मकवानपुर । सरकार विरूद्ध प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली काग्रेसले घोषणा गरेको विरोध कार्यक्रम अन्तर्गत साेमबार देशब्यापी प्रदर्शन गरी विराेध सभा गरेकाे छ । कांग्रेसले सबै जिल्ला र ठूला सहरहरुमा प्रदर्शन र आमसभा गरेको हो । कांग्रेसले आयोजना गरेको जुलुस र सभामा नेता कार्यकर्ताको बाक्लो सहभागिता थियो ।
नेपाली कांग्रेसका शिर्षतहका नेताहरूले देशका फरक फरक शहरमा गरिएकाे विराेध सभालाइ सम्बाेधन गरेकाे छन् । बागमती प्रदेशको राजधानी हेटौंडाको कार्यक्रममा सहभागी भएका पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले ओली सरकारको गैरजिम्मेवारीपनले गर्दा राजावादीहरू सक्रिय भएका बताएका छन् । सरकारविरुद्ध कांग्रेसले घोषणा गरेको विरोध सभामा सम्बाेधन गर्दै सभापति देउवाले अहिलेके सरकारकै कारण राजा आऊ देश बचाऊ भन्ने नारा लाग्ने स्थिती आइपरेको बताए ।
सरकारको अत्याचार र गैरजिम्मेवार क्रियाकलाप जारी राखेपछि सडकमा आउन बाध्य भएको कांग्रेसले बताएकाे छ । ‘वास्तवमा यो कोरोनाको महामारीको समयमा सडकमा भेला गराएर जनतालाई संक्रमित बनाउने हाम्रो इच्छा होइन । यो बाध्यात्मक अवस्था हो,’ देउवाले भने, ‘हामीले विज्ञप्ति जारी गरेर विरोध गर्दा केही गरेन भन्ने सडकमा निस्कँदा कांग्रेसले यस्तो गर्यो भन्ने काम हुँदैछ ।’

‘मैले उसबेला नै भनेको थिएँ कम्युनिष्टले जितेमा हास्न पनि पाइँदैन दिल खोलेर रून पनि पाइँदैन,’ देउवाले भने, ‘आज हेर्नुस् त कम्युनिष्ट सरकारले एकदलीय शासन गरिरहेको छ, जनता भोक र रोगले मरिरहँदा ओली भाषणमा सरकारको प्रगति देखेर अरू आत्तिएँ भन्दै बसेका छन् ।’ कोरोनाको महामारीमा पनि भ्रष्टाचार गर्ने विश्वकै उदाहरण ओली सरकार भएको भन्दै ओली सरकार आएपछि भ्रष्टाचार, बलात्कार, हत्या र कुशासन चलिरहेको उनले बताए ।
राजा आऊ देश बचाऊ भन्नेलाई देउवाले राजा आऊ देश बचाउन भन्नेलाई आफैँ बाच्ने काम गर्न नसक्ने राजाले देशको रक्षा नगर्ने बताएका छन् । ‘सडकमा केही जनता निस्किएर राजा आऊ देश बचाउन भन्दैछन्, यो भ्रममा नरहन आग्रह गर्छु’ देउवाले भने, ‘मैले ठूलो राजनीतिक जोखिम मोलेर ज्ञानेन्द्रलाई सहयोग गरेको थिएँ, उनले मलाई के गरे, जेल हालिदिए । मलाई थुनामै राखे ।’ उनले राजाका पक्षमा नारा लगाउने वातावरण पनि प्रधानमन्त्री ओलीले नै बनाइदिएको बताए । उनले सडकमा राजाबारे प्रदर्शन हुनुमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकार नै जिम्मेवार रहेको आरोप लगाएका छन् । उनले वर्तमान संविधान र व्यवस्था नै उत्तम भएको बताएका छन् ।
