मसान घाट, यसरी बन्यो धार्मिक पर्यटकीय पार्क
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्ला हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ९, १०, ११ र पदमपोखरी गाविस (हाल हेटौंडा १३) को सिमानामा पर्ने ३ नदीको संगम त्रिवेणी । जहाँ मानवीय चोलाको अन्त्यपछि जमघट हुन्थ्यो स्थानीयहरुको । अर्थात् दाह संस्कारको कर्ममा सहभागी हुन्थ्ये स्थानीयहरु ।
गाई बस्तु चराउन जाँदा डराउँथे र छेउ पर्दैनथे हम्मेसी । तर अब घण्टौं लगाएर, दिन तथा हप्ता बिताएर धाउँदै हेर्न आउने स्थान बनेको छ यही ठाँउ । “हेर्दा हेदै त्यो घाट यस्तो धाम बन्यो” हेटौंडा ९ का शम्भु न्यौपानेले भने । वि.स २०५२ साल अघि यो स्थान दाहसंस्कार गर्ने घाट थियो । जहाँ महादेवको सानो जीर्ण मन्दिर थियो सबैले मसान घाट भन्ने गर्थे, गोठालाहरु बस्तुभाउ चराउन जाँदा मसान लाग्ने भन्दै परपर हुन्थे ।
स्थानीय ६८ वर्षीय ईवरी न्यौपानेको अनरवत लगावको परिणाम आज पवित्र तीर्थ स्थल बनेको छ । घाटलाई धाम बनाउने न्यौपानेको सपनामा होस्टेमा हैंसे थपिदिए दानवीरुहरुसँगै स्थानीय तथा संघीय सरकारले । हाल दिनहुँ सयौंको सङ्ख्यामा धार्मिक पर्यटक तथा ज्येष्ठ नागरिक तीर्थयात्राका क्रममा आउने गरेका छन् । भ्रमणका लागि विभिन्न स्थानमा हिँडेका तीर्थयात्री पनि पूर्वपश्चिम राजमार्गबाट नजिक पर्ने हुनाले त्रिवेणीधाममा दर्शन गरेर मात्र जाने गरेका छन् ।
धामको नजिकै निवास भएका ईश्वरी न्यौपाने उज्यालो हुनु पूर्व नै यहाँ आइपुग्छु र उज्यालो घर्कदाँसम्म यहि हुन्छन् । न्यौपानेले भन्छन् “कहाँ कहाँ के के बनाउने भन्ने योजना दिउँसो यहाँ काम गर्दा सोचेको हुन्छु, बेलुकी सुत्नुअघि त्यसलाई लिपिबद्ध गर्छु, जसले गर्दा योजनाबद्ध रुपमा काम गर्न सहज छ ।”
पूर्व जनप्रतिनिधि न्यौपाने अहिले राजनीतिबाट पूर्ण रुपमा अलग्गीएका छन् । बहुदलिय व्यवस्थाकाे प्रारम्भ पछीकाे पहिलाे स्थानीय निकायकाे निर्वाचन, २०४९ मा हेटौडा नगरपालिकाका वडा नम्बर ९ काे वडा सदस्यमा विजयी न्याैपाने २०५४ मा वडाध्यक्ष भएका थिए । न्यौपानेले आफू जनप्रतिनिधि हुँदा यसबारे चिन्तन गर्न भ्याएनन् । बहालवाल वडा अध्यक्ष हुँदा नै यो ठाउँको ऐतिहासिक महत्व बोकेको जानकारी खोजकर्ता पण्डित देवीप्रसाद कोइरालाबाट पाए । त्यसपछि नै हो न्यौपानेले यो मसान घाटलाई धाम बनाउने योजना बुन्न थालेका ।
धाम बनाउने सपनाको सुरुवातमा ज्योतिष पण्डित केशवप्रसाद धितालको अध्यक्षता एकमहिने पाठपारायण लगाइयो । त्यसलगतै कुष्माण्ड सरोवार त्रिवेणीधाम विकास समितिको अध्यक्ष बनेका न्यौपानेले निकै लोकप्रिय कामको थालनी गरे । हाल त्रिवेणीधामको चर्चा र पहिचान देशभरि नै बनिसकेको छ । साढे ७ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको उक्त धार्मिक स्थल निर्माण गर्न तत्कालीन जिल्ला विकास समितिको पर्यटन विकास समितिले ३ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको थियो ।
पर्यटन विकास समितिले गरेकाे ३ लाख सहयोग नै सरोवर निर्माणको जग हो । “सुरुमा कम्पाउण्ड वाल र शिलान्यासको लागि हामीले ७२ टिप ढुङ्गा उठाएका थियौ ।” कुष्माण्ड सरोवरलाई हालको स्थानमा ल्याउन आफूमाथि भौतिक आक्रमण समेत भएको उनी स्मरण गर्छन् ।
कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणी धाममा एक महिने मकर मेला लाग्ने गरेको छ । रत्नावती, कर्णावती र कौशबाहीनीको संगमस्थलमा कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणीधाम स्थापना भएको हो । धाममा विशेष गरी उत्तरबाहिनी नदीको मूलबाट १०८ गौमुखी धारामा स्नान गर्ने भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको छ । १०८ धारा निर्माण प्रारम्भ भएको यो स्थलको परिवर्तन अत्यन्त लोभलाग्दो छ ।
द्वापरयुगको अन्त्यतिर पाण्डवहरू गुप्तबास बस्ने क्रममा रत्नावती (राप्ती), कर्णावती (कर्रा) र कौषबाहिनी (कुख्रेनी) को संगमस्थलमा स्नान गरेको स्कन्दपुराणमा व्याख्या गरिए अनुसार मकरमेला लाग्ने गरेको हो । यसै स्थानमा पाण्डवहरूले स्नान, सन्ध्या, तर्पण, दान आदि गरी देवीदेवताको आराधना गरेको विश्वास छ ।
माता कुष्माण्ड भगवतीले तपस्या गरी सिद्धि प्राप्त भएको सिद्धिक्षेत्र, पाँच पाण्डवहरूले श्राद्ध तर्पण गरेको, अम्वरिष राजाले भगवान विष्णुको आज्ञाले १०८ धारामा स्नान गरी सन्तान लाभ भएको लगायत बिभिन्न रोगहरू निदान भएको धर्म शास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार यस क्षेत्रको महत्व रहेको अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । तीनवटा नदीको संगमस्थलका साथै उत्तरबाहिनी नदीका कारण पनि यस क्षेत्रमा आएर गरिने स्नान विशेष महत्व रहेको उनले बताए ।
त्रिवेणीधाममा पर्यटक आकर्षणका विभिन्न माध्यम भएका कारण पनि आवतजावत गर्नेको सङ््ख्या दिनहुँ बढिरहेको त्रिवेणीधाम विकास समितिका अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । पण्डित देवीप्रसाद कोइरालाको अगुवाइमा यस स्थानको नाम कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणीधाम नामाकरण गरी २०६६ देखि मकरमेला लगाइ निर्माणको प्रक्रिया सुरु गरीएको थियो ।
कुष्माण्ड सरोबर त्रिवेणी धामको विकासका लागि विभिन्न समयमा लगाइएका धार्मिक कार्यक्रम तथा मेला महोत्सवमा उठेका रकमबाहेक नेपाल सरकार, बागमती प्रदेश सरकार, हेटौंडा उपमहानगरपालिकालगायतले पनि यसको निर्माणका लागि बजेट उपलब्ध गराइरहेको छ ।

धामका आकर्षण यि केन्द्रहरु
