आगामी प्रतिनिधि र प्रदेश सभा निर्वाचनमा चुनावी तालमेल विषयमा सत्ता गठबन्धनभित्र सहमति त छ तर गठबन्धनभित्र ‘कसरी र कुन मोडालिटीमा सिट बाँडफाँट हुने ?’ भन्ने विषय भने पेचिलो बन्दै गइरहेको छ । सिट बाँडफाँटमा व्यापक उल्झन हुन सक्नेसमेत देखिएको छ ।
प्रमुख सत्तारूढ दल नेपाली कांग्रेसले गत असारमा ६ दिन बसेको केन्द्रीय समिति बैठकबाटै आगामी निर्वाचनमा सत्तारूढ दलबीच चुनावी तालमेल गर्ने निर्णय गरेको थियो । सो निर्णयको गठबन्धनमा आबद्ध दल नेकपा माओवादी केन्द्र र नेकपा एकीकृत समाजवादीले स्वागत गरेका थिए । त्यसयता गठबन्धनभित्र आगामी निर्वाचन र सिट बाँडफाँटको ‘मोडालिटी’’bout छलफल नै भएको छैन ।
कसको कति दाबी ?
कांग्रेस– ८० देखि ९० सिट
माओवादी केन्द्र– ५० बढी
जनता समाजवादी–३०
नेकपा एकीकृत समाजवादी–३०
राष्ट्रिय जनमोर्चा–५
कांग्रेस नेता रामचन्द्र पौडेलले ‘कांग्रेसले सत्तामा रहेका दलबीच चुनावी तालमेल गर्ने निर्णय गरिसकेकाले केही दिनमै सिट बाँडफाँट’bout छलफल सुरु गर्ने’ जानकारी दिए ।
‘कांग्रेसले सत्तामा रहेका दलबीच चुनावी तालमेल गर्ने निर्णय गरिसकेको छ,’ उनले थप प्रस्ट पार्दै राजधानीसँग भने, ‘सबै दल त्यसमा सहमत छन्, केही दिनमै गठबन्धन बैठक बस्छ र सिट बाँडफाँट’bout छलफल सुरु गर्छौं ।’
निर्वाचन आयोगले आगामी २ मंसिरमा निर्वाचन मिति प्रस्ताव गरिसकेको छ । तर, गठबन्धनभित्र निर्वाचन मिति विषयमा पनि छलफल भएको छैन । स्रोतका अनुसार ४ मंसिरमा निर्वाचन गर्ने सरकारको तयारी छ ।
प्रतिनिधि सभामा प्रत्यक्षतर्फ १ सय ६५ र समानुपातिकतर्फ १ सय १० सिटको संवैधानिक व्यवस्था छ ।
‘चुनाव विषयमा गठबन्धन स्पष्ट छ, प्रतिनिधि सभासम्म नै गठबन्धनसँगै जान्छ,’ सत्ता गठबन्धनमा आबद्ध माओवदी केन्द्रका नेता वर्षमान पुन भन्छन्, ‘आन्तरिक रूपमा के कसरी सिट बाँडफाँट गर्ने ? भन्ने विषयमा अब छलफल सुरु हुन्छ ।’
गठबन्धनमा रहेका दलका शीर्षनेताबीच भएको यसअघिको सहमतिअनुसार गत स्थानीय तह निर्वाचनमा गठबन्धनमा आबद्ध दलले प्राप्त गरेको मतका आधारमा सिट बाँडफाँटमा अघि बढ्ने सहमति छ । उच्च स्रोतका अनुसार प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि सत्ता गठबन्धनको प्रमुख घटक कांग्रेसले ८५ देखि ९० सिटमा दाबी गरेको छ ।
यसैगरी, नेकपा माओवादी केन्द्रले ५० भन्दा बढी सिटमा अपेक्षा राख्दा जनता समाजवादी पार्टी नेपाल र नेकपा एकीकृत समाजवादीले आन्तरिक रूपमा ३०÷३० सिटभन्दा बढीमा दाबी राख्ने योजना बनाएका छन् । तर, दाबी गरेअनुसार सिट पाउने अवस्था नभएकाले माओवादी केन्द्रले ४०, जसपाले २३, नेकपा एसले २० सिट पाउने अवस्था रहेको बताइन्छ ।
त्यस्तै, सत्ता गठबन्धनमा रहेको सबैभन्दा सानो दल राष्ट्रिय जनमोर्चाले पाँच सिट माग गर्न थालेको छ । तर, उसले बढीमा प्रत्यक्षतर्फ दुई सिट पाउन सक्ने सम्भावना छ । गठबन्धनभित्र एकीकृत समाजवादी र जसपाको सिट बाँडफाँटमा भने समस्या हुने देखिएको छ ।