‘राजतन्त्र त राजा ज्ञानेन्द्रकै कारण गएको हो र अब पछि फर्कने ठाउँ पनि छैन,’ देउवाले भने– ’सरकारप्रति निरासा बढाउने काम ओलीले गरिरहेको छ । त्यही कारण राजावादीहरु गणतन्त्रले राम्रो गर्दैन भन्दै जनता झुक्याउन सकिन्छ कि भनेर निस्किएका छन् ।’ शुन्य सहनशीलता भन्ने प्रधानमन्त्रीको सरकारले हत्या हिंसा बलात्कारका आरोपीहरु पक्राउ कारबाही नगर्नुले ओली सरकारका कुरा गफमै सिमित भएको देउवाको भनाइ छ ।
सभापति देउवाले ओलीले अदालतलाई समेत प्रभावमा पारेर कम्युनिष्टकरण गर्न खोजेका कारण अदालतको निष्पक्षता कायम गर्न पनि आफूहरु आन्दोलनमा उत्रिएको बताए ।
‘कांग्रेस सुतेको बाघ हो, जिस्काउने प्रयत्न नगर्नु’– प्रवक्ता शर्मा
सरकारविरुद्ध कांग्रेसले आयोजना गरेको देशभरको विरोधसभामा हेटौँडामा भएको कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेसका प्रवक्ता विश्वप्रकाश शर्माले कांग्रेस सुतेको बाघ भएकाले नजिस्काउन सरकारलाई चेतावनी दिएका छन्।

सेमबार भएको विरोधसभामा प्रवक्ता शर्माले भने,‘सुतेको बाघलाई जिस्काउने प्रयत्न नगर। कांग्रेस पनि त्यस्तै हो। कांग्रेसलाई जिस्काउने प्रयत्न नगर्नुस्।’
शर्माले कांग्रेसलाई कम नआँक्न कम्युनिस्टलाई चुनौती दिएका छन् । शिक्षक अपहरण गर्ने नभई विमान अपहरण गर्ने पार्टी भएको भन्दै प्रवक्ता शर्माले कांग्रेसलाई कम नआँक्न कम्युनिस्टलाई चुनौती दिएका हुन् । ‘कांग्रेस बन्दुक उठाउनेमा पनि जेठो हो,’ प्रवक्ता शर्माले भने, ‘माओवादीले रोल्पा र मकवानपुरमा प्रहरी आक्रमण गरेको जस्तो हैन, कांग्रेस सीधै महाराजधिराज महेन्द्र चढेको मोटरमा बम प्रहार गरेको पार्टी हो ।’
उनले कोरोना महामारी नियन्त्रणको नाममा सरकारले कात्रोमा समेत भ्रष्टाचार गरेको आरोप लगाए । शर्माले जनता कोरोनाको मारमा हुँदा सरकार भने सत्ताको जित हारको लडाइमा रहेको बताए। ‘जनता कोरोनाको मारमा छ। सरकार सत्ताको जित हारमा छ। त्यसैले हामी सरकारलाई सच्याउनका निम्ति सडकमा उत्रिएका हौं,’ उनले भने।
प्रवक्ता शर्माले के जनता मर्दै गर्दा बालुवाटारमा यस्तै सत्ताको लडाइ होस् भनेर मत दिएको हो भनेर युवाहरुलाई प्रश्न पनि गरेका छन्। ‘म सोध्न चाहन्छु- एमालेलाई मत दिने, माओवादीलाई मत दिने युवा साथीहरु हो। तपाईंको दाहिने हात छातीमा राखेर एक पटक अन्तरआत्मालाई सोध्नुस्– के जनता मर्दै गर्दा बालुवाटारमा यस्तै लडाइ होस् भनेर मत घाममा लाम लागेर दिनु भएको होरु,’ उनको प्रश्न थियो।
