
निर्वाचन आयोग प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभाको मत परिणाम छिटोभन्दा छिटो घोषणा गर्न आतुर छ । मतगणनास्थलमा उम्मेदवारहरू तथा देशभरिका मतदाता नतिजाको प्रतीक्षामा छन् । यो निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभातर्फ विभिन्न राजनीतिक दलका र स्वतन्त्र गरी २ हजार ४ सय १२ तथा प्रदेशसभाका लागि ३ हजार २ सय २४ उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा छन् ।
त्यस्तै प्रतिनिधिसभामा समानुपातिकका लागि २ हजार १ सय ९९ र प्रदेशसभातर्फ ३ हजार ७ सय ८ उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा छन् । यो निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभाका लागि २७५ र प्रदेशसभाका लागि ५५० सांसद चयन हुनेछन् ।
मतदान सम्पन्न भई मत बाकसहरू निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा आउनेबित्तिकै गणना सुरु गरिन्छ । र, यो प्रक्रिया अत्यन्तै संवेदनशील र जटिल छ । सदर मतलाई दल वा उम्मेदवारको विजयी सिटमा रूपान्तरण गर्न गणितीय सूत्रलाई प्रयोग गरिन्छ, खास गरी समानुपातिक प्रणालीका लागि । निर्वाचन प्रणालीको प्रकार र प्रकृतिका आधारमा सूत्रहरूको निर्क्योल गरिन्छ । यहाँ देशलाई एउटै निर्वाचन क्षेत्र मानी राजनीतिक दललाई मत दिने अर्थात् समानुपातिक प्रणाली अन्तर्गतको मतलाई सिटमा रूपान्तरण गर्ने सूत्रहरूको चर्चा गरिएको छ ।
हेयर कोटा विधि
सन् १८५१ मा बेलायती विद्वान् थोमस हेयरले प्रतिपादन गरेको यो सिद्धान्त सर्वप्रथम डेनिस मन्त्री आन्ड्रेले सन् १८५५ मा प्रयोग गरेका थिए । कुनै निर्वाचन क्षेत्रमा खसेको मतमध्ये कुल सदर मतलाई पूर्ति गरिनुपर्ने स्थान (सिट संख्या) ले भाग गरिन्छ । यसले शेष विधि बढीभन्दा बढी प्रयोग गर्छ ।
ड्रुप कोटा विधि
सन् १८६८ मा गणितज्ञ तथा कानुनविद् हेनरी आर ड्रुपले विकास गरेका हुन् । यो समानुपातिक प्रणालीमा प्रयोग गरिने फरक खालको कोटा विधि हो, जसले पनि अधिक शेष विधि नै प्रयोग गर्छ । कुल सदर मतलाई पूर्ति गर्नुपर्ने सिट संख्याले भाग गरी थप एकको हिसाबमा सिट निर्धारण गरिन्छ । यो सूत्र प्राथमिकीकरण भोटिङमा बढी प्रयोग हुन्छ— मत संख्या / (निर्वाचित हुने सिट + १) + १
इम्पेरियाली कोटा विधि
कुल सदर मतलाई निर्वाचन क्षेत्रमा पूर्ति गर्नुपर्ने स्थानले भाग गरी थप दुईको हिसाबमा परिभाषित समानुपातिक प्रणालीमा प्रयोग गरिने फरक कोटा विधि हो यो, जसले अधिक शेष विधि नै प्रयोग गर्छ— सदर मत संख्या / (निर्वाचित हुने सिट + २)
उच्च औसत विधि
उच्च औसत विधिले सूचीमा आधारित समानुपातिक प्रणालीमा मतलाई सिटमा रूपान्तरण गर्छ । एक निर्वाचन क्षेत्रमा कुल सदर मतको सबैभन्दा बढी मत ल्याउने दल वा समूहलाई एक स्थान छुट्ट्याई दलले जितेको सुरुको मत विभाजन गरेर घटाइन्छ । विभाजकहरूको प्रयोग गरी स्थान बाँडफाँट गर्ने सबैभन्दा सामान्य विभाजक डी हरेन्ट सेन्ट लगको सूत्र हो । यसमा दल वा समूहले पाएको सदर मतलाई १.४, २, ३, ४… गरेर क्रमशः भाग गरी स्थानमा बाँडफाँट गरिन्छ ।
