मकवानपुर । ग्रामीण महिला दिवसको अवसरमा हेटौंडामा सरोकारवालासँग अन्तरक्रिया गरिएको छ । एक्सन एड नेपालको सहयोग र मकवानपुर महिला समूहको आयोजनामा महिला दिवसको अवसरमा शुक्रबार सरोकारवालासँग अन्तरक्रिया गरिएको हो ।
अन्तरक्रियामा नेपालको ७४ प्रतिशत ग्रामीण महिला कृषिमा आश्रित रहेको तथा उनीहरू नै बढी गरीबीकाे चपेटामा रहेको बताइएको छ । यस्तै उनीहरू नै सबैखाले बिपत्तिबाट ग्रसित हुने गरेको बारे छलफल गरिएको थियो ।
होमनेट नेपालको कार्यकारी निर्देशक ओम थपलियाले ग्रामीण महिलालाई समान राजनैतिक अधिकार तोक्दै सकारात्मक शासन पद्धति स्थापित भएमात्रै ग्रामीण भेगमा वस्ने महिलाहरुमा पनि राजनैतिक चेतना आउने बताए । सहभागिता र नेतृत्वदायी क्षमता आवश्यक भएको बताउँदै ग्रामीण महिला नीति मस्यौदाको रुपमा रहेको उनले जानकारी दिए ।
अन्तरक्रियमा विभिन्न बिपत्तिबाट पनि प्रभावित हुनेमा ग्रामीण महिला नै बढी प्रभावित हुने गरेका तथा उनीहरूलाई जोखिमबाट बच्ने उपायकाे सिपमा दक्ष हुनुपर्ने छलफल भएकाे हाे । ‘खाद्य सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट पनि ग्रामीण महिला नीति आवश्यक छ’ थपलियाले भने ‘ग्रामीण महिलाको स्वास्थ्य उपचारमा पहुँच बढाउन पर्छ ।’
मकवानपुर महिला समूह अध्यक्ष कमला सुबेदीको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा हिमराइटस मकवानपुर कार्यक्रम संयोजक कुमारी वाईबा, माइती नेपाल मकवानपुर कार्यक्रम संयोजक माया लामा मकवानपुर महिला समुहको कार्यक्रम संयोजक निशा लामा, मानव अधिकार संरक्षण तथा मानव बेचबिखन विरुद्ध जिल्ला सञ्जाल अध्यक्ष तथा गैसस प्रदेश अध्यक्ष आरती पाठक, गैसस जिल्ला अध्यक्ष रमिला सापकोटालगायतकाको सहभागिता रहेकाे थियाे ।
होमनेट नेपालको कार्यकारी निर्देशक थपलियाले सहजीकरण गरेकाे कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका र मनहरी गाउँपालिकाका लक्षित समूहका महिलाको उपस्थिति रहेकाे थियो ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे राक्सिराङ्ग गाउँपालिकामा आयुर्वेद औषधालय भवन बन्ने भएको छ । मकवानपुरकाे पश्चिम क्षेत्रमा रहेका राक्सिराङ्ग गाउँपालिका वडा नम्बर ५ ठाडेचुरीमा शुक्रबार आयुर्वेद औषधालय भवनको शिलान्यास गरिएको छ ।
स्थानीय ८६ वर्षीय बृद्ध रामबहादुर प्रजाले २ कठ्ठा १० घुर जग्गा दान दिएपछि भवन निर्माण गर्न सहज भएकाे हाे । गाउँपालिकाको चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा विनियोजित २० लाख बजेट मार्फत ५ कोठे भवन वन्ने आयुर्वेद शाखा प्रमुख राम बचन शाहले बताए। जग्गा दान दिने प्रजालाई गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार मल्लले ढाका टोपी, दोसल्ला ओढाई सम्मान गरेका थिए ।