शर्माले कम्युनिष्ट सरकार आएपछि देशले गति लिन्छ भन्ने जनताको भ्रम टुट्नु पर्ने बताए। ‘कमरेड केपी ओली र प्रचण्डका कारण कम्युनिष्ट सरकार बनेको होइन,’ उनले भने,‘तपाईंहरुका कारण बनेको हो कम्युनिष्ट सरकार। त्यसैले तपाईंको सपना टुट्नु पर्छ। कम्युनिष्ट पार्टीको सरकार आएपछि देशले गति लिन्छ भन्ने जनतको भ्रम टुट्नुपर्छ। सरकार आज महामारीमा के गर्दैछ भन्ने बुझाउन हामी सडकमा उत्रिएका हौं।
- भवानी तिमल्सिना न्यौपाने
प्रकाश र रोसनी दुबै पढेलेखेका जागिरे । रोसनीलाई सधै पाँच बजे अफिस छुट्टि भएपछि घर पुग्नै हतारो हुन्थ्यो । घरमा पुग्ने वित्तिकै छोरा छोरी भोकलाग्यो भन्न थाल्दथे । उनिहरुलाई खाजा खुवाएर होमवर्क गराइसकेपछि उनी बेलुकाको खाना बनाउन लाग्दथिन् ।
प्रकाश भने मुस्किलले राती नौ साढे नौँ बजे तिरमात्र घर पुग्थे । जाडोको समय थियो । रोसनीका साथिहरुले बृद्धाश्रममा बृद्ध बृद्धालाई न्यानो लुगा बाड्ने कार्यक्रम राखेका रहेछन् । त्यसमा रोसनीले पनि सहयोग गरेकी थिइन् । शनिवारको दिन थियो । खाना खाएर बच्चाहरुलाई नुवाई धुवाई गरिसकेर रोसनीले प्रकाशलाई भनिन्, “सुन्नुस् न आज त्यो पारीको बृ्द्धाश्रममा न्यानो लुगा बाँड्ने कार्यक्रम छ म जान्छु है ।“ प्रकाशले असहमति जनाउँदै भने “हैन यी आइमाइहरुलाई शनिवार त आउनै हुन्न ! हिँडीहाल्छन् ।”
“अरु दिन त मैले गरेकै छु नि साथिहरुलाई अस्विकार पनि कसरी गर्नु नरिसाउनुस् न” भन्दै रोसनी बाहिर निस्किई । जति छिटो गर्ने भने पनि कार्यक्रम सक्दा झमक्क साँझ प¥यो । उनी घर आइपुग्दा साढेसात बजेको थियो । घरको गेट खोल्न थालिन् खुलेन कहिल्यै यति छिटो बन्द नहुने घरको गेटमा ताला लागिसकेको देखेर उनी छक्क परिन ।
उनले प्रकाशलाई फोन गरिन र ताला खोल्न भनिन । प्रकाशले रिसले कालो निलो हुँदै गेट खोले र गेट भित्र छिर्न नपाउँदै हैन यत्रो समयसम्म कहाँ बसेको ? यति राती भैसक्यो बच्चाहरु भोकाई सके खाना बनाएको पनि छैन न घरको वास्ता न बच्चाको भन्दै प्रकाश कराउँदै थिए ।
रोसनी भने हतार हतार कपडा फेरेर हात गोडा धोएर भान्छामा छिरीन । भोली पल्ट रोसनी अफिसबाट घर आइन् छोरा छोरीलाई खाजा पानी खुवाएर होमवर्क गराइन् खाना बनाइन् । सँगै अफिसबाट छुटेका प्रकाश भने उहि नौँबजे घर आए । उनले रोसनीलाई बोलाएर भने, “गेट खोल त ।“प्रतिउत्तरमा रोसनीले भनिन् ,“घरको गेट त श्रीमतिको लागि मात्र हो सातै बजे बन्द हुने श्रीमानको लागि चौबिसघण्टा खुलै हुन्छ ! आउनुस् ।“
महिलाको जीवन र सम्झौता
Tags: No Comments
- कुमारी बाइवा