यो क्षेत्रको विशेष आकर्षणका केन्द्रहरु धेरै छन् । १०८ गौमुखी धारा, बोटिङ गर्ने डुङ्गा, सिस महल पार्क आदी । कुष्माण्ड सरोवर, हेटौंडाको इतिहास झल्काउने हेडम्बा नगरीको आकृति निर्माण गरिएको छ । पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने डुङ्गामा गर्मीको राहत मिल्न सक्छ ।
त्रिवेणीधामका देशकै नमूना धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्ने योजना रहेको अध्यक्ष न्यौपानेले बताए । पार्कको भित्रिभागमा अवस्थित सिस महल अर्को आकर्षणको केन्द्र हो । सिस महल भित्रै पाँच पाडवले भगवतीलाई परिक्रमा गरिरहेको आकृति छ । यसै परिसरमा नेपालको नक्सालाई बोकेको महिलाको आकृति जो कोहीलाई पनि लोभ्याउने छ । देशभर र भारतीय तीर्थयात्रीहरु आउन थालेका छन् । यसै परिसरमा रहेको नेपाल धर्तिमाताले नेपालको नक्सालाई बोकेर बसेको फोटो झनै आकर्षक छ । हेटौंडाको नामाकरणबारे इतिहास बुझ्नको लागि समेत सहज होस् भनेर यहाँ पाँच पाण्डवहरु र हिडम्बालाई भिमसेनले आक्रमण गरिरहेको आकृति निर्माण गरिएको छ ।
मेला अर्को आकर्षक पाटो
यहाँ लाग्ने विभिन्न मेलाहरु पनि विशेष आकर्षणका केन्द्र हुन् । जसले धार्मिक पर्यटकहरुलाई लोभ्याउने गरेको छ । हरेक वर्ष माघ महिनामा लाग्ने एक महिने मकर मेलामा पुराणवाचन, बटुकाहरूको सामूहिक व्रतबन्ध, प्रत्येक दिन पाठपारायण, नित्य पूजाआजा हुने गरेको छ ।
द्वापरयुगको अन्त्यतिर पाण्डवहरू गुप्तबास बस्ने क्रममा रत्नावती (राप्ती), कर्णावती (कर्रा) र कौषबाहिनी (कुख्रेनी) को संगमस्थलमा स्नान गरेको स्कन्दपुराणमा व्याख्या गरिए अनुसार मकरमेला लाग्ने गरेको हो । यसै स्थानमा पाण्डवहरूले स्नान, सन्ध्या, तर्पण, दान आदि गरी देवीदेवताको आराधना गरेको विश्वास छ ।
यसैगरी यो स्थानमा कुष्माण्ड नवमीको दिनमा कुभिन्डोमा सुनको प्रतिमा राखेर दान गरेमा पृथ्वी दान गरेबराबरको पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ । मेलामा भक्तजनले कुभिण्डो र त्यसमाथि सुवर्ण (सुन) दान गर्नेहरुको भीड लाग्ने गरेको छ । भक्तजनहरूलाई पापहरूबाट मुक्त गराउने माताका रुपमा कुष्माण्ड परिचित छिन् । उनै कुष्माण्डको नामबाट स्थापित कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणीधामले वर्षेनी मेला गर्ने गर्दछ । तीन नदीको संगममा रहेको यस ठाउँमा कुष्माण्ड नवमीका दिन कुष्माण्ड भगवतीले तपस्या गरेर सिद्धि प्राप्त गरेको दिनको रुपमा विश्वास गरिन्छ ।
त्यहाँ कुष्माण्ड भगवतीको मन्दिर, गणेश मन्दिर, ब्रह्मकुण्ड, विष्णुपादुका, एक सय आठ गौमुखी धारा, कुष्माण्ड भगवती सरोवर, शिवालय, राधाकृष्ण मन्दिर, हवन कुण्डलगायत सुन्दर बगैंचा निर्माण गरिएको छ । धामको एक छेउमा पहिलेदेखि चल्दै आएको दाहसंस्कारलाई व्यवस्थित गरेर निरन्तरता दिइएको छ । जहाँ दहासंस्कारको लागि स्थान बनाइएको छ भने क्रियापुत्री भवन समेत सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।

मेला माथिको मान्यता
कार्तिक शुक्ल नवमी कुष्माण्ड नवमी सत्य युगादी शुरूवात भएको दिन र कुष्माण्डा भगवतीले तपस्या गरी सिद्धी प्राप्त गरेको दिन मानिन्छ । यसै दिनमा यस तीर्थमा देवीदेवता आउने विश्वासको साथ १०८ धारामा स्नान गरी कुभिण्डोमा सुनको प्रतिमा राखी पहेंलो कपडाले छोपी दान गर्नाले आयु, आरोग्य, सुख शान्ति र मोक्ष प्राप्त हुने उल्लेख पाइन्छ । मकरसंक्रान्ति एवं माघमेला महिना भरी लाग्ने हुँदा महा पर्व मानिन्छ । सूर्य धनुराशिबाट मकर राशिमा सरेर उक्त राशिमा रहेसम्म माघ १ गते देखि मसान्तसम्मको समयलाई मकर मास भनिन्छ ।
माघ १ गतेबाट उत्तरायण प्रारम्भ हुन्छ । दक्षिणायनमा भन्दा उत्तरायणमा गरिने शुभ कर्मबाट फल प्राप्त हुने कुरा धार्मिक मान्यता रहेको छ । सत्य युगमा तप गरेको फल मकर सक्रान्ति तथा मकर माहनामा स्नान, दान गर्दा पाउन सकिन्छ भन्ने शास्त्रको भनाइ छ । धाममा १८ पुराण तथा उपपुराण मध्ये एक माघ एक महिनाभर पाठ परायण कथा प्रवचन, हवन, तपेण आदि गरिन्छ, माघमा गरिने कार्यलाई विशेष महत्व शास्त्रले दिएको छ ।
“१०८ गौमुखी धारा र एक माता कुष्माण्डा भगवतीका पाउबाट प्रवाहित जलबाट स्नान गर्न मिल्ने ढुङ्ग धारा समेत गरी १०९ धाराको व्यवस्था गरिएको छ । परिसरमा रहेको गणेश मन्दिर, कुष्माण्डा भगवती मन्दिर, विष्णु पादुका, बम्हकुण्ड, राधाकृष्ण मन्दिर, शिव मन्दिर, हवन भवन, व्यासासन भवन, नाग स्थान, तपस्यारत भगवती सहित सरोवर, बालउद्यान, हेटौडाको चिनारी सहित हिडिम्बा तथा शिशमहल विशेष आकर्षणको केन्द्र हुन् ।
यसैगरी क्रिया पुत्री भवनले स्थानीयको आवश्यकतालाई सम्बोधन गरेको छ । सरोवर परसरमै रहेको विश्राम स्थलहरू, फूल बगैचा, हिंड्ने स्थानमा गरिएको सजावट पनि आकर्षक छन् । समितिले परिसर भित्र गौतम बुद्वको मुर्ति बनाइने योजना पनि रहेको छ । पार्क भित्र अतिथि गृह, स्नान गर्दा कपडा फेर्ने लकर सहित भवन, खानेपानी तथा सिंचाई लगायतको व्यवस्था रहेको छ ।

उत्पत्ति बारे
कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम धार्मिक मान्यताका आधारमा कुशको जराबाट उत्पत्ति भएको भन्ने विश्वास छ । न्यौपानेका अनुसार हेटौंडा उपमहानगरपालिका ९, १०, ११ र १३ नं. वार्डको सिमानामा अवस्थित यो स्थान सनातन धार्मिक ग्रन्थहरू स्कन्द पुराणको हिमवत खण्ड, महाभारतको आदि पर्व, वनपर्व, वराह, वायुपुराण आदिमा यस त्रिवेणी धामको महिमा वर्णन भएको पाइन्छ ।