सिट बाँडफाँडमा विगतमा भएको कमजोरी नदो¥याउन कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा र माओवादी केन्द्र अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ सहमत रहँदै आएका छन् ।
प्रधानमन्त्रीमा प्रचण्डको दाबी
आगामी प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनपछि सरकारको नेतृत्व विषयमा नेपाली कांग्रेस र नेकपा माओवादी केन्द्रबीच होडबाजी सुरु भएको छ ।
कांग्रेसले आगामी निर्वाचनबाट एक्लै बहुमत ल्याएर सरकारको नेतृत्व गर्ने दाबी गरिसकेको छ भने माओवादी केन्द्रको नेतृत्वले पनि निर्वाचनपछि बन्ने सरकारको नेतृत्व गर्ने विषयमा इच्छा देखाउन थालिसकेको छ ।
गत १० असारमा नेपाल पर्वतारोहण संघले राजधानीमा आयोजना गरेको कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै माओवादी केन्द्र अध्यक्ष प्रचण्डले ‘तेस्रोपटक प्रधानमन्त्री हुने’ इच्छा व्यक्त गरेका थिए । गत शनिबारसमेत पार्टीको एक कार्यक्रममा उनले ‘आगामी निर्वाचनमा तालमेलबाटै अघि बढ्ने र माओवादी केन्द्र दोस्रो भएमा एकपटक फेरि सरकारको नेतृत्व हातमा आउने तथा आफू तेस्रोपटक प्रधानमन्त्री बन्ने’ बताए ।
‘आउने चुनावमा तालमेल हुन्छ, हामी दोस्रो हुनेगरी तालमेल भएमा सत्ता हाम्रै हातमा आउँछ, यो नै मेरो लास्ट इनिङ्स हुनेछ,’ प्रचण्डले भनेका छन्, ‘यसपटक मैले पछिसम्मको सन्ततिले सम्झिनेगरी देशलाई केही चिज दिने सपना लिएको छु ।’
कांग्रेस नेता रामचन्द्र पौडेलले भने सरकारको नेतृत्व निर्वाचनको परिणामले नै तय गर्ने बताए । ‘प्रधानमन्त्रीमा सबैले चासो राख्नु स्वाभाविक हो, निर्वाचन परिणामले नै अबको प्रधानमन्त्रीको तय हुने हो,’ उनले भने, ‘आगामी सरकारको नेतृत्वका लागि कांग्रेसको स्वाभाविक दाबी रहन्छ ।’ राजधानी दैनिकबाट
जनार्दन शर्मा अर्थमन्त्री भएर फेरि मन्त्रालय फर्किएसँगै अहिले नयाँ अर्थ सचिवको खोजी सुरु भएको छ । केही अनुभवी र सिनियर सचिव भने अर्थमन्त्री शर्मासँग काम गर्न अनिच्छुक देखिएकाले त्यसका लागि खासै दौडधुप गरेका छैनन् । निजामती क्षेत्रमा अर्थसचिव सबैभन्दा आकर्षकमध्येको पद हो ।
अर्थमन्त्री शर्माले बजेटमा करको दर हेरफेर गर्न गैरकानुनी व्यक्तिलाई संलग्न गराएको आरोप लागेसँगै अर्थ सचिव मधुकुमार मरासिनीले अर्थमन्त्री शर्माले पदबाट राजीनामा नदिएसम्म आफू मन्त्रालय नफर्किने भन्दै प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई जानकारी गराएर बिदामा बसेका थिए । अर्थसचिव मरासिनी अर्थमन्त्री शर्मासँग काम गर्न अनिच्छुक देखिएपछि सरकारले नयाँ अर्थ सचिवको खोजी गरेको हो ।
नयाँ अर्थ सचिव खोजिदै
अर्थमन्त्री शर्मामाथि ११ सदस्यीय संसदीय विशेष छानबिन समिति नै बनाएर छानबिन प्रतिवेदन तयार गर्दा अर्थ मन्त्रालयको सीसीटिभी फुटेमा बजेट सार्वजनिक हुने अघिल्लो दिन गत १४ जेठको राति अन्य व्यक्ति प्रवेश गराइएको नदेखिएपछि शर्माले बहुमतबाट सफाइ पाएका थिए तर सो समितिमा रहेका एमालेका सांसदले भने असहमति जनाउँदै फरक मत राखेका थिए ।