वन जङ्गलमा पाइने जडीबुटीको प्राचीन वैदिक चिकित्सापद्धति आयुर्वेदका प्रवर्तक धन्वन्तरीको जन्म जयन्तिको अवसरमा भवनको शिलान्यास गर्दै गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार मल्लले पालिका भित्रका विभिन्न जडिबुटीको संरक्षण गर्न सबैको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको बताए । हाम्राे गाउँ ठाउँ र जङ्गलमा पाइने जडिबुटीबाट बन्ने औषधीले कुनै शारीरिक असर नगर्ने भएकोले पछिल्लो समयमा आम मानिसकाे आयुर्वेदिक उपचार तर्फ आकर्षण बढ्दै गएको समेत बताए ।
शिलान्यास कार्यक्रमसँगै भएकाे स्वास्थ्य परीक्षणमा ४० जनाको स्वास्थ्य परीक्षण गरिएकाे आयुर्वेद शाखा प्रमुख शाहले जानकारी दिए। शिलान्यास कार्यक्रममा गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार मल्ल सहित उपाध्यक्ष बनस्तम थिङ्ग, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत देब चन्द्र गर्तौला, वडा नम्बर ३ का अध्यक्ष उत्तम वाइबा, ५ नम्बर वडा अध्यक्ष हरि बहादुर प्रजा, ७ का अध्यक्ष राम बहादुर प्रजा, ८ का अध्यक्ष युसाई प्रजा र ९ को अध्यक्ष राजकुमार थिङ्ग, कार्यपालिका सदस्य, कर्मचारीलगायतको उपस्थिति रहेकाे थियाे ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशकाे राजधानी हेटौडामा बालसुधार गृहका बालकसँग प्रदेशकाे सामाजिक विकास मन्त्रालयले साक्षात्कार गरेकाे छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर–११, थानाभर्याङस्थित बाल सुधार गृहमा रहेका बालकहरुसँग सामाजिक विकास मन्त्रीलगायतका सराेकारवाला निकायले साक्षात्कार गरेको हाे ।
प्रदेश बालअधिकार समितिको अध्यक्ष समेत रहेकी सामाजिक विकास मन्त्री कुमारी मोक्तान, समितिका सदस्य प्रकाश खतिवडा, मन्त्रालयका सामाजिक विकास महाशाखा प्रमुख गोपाल कँडेल, मन्त्रालयका महाशाखा प्रमुख अमृत अधिकारी लगायतले सुधार गृहका बालबालिकाका गुनासो सुन्ने र उनीहरुको इच्छा–चाहना बुझ्न अन्तरक्रिया गरेकाे हाे ।
सुधार गृहमा रहेका ६४ जना बालबालिकाले मन्त्री मोक्तानसहितको टोलीलाई अध्ययन तथा सीप विकास तालिमको व्यवस्था गरिदिन माग गरेका थिए । ६४ जनामध्ये १७ जनाले मात्रै ८ कक्षा पास गरेको बताएका थिए । मन्त्री मोक्तानले सुधार गृहमा रहेका बालबालिकालाई पढाईको व्यवस्थापन गर्नु पर्ने बताउँदै अध्ययनका लागि मन्त्रालयले छिट्टै व्यवस्थापन मिलाउने र सीप विकास तालिमको लागि अबसर प्रदान गरिने उनको प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन् ।
माओवादी सशस्त्रद्वन्द्वका बेला आफू पनि जेल परेको अनुभव सुनाएकी उनले सुधार गृहबाट निस्कन पाउने चाहना हुँदा हुँदै पनि कानुनी प्रक्रिया अबलम्बन गर्नु पर्ने भन्दै सुधार गृह भित्रै मन्त्रालयले घर र विद्यालयको वातावरण निर्माण गर्ने विश्वास दिलाएकी हुन । मोक्तानले सुधार गृहबाट गइसके पछि गलतलाई बिर्सिन र राम्रो कार्यलाई मात्रै अंगाल्न आग्रह गरिन् ।