यसै गरी सेन्ट लगको सूत्रमा दल वा समूहले पाएको मतलाई क्रमशः १.४, ३, ५, ७… ले भाग गरेर विभाजन गरी स्थानमा बाँडफाँट गरिन्छ । मत परिणाम विभाजक सूत्र अनुसार प्रत्येक दलले पाएको सदर मतलाई शृंखलाबद्ध रूपमा भाग गरिन्छ । यसरी निस्कने नतिजालाई भागफल भनिन्छ । सिट संख्याहरूलाई ठूलो भागफलबाट सानोमा नसकिँदासम्म बाँडफाँट गरिरहिन्छ ।
उदाहरणका लागि, तेह्र सिट पाँचवटा राजनीतिक दललाई भाग लगाउनुपरेमा तिनले पाएको मत परिणामका आधारमा तालिकामा देखाए बमोजिम बाँडफाँट गर्नुपर्नेछ । नेपालमा संविधानसभा सदस्य निर्वाचनमा समानुपातिक प्रणालीतर्फ सेन्ट लग सूत्र प्रयोग गरिएको थियो । प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचन–२०७४ को समानुपातिक निर्वाचनतर्फका विजयी सिटहरूको निर्धारण पनि यसै विधिबाट गरिएको देखिन्छ ।
प्रतिनिधिसभा सदस्य तथा प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचन निर्देशिका–२०७९ मा व्यवस्था गरिएको मत परिणाम विभाजक सूत्र अनुसार प्रत्येक दलका लागि खसेको मतलाई शृङ्खलाबद्ध रूपमा भाग गरिनेछ । यस अनुसार प्रत्येक दलले पाएको मत परिणामलाई धेरै भाजकहरूले भाग गरिन्छ; उदाहरणका लागि १, ३, ५, ७, ९ आदि । यसबाट प्राप्त हुने नतिजालाई दलको भागफल (क्योसेन्ट) भनिन्छ । भागफल पाएपछि सिट सङ्ख्याहरू ठूलो भागफलबाट सानोमा नसकिँदासम्म बाँडफाँट गरिनेछ । यसो गर्दा कुनै दलले जतिसुकै मत पाएको भए पनि, सूचीमा सूचीकृत गरेको उम्मेदवार सङ्ख्यामा सीमित रही पाउने सिट बाँडफाँट गरिन्छ । यसमा कानुन बमोजिमको कोटा कडाइका साथ लागू गरिन्छ ।
सिट बाँडफाँटको कानुनी व्यवस्था
सबै निर्वाचन क्षेत्रबाट समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली बमोजिम हुने निर्वाचनको मतगणना भएपछि निर्वाचन अधिकृतले सदर मत जोडी दलविशेषले पाएको कुल मत संख्या यकिन गर्नुपर्ने हुन्छ । र, निर्वाचन अधिकृतले मत परिणाम विभाजक सूत्रका आधारमा दलले पाउने सिट संख्या निर्धारण गरी आयोगसमक्ष पेस गर्नुपर्नेछ । यस्तो सिट संख्या निर्धारण गर्दा दलले पाएको सिट संख्याका आधारमा महिला तथा अन्य समावेशी समूहबाट प्रतिनिधित्व गराउनुपर्ने संख्यासमेत निर्धारण गर्नुपर्नेछ । र मतपरिणाम विभाजक सूत्रका आधारमा कोटा निर्धारण गरिनेछ । विज्ञहरूका अनुसार डिहरेन्ट सूत्रबाट ठूला दललाई र सेन्ट लग सूत्रबाट साना दललाई फाइदा पुग्छ । फिजीमा खुला सूची समानुपातिक प्रणालीमा सिट बाँडफाँट गर्न डिहरेन्ट सूत्र प्रयोग गरेको पाइन्छ, त्यहाँ राष्ट्रिय पार्टी हुन न्यूनतम ५ प्रतिशतको थ्रेसहोल्ड तोकिएको छ । नेपालमा भने यस्तो थ्रेसहोल्ड ३ प्रतिशत छ ।