शर्मा पुनः अर्थमन्त्री भएर मन्त्रालय आएपछि अर्थसचिव मधुकुमार मरासिनी अर्थ मन्त्रालयमा नआएको अर्थ मन्त्रालय स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
मन्त्री शर्मासँग काम गर्न सचिव मरासिनी अनिच्छुक देखिएपछि नयाँ सचिवको खोजी थालिएको हो । अर्थसचिवमा आउने व्यक्ति प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र उनीनिकटका उच्च राजनीतिक नेतृत्वले रुचाएको व्यक्ति हुने स्रोतको दाबी छ ।
अब नयाँ अर्थ सचिवका रूपमा डा. वैकुण्ठ अर्याल, केवल भण्डारी र हाल अर्थ मन्त्रालयमै रहेका राजस्व सचिव कृष्णहरि पुष्कर तथा उद्योग सचिव अर्जुनप्रसाद पोखरेलको नाम चर्चामा छ । तर, अहिलेको अवस्थामा अर्थमन्त्री शर्माले भने आफ्नो पहिलो रोजाइमा सञ्चार तथा सूचनाप्रविधि मन्त्रालयका सचिव वैकुण्ठ अर्याललाई राखेको शर्मा निकट स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
यसरी चर्चामा रहेका मध्ये अर्थमन्त्री शर्माले अर्याललाई अर्थ सचिवमा ल्याउने तयारी गरेको अर्थ मन्त्रालय स्रोतले बताएको छ । तत्कालीन समयमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको जोडबलमा मरासिनी अर्थसचिव भएका थिए ।
गत आइतबार मन्त्रालयमा फर्किएका अर्थमन्त्री शर्मालाई राजस्व सचिव पुष्करलगायतका सबै कर्मचारीले स्वागत गरेका थिए । तर, त्यसदिन पनि अर्थसचिव मरासिनी भने शर्माको स्वागतमा उपस्थित थिएनन् ।
चालू आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट सार्वजनिक हुने अघिल्लो दिन गत १४ जेठको राति अनधिकृत व्यक्तिलाई अर्थ मन्त्रालय छिराएर करको दर हेरफेर गरेको आरोप लागेपछि शर्माले गत २२ असारमा अर्थमन्त्रीबाट राजीनामा दिएका थिए । शर्मामाथि छानबिन गर्न गठित संसदीय विशेष समितिले गत शुक्रबार बजेट निर्माणको क्रममा अर्थ मन्त्रालयमा अनधिकृत व्यक्ति प्रवेश गरेको नदेखिएको भन्दै अपूर्ण प्रतिवेदन बुझाएको थियो । सो प्रतिवेदनमा उनको कुनै दोष नरहेको भनेर योजनाबद्ध रूपमा चोख्याइएको थियो । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने नागपञ्चमी पर्व आज परम्पराअनुसार नागको पूजा अर्चना गरी घरका मूल ढोकामा टाँसेर मनाइँदै छ ।
आज काठमाडौँको नागपोखरी र टौदह, भक्तपुरको सिद्धपोखरीलगायत देशभरका नागदह, कुण्ड, र नाग स्थानमा विशेषरूपमा पूजाआजा गरी नागको सम्मानका साथ गाईको दूध, अक्षता, दुबो, खीर र रोटीलगायतका परिकार प्रसाद चढाउने गरिन्छ ।
यसरी नागको तस्बिर टाँस्दा वर्षभर घरमा नाग, सर्प र बिच्छीलगायतका जीवले दुःख नदिनुका साथै अग्नि, मेघ र चट्याङको भयबाट पनि बच्न सकिन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ ।
नागका बाह्र नाम भए पनि आठ कूलका आठवटा नागको पूजा गर्ने वैदिक सनातनकालदेखिको परम्परा छ । अनन्त, वासुकी, पद्म, महापद्म, तक्षक, कुलीर, कर्कट र शङ्ख गरी आठ नागलाई आजको दिन ब्राह्मण पुरोहितबाट पूजाआजा गरी घरको ढोकामाथि टाँसिन्छ । आजको दिन घरमा नाग टाँसेपछि खेतबारीमा खनजोत नगर्ने र नाग, सर्प लगायतका घिस्रने जनावरलाई मार्नुहुँदैन भन्ने मान्यता छ ।