सुधार गृह छोडेर जाँदा सीपसिकेर जानआग्रह गरेकी छन् । सीप सिकाउन र पढन मन्त्रालयले व्यवस्था गर्ने उनको प्रतिबद्धता छ । प्रदेश बालअधिकार समिति सदस्य प्रकाश खतिवडाले आधारभूत आवश्यकताको सम्बोधनमा मन्त्रालय र समिति गम्भीर रहेको बताए । उनले सुधार गृहमा तत्काल शिक्षा र सीपविकास तालिमको आवश्यक रहेको बताए । सुधार गृहका बालकहरुले सीप विकासतर्फ मोटरसाइकल र मोबाइलमर्मत गर्ने, इलेक्ट्रिकल र पम्ब्लिङको तालिम सिक्न चाहेको बताए ।
मोबाइल र मोटरसाइकल मर्मत गर्ने तालिम सिक्न करिब २५ जना इच्छुक भएका थिए । सुधार गृहमा शौचालय र पानीको समस्या रहेको उनीहरुको गुनासो छ । बालकहरुले विगतको तुलनामा सुधार गृह धेरै नै सुधार भएको बताएका थिए । उनीहरुलाई राज्यले दिने सुविधा नै अपुग रहेको पाइएको छ । वर्षमा दुई पटक गर्मी महिनामा १ हजार २ सय र जाडो मौसममा १ हजार ५ सय गरेर कपडा किन्न राज्यले नगद सहयोग गर्ने गरेको भन्दै उक्त रकम पर्याप्त कपडा किनेर लगाउन अपुग भएको उनीहरुको गुनासो गरेका थिए ।
सुधार गृहका बालबालिकाले कम्प्युटर समेत माग गरेका छन । सुत्न र खान उचित व्यवस्थापन भइरहेको उनीहरुको भनाई छ । सानो कोठामा १३ जना र ठूलो कोठामा २५ जनासम्म बालबालिका सुताउने गरेको सुधार गृहका प्रमुख प्रदीप गौतमले जानकारी दिए । सुधार गृहमा तराईका जिल्लाका आधाभन्दा बढी बालकहरु रहेका छन् भने मकवानपुरका १५ जना रहेको प्रमुख गौतमले बताए । २ जना बालक क्षयरोगका बिरामी छन । ६४ जना बालक मध्ये करिब ४५ जना जर्वजस्ती करणी मुद्दाका आरोपितहरु रहेको गौतमले बताए । २४ जना पुर्पक्षका लागि थुनामा छन् भने बाँकीको हकमा अदालतबाट फैसला भएर सुधार गृहमा बस्दै आएका छन् ।
तिहारको पखाईमा पुष्प व्यवसायी
Tags: No Comments
मकवानपुर । तिहार पर्व भन्नासाथ प्रायः सबैको मनमा झल्लो आइहाल्छः ढकमक्क फूलेका सयपत्री, मखमलीलगायत विभिन्न प्रजातिको फूलहरुको । विशेष गरि हिन्दु समाजमा मनाइने दशैं पर्व भर्खरै सकिएको छ । तर संघारमै आइपुगेको छ तिहारको रमझम पनि । “गाउँ पस्दा त घरघरै फूलहरु फूलेका देखिन्छन्, फूलहरुको मौसमले तिहार पर्वको स्वागत गरेजस्तो लाग्छ” हेटौंडाकी सुनिता घिमिरेले भनिन् “चापडर्वहरुमा गाउँ नै रमाइलो ।”
फूलहरूको पर्वको रूपमा चिनिने तिहार घर आंगनमा भित्रदै छ । आँगनका डिल र बारीका कान्लाहरूमा मखमली र सयपत्री फूलहरू हांसिरहेका छन् । सदा जसो नेताहरूको कार्यक्रममा मालाको व्यवस्थापनमा लाग्ने हेटौंडा ६ चौघडाका पुष्पव्यवसायी बालकृष्ण चौलागाईंलाई अहिले तिहारको व्यस्तताले पनि छोएको छ ।