प्रत्यक्षतर्फ पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीमा मत खेर जाने, जित्नेले सम्पूर्ण पाउने, मतदातामा नैराश्य आउनेजस्ता अवगुण हन्छन् भन्ने तर्क राख्दै पूर्ण समानुपातिकताको वकालत गर्नेको संख्या धेरै छ । राज्यले अपनाएको शासकीय स्वरूप तथा निर्वाचन प्रणाली अनुरूप निर्वाचनका सूत्र तथा मत गणना विधि प्रयोगमा ल्याइएको हुन्छ । इकान्तिपुरबाट
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाम प्रतिनिधि सभा तर्फ क्षेत्र न १ मा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले लामो समयपछि जनमत पाएको छ ।
राप्रपाका दिपक बहादुर सिंह विजयीले मकवानपुरमा खाता खोलेका छन् । राप्रपाको केन्दीय सदस्य रहेका सिंहले २७ हजार ८१६ मत प्राप्त गरी विजयी भएका हुन् । सिंहलेले सत्ता गठबन्धनका महालक्ष्मी उपाध्याय डिना र राप्रपा नेपालका अध्यक्ष समेत रहेका एमालेका उम्मेदवार कमल थापालाइ पराजित गरेका हुन् । नेपाली कांग्रेसका उपाध्यायले २५ हजार ४३४ मत प्राप्त गरे भने थापाले २५ हजार ४२० मत प्राप्त गरे ।
को हो दीपकबहादुर सिंह
गत चैतमा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा निकै चर्चामा रहेका दीपक बहादुर सिंहले हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको मेयरमा अन्तिम समयमा हारको सामना गरे । उपमहानगरको मेयरमा हारको सामना गरेपछि निरन्तर ग्रामिण भेगमा जनमतको लागि गृहकार्यमा जुटेका सिंह यसपटक प्रतिनिधि सभाको लागि विजयी भएका छन् ।
बहुदल स्थापनापछि राजनीतिबाट छायाँमा परेको लामो समयपछि राप्रपालाई मकवानपुरमा ब्युताउँने योद्धा बनेर आएका छन् सिंह ।
२४ वर्षको उमेरदेखि नेपाल राष्ट्रिय युवा संघको केन्द्रीय अध्यक्षबाट राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका सिंहले २०५६ र ०६४ सालको निर्वाचनमा उठेर पनि पराजय भोगेका थिए ।
बुबा मोहनबहादुर सिंह र आमा नन्दादेवी सिंहको कोखबाट विंस २०१५ सालमा धनकुटामा जन्मिएका उनी ८ वर्षको हुँदा आमाबाबुका साथ हेटौंडा आएका थिए । त्यसयता सिंह परिवारको स्थायी बसोबास हेटौंडा बन्यो ।
माध्यमिक शिक्षा भुटनदेवी विद्यालयबाट लिएका सिंहले विरगञ्जको ठाकुरराम क्याम्पसबाट स्नातक गरेका हुन् । दीपकका बुवा मोहनबहादुर सरकारी कर्मचारी रहेका कारण राजनीतिक यात्रामा थिएनन् । तर दीपकको राजनीतिक यात्रा २४ वर्षको उमेरदेखि नै सुरु भयो ।
२४ वर्षको उमेरमा नेपाल राष्ट्रिय युवा संघका केन्द्रीय अध्यक्षबाट सुरुवात भएको उनको राजनीतिक यात्रा अनवरत चलिरहेको छ । यस क्रममा विभिन्न संघसंस्थामा आबद्ध उनी सुरुवात देखि नै राप्रपामा आबद्ध छन् । उनी हेटौंडाका सफल उद्योगी व्यवसायी समेत हुन् ।
बहुदलपछि कम्युनिस्टहरूको प्रभाव बढ्दै जाँदा राप्रपाको संसदीय निर्वाचनमा लगातार पराजित हुँदै आएको थियो । दीपकबहादुर सिंहले राप्रपालाई २८ वर्ष अर्थात् २०५१ सालपछि जित दिलाएका छन् ।
सिंहले दुई संसदीय निर्वाचन र दुई मेयर निर्वाचन लडेर पराजित भएपछिन हार मानेर पछि हटेनन् र पाँचौँ पटकको प्रयासमा सफल भएका छन् ।