वैज्ञानिक रूपमा प्रकृतिमा भएका विषालु पदार्थलाई नाग, सर्पलगायत जीवले शोषण गरी मानवसहित अन्य जातिलाई विषालु पदार्थको प्रभाव पर्न नदिने अनुसन्धानबाट पुष्टि गरेपछि नागजातिको पूजाआजा गर्ने रीत बसालेको विश्वास छ ।
नाग पूजाको प्रचलन वैदिक कालदेखि नै सुरू भएको मानिन्छ । वैदिक मान्यताअनुसार नागलाई सर्पको राजा मानिन्छ । नाग रिसाए भने पानीको अभाव हुने भएकाले पानीका लागि पनि नागलाई खुसी पार्न पूजा गर्ने परम्परा बसेको हो । वराहपुराणमा उल्लेख भएअनुसार श्रावण शुक्ल पञ्चमीमा नागराजसँग ब्रह्माको संवाद भएकाले पनि आजको दिन नागपूजाका लागि प्रसिद्ध मानिन्छ ।
प्रत्येक घरमा नाग रहेका हुन्छन् । घरको जग मुनि बसेका नाग रिसाई गएमा घरको जग नै भत्कन्छ भन्ने धार्मिक विश्वासमा पनि नाग पूजा गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिइँदै आइएको हो ।
नागलाई विष्णु र शिवका रूपमा मान्ने प्रचलन वैदिक सनातन कालदेखि नै छ । भगवान् शिवले नागको माला लगाउने र भगवान् विष्णु जलमाथि शेष नागको शय्यामा फणको छाता ओढी शयन गर्ने भएकाले दुवै भगवानलाई नागका रूपमा मान्ने गरिएको हो ।
प्रथम पूजाको अधिकार पाएका भगवान् गणेशको एक हातमा नाग छ । भगवान् विष्णुको अवतारका रूपमा जन्म लिएका श्रीरामचन्द्रका भाइ लक्ष्मण र कृष्णका दाजु बलरामलाई पनि शेषनागको अवतारका रूपमा मानिन्छ । दुवैले दुर्जनको नास गरी सज्जनको रक्षाका लागि भगवान् विष्णुको अवतारका रूपमा जन्म लिएका श्रीराम र श्रीकृष्णलाई सहयोग गर्न जन्म लिएको हिन्दु पुराणमा उल्लेख गरिएको छ ।
श्रीकृष्णले बाल्यकालमै कालीनागको दमन गरेको प्रसङ्ग विभिन्न पुराणमा वर्णन गरिएको छ । भगवान् विष्णुको नवौँ अवतारका रूपमा जन्म लिएका बुद्धको मूर्तिको शिरमा मुकुटाकारका रूपमा सर्पको आकृति रहेको हुन्छ । मत्स्येन्द्रनाथको घाँटीमा कर्कोटक नागको माला लगाइएको हुन्छ । जैन तीर्थङ्करहरूको शिरमासमेत सर्पाकार मुकुट हुन्छ ।
पाण्डुपुत्र अर्जुन र चन्द्रगुप्त द्वितीयले नागकन्यासँग विवाह गरेको प्रसङ्ग धर्मशास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ । लक्ष्मीको वास त्यो घरमा हुन्छ जुन घरमा नागको पूजा हुन्छ भन्ने मान्यता हाम्रो समाजमा सनातनदेखि छ ।
गुरु गोरखनाथले नौ नागको आसनमा बसी बाह्र वर्षसम्म तपस्या गरेको र यसरी नागलाई थिचेर राख्दा पानी नपरेकाले गोरखनाथका गुरू मत्स्येन्द्रनाथलाई नेपाल बोलाइयो । गुरु आएको देखी गोरखनाथ उठेपछि नाग मुक्त भएर पानी बर्साएको प्रसङ्ग पनि धर्मशास्त्रमा उल्लेख छ ।
संसारमा सबैभन्दा मूल्यवान् रहेको मणिलाई नागले नै शिरमा धारण गरेका हुन्छन् । श्रीखण्डको सुगन्ध र सङ्गीत नागलाई खुब मन पर्छ । गर्मीमा दुलोभित्र बस्ने नाग श्रावण शुक्ल पञ्चमी अर्थात् आजैको दिन वर्षातको शीतलताका कारण बाहिर निस्कने मान्यता समेत छ ।
डा. प्रकाश बुढाथोकी