तिहार पर्वको पर्याय जस्तै हुन् पुष्पमाला, सेलरोटी, दाजुभाइ र दिदिबहिनी । फूलको सुगन्धले सबैको मन तान्छ, सबैलाई आकर्षण गर्छ । तर फूल जति आकर्षक छ, यसको व्यवसाय तेति सहज भने छैन, आकर्षक छैन । पुष्प व्यवसायी चौलागाईं सबै क्षेत्रमा संघर्ष र चुनौती रहेको बताउँछन् । “संघर्ष र रिस्क सबै क्षेत्रमा हुन्छ, फूलको व्यवसाय झन् रिस्की छ” उनले भने “छोटो समयमा उपलब्धी लिन सकिने भए पनि भण्डारणलगायतको समस्या भएकोले लगानी डुब्ने चिन्ता पनि उस्तै हुन्छ ।”
चौलागाइले विगत ५ वर्षदेखि ५ कठ्ठा जमिनमा फूल खेती गर्दैै आएका छन् । यसवर्ष उनले २० हजार वटा मालाहरु उत्पादन गर्ने लक्ष्यका साथ ५ बिगाहा जमिनमा फूलखेति गरेका छन् । सुरुसुरुका वर्षमा पुष्प व्यवसायबाट राम्रो आम्दानी लिएका चौलागाई पछिल्ला वर्षहरुमा भने समयले साथ नदिएको बताउँछन् । “कहिले कोरोनाको कारण त कहिले विभिन्न कारण औपचारीक कार्यक्रमहरु कम भएमा फूल खतप गर्नै समस्या हुन्छ” चौलागाईले भने “कहिले माग राम्रो हुन्छ, तर मौसमले साथ दिंदैनन् ।”

हेटौंडा १३ का युवा कृषि उद्यमी फेन्चु लामा रुम्बाले पनि आफ्नो ड्रागन फुड खेतिमा भित्रिबालीको रुपमा फूल खेती गरेका छन् । जाँगर र महनत गर्ने हो भने कृषिबाट पर्याप्त आम्दानी लिन सकिने लामा बताउँछन् । उनले विगतमा पनि ड्रागन फुडको भित्रि बालीको रुपमा फूल खेति गर्दै आएका हुन् । फूलको विरुबा रोपेपछि ३ महिनामा आम्दानी दिन्छ । प्रति फूलको बिरुवामा कम्तिमा एक सय वटा फूल फुल्यो भने राम्रो आम्दानी हुने चौलागाई बताउँछन् ।
बजारमा एउटा माला खुद्रा मुल्यमा १ सय रुपैयामा बिक्री हुने गरेका छ भने फूल किलोको ३ सय ५० रुपैयामा रहेकाे छ ।उज्यालोको पर्व तिहारको रुपमा चिनिने तिहारमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने सयपत्री फूलको मकवानपुरमा पछिल्लो समय व्यवसायीक खेती हुन थालेको छ । दशक अघिदेखि व्यवसायिक रुपमा तरकारी खेती गर्दै आएका मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा ६ का टीकाप्रसाद दाहालले पनि यस वर्ष तरकारी छाडेर फूल खेति गरेका छन् । “तरकारीको मूल्य नै आउन छाड्यो केही त गर्नै प¥यो भनेर फूल रोपे” ६ नम्बर वडाको पूर्व अध्यक्ष समेत रहेका दाहालले भने ।
ग्रामिण क्षेत्रमा स्थानीयहरुले आफ्नो खेतको आलि, बारीका कान्ला र आँगानको डिलहरुमा तिहार लक्षित गरेर फूलको बिरुवा रोप्ने गरेका छन् । स्थानीयहरुले आफ्नो लागि निर्वाहमुखि रुपमा फूल रोप्ने गरेको भए पनि हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ६ , १२, १३, १४ लगायतका वडाहरुमा ठाउँहरुका झण्डै २५ बिगाहा जमिनमा फूलखेती भइरहेको छ । छाेटो समयमा राम्रो आम्दानी गर्न सकिने भएकाले यसतर्फ किसानको आकर्षणसमेत बढ्दै गएको दाहाल बताउँछन् ।