यसअघि २०५१ सालमा राप्रपाबाट कमल थापा विजयी भएका थिए । त्यसयता विजयको स्वाद चाख्न पाएको थिएन राप्रपाले । त्यसयता राप्रपाबाट प्रत्यक्ष निर्वाचन जित्न नसकेका उनै थापालाई आज त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धामा तेस्रो स्थानमा पुर्याएर सिंह विजयी बनेका छन् ।
देशभर वैकल्पिक शक्तिका खोजिरहेको बेला उदाएको स्वतन्त्र र राप्रपाको रोजाइमा परेका हुन् उनी । यसअघिको निर्वाचनहरुमा उनी २०५६ मा विरोध खतिवडासँग प्रतिष्पर्धामा थिए । गत स्थानीय तह निर्वाचनमा मेयर पदमा अप्रत्याशित मत ल्याएका थिए । हेटौँडामा राप्रपाको संस्थागत मत करिब ६ हजार रहेको अवस्थामा उनले लोकप्रिय मत २० हजार कटाए । यसपटक त्यसमा पनि थप्न सफल भए ।
उनको प्रतिस्पर्धा पनि जिल्लामा यसअघि पटक–पटक निर्वाचन हारेकाहरूबीच थियो । डिनाले हालसम्म प्रत्यक्ष निर्वाचन जितेकी छैनन् । उनी दुई पटक समानुपातिक कोटाबाट संसद पुगेकी हुन् । थापाले मकवानपुरमा पटकपटक नेकपा एमालेका उम्मेदवारसँग पराजय भोग्दै आएका थिए । एमालेका कृष्णप्रसाद दाहालसँग मात्रै उनी तीन पटक पराजित भएका हुन् ।
सिंह २०५४ सालमै मेयर उठेका थिए । त्यतिबेला पनि उनी बागमती प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्रीसमेत रहेका डोरमणि पौडेलसँग १ हजार २ सय मतले हार व्यहोरेका थिए । कम्युनिस्टको गढ मानिने मकवानपुरमा राजनीतिक सफलता हासिल गर्न उनलाई मुस्किल भोग्दै आएका थिए
मकवानपुर । प्रतिनिधि सभा सदस्यतर्फको मत गणना हुदैं गर्दा मकवानपुरमा राप्रपा अघि लागेको छ ।
यस अघि तेस्रो स्थानमा रहेको राप्रपाका उम्मेदवार दीपक बहादुर सिंह हेटौंडा बजार क्षेत्रको मत गणना थालेपछि आफूलाई ह्वात्तै अघि बढाउन सफल भएका छन् । दोस्रोको लागि प्रतिष्पर्धामा रहेको सिंहले १८ मतले लिड गर्दै पहिलो स्थानमा आएका छन् । उनले हालसम्मको अपडेटमा २३ हजार ३५८ मत पाएका छन् ।
यस अघि पहिलो स्थानमा रहेकी नेपाली काँग्रेसकी महालक्ष्मी उपाध्याय डिना १८ मतले पछि परेकी छिन् । उनले २३ हजार ३४० मत पाएकी छिन् भने एमालेका उम्मेदवार कमल थापाले २२ हजार ६५८ मत पाएका छन् ।
यो क्षेत्रमा अब गन्न बाँकी मत ११ हजार ७३१ रहेको छ । हालसम्म ७९ हजार ७५५ मत गनिएको छ

मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाको बिकटमा पर्ने नामटार गाबिस (हाल भिमफेदी गाउँपालिका ९ ) मा जन्मेका महेश बर्तौला । आमा सानुमाया बर्ताैला र बुबा गोविन्द बर्तौलाका सन्तान महेश सानै देखि नरम स्वभावको ब्यक्ति हुन् । सामान्य आर्थिक हैसियत भएको परिवारमा जन्मेका महेशको पढाई गाउँकै स्कुलमा भएको थियो ।
वि.सं. २०५३ सालमा कालीका माध्यमिक विद्यालय नामटारबाट आफ्नो राजनीतीक यात्र सुरु गरेका बर्ताैलाले २०५४ र २०५५ सालमा अनेरास्ववियु ईलाका कमिटी तथा निर्वाचनको कमिटीको पदाधिकारीको जिम्मेवारी बहन गरेका थिए । वि.सं.२०५६ सालमा अनेरास्ववियु मकवानपुर जिल्ला कमीटीको सदस्य जिम्मेवारी पाएका उनी वि.सं.२०५८ सालमा मकवानुर जिल्ला कमीटीको सचिव हुदै वि.सं.२०६३ सालमा अनेरास्ववियु नारायणी अञ्चल कमिटीको सदस्य भएका थिए ।