गत माघ ८ गते नेपालमा ओमिक्रोन भेटिएपछि कोरोना संक्रमणदर ५० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । फागुन महिनाबाट ओरालो लाग्दै एकल अंकमा रहेको संक्रमणदर असार लागेपछि उकालो चढ्दै दोहोरो अंकमा रहेको छ र सक्रिय संक्रमितको संख्यासमेत असार २७ बाट ५ प्रतिशत बढी र त्यसपछि दोहोरो अंकमा बढोत्तरी भएकाले लहरको आशंका गरिएको छ । नेपालमा कोरोना संक्रमण सुरु भएदेखि हालसम्म आरटीपीसीआरबाट करिब ९ लाख ८६ हजार र एन्टिजेन परीक्षणमा १ लाख ५० हजारमा कोरोना पुष्टि भइसकेको छ । हालसम्म कोरोनाबाट मृत्यृ हुनेको संख्या ११ हजार ९ सय ६५ पुगेको छ ।
भारतको नयाँ दिल्लीमा ओमिक्रोन भेरियन्टको सबभेरियन्ट बी ए–२.१२ फेला परेको छ, जुन सबैभन्दा निकै संक्रामक र तीव्र गतिमा फैलिने स्टेन मानिएको छ । ओमिक्रोन भेरियन्न्टको पछिल्लो पुस्ता बी ए–५ उपप्रजाति अल्टा फास्ट भाइरसले नै संक्रमण बढाएको र चौथो लहर ल्याउनसक्ने आँकलन छ । तथापि, जटिल अवस्था निम्त्याउने र अस्पताल भर्ना गराउने सम्भावना कम छ । स्वास्थ्य मन्त्रालय र विज्ञहरूले संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा कम भए संक्रमणको सामान्य अवस्था मान्छन् । जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना, खोपको पूरा मात्रा र बुस्टर डोजले संक्रमणदर कम गर्ने भएकाले सबैले यसमा जोड दिनुपर्छ ।
लक्षण
भाइरस प्रवेश गरेपछि लक्षण देखिन औसतमा पाँच दिन तथा छिटोमा एक दिन र बढीमा १२.५ दिन देखिएको छ । हालसम्म कुनै घरपालुवा, पंक्षीहरूमा संक्रमण देखिएको छैन । निमोनियाविरुद्धको खोपले कोरोना संक्रमण रोक्दैन । एन्टिबायोटिक तत्व भएको लसुन कोरोनाविरुद्ध उपलब्धिमूलक देखिएको छैन । चिकित्सा इतिहासमा मानिसमा पहिलो कोरोना सन् १९६० मा सामान्य रुघाखोकीले ग्रस्तको नाकमा पाइएको थियो भने सन् १९३७ मा जनावर पंक्षीमा संक्रमित ब्रोकाइटिस भाइरसका रूपमा भेटिएको थियो । नोकोभा भाइरस चाइनिज कोब्रा र करेट सर्पबाट मानिसमा सरेको चिनियाँ मिडियाबाजी भए पनि पशुबाट मानिसमा सरेको भए पनि कुन पशुबाट भन्नेमा अझै स्पष्ट भइनसकेको विश्व स्वास्थ्य संगठन बताउँछ ।
लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्युदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ
ज्वरो १००.४ डिग्री फरेनहाइट बढी, रुघाखोकी, सास फेर्न असजिलोजस्ता लक्षण देखिन्छ । भाइरस कसैले खोकेको, हाच्छिउँ गरेको ३ देखि ८ घण्टासम्म हावामा, तामामा ४, कार्डबोर्डमा २४ घण्टासम्म एवं प्लास्टिक र स्टिलमा २ देखि ३ दिनसम्म, अर्काे अध्ययनमा ९ दिनसम्म जीवित रहनसक्छ । तर, दुवै अध्ययनमा भाइरस ६२ देखि ७१ प्रतिशत इथानोल, ०.५ प्रतिशत हाइड्रोजन पेरोअक्साइड वा ०.१ प्रतिशत सोडियम हाइपोक्लोराइटले १ मिनेटमा निष्क्रिय हुन्छ । तथापि, सूर्यको प्रकाश, ताप, चिसो आदिले कति प्रभावित गर्छ भन्नेमा अध्ययन जारी छ ।
मौसमी रुघाखोकी र कोरोना