मानिसले मानिस भएकै हैसियतले प्राप्त गर्ने सबै अधिकारहरुलाई मानवअधिकार भनिन्छ । मानिस हुनुको हैसियतलाई सम्मानपूर्वक कायम गर्न मानवअधिकारको आवश्यकता पर्दछ । महिला पनि मानव भएको कारणले सबै मानवअधिकार महिलाका पनि अधिकार हुन् । महिलाका विशेष अवस्थाहरुलाई ध्यान दिदैं संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले महिला विरुद्धका सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १८ डिसेम्बर १९७९ मा पारित गरी ३ सेप्टेम्बर १९८१ देखि लागू गरेको हो । नेपालले यस महासन्धिलाई २२ अप्रिल १९९१ मा अनुमोदन गरेको थियो । यस महासन्धिले महिला विरुद्धको भेदभावको परिभाषा गरेको छ ।
परापूर्वकालदेखि नै नेपालमा महिलालाई दोस्रो दर्जाको नागरिकको रुपमा हेर्ने गरिएको पाइन्छ ।
महिला आर्थिकरुपमा पुरुषमा निर्भर हुनुपर्ने, घरायसी र बच्चा जन्माउने कार्यमा महिलाको महत्वपूर्ण भूमिका रहेपनि महिलाको कामलाई देशको ग्राहस्थ उत्पादनमा गणना नहुने,सम्पत्तिको अधिकारमा असमानता, पितृसत्तात्मक समाज, छोराले स्वर्ग तार्छ भन्ने मान्यता छ । सामाजिक कुप्रथाहरु जस्तैः झुमा, देउकी, छाउपडी, कुमारी जस्ता प्रथाहरु प्रचलनमा रहेका छन् । दाइजो,बाल विवाह, मन्जुरी बिना विवाह , बोक्सीको रुपमा महिलालाई आरोप लगाई जिउंदै जलाउंने, दाइजो नल्याएको कारण कुटपीटदेखि मार्ने सम्म कार्यले समाजमा महिलाहरु चरम विभेदको शिकार भैरहेका छन् । यहां जोडन खोजिएको विषय भने महिलाको जीवन एक सम्झौता हो कि भन्ने लाग्छ ।
महिलाले सानै उमेर देखि सम्झौता गर्दै आएको हुन्छ आफ्नो व्यक्तिगत जीवन यापन गर्नमा । घरमा महिलाहरु कति धेरै आफ्नो जीवनमा सम्झौता गरी बाँचिरहेका छन् त्यो विषयमा सायद कसैको पनि ध्यान गएको देखिदैन । महिलाले सानो बालिका जीवनमा आफ्नो सानै भाइ किन नहोस उस्कैपछि लागेर भएपनि आफूलाई अभिभावकत्व प्राप्त भैरहेको छ भनि महसुस गरिनु पर्ने यसरी नै अघि बढ्नु पर्छ भनि सम्झौतामा परिवारसँग बाँधिनु पर्ने । अलिक ठूलो भएपछि जब वयस्क भइन्छ उस्को संरक्षणका लागि विवाह गर्न हतारिन्छन् अभिभावकहरु आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेको महसुस गर्छन र छोरीको सम्झौता ज्वाइसँग गरिदिएको हुन्छ ।
नेपाली परम्परा अनुसार आफ्रनो आफ्नो रीतिरीवाजमा रही सम्झौता गरिन्छ आफ्नो आमा बुवाले आर्शिवाद दिएर जोडिदिनुभएको सम्बन्ध श्रीमान संग हजार जुनी सम्म संगै बाच्ने मर्नै परे पनि संगै मर्ने बाचां गरिन्छ एक ले अर्कोलाई सम्मान गर्ने भावनाको कदर गर्ने साथै श्रीमान्ले परस्त्री माथि कुदृष्टि नराख्ने र श्रीमतीले परपुरुषसँग सम्बन्ध नराख्ने भनि विवाहको मण्डपमा नै गरिएको बाचा नै दम्पती विचको आत्मविश्वासको कडी हो र ठूलो सम्झौता पनि हो ।