विद्यार्थी राजनीतीसँगै युवा विद्यार्थी माझ लोकप्रियता भईसकेको उनको नामलाई अझ लोकप्रिय बनाईदियो वि.सं २०६० सालमा भएको स्ववियु निर्वाचनले । जति बेला उनी मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसको स्ववियु सदस्य बने । त्यसपछि उनले गरेका कामसँगै विद्यार्थीमाझ अझ लोकप्रिय बन्दै गए सोही लोकप्रियताको जगतमा उनी वि.सं २०६२ र २०६५ मा गरी दुई कार्यकाल मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसको स्ववियु सभापतीमा निर्वाचित बने ।
वि.सं.२०६५ सालमा विद्यार्थी युनियन काउन्सीलको केन्द्रिय संयोजकमा निर्वाचीत भई एक कार्यकाल काम गर्ने अवसर पाए । सो लगतै वि.सं२०६५ सालमा केन्द्रिय सदस्य निर्वाचीत भएका उनी दुई कार्यकाल केन्द्रिय सचिवालय सदस्य हुदै सचिव उपाध्यक्ष कार्यबहाक अध्यक्षको समेत जिम्मेवारी सम्हाली सकेका छन् ।
राजनीतीलाई सेवासँग जोडेर व्याख्या गर्ने बर्तौला २०७२ सालमा गएको भुकम्प प्रभावीत क्षेत्रका जनता समक्ष पुगे हातमा हथौडा बोकेर निर्माणकार्य जुटे, साथै केही राहतका सामान बोकेर पुगेका बर्तौला त्यो समयलाई अझ पनी सम्झदै त्यस्तै सेवा गर्नका लागी अव उम्मेद्वार बनेको र अब त्यो सेवाको मौका पाएको बताउँछन् ।
हाल बर्तौला नेकपा एमालेको बागमती प्रदेश कमीटी उपसचिव हुन् । तत्कालीन समयमा राजतन्त्र विरोधी आन्दोलनमा लाग्दा धेरै पटक गिरफ्तारीमा परेका उनले धेरै जनपक्षिय आन्दोलको नेतृत्व गरेका छन् ।हाल त्रिभुवन विश्व विद्यालयबाट विद्याबारीधी अध्ययनरत बर्तौला पहिलो पटक संसदीय अभ्यासमा आउने मौका पाएका हुन् ।
एमालेमा रहदा गुरूचेलाको रूपमा रहेका बिरोध खतिवडा र महेश बर्तौला नेकपा एमाले फुटेपछि फरक पार्टीका भए, र अहिले एकै कित्ताबाट चुनावी मैदानमा थिए । एमालेमा रहदा लगातार ४ पटक चुनाव जितेर ‘हार्न नजानेका नेता’ को पहिचान बनाएका खतिवडालाई अन्ततः उनैको चेलाले चुनावी मैदानमा पछारेका छन् ।
मकवानपुर जिल्ला प्रतिनिधि सभा क्षेत्र १ अन्तरगत प्रदेश सभा २ मा नेकपा एमालेले जित हासिल गरेको छ ।
एमालेका उम्मेदवार एकालाल श्रेष्ठले सत्ता गठबन्धनका उम्मेवार नेपाली काँग्रेसमा नेता आनन्दाराम पराजुलीलाई पराजित गरेका छन् । श्रेष्ठ १४ हजार २२५ मत सहित विजयी भएका हुन् । श्रेष्ठ नेकपा एमाले मकावानपुरका अध्यक्ष समेत हुन् ।
बागमती प्रदेशमा मुख्यमन्त्रीको दाबेदार रहेका युवा नेता एकालाले ८७१ मतान्तरमा पराजुलीलाई पराजित गरेका हुन् । पराजुलीले जम्मा १३ हजार ३५४ मत प्राप्त गरे । यस क्षत्रमा प्रतिष्पर्धामा उत्रेका राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका गुञ्जन न्यौपानेले १२ हजार ५७७ मत प्राप्त गरे । कुल ४३ हजार ३५६ मत खसेको मकवानपुर १ को २ मा १ हजार ५०४ मत बदर भएको थियो ।