तीन नदीको संगम यो धामले नदी क्षेत्रको जग्गालाई संरक्षण गरेको छ । धामको पूर्वमा कर्रा नदी, पश्चिम तर्फ कौशवाही उत्तर वाहिनी नदी, उत्तर तर्फ रत्नवती, दक्षिण तर्फ व्यक्तिगत भोग चलनमा रहेको ऐलानी जमिन छ । यहाँ १०८ गौमुखी धारा लगायत मन्दिर सरोवर आदि स्थापित छन् । गुरूयोजना अनुसार थप निर्माण गर्न बाँकी रहेको समेत ७ विगाह ५ कठ्का जमिन रहेको छ ।
स्थापना वि.सं. २०५२ सालमा त्रिपुरेश्वर शिवालय स्थापना भई अस्त व्यस्त अवस्था रहेको यो क्षेत्रमा २०६६ सालमा विधिवत् कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम दर्ता र ०६७ जेष्ठ ५ मा १०८ धाराको शिलान्यास गरी ०६७ कार्तिक शुक्ल नवमी कुष्माण्ड नवमी कार्तिक २९ गतेदेखि १०८ धारामा पानी ल्याइएको थियो । सुरुमा पोलिथियन पाईपको धाराबाट पानी सञ्चालन गरी स्नान गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो । अनरवत लगाव र मेहनतपछि ०६७ माघ १ गते गौमुखी धाराबाट पानी प्रवाहित गरी स्नान गर्ने कार्यको थालनी गरिएको थियो ।
२०६७ आश्विन २२ गते शुक्रबार घटस्थापनाका दिन कुश्माण्ड भगवतीको स्थापना र नवरात्री पूजा तथा जमरा राखेर सुरूवात गर्दै २०७० मा भगवती मन्दिर पूर्ण र क्रमशः निर्माण गर्दै अघि बढ्दै गईरहेको छ । पुरानो बगरलाई पन्छाउँदै पन्छाउँदै व्यवस्थित गरिएको छ । नदिको आसपासमा हजार मिटरभन्दा बढी तटबन्धन भइसकेको छ । जसले आपसपासको खेतीको समेत सुरुक्षा गरेको छ ।
३० वर्ष राजनीतिक भूमिकामा रहेका न्यौपाने, अहिले सबै दललाई समान मान्दछन् । “मेरो लागि कुनै पनि दल ठुलो र सानो छैन, सबैको लागि यो धाम साझा बनाउन सकियोस्, यहाँ राजनीतिक रङ्ग दिन चाहन्न” उनले भने “सबै दल र व्यक्तिको साथ छ पनि मैले पाएको छु।”

यि काम बाँकी छन्ः
धामको मुख्य आकर्षणको रुपमा रहेको सिस महलमा पंखाले धान्ने अवस्था छैन, चिसो बनाउन एसीको आवश्यकता छ । अतिथीहरु आउँदा भित्र पस्नै नसक्ने गर्मी छ । हेटौंडाको उत्पात्ति, महत्व, पाँच पाण्डवहरुको सन्दर्भको इतिहास समेटेर वृत्त चित्र बनाउने योजनामा छ, जहाँ वृत्तचित्र हेर्दै व्यत्तिले जानकारीहरु टीपोट गर्न सकोस्, टेलीभिजबाट सबै जानकारी दिन सकियोस् भन्ने योजना छ, बजेटको अभावले काम अधुरा छन् । वृत्त चित्रको लागि लेखन सामग्री आफैंले तयार गरेको तर, बजेट माग गर्ने बेलामा बिरामी परे योजना उसै थन्केको न्यौपानले बताए । अर्को योजना बुद्धको मुर्ति निर्माण बाँकी छ । पार्क भित्र कम्तिमा १० फिट अग्लो बुद्धको मुर्ति बनाउने योजना छ ।
सुरक्षा भवन बनाउन बाँकी छ । क्रिया पुत्रीको लागि बनेको भवनलाई व्यवस्थित गर्न बाँकी छ । कृयापुत्री भवन अहिले पनि छ तर हामीले राम्रो व्यवस्थापन गर्न बाँकी छ । दाहासंस्कारको क्षेत्रमा पनि काम बाँकी छ । १०८ धारामा स्नान गर्नेलाई पोषाक फेर्ने कोठाको व्यवस्था गर्न बाँकी छ । लकर सहितको कोठाको व्यवस्था गर्ने योजना भएपनि काममा बजेट अभाव छ । स्नान गर्न आउनेलाई आफ्ना मोबाइल पर्स, पोषाकहरु लकरमा राखेर चाबि लिएर ढुक्कले स्नान गर्न वातावरण बनाउन सकिएको छैन । मुख्य बजारबाट धामसम्म पुग्ने बाटोको केही भाग स्याब गर्न बाँकी छ ।
न्यौपानेका अनुसार यो धामको लागि हालसम्म ७ करोड रुपैयाँलगानी भएको छ । धामको विकास भएसँगैै प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रुपमा रोजगारी ५० जनाले रोजगारी पाएका छन् । नेतृत्वमा रहेको दलका नेताहरुले कार्यकर्ताको आवश्यकतालाई हेरे बजेट छर्ने परिपाटीको कारण समयमा सही विकास हुन नसकेको अध्यक्ष न्यौपानेले गुनासो गरे । “नेतृत्वले सानो एउटा मन्दीर बनाए अलपत्र पार्ने हैन, केही व्यक्तिलाई रोजगार दिन सकियो भन्ने तर्फ ध्यान जानु आवश्यक छ” उनले भने “सदुपयाग हुने ठाँउमा लगानी गर्न सरकारले ध्यान दिओस् ।”

यद्यपि धामको धार्मिक तथा पर्यटकीय विकास हुनुपर्ने आवश्यकतालाई मनन गर्दै भक्तजनहरुले स्वतस्फुर्त रुपमा मन्दीर, प्रतिक्षलय, ब्रम्हकुण्ड, बस्ने कुर्सिहरुमा लगानी गरेका छन् । देश संघीयतामा आएसँगै स्थानीय सरकार (हेटौंडा उपमहानगरपालिका) बागमती प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले सिमित सहयोग गरेको छ ।
“ठुला र चौडा सडक, आठ/दश तले घर मात्रै विकासको सुचक हैन । प्रदेशको राजधानीमा आकर्षण गर्ने स्थान पनि चाहिन्छ । प्रदेशको राजधानी मकवानपुर प्रवेश गरेपछि आफ्नो काम सकेर घुमफीर र केही ज्ञान लिन सकियोस भन्ने हेतुले लगानी गरिनु पर्छ” भन्छन् अध्यक्ष न्यौपाने ।
मकवानपुरको हेटौंडाबाट पूर्वमा रहेको मकवानपुरगढी दरबार तथा दक्षण पूर्वमा रहेको मुर्तिपार्क, पश्चिममा रहेको शहिद स्मारक, उत्तरमा रहेको पर्यटकीय नगरी थाहा नगरपालिका तथा पूर्वी उत्तरमा रहेको चिसापानी गढी र दक्षिणमा रहेको चुरियामाइ मन्दिर तथा सुरुङ मार्गलाई स्थानीय सरकारले पर्यटन रुटको रुपमा विकास गर्नुपर्ने उनले औल्याए ।


मकवानपुर । बागमती प्रदेशमा बुधबार बसेको प्रदेश सभा बैठकमा श्रीलंकाको चर्चा र चासो राख्दै नेपाललाई सोही हविगत हुनबाट जोगाउन सांसदहरुले ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।
चरम आर्थिक मन्दीको कारण श्रीलंकाका राष्ट्रपति गोटाबाया राजापाक्षे देश छाडेर भागेपछि त्यहाँ आर्थिक शंकटकाल घोषणा गरिएको छ । ७३ वर्षीय गोटाबय देश छाडेर सैन्य विमानबाट माल्दिभ्सको राजधानी माले पुगेका छन् । यता नेपालमा पछिल्लो समय बढेको मुल्यवृद्धिलाई नियन्त्रणमा लिन सरकारले कुनै कदम नचालेको प्रति प्रदेश सांसदहरुले ध्यानाकर्षण जनाएका हुन् । प्रदेश सभाको शुन्य समयमा बोल्दै सांसदहरुले नेपाललाई आर्थिक शंकटबाट उठाउन समयमै संघीयता खारेजी गर्नु पर्ने माग गरेका हुन् ।