सयपत्री फूलको सुगन्धले चाडपर्वको माहोललाई थप उल्लासमय बनाएको छ । बाह्रै महिना फूल्ने भएपनि तिहारमा सयपत्री फूलको विशेष महत्व रहने गर्छ । पारिलो घाम लाग्ने ठाउँमा राम्रोसँग फुल्ने सयपत्री फूल रोपेको ८० देखि ९० दिनमा फुल्ने गर्छ । सौन्दर्य र सुगन्धित सयपत्री फूलका अनेकन विशेषता छन् । तिहारमा पूजाआजा गर्न, घर सजावट गर्न र भाइटिकामा दाजुभाइका लागि माला बनाउन सयपत्री फूलको प्रयोग हुने गर्दछ ।
यो फूलको अंग्रेजी नाम म्यारी गोल्ड हो । नेपालमा कतैकतै यसलाई हजारी फूल पनि भनिन्छ । सयपत्री फूल धेरै प्रजातीको हुन्छ र यसको प्रयोग सृष्टीकाल शताब्दीदेखि नै भएको मानिन्छ ।
हाल हेटौंडामा मालाको माग सम्बोधन गर्न चौलागाई आफैंले सर्लाहीबाट माला झिकाएर पनि बिक्री गर्ने गरेका छन् । सर्लाही जिल्लादेखि ल्याइएको मालालाई स्टोर गर्न उनले भण्डारण कक्षको समेत व्यवस्था गरेका छन् । जुन स्टोरमा १० हजार माला अटाउने १५ दिनसम्म राख्न सकिने चौलागाईले बताए । उनी पूर्व लडाकुँ हुन, तर पछिल्लो समय उनी कुनै पनि दलमा आवद्ध छैनन् । “जहाँ निष्ठा सहित बाँच्न सकिन्छ, त्यही बसौ भनेर मैले कृषि रोजे” चौलागाई भन्छन् । उनले आफ्नो रोजाइ आज पनि हतियार नै भएको ठट्टाको शैलीमा भने “उबेला राजनीतिमा थिएँ, हतियार (बन्दुक) चलाउँथे, अहिले कृषीमा छु, यहाँ पनि हतियार (कुटो, कोदालो) नै चलाउँछु ।” हाल कुनै पनि दलमा आवद्ध नभएपछि सामाजिक कार्य र कृषि कर्ममा तल्लिन छन् उनी ।

पुष्प व्यवसायको काम उनी आफैं र परिवारको सदस्यहरुको सहायतामा गर्छन, नभ्याएको काम ज्यालामा लगाउँछ, जसले अरुलाई समेत सानोतिनो खर्चको जोहो हुने गरेको छ । माला उने बापत प्रतिमालाको २ रूपिया, फूल टिप्ने, तथा गोडमेल गरेको प्रतिघण्टाको सय रुपिया ज्याला तोकिएको छ । ६ वर्ष पहिले घाँस फुल्दै आएको भिरालो जगामा पछिल्लो ६ वर्षदेखि फूल खेल्ने गरेको छ । स्वरोजगार बन्नको लागि यो बलियो आधार भएको बताउँछन् उनी ।
तिहारमा फूलको मालाले घर सजाउने मौलिक परम्परा हराउँदै गएको छ । यसको स्थान झिलिमिली बत्ती र प्लास्टिक तथा कागजका मालाहरूले लिंदै आएका छन् । जुन बातावरणमैत्री समेत छैन । युवाहरूलाई स्वरोजगार बन्नतर्फ प्रेरित गर्ने हो भने यो व्यवसायले पनि एउटा विकल्प बन्न सक्छ, र यसले पनि देशको अर्थतन्त्रमा टेवा दिन सक्छ । युवालाई कृषिमा आकर्षण गरि टिकाउको लागि स्थानीय सरकारले कसरत गरिरहेको बताईरहेको छ,तर युवाहरूको आकर्षण अहिले पनि वैदेशिक रोजगार नै छ । कृषि प्रधान देशमा कृषिमा यात्रीकिकरण र विबिधिकरणको खोजी अझै भएको छैन । स्थानीय तहले यसतर्फ ध्यान दिने हो भने नेपाललाइ फूलमा आत्मानिर्भर बनाउन सकिने बताउँछन् उनी ।