अहिलेको वर्तमान अवस्थामा यस्ता समाजले बनाइएका सम्झौता केवल महिलाहरुका लागि मात्र हुन कि भन्न्ो कहिलेकाही मानसपटलमा धुम्मिरहन्छ । सम्झौता भनेको त दुवै जनाको लागि हुनुपर्ने हो किनकी जीवन अगाडी बढाउंने या नवढाउंने भन्न्ो विषय कसरी अगाडी जाने भन्न्ो विषय महिला पुरुष दुवैको जिम्मेवारीको विषय हो ।
तर हाम्रो जस्तो पितृसत्तात्मक समाजमा पुरुषले गरिएका हरेक कर्म एकदम नै प्रख्यात र महिलाले गर्ने कार्य अति नै राम्रो भएता पनि अलि अलि खोट लगाउंने बानी त समाजको छदैछ तर पनि सम्झौता तोड्नुमा पनि पुरुष नै खप्पिस हुन्छन् तर त्यो सम्झौता पुरुषले तोडिएको हो भने समाजले गीत गाउंदैनन महिलाले अलिकति मात्र पनि विराम गर्यो भने उसले त्यो विवाहमा समाजको अगाडी गरिएको सम्झौता तोडिएको र चरित्र माथिको आरोप समेत लाग्ने गर्दछ ।
महिलाको सन्दर्भमा त्यस्तो कहिले हुन सक्दैन महिलाहरु विश्वास गरेपछि आफ्नो श्रीमानलाई हद भन्दा पनि बढी माया र विश्वास गर्छन यति सम्म कि श्रीमान कुनै महिला संग उठबस छ भने पनि ढाकछोप गरी आफ्नो सन्तान र परिवारको इज्जत, सपनासँग जोडेर सम्झौता गर्छिन । यी सबै सम्झौताहरुको कुरा गरिरहदा महिलाहरुको जीवन कही सम्झौता नै सम्झौताको पर्खाल त हैन ? प्रश्न उठ्छ अनुत्तरित प्रश्न ।
हो,यस्ता सामाजिक वहिष्करणका कारण कहिलेकाहि लाग्छ, के महिलाको जीवन सम्झौता मात्र हो त ? अनुत्तरित प्रश्न मनमा उब्जने गर्छ ती प्रश्नहरु गर्नमा पनि महिलाले सम्झौता नै गर्नु पर्दछ जथाभावी सोध्नु हुन्न महिलाले भनि बन्देज लगाइएको हुन्छ । जब विवाहमा गरिएको सम्झौता परस्त्री माथि सम्बन्ध नराख्ने परपुरुषसँग पनि सम्बन्ध नराख्ने भन्ने विषय पनि विस्तारै गरेर महिलाले मात्र सम्झौता गर्नु पर्ने देखिन्छ किनकी महिलाहरु विवाह पश्चात् आफनो श्रीमान् बालबच्चा, परिवार भनि आफ्ना सबै इच्छा आकांक्षाहरुलाई बन्देज गरी सुनौलो पारिवारिक जीवनको सपनामा डुबुल्की मारिसकेका हुन्छन भने पुरुषहरु अलिकति परिवारको आँखा छल्ने वित्तिकै सुरा या सुन्दरीकोपछि लाग्छन् साथै आफ्नो हिजोको दिनमा प्राण प्रिय सोचेको श्रीमतीको भावनासँग समेत खेलवाड गर्न पछि पर्दैनन् ।
तर महिलाको सन्दर्भमा त्यस्तो कहिले हुन सक्दैन महिलाहरु विश्वास गरेपछि आफ्नो श्रीमानलाई हद भन्दा पनि बढी माया र विश्वास गