एक मानिन्छ । परशुराम चिरन्जीवी छन् । उनको आयुको क्षय भएन त्यसैले यस तिथिलाई चिरन्जीवी तिथि पनि भनिन्छ । चार युगहरूमा सत्य युग र त्रेता युगको प्रारम्भ यसै तृतीया तिथिबाट भएको हो । यसकारणले यस तिथिलाई ‘युगादितिथि’ पनि भनिन्छ ।
चार धामहरूमध्ये एक बद्रीनाथ धामको ढोका यसै दिन अर्थात अक्षय तृतीय तिथि कै दिन खोलिन्छ । भनिन्छ यस शुभ तिथिमा गरिएका दान पूजन हवन दक्षिणा या कुनै पुण्य कार्य अक्षय फल प्रदान गर्ने किसिमको हुन्छ । यो एक स्वयं सिद्ध मुहूर्त हो । यो कुनै पनि शुभ कार्य गर्नका लागि सबभन्दा राम्रो तिथि हो ।
वेदव्यासले यसै दिन महाभारतको रचना प्रारम्भ गरेका थिए । कुनै पनि शुभ वा मांगलिक कार्य यसै दिन सम्पन्न गर्न सकिन्छ । भगवान नरनारायण हयगृव एवं परशुरामको जन्म यसै तिथिमा भएको थियो । लोकमान्यता छ कि अक्षय तृतीयाका दिन रोहिणी नक्षत्र परेन भने दुष्टहरूको बलबृद्धि हुन्छ । यस दिन जलले भरिएका कलश जूत्ता गाई भूमि स्वर्णपात्रको दान गर्नु पर्छ । अक्षय फल प्राप्ति होस् भन्ने कामनाका साथ यस तिथिमा पितृ तर्पण गरिन्छ ।
शास्त्रीय विधान अनुसार आज दियो कलश र गणेशलाई पूजी कलस माथि अष्टदल लेखेको तामाको थाली राखेर अष्टदलमा पूजा गरिन्छ ।