कोरोनामा रुघाभन्दा बढी सुक्खा खोकी लाग्छ । १०२ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी ज्वरो आउँछ र सास फेर्न समस्या हुन्छ । रुघाखोकीको सर्नेदर कोरोनाभन्दा निकै कम हुन्छ र रुघाखोकीले बालबालिका, गर्भवती, वृद्धवृद्धा तथा पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेकालाई बढी असर गर्छ भने कोरोनाले हालसम्म बालबालिकालाई धेरै असर गरेको देखिँदैन । खोकी, ज्वरो, घाँटी अलि कसिएको, भारी भएको, थकान महसुस लक्षण कोरोनाको शंका गर्न सकिन्छ । मृत्यृदर व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य र स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, पहुँच—परीक्षण र उपचारको आधारमा पनि निर्भर छ । लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्यृदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ । चीनको खोजमा मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वास प्रश्वासको समस्या र मुटुको समस्या भएकामा मृत्यृदर ५ गुणा बढी देखिएको थियो ।
मृत्यृ भएकामा खोप नलगाएका
वैशाख २१ पछि साढे २ महिनापछि फेरि मृत्यु हुन थालेको छ । खोप नलिएका र जटिल दीर्घरोग भएकामा कोभिड संक्रमण घातक र मृत्युको कारक देखिँदैछ । साउनयता मृत्यु भएकामा ६ जना खोप नलगाएका तथा एक जना एक मात्रा मात्र लिएका तर क्यान्सर, दम, उच्च रक्तचापजस्ता दीर्घरोगबाट पीडित ७२ वर्षीया महिला थिए । सामान्य स्वास्थ्य स्थिति भएका र आवश्यक मात्रामा खोप लिइसकेकामा लक्षण सामान्य देखिन्छ र मध्यम वा कडा लक्षण देखिए पनि केही दिनमै निको भइरहेका छन् । आईसीयूमा भर्ना हुने प्रायः दीर्घरोगी नै छन् । पूर्ण खोप, बुस्टर मात्रा समेत लगाएका तथा स्वस्थ जीवनशैली र औषधि लिइरहेका मधुमेह, उच्च रक्तचापका रोगीमा पनि संक्रमण भए पनि बढी जटिलता देखिएको छैन । आईसीयूमा राख्न परे पनि भेन्टिलेटरमा राख्न परेको छैन ।
पहिलो लहर दैनिक ६ हजारसम्म संक्रमित र ४३ जनासम्मले ज्यान गुमाएका थिए । जसमा दीर्घरोगी र ज्येष्ठ नागरिक नै उच्च जोखिममा परेका थिए । तथापि, अन्य देशको तुलनामा नेपालमा कम मानवीय क्षति भयो । खोप विकासकै क्रममा थियो र एक मात्र निर्विकल्प जनस्वास्थ्यको मापदण्ड नै थियो । दोस्रो लहर भारतीय भेरियन्टमा नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली ध्वस्त, शैया अभाव, एम्बुलेन्सका बिरामी फिर्ता, भर्ना अस्वीकार, अक्सिजनको हाहाकारका साथै निरोगी वयष्कहरूलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित पारेको र बाटामै बिरामीको मृत्यृ भएको अनगिन्ती घटना थिए । अधिकांश निमोनिया हुने र भर्ना तथा मृत्यु हुनेमा खोप नलगाएका तथा लगाउन नमानेका थिए । अस्पतालका विशेष टेकु अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा महामारीमा होमिरहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा युद्धमा लडाकु ढलेजस्तै बिरामीहरू जीवनसँग लडिरहेका तथा ढलिरहेका देखिए । जुन बेला दैनिक २ सय ४६ जनासम्मको मृत्यु भएको थियो ।