सांसद रिता माझीले नेपालीहरु जनताहरु श्रीलंकाली जनता हुने अवस्थामा पुगेको भन्दै आर्थिक दर्दरको अवस्थाबाट माथि उठ्ने योजना आवश्यक भएको बताइन् । “सबै राजनीतिक दलले ध्यान दिनु प¥यो संघीयताको नाममा प्रदेशलाई जोगाई राख्दा खरबौं बजेट सेवा सुविधाको लागि खर्च हुनुभन्दा स्थानीय तहमा विकास गर्न र संघीय सरकारलाई बलियो बनाउ” उनले भनिन् । नेपाली जनतालाई सुख, सुविधा र विकास दिनका लागि संघीयता खारेज गर्नुपर्ने उनले बताइन् । “स्थानीय सरकारलाई बलियो बनाएर, केन्द्रमा एउटा बलियो सरकार बनाएर यो संघीयता खारेज गरेर देशलाई आर्थिक शंकटबाट जोगाउन सबै राजनीतिक दल र पार्टीलाई अनुरोछ” उनले भनिन् ।
यसैगरी सांसद रिना गुरुङले भनिन् “नेपाल श्रीलंकाकै बाटोमा छ, त्यहाँको शंकट नेपालमा आएमा नेपालको अभिभावकत्व कसले लिने ? संघीयताको नाममा देशलाई लुटीरहेने हो भने भोली शंकट आउन सक्छ, त्यसैले संघीयता खारेज गरौ ।” प्रदेश सभामा अर्का सांसद रमेश पौडेलले श्रीलंकाका राष्ट्रपतिले आफ्नो देश छाडेर माल्दिभ्स पुग्नु पेरको खबर नेपालीले पनि रुचिपूर्वक पढ्नु पर्ने बताए । मन्त्रीहरु कोभिडमा, लडाकु शिविरमा घोटला गर्छन, महङगीको उपहार दिएर आफ्नो दुनो सझ्याउँछन्, उद्योगधन्दालाई परिवारको हितमा प्रयोग गर्ने गर्छन, हामी नेपालीले पनि श्रीलंकाको दिन भोग्नुपर्ला महङ्गी नियन्त्रण गर्नप¥यो” पौडेलले भने ।
यसैगरी सांसद शान्तिप्रसाद पौडेलले पनि नेपालमा बढ्दो महड्डीको बारेमा प्रश्न उठाएका थिए । “किसानलाई मल, विद्यार्थीलाई किताबको व्यवस्थापन गर्न नसक्नुको कारण के हो ?” पौडेलले प्रश्न गरे । उनले आर्थिक वर्षको अन्त्यमा सरकारी बजेटमा कर्मचारीको बार्गेनिङ चलिरहेको बताए ।
बैठकको सुन्य सभामा बोल्दै सांसद प्रदीपकुमार कटुवाल र नरोत्तम बैद्यले किसानलाई मल र विद्यार्थीलाई पुस्तक नभएको बेलामा सरकार हतियार किन्न हतारिएको प्रति ध्यानाकर्षण जनाएका थिए । “बोरामा पैसा लिए जाँदा झोलामा आलु लिएर आउनु पर्ने अवस्था रहेको बेलामा सरकारले हतियार किन्नको लागि हतार किन गरेको” सांसद बैद्यले भने । सांसद कुटुवालले जनता महङ्गीको मारमा रहेको बेलामा सरकारले हातहतियार किन्ने योजना बनाएको प्रति प्रदेश सरकारमार्फत केन्द्रीय सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका थिए ।
यसैगरी सुन्य समयमा बोल्दौ सांसद जुनेलीमाया श्रेष्ठले असार १८ र १९ गते राष्ट्रपति रनिङ्शिल्ड प्रतियोगितमा सहभागी हुन हेटौंडा आएकी विद्यार्थी माथि वडा अध्यक्षले गरेको यौन दुर्व्यवहारबाट पीडितले न्याय पाउनु पर्नेमा सरकारको ध्यानाकर्षण गराइकी थिइन् । यसैगरी सांसद देबकी श्रेष्ठले सरकारलाई महङ्गीको भान नभएको तर जनतालाई थेग्नै समस्या भएको बताइन् ।
सांसद रमा आले मगरले काठमाडौ क्षेत्र १० को दक्षिणकाली नगरपालिका ७ को सुख्खा पहिरो गएकोले त्यस स्थानमा प्रदेश सरकारको व्यवस्थापनको लागि ध्यानाकर्षण गराएकी थिइन् । यसैगरी सांसद रामलाल महतोले मानव र वन्यजन्तु विचको द्वन्द्वको व्यवस्थापन गर्नको लागि एकै निर्वाचन क्षेत्रमा मात्रै बजेट केन्द्रीत भएको प्रति सवाल गरेका थिए ।
विभिन्न अध्यादेश पारित
प्रदेशसभाको बैठकमा प्रदेश सरकारद्वारा प्रस्तुत गरिएका केही अध्यादेशहरु सर्वसम्मतले पारित गरिएको छ । सभामुख सानुकुमार श्रेष्ठका अनुसार प्रदेश सभाबाट मुख्यमन्त्री राजेन्द्र प्रसाद पाण्डेले प्रस्तुत गरेको प्रदेश निजामती सेवाको गठन, सञ्चालन र सेवाको सर्तहरुमा व्यवस्था गर्न बनेको अध्यादेश, र स्थानीय तहका सेवाको गठन तथा सञ्चालन सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको अध्यादेश पारित भएकाे छ ।
यसैगरी सभामा आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री कृष्णप्रसाद शर्मा खनालले प्रस्तुत गरेको विभुषण सिफारिस तथा सम्मान पदक सम्बन्धी ऐन २०७६ लाई संशोधन गर्न बनेको अध्यादेश पारित भएकाे छ । स्वास्थ्य राज्य मन्त्री कल्पना नेपालीले प्रस्तुत गरेको मनद भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान ऐन २०६७ लाई शंसोधन गर्न बनेको अध्यादेश, युवा तथा खेलकुद रत्नप्रसाद ढकालको तर्फबाट आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री शालिकराम जमकट्टेलले प्रस्तुत गरेको प्रदेश युवा परिषद ऐन २०७६ लाई शंसोधन गर्न बनेको अध्यादेश सर्वसम्मतीले पारित भएको प्रदेश सभा सचिवालयले जनाएकाे छ ।
आजकाे बैठकसँगै प्रदेश सभाको दशौँ अधिवेशनको बैठक अर्को सूचना जारी नभएसम्मको लागि सभामुख श्रेष्ठले स्थगित गरेका छन् ।
कोठामै सिमित सेल्टरदाताको स्मृति सभा
Tags: No Comments
मकवानपुर । जसले गाउँ गाउँको कुना कन्दरासम्म कम्युनिस्ट विचार रोप्यो र संगठनलाई बलियो बनायो । जसले शंकटमा आफ्नो ज्यानको बाजि राखेर कम्युनिस्ट विचार बोक्यो र निर्धक्क भएर विचार पोख्न उत्प्रेरित गर्यो ।
जसले जीवनलाई पदभन्दा संगठन र सामाजिक हितको खातिर लगायो उस्को संझनामा आज मकवानपुरको केहि कम्युनिस्टहरूले सानो कोठामा सिमित व्यक्तिको उपस्थितिमा स्मृति सभा आयोजना गरेको छ । हो, नेकपा एमालेजनहरूले सेल्टरदाताको उपमा दिएर पार्टी आमाको रूपमा मान्दै आएको स्वर्गीय बालकुमारी थापाको दोस्रो स्मृति सभा पार्टी कार्यालयको सानो हलमा सिमित गरियो ।

तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले २ जेठ २०३६ मा जनमतसंग्रह घोषणा गरेलगत्तै नेपाली कांग्रेसले प्रजातन्त्रको पक्षमा प्रचार थाल्यो । तत्कालीन नेकपा मालेले भने सक्रिय बहिष्कार गर्ने निर्णय गर्यो । जुन निर्णय थापाकै घरमा गरिएको थियो ।
मकवानपुरको हटिया, राजदेवीस्थित पार्टी सेल्टरमा नेकपा मालेका तत्कालीन महासचिव सीपी मैनालीसहित झलनाथ खनाल, माधवकुमार नेपाल, मोदनाथ प्रश्रित, मुकुन्द न्यौपाने, मदन भण्डारी, जीवराज आश्रित, प्रदीप नेपाल लगायत नेताहरू सहभागी केन्द्रीय कमिटी बैठकले यो निर्णय गरेको थियो ।
मकवानपुरकै पहिलो सेल्टरदाता थापाले २०३३ देखि २०४६ सालसम्म पार्टी कार्यालय जस्तै बनाइन् ।
३–४ वैशाख २०३७ मा त्यही घरमा भएको ‘अगुवा महिला कार्यकर्ता प्रथम राष्ट्रिय भेला’ ले अखिल नेपाल महिला (अनेम) संघ स्थापनाको निर्णय गरेको थियो । आज अनेमसंघ मकवानपुरको आयोजनामा भएको स्मृति सभामा पार्टीको सिमित व्यक्तिहरू मात्रै सहभागी थिए ।

अखिल नेपाल महिला संघ संस्थापक अध्यक्ष स्वर्गीय थापाको दोस्रो स्मृति सभा अध्यक्षता जिल्ला अध्यक्ष सुमित्रा काफ्ले विभिन्न व्यस्तताका बाबजुद सिमित रूपमा स्मृति सभा गर्न परेको बताइन् । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथीको रूपमा उपस्तिथ पार्टी केन्द्रिय सदस्य तथा अनेमसंघ केन्द्रिय सचिवालय सदस्य जुनेली श्रेष्ठले थापाको जीवनसंघर्षबाट आफूहरूले धेरै सिकेको स्मरण गरिन ।
“दिदिको जीवनकालको घटना, संघर्ष सम्झदा र आज उहाँ हामीबिच भौतिक रूपमा हुनुहुन्न भन्न पनि गाह्रो हुन्छ” श्रेष्ठले अबरुद्ध गलापार्दै भनिन् “उहाँले सधै
पहाड जस्तो मृत्यु हुनुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो, त्यो के भन्नुभको हामी बुझ्दैनथ्यौ,आज बुझ्ने भयौ,उहाँको मृत्युु पहाड जस्तै पनि भयो ।”
थापालाई नचिनेको कारण स्मृति सभामा महिलाको मात्रै उपस्थिति भएको उनको बुझाई छ । “उहाँ महिला मात्रै हुनुहुन्थेन, पार्टीको आमा हुनुहुन्थ्यो तर आज खै उहाँको सम्मानमा उपस्थिति ?” श्रेष्ठले प्रश्न गरिन् । स्मृति सभा थापाकै घरमा पुगेर, खचाखच उपस्थितिमा हुनुपर्नेमा त्यसो नभएको प्रति श्रेष्ठले आफैलाई पीडाबोध भएको बताइन् । अनेमसंघले थापाको योगदानको महत्त्व बुझाउन अब अनेमसंघले भूमिका खेल्नुपर्ने उनले बताइन् । “संगठनको नाता अन्य नाता जस्तो हैन मजबुत हुन्छ” श्रेष्ठले भनिन् ।
कार्यक्रममा पार्टी केन्द्रिय सदस्य तथा जिल्ला इन्चार्ज रामेश्वर रानाले भूमिगत कालमा अति नै कष्टकर काम गरेर अखिल नेपाल महिला संघलाई स्थापित गर्दा थापाको योगदानको स्मरण गरे । “उहाँको विचार र दृष्टिकोणलाई हामीले फैलाउनु पर्छ” रानाले भने ।
यसैगरी बागमती प्रदेश पुर्व मुख्यमन्त्री तथा पार्टी केन्द्रिय सल्लाहकार सदस्य डोरमणी पौडेलले पुर्वजहरूले पार्टीमा गरेको मेहनतको कदर हुने संस्कारको बिकास गर्नुपर्ने बताए । “बर्षमा एक दिन मात्रै हैन,उहाँहरूको योगदानलाई हेरेर हामी अघि बढौ”पौडेलले भने ” बालकुमारी स्मृति प्रतिष्ठान स्थापना गर्ने कुरा किन पुरा भएन?” यस्तो काम गर्न सके सदा स्मरणीय बनाउने भएकोले यसतर्फ लाग्न पौडेलले आग्रह गरे ।

कार्यक्रम अनेमसंघ केन्द्रिय सदस्य तथा जिल्ला इन्चार्ज पद्मा पौडेलले महिला भएकोले घरायसी आफ्नो जिम्मेवारी भ्याएर थापाले पार्टीको लागि गरेको काम हेरेर आजको पुस्तालाई उर्जा मिलेको बताइन् ।
मकवानपुरकै पहिलो सेल्टरको रूपमा रहेको थापाको घर हेटौंडा १७ मा पर्छ ।थापाले आफ्नाे घरलाई बिं स २०३३ देखि २०४६ सालसम्म पार्टी कार्यालय जस्तै बनाएको नेकपा केन्द्रिय सचिवालय सदस्य श्रेष्ठले बताइन् । मुटु रोगको समस्या झेल्दै आएकी थापाको २९ असार २०७७ सोमबारको दिन ७६ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो ।
मकवानपुर । वैदेशिक रोजगारीलाई बाध्यकारी नबनाई स्वएच्छिक बनाउन स्वदेशमा रोजगारीको सिर्जना गर्ने र युवा शक्तिलाई स्वदेशै लगाउने सवाल प्रायः नेताहरुले भाषणको क्रममा जोड्ने गर्दछन् । यस्ता रोजगारी सिर्जनाको लागि सरकारले स्वदेशमा उद्योग धन्दा स्थापना तथा सञ्चालनलाई प्राथमिकता दिने सवाल पनि उठ्ने गरेको छ । तर स्वदेशकै पूर्ण सरकारी स्वामित्वमा रहेको एउटा उद्योग २२ वर्ष देखि बन्द छ । जसको कथा सुन्दा निराशा मात्रै हैन टिठ लाग्दो छ ।
तर उद्योग बन्द भए पनि यसको चर्चा भने बन्द भएको छैन । आयात प्रतिस्थापन गर्न उत्पादन बढाउनुको साटो उद्योग नै बन्द गरेर आयातलाई बढावा दिंदैं बन्द गरिएको हेटौंडा कपडा उद्योगको कथा सुन्दा टिठ लाग्दो र नेतृत्वप्रति निराशा जगाउने खालको बनेको छ । आजभन्दा २२ वर्ष अघि अर्थात २०५७ फागुन १ गतेको तत्कालिन मन्त्री परिषदको निर्णयले उद्योग बन्द भयो । त्यसपछि बनेको हरेक सरकारले राजनीतिको एजेण्डा बनाइरहे यो उद्योगको सवालमा । र, पछिल्लो निर्णय पनि यसै गरी आयो, जसले आज बजार तताइरहेको छ । पछिल्लो पटक फेरी आगामी आर्थिक वर्षबाट यो उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने भन्दै बजेट नै विनियोजन गरिएको छ ।
चिनीयाँ सरकारको सहयोगमा बीस करोड लगानीमा २०३२ सालमा हेटौंडा कपडा उद्योग स्थापना गरिएको थियो । स्थापनाको ३ वर्षपछि २०३५ सालबाट उद्योगले उत्पादन सुरु गरेको थियो । सुरुवाती केही समय नाफमा रहेपनि त्यसपछि लगातार घाटामा सञ्चालन भएको यो उद्योगको क्षमता बढाउने, निजी क्षेत्रसंग प्रतिस्पर्धामा लैजाने कोशिसको अलवा घाटामा रहेकै कारण देखाउँदै २०५७ साल फागुन १ गते तत्कालीन मन्त्रिपरिषदको निर्णयबाट उद्योग बन्द गर्ने निर्णय गरियो ।