उत्तरी मकवानपुरको थाहा नगरपालिका र इन्द्रसरोवर गाउँपालिकाका किसानहरू अहिले खेतबारीमा नै भेटिन्छन् । तिहार सुरु भएदेखि उनीहरूलाई भ्याइनभ्याइ छ । तरकारी जन्य कृषि बाली उत्पादन गर्ने सो क्षेत्रका किसानहरू सिजनका बेलामा फूल खेती पनि गर्छन् । नगदे बालीका रूपमा तरकारी खेती गर्दै आएका इन्द्रसरोवरका कृषकहरूले पछिल्लो समय फूल खती गरेर मनग्य आमदानी गरिरहेका छन् ।
प्रतिबन्धित फूल बजारमा छ्यापछ्याप्ती
नेपाल सरकारले पछिल्लो समय प्लाष्टिक प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ । हेटौंडा बजारमा पनि विगत १ दशकदेखि प्लाष्टिक न्यूनिकरण अभियान जारी छ । तर तिहारको संघारमा हेटौंडा बजारमा प्रतिबन्धित प्लाष्टिकका मालाहरु छ्यापछ्याप्ति विक्रिी भइरहेका छन् । यसको नियमन तर्फ स्थानीय प्रशासन र स्थानीय सरकारले चासो दिएको छैन । सरकारले प्लास्टिकका फूलगुच्छा, मालामा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय कार्यान्वयनमा ल्याउन सकेको छैन ।
प्लाष्टिकका मालाहरु कारण किसानले उत्पादन गरेको सयपत्री र मखमली फूल बिक्री हुन कठिन भइरहेको छ । प्लास्टिकका गुच्छा र मालाकै कारण फूल बिक्री गर्नका लागि समस्या भएको हाे । नओइलाउने र सधै राम्रो देखिने भएका कारण प्लास्टिकका गुच्छा र माला प्रति उपभोक्ताकाे ध्यान जाने गरेकाे छ । ‘यसपाली फूलकाे उत्पादन धेरै मात्रामा छ । यता बजारमा भारतीय फूल र प्लास्टिकका सजावटले गर्दा बिक्री कस्तो हुन्छ खै’ चौलागाईले गुनासाे गरे ।



सिस्नुपानी मकवानपुरले हाँस्यव्यङ्ग्य देउसी कार्यक्रम गर्ने
Tags: No Comments
मकवानपुर । सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरले हाँस्यव्यङ्ग्य देउसी भैलो कार्यक्रम गर्ने भएको छ । तिहारकाे अवसरका विगत ३ वर्षदेखि सिस्नुपानी मकवानपुरले देउसी भैलाे कार्यक्रम गर्दै आएकाे छ । यो वर्षकाे कार्यक्रम कार्तिक २५ गते कागतिहारकाे दिन हुने भएकाे छ ।
सिस्नुपानी नेपालले केन्द्रीयस्तरमा हरेक वर्ष तिहारको अवसरमा देउसी भैलो कार्यक्रम गर्दै आइरहेको छ । सिस्नुपानी नेपालकै शाखाको रुपमा रहेको मकवानपुरले व्यङ्ग्य साहित्यकार र कलाकारहरुको सहयोगमा देउसी भैलो कार्यक्रम तेस्रो पटक आयोजना गर्न लागेकाे सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुर अध्यक्ष लामिछानेले जानकारी दिए ।
अध्यक्ष राजकुमार लामिछानेका अनुसार हाँस्यव्यङ्य देउसी भैलो कार्यक्रमको लागि तयारीको काम भइरहेको उनले बताए । लामिछाने नेतृत्वको कार्यसमितिले आयोजना गर्न लागेको यो तेस्रो देउसी भैलो कार्यक्रम हो । कार्यक्रममा महिला गायक/कलाकारको भैली गीत, प्यारोडी गायन, प्यारोडी प्रवचन, प्रहसन, हास्यव्यङ्ग्य कविता वाचन, खैँजडी भजन लगायत साङ्गितिक प्रस्तुतिहरू रहने छन् । कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगपालिकाको सहयोग रहेकाे छ ।