तेस्रो लहर दक्षिण अफ्रिकन भेरियन्ट ओमिक्रोनको उदयसँगै भयो । खोप धेरैले पाइसकेका र दक्षिण अफ्रिकामा गम्भीर नभएकाले विश्व स्वास्थ्य संगठन र पाश्चात्य देशले भनेजस्तो सुनामी नेपालमा आएन । संक्रमित पहिलेको लहरभन्दा अत्यधिक भए पनि भर्ना र मृत्यु कमै रह्यो । रुघाखोकीजस्तो सामान्य संक्रमण र लक्षण मात्र रह्यो । चौथो लहरमा ओमिक्रोनकै उपप्रजाति मिक्सड अप हाइब्रिड भाइरसहरू नै भएकाले दोस्रो लहरजस्तो प्रभाव देखाउँदैन । खोपको दायरा बढी भएकाले तेस्रो लहरकै मोडेलमा अन्य लहर जानसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनुपर्छ
तुलनात्मक रूपमा स्वास्थ्य उपचारको पूर्वाधार पहिलो, दोस्रो लहरभन्दा धेरै बलियो भएको छ । देशभर ८ सय आईसीयू, १ हजार २७ भेन्टिलेटर, १ सय ३२ अक्सिजन प्लान्ट र १५ हजार बढी अक्सिजन सिलिन्डर छन । तथापि, लाखौं खोप म्याद सिद्धिएर खेर गए । तीव्र संक्रमण फैलिए यी पूर्वाधार र जनशक्ति अपर्याप्त नै छन् । स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनपर्छ ।
साबुनपानीले हात धोए जोखिम कम
फोहर हात हुँदा कोभिड–१९, मौसमी रुघाखोकी, झाडापखाला, सिगेला, हैजा, जुका—चुर्ना, निमोनिया, टाइफाइड, क्षयरोग, छाला, श्वास प्रश्वास र आँखासम्बन्धी पनि थुप्रै प्रकारका रोग सर्ने तथा लाग्ने गर्छ । हात धुँदा ३५ प्रतिशत सिगेलाले हुने झाडापखाला रोक्न सकिन्छ । हातको सरसफाइ आफैंले लिनसकिने एक प्रकारको खोप हो । भाइरसको संक्रमणबाट जोगिने पहिलो प्राथमिकता, सबैभन्दा राम्रो र प्रभावकारी उपाय नै नियमित साबुनपानीले मिचिमिची हात धुनै नै हो भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले भनिरहेकै छ । घर, विद्यालय, कार्यालयलगायतका सार्वजनिक स्थानमा सहज उपलब्धता गराउन जरुरी छ । साबुनपानीको बेवास्ता वा सन्देश पु-याउन नसकिएको के हो । हारालुछ त साबुनको हुनपर्ने हो । मास्क, स्यानिटाइजेर दशांै गुणा महँगो मूल्य तिरेर खरिद गर्दा पुरुषार्थजस्तो ठान्न भएन । तथापि, प्रयोग नगर भन्न खोजिएको होइन । विभिन्न स्थान एवं वस्तुलाई छोइएको हुन्छ । उक्त हातले आँखा मिच्ने वा मुखतिर लग्ने गर्दा संक्रमण हुन्छ । तसर्थ, कुनै वस्तु छोइसकेपछि मिचिमिची साबुनपानीले हात धुनपर्छ । यदि, पानी छैन भने मात्र स्यानिटाइजेर प्रयोग गर्न सकिन्छ तर स्यानिटाइजर प्रयोग गरी आगो वा ग्याँस नजिक जानहँुदैन । अन्यथा, आगो लाग्ने र पोल्ने सम्भावना रहन्छ ।
रोकथाम
हातलाई खोक्दा, हाच्छिउँ, बिरामीको स्याहार, चर्पी प्रयोग, हात फोहोर देखिए, बाहिरबाट घर आए, जनावर वा जनावरको फोहोर छोएपछि साबुनपानीले धुने वा हातमा अल्कोहलजन्य स्यानिटाइजर दल्ने । खोक्दा नाक र मुख टिस्यु पेपर वा कुहिनाले छोपौं । यदि, हातले छोपे तुरुन्तै हात धोऔं , रुमाल भए सफा गरांै । चिसो वा रुघाखोकीको लक्षण भएकाको सामाजिक दूरी १ देखि २ मिटर निकट सम्पर्कबाट बचांै । व्यक्तिगत सामान जस्तैः कलम, माउस, कपडा आदि नबाँड्ने, भिडभाडमा नजाने, आँखा, नाक, कान र मुख नछुने, छुनैपर्ने भए देब्रे हातले छुने गरांै । मासु र अन्डा पकाएर खाऔं । खानेकुरा र अति आवश्यकीय औषधिको भण्डारण गर्ने । यदि, महामारी भइहाले जरुरी पर्छ । जंगली वा पालिएका जनावरसँग असुरक्षित सम्पर्कबाट बचौं । घरमै आराम गर्दा ठिक नभए, गाह्रो हुँदै गए तथा श्वास प्रश्वासमा समस्या भए स्वास्थ्य सल्लाह लिने र स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गरौं । अहिलेको स्थितिमा सरकारले के ग¥यो भन्दा पनि हामीले के गर्न सक्छौं भन्ने कुराले महत्व राख्छ । रोग पैmलिएपछि के गर्नेभन्दा पनि यसलाई पैmलिन नदिन सतर्कता अपनाउनुको विकल्प छैन । तसर्थ, निकासका लागि खोप लगाऔं , रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाऔं र दैनिक व्यवहार र आनीबानी स्वास्थ्यमैत्रीमा बदलौं । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्न रहेको भन्दै ५ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ ।
प्रहरी चौकी पदमपोखरी र जिल्लाप्रहरी कार्यालय मकवानपुरबाट खटिएको प्रहरी टोलीले हेटौंडा १२ सोल्टी चोक बस्ने बर्ष २४ को गोरे भाई भन्ने अमित लामाको घरमा तलासी गर्दा ONEREX फेला पारेको हो ।
दानाको बोरा भित्र प्लाष्टिकको झोलामा लुकाई राखेको अबस्थामा लागु औषध ONEREX सहित लामालाई नियन्त्रणमा लिएको हो । उनको घरबार १०० मिलीको १४८ बोतल फेला पारेको प्रहरीले बताएको छ । उक्त लागु औषध र लामा माथि अनुसन्धान भईरहेको प्रहरी प्रहक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक टेक बहादुर कार्कीले बताए ।
यसैगरी प्रहरीले लागु औषध ONEREX काे १३ बोतल सहित ४ जनालाई पक्राउ गरेको छ। वडा प्रहरी कार्यालय हेटौडा मकवानपुरबाट खटिएको प्रहरीले हेटौंडा ४ चिल्ड्रेनपार्क स्थित चौतारी होटलबाट ४ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको हो ।

हेटौंडा २ बस्ने ४९ वर्षिय राजेश श्रेष्ठ, हेटौंडा ४ बस्ने ५४ वर्षिय रामकाजी श्रेष्ठ, हेटौंडा १३ बस्ने २६ वर्षिया आहाना भन्ने अल्बिना तामाङ, र हेटौंडा १२ घर भई हेटौंडा ११ मा डेरा गरी बस्ने २५ वर्षिया ईशा घलानलाई नियन्त्रणमा लिएको हो । उनीहरु मध्ये राजेश श्रेष्ठको साथबाट लागु औषध ONEREX को १३ बोतल फेला पारेको प्रहरीले जनाएको छ ।
उक्त लागु औषधको बारेमा सोधपुछ गर्दा उनीहरु चारै जना मिलि ल्याएको भन्ने बयान दिएपछि सबैजनालाई नियन्त्रणमा लिई थप अनुसन्धान सुरु गरिएको कार्कीले बताए ।

यसैगरी प्रहरीले भन्सार छलि ल्याएको अबैध कपडा र व्यक्ति नियन्त्रणमा लिएको छ। प्रहरीले हेटौंडाको रातोमाटे चौकीमा जाँच गर्दा अबैध कपडा फेला पारेको हो । हेटौंडा १५ रातोमाटे चेक पोईन्ट सडकखण्डमा बिरगंजबाट हेटौडा तर्फ आंउदै गरेको बा ५ ख २४६८ नम्बरको यात्रुबाहक बसलाई रोकी जांच गर्ने क्रममा बसको डिकी र छतमा ७ बोरा विभिन्न प्रकारको कुर्ता सुरुवाल तथा साडीहरु फेला पारेको हो ।
कुर्ता सुरुवाल ५८ पिस, साडी २९३ पिस, र सेन्डो गन्जी ३०० पिस फेला परेको प्रहरीले जनाएकाे छ। प्रहरीका अनुसार कपडा ल्याउने व्यत्ति भने पहिचान भएको छैन ।