हाल उद्योगको केही प्रशासनिक भवनमा औद्योगिक सुरक्षा (सशस्त्र प्रहरी) बलले आफ्नो बेश क्याम्प राखेको छ । जहाँ ३ सयभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी बसिरहेका छन् ।

२०७६ सालमा पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारले उद्योग सञ्चालन गर्न ८ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्याएको थियो । ६ करोड रुपैयाँ खर्च गरेर त्यतिबेला उद्योग मर्मत गरियो, परिक्षण उत्पादनको कोसिश गरियो । तर कच्चा पदार्थ कपासको अभाव भन्दै उद्योग सञ्चालनको चासो छाडियो ।
औद्योगिक क्षेत्रको २ सय ३६ रोपनी जग्गामा हेटौँडा कपडा उद्योग र उद्योगको आवास निर्माण भएको छ । उद्योगको अन्य कक्ष/भवनहरु तथा मेशिन रहेको क्षेत्र हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडको जिम्मेवारीमा छ । ४७ वर्ष अघि जडान भएका र २२ वर्षदेखि प्रयोगमा नल्याइएको मेशिन खिया लागेर प्रयोग विहीन भएका छन्, भने ति पुराना प्रबिधि अहिले प्रयोग मै छैनन् । हालको सरकारले बजेट वक्तव्यमा उद्योग सञ्चालन गरिने भनेपनि सरकारले चलाउने हो वा निजी क्षेत्रले यसको मोडालिटीबारे स्पष्ट छैन ।
संघीय सरकारको नीति तथा कार्यक्रमको बुदाँ न ३४१ मा हेटौडा कपडा उद्योग उपयुक्त ढाँचामा सञ्चालनमा ल्याइनेछ, सार्वजनिक पदधारण गर्ने व्यक्तिहरूले हेटौडा कपडा उद्योगबाट उत्पादित कपडाको पोशाक प्रयोग गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ” भनिएको छ ।
उद्योग कुन मोर्डालिटीमा सञ्चालनमा ल्याइने भन्ने उल्लेख छैन, तर पुरानै प्रबिधिबाट कपडा उत्पादन गर्ने हो, भने अहिले बजारमा भएका नयाँ प्रबिधिबाट उत्पादन हुने कपडासंग उद्योगले प्रतिस्पर्धा नै गर्न नसक्ने हैटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमीटेडका सूचना अधिकारी दीपक आचार्य बताउँछन् । उनका अनुसार कपडा उद्योगमा चारसय ८६ वटा कपडा बुन्ने तान र १४ हजार ६ सय ८८ वटा स्पिण्डल छन् । सञ्चालनको अवस्था उद्योगमा १२ सय कर्मचारीले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका थिए भने हजारौ परिवारको जीविका चलेको थियो ।
आगामी आर्थिक वर्ष ०७९÷८० को बजेट संघीय संसद्मा प्रस्तुत गर्दै अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले हेटौंडा कपडा उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने घोषणा गरेका छन् । तर उद्योग चल्ने अवस्थामै नभएको उद्योग संघ हेटौंडाका पूर्व अध्यक्ष ऋिषिराम घिमिरे बताउँछन् । बागमती प्रदेश सरकारले पनि रुग्ण उद्योग सञ्चालन गरी यहाँबाट उत्पादित कपडा सार्वजनिक पदधारण गरेका व्यक्तिले अनिवार्य लगाउने नीति तथा कार्यक्रम र बजेटमार्फत समेत घोषणा गरेपछि साँसदहरुले नै यसलाई हाँसोको बिषय बनाउँदै आएका छन् ।
उद्योगको अधिकाँश कोठाहरुमा पानी चुहिन्छ । शसस्त्र प्रहरीले प्रयोग गर्दै आएको बाहेक उद्योगतर्फको कुनै पनि कोठाहरुको विद्युत छैन, मध्यान्ह मै पनि टर्चको सहायता नभए भित्र पस्न सकिने अवस्था छैन, अन्धकार छ । उद्योगको मिसेन अवलोकन गराउने क्रममा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापनको स्टोर शाखाका धनराज पुडासैनीले टर्चलाइटको व्यवस्था नभइ भित्र पस्न नसकिने बताए ।

उद्योगको भवनको सबै स्तरोन्नति गर्नुपर्ने अवस्थामा रहेको उनले बताए । पुरानो मेसिनले अहिलेको बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने हुँदा मेसिन मर्मत गर्नुपर्ने वा नयाँ थप गर्नुपर्ने पुडासैनीले बताए । “अहिलेकै अवस्थामा उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ भन्ने चाहि लाग्दैन” उनले भने “सञ्चालनको लागि नायँ प्रविधिको मेसिन जडान गरिनु पर्छ, यो छोटो समयमा संभव पनि छैन ।”
हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यालयका अनुसार यो उद्योगको वार्षिक क्षमता स्थापना कालमा २ हजार ३ सय मेट्रिक टन धागो, २ करोड ५० लाख मिटर कपडा उत्पादन थियो । दिनमा करिब ६९ हजार मिटर कपडा उत्पादन गर्न सक्ने थियो । तत्कालीन समयमा स्वदेशमा उत्पादन भएको कपास प्रयोग गर्दै उद्योगले मुलुकलाई सुती कपडामा आत्मनिर्भरसमेत बनाएको थियो ।
चर्चै मात्र काम सुन्य
कपडा उद्योग बन्द भयो, तर यसको चर्चा भने बन्द भएन । हरेक आर्थिक वर्षमा यसको चर्चा हुन्छ । हरेक पटक सरकार फेरिएपछि यसको चर्चा हुन्छ । र, हरेक पटक जब चुनाव नजिकिन्छ फेरी पनि यसको चर्चा हुन्छ । बेरोजगारीको समस्या बढ्दो रहेको बेला स्थानीयदेखि प्रदेश र संघीय निर्वाचनको संघारमा पनि यो उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने र युवाहरुलाई रोजगार दिने चुनावी एजेण्डा बन्ने गरेको छ ।
स्थानीय नेताहरुले आफूले जितेमा केन्द्रमा पहल गर्ने भन्दै एजेण्डा बनाउँछन् भने, संघीय निर्वाचनका प्रतिष्पर्धिहरुले आफ्नो मुल विषय नै बनाउँछन् । अझ संघीय सरकारमा नेतृत्व गर्ने दल फेरीएसँगै बजेटको समेत व्यवस्था हुने गरेको छ । तर २२ वर्षदेखि बन्द उद्योगको ढोका बन्द नै छ । सिवाय केही महिना र वर्षको अन्तरालमा अनुगमन अधिकारी वा पत्रकारहरुले फोटो खिच्नको लागि मात्रै खुल्दछ उद्योगको ढोका । हरेक पटक सरकार परिवर्तन भएसँगै उद्योगको भविष्यबारे चर्चा भइरहन्छ तर चर्चा आमसञ्चारमा मात्रै सिमित हुन्छ सरकारबाट ठोस काम हुदैन ।
इतिहास यस्तो छ
२०३२ सालमा उद्योग स्थापना भयो ।
२०३६ सालबाट उत्पादन सुरु ।
२०५७ साल माघ १८ गते उद्योग बन्द गर्ने निर्णय, २०५९ सालमा सरकारले उद्योग खारेजीको प्रक्रियामा सुरु ।
०६५ सालमा डा. बाबुराम भट्टराई अर्थमन्त्री हुँदा हेटौँडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालन गर्ने र त्यसबाट उत्पादित कपडा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र निजामति कर्मचारीको पोशाकमा प्रयोग गर्ने भन्दै उद्योग सञ्चालनको लागि ९ करोड छुट्याए । अध्ययन गरियो उद्योग चलेन ।
२०६६ साल कार्तिकमा हेटौँडा कपडा उद्योगलाई दोस्रो पटक लिक्वीडेशनमा लैजाने निर्णय भईप्रकृया अघि बढ्यो । दमनबहादुर बिष्टलाई लिक्विडेटरमा नियुक्त गरेको थियो । उद्योगलाई लिक्विडेशनमा लैजान कार्यालय स्थापना गरेर काम समेत सुरु गरिएको थियो । लिक्विडेटर बिष्टसहित ११ जनालाई सरकारले ६ महिने समयावधि समेत तोकेर उद्योगको मूल्याड्ढन पेश गर्न खटाएको थियो । उद्योगमा रहेका ९ र काठमाडौंका ३ कर्मचारीले लिक्विडेशनको काम गरिरहेको भनिएपनि त्यसले पूर्णता पाउन सकेन ।
२०६९ माघ १२ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले उद्योगको सम्पत्ति सेयर लगानीका रूपमा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडमा गाभ्ने निर्णय, औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडलाई लिलामीको अधिकार प्रदान । मेसिनरी ८ करोड १४ लाख २७ हजार ६५० रुपैयाँ र भवन तथा भौतिक पूर्वाधारको ८ करोड १२ लाख २५ हजार रुपैयाँ मूल्यांकन तय ।
२०७० मा पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारले उद्योग सञ्चालन गर्न ८ करोड रुपैयाँ छुट्यायो । ६ करोड रुपैयाँ खर्चेर मेसिन मर्मत गरी उत्पादनको परीक्षण गरियो, मिसेनहरु चल्ने अवस्थामा रहेको तर, कच्चा पदार्थ कपास उपलब्ध नभएको भन्दै उद्योग सञ्चालनमा आएन । ६ करोडको उपलब्धि सुन्य भयो ।
२०७० सालमा तत्कालिन माओवादीको हेटौंडा अधिवेशनको क्रममा पूर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले हेटौंडा कपडा उद्योग जसरी पनि सञ्चालन गरिछाड्ने बताए । आमसञ्चारमाध्यममा खुब बिक्यो उनको भाषण । धेरै माओवादी कार्यकर्ताले चाँडै उद्योग खुल्ने र रोजगार पाउने सपना पनि सजाए, तर सपना मात्रै सजिए बेरोजगारको मन मनमा ।
२०७० सालमै सुशील कोइराला नेतृत्वको मन्त्रीपरिषद् उक्त उद्योग खारेज गरेर त्यस उद्योगको भवन र भौतिक पूर्वाधार वापतको रकम औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडमा शेयरको रुपमा लगानी गर्ने निर्णय ग¥यो ।
२०७० सालसम्म मकवानपुर जिल्लामा बेरोजगार युवा संगठनले उद्योग कुनैपनि हालतमा चल्नु पर्ने माग राख्दै सरकारलाई ध्यानाकर्षण गराउँदै आएका थिए ।
२०७३ सालमा उद्योग मन्त्री नवीन्द्रराज जोशीले उद्योग सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न समिति बनाए ।
२०७५ नेपाली सेनालाई संलग्न गराएर उद्योग चलाउने योजना अनुरुप अध्ययन कार्यदल गठन गरियो । कार्यदलले करिब ३० करोड खर्च गर्दा उद्योग सञ्चालनमा ल्याउन सकिने निश्कर्ष निकाल्यो ।
२०७६ सालको बजेट भाषणमा सुरक्षा निकायको पोशाक उत्पादन गर्ने गरी नेपाली सेना, शसस्त्र प्रहरीबल र नेपाल प्रहरीको लगानीमा यो उद्योग संञ्चालन गर्ने घोषणा ।
२०७९ बैशाख ५ गते मन्त्रिपरिषदको बैठकले हेटौंडा कपडा उद्योग र बुटवल धागो कारखाना निजी क्षेत्रलाई सञ्चालन गर्न दिने निर्णय ग¥यो ।
२०७९ जेठ १५ गते संघीय संसदको संयुक्त बैठकमा अर्थ मन्त्री जनार्दन शर्मा प्रभाकरद्वारा आर्थिक वर्ष २०७९÷०८० को बजेट बक्तव्यमा कपडा उद्योगलाई सम्बोधन गरे ।

अध्ययन प्रतिवेदनको चाँङ मात्रै
हेटौंडा कपडा उद्यो बन्द भएपछि यसलाई सञ्चालनमा ल्याउने, खारेजी गर्ने वा निजि क्षेत्रलाई दिनेबारे झण्डै दर्जन प्रतिवेदन बने, तर कुनै प्रतिवेदनले काम गर्न सकेन ।
एउटा सरकारको अधिनमा बनेको प्रतिवेदन अर्को सरकारले विश्वास नगर्ने र अध्ययनकै पाटोमामात्रै खर्च गर्ने परिपाटीकै विकास भयो । पूरानो प्रतिवेदनलाई नयाँ आएका मन्त्रीले स्वीकार नगर्ने र नयाँ समिति बनाउने परम्परा नै चल्यो ।
त्यही चक्रमा तत्कालिन उद्योगमन्त्री मातृका यादबले अध्ययन समिति बनाए । अध्ययन प्रतिवेदन बन्य तर थन्कियो उद्योग मन्त्रालयकै दराजमा ।
उद्योग मन्त्रीहरु अष्टलक्ष्मी शाक्य, महेन्द्रप्रसाद यादव, अनिलकुमार झा, महेश बस्नेत, नविन्द्रराज जोशीले हेटौंडा कपडा उद्योग चलाउने भन्दै अध्ययन प्रतिवेदन बनाए, र ति प्रतिवेदनहरु पनि पुरानै शैलीमा थन्किए ।
मन्त्री अष्टलक्ष्मी शाक्य उद्योग मन्त्री हुँदा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययनको लागि कार्यदल बन्यो । कार्यदलले उद्योग सञ्चालको विभिन्न मोडल सहितको प्रतिवेदन बुझायो । राजनीतिक अस्थिरताका कारण नौ महिनामै सरकार ढल्यो । उद्योग चलाउने योजना पनि सरकारसँगै ढल्यो ।
फेरी नेकपा एमाले र नेपाली कांग्रेसको संयुक्त सरकारका उद्योग मन्त्री कर्णबहादुर थापालाई अपदस्थ गरियो । महेश बस्नेत मन्त्री भए, उनले हेटौंडा कपडा उद्योग सञ्चालन गर्ने विषयलाई फेरि ब्यूँताए। बस्नेतले पनि उद्योग सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न मन्त्रालयकै सहसचिवको नेतृत्वमा कार्यदल बनाएर प्रतिवेदन बनाउन लगाए । त्यो कार्यदलले पनि उद्योग चलाउन सकिन्छ भन्यो । तर उद्योग चलेन ।
०७३ सालमा कांग्रेस र तत्कालिन माओवादी केन्द्रको संयुक्त सरकारमा पुष्पकमल दाहाल प्रधानमन्त्री हुँदा उद्योग मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएका नरेन्द्रराज जोशीको ध्यान पनि हेटौंडा कपडा उद्योगमा पुगेको थियो । उनले उद्योग सञ्चालनमा ल्याउनको लागि सुझाव सहितको प्रतिवेदन पेश गर्न योजना आयोगका पूर्व सदस्य डा. पुष्कर बज्राचार्यको संयोजकत्वमा ८ सदस्यीय कार्यदल गठन गरे । उक्त कार्यदलले नेपाली सेनालाई संलग्न गराएर कपडा उद्योग पुनः सुचारु गर्न सकिने राय सहितको प्रतिवेदन मन्त्रीलाई बुझायो ।
उद्योगमा भएका ४ सय ८० वटा मेसिनमध्ये करिब दुई सय वटा मेसिन मर्मत पछि सञ्चालन गर्न सकिने र अरु काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेको प्रतिवेदनमा २०७३ सालमा सार्वजनिक भएको थियो । त्यतिबेलै यो उद्योग पुनः सञ्चालनको लागि करिब ५० वटा नयाँ मेसिन खरिद गर्नुपर्ने र ३० करोड लगानी आवश्यक हुने प्रतिवेदनमा उल्लेख थियो ।
जब नयाँ सरकार आउँछ, नयाँ काम देखाउने होडका कारण अध्ययन कार्यदल बन्ने र विस्तारै विषय ओझेलमा पर्ने परम्परा नै बनेको छ यो उद्योगको ।

२०७५ सालमा उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव शत्रुघनप्रसाद पुडासैनी संयोजकत्वको ७ सदस्यीय संयुक्त समितिले हेटौंडा कपडा उद्योगको स्थलगत रुपमै अध्ययन गरेर प्रतिवेदन तयार गरेको थियो । नेपाली सेनालाई संलग्न गराएर उद्योग चलाउने योजना अनुरुप अध्ययन कार्यदल गठन भएको थियो । समितिमा सेनाका अधिकृत पनि सदस्य थिए । यो कार्यदलले पनि करिब ३० करोड खर्च गर्दा उद्योग फेरि सञ्चालनमा ल्याउन सकिने निश्कर्षसहितको प्रतिवेदन मन्त्रालयमा बुझाएको थियो ।
हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्रको मात्र नभएर देशकै ठूलो उद्योगबाट उत्पादन भएका सुती धागो, कोरा, रंगीन, बुट्टेदार र सेतो कपडा उपादन हुन्थ्यो ।
बाबुराम भट्टराई अर्थमन्त्री हुदाँ आ.व २०६५/६६ को बजेटमा उद्योग सञ्चालन गर्ने विषय समावेश भयो ।
उनै बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री भएको समय २०६६ कात्तिक १८ मा मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमार्फत पुनः खारेजी प्रक्रिया अघि बढायो ।
मन्त्रिपरिषद्को २०६७ चैत ३० को निर्णयबाट भवन र भौतिक पूर्वाधार, सवारीसाधन र जग्गाको मूल्यांकन अघि बढायो ।
बन्द भएर खारेजी प्रक्रियामा गैसकेको उद्योगको सञ्चालन सम्भाव्यता अध्ययनको लागिमात्र हालसम्म १५ करोड खर्च भएको छ ।
२०६६ सालमा अर्थ मन्त्रालयका सहसचिवको नेतृत्वमा गठन भएको अनुगमन समितिले उद्योग सञ्चालनको लागि आवश्यक बजेटसहितको प्रतिवेदन सरकारलाई बुझाएको थियो । सोही प्रतिवेदनको आधारमा सरकारले ८ करोड २१ लाख रुपैयाँ निकासा ग¥यो तर, सोही वर्ष कार्तिक १८ गते बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले उद्योग खारेजी गर्ने निर्णय ग¥यो ।
तत्कालीन उद्योगमन्त्री नवीन्द्रराज जोशीले २०७३ सालमा उद्योग सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न समिति बनाए ।
२०७५ सालमा उद्योगमन्त्री मात्रिकाप्रसाद यादवले पुनः समिति बनाए ।
२०६९ माघ १२ गते हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडलाई लिलामीको अधिकार दियो । कार्यालयले मेसिनरी ८ करोड १४ लाख २७ हजार ६ सय ५० रुपैयाँ र भवन तथा भौतिक पूर्वाधारको ८ करोड १२ लाख २५ हजार रुपैयाँ मूल्यांकन ग¥यो ।
सो समय सरकारले लिमिटेडको मूल्यमा सहमति जनाएर १६ करोड चानचुन मूल्य राख्यो । तर, त्यसपछि उद्योग पुनः सञ्चालन गर्ने भनेर लिलामीलाई समेत रोक्ने काम हुदै आएको छ ।
मकवानपुर । पुर्व सहमति अनुसार सरकारको नेतृत्व छोड्न नेकपा समाजवादीलाई नेपाली कांग्रेस र नेकपा माओवादीले दबाब दिए पनि केन्द्रीय नेतृत्वको निर्णय बिना सरकारबाट नहट्ने अडानमा दल पुगेको छ ।
नेकपा एकीकृत समाजबादी बागमती प्रदेश संसदीय दलको आज शनिबार काठमाडौमा बसेको बैठकले सत्तागठबन्धनमा सहभागी दलहरूको निर्णय अनुसार अघि बढ्ने तर तत्काल आफै राजिनामा प्रक्रियामा नजाने निर्णय गरेको एकीकृत समाजवादी संसदीय दलकी सचेतक मुनु सिग्देलले बताइन् ।
“बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद पाण्डेले तत्कालन राजीनामा नदिने निर्णय भयो” सिग्देलले भनिन ” केन्द्रीय नेताको निर्णयमा हामी बाधक हुनेछैनौ।”
नेकपा एसको बागमती प्रदेश संसदीय दलको शनिबार बसेको बैठकले तत्काल राजीनामा नदिने निश्कर्ष निकालेको उनले बताइन् । “सोचे जस्तो तत्काल मुख्यमन्त्रीबाट राजीनामा आउँदैन, संसदीय दलको बैठकपछि एकीकृत समाजवादी केन्द्रीय सदस्य एवं सांसद सिग्देलले भनिन्, “पाँच दलीय गठबन्धनले केन्द्रबाट जे निर्णय गर्छ त्यसलाई मान्छौं।” प्रदेशका कारणले गठबन्धनमा समस्या नआउने उनले बताइन् ।
नेपाली कांग्रेस, नेकपा (माओवादी केन्द्र) र जनता समाजवादी पार्टी (जसपा)को समर्थनमा एकीकृत समाजवादी संसदीय दलका नेता पाण्डे गत कात्तिक ११ गते मुख्यमन्त्री नियुक्त भएका थिए। त्यतिवेला एकीकृत समाजवादी र कांग्रेसबीच ६–६ महिना सरकारको नेतृत्व गर्ने सहमति भएको थियो।
त्यहि सहमतिअनुसार, अहिले कांग्रेसले सत्ता हस्तान्तरण गर्न दवाव दिइरहेको छ। यसमा माओवादीले पनि कांग्रेसलाई साथ दिएको छ।
कांग्रेस र माओवादी सांसदले मुख्यमन्त्रीविरुद्ध हस्ताक्षर संकलन गर्ने तयारी गरेका छन्। यससँगै आफ्ना मन्त्रीलाई फिर्ता बोलाउने उनीहरूको तयारी रहेको एक नेताले बताए।
गत वर्ष मुख्यमन्त्री हुँदा पाण्डेलाई बागमती प्रदेशमा रहेका १०९ मध्ये ५९ सांसदको समर्थन गरेका थिए। जसमा माओवादीका २३, कांग्रेसका २२, एकीकृत समाजवादीका १३ र जसपाका एक सांसद छन्।
यता नेपाली कांग्रेसका नेता इन्द्रबहादुर बानियाँले अबको केहि दिनमा नेपाली कांग्रेसले बागमती प्रदेश नेतृत्व गर्ने टिप्पणी सार्वजनिक गरिसकेका छन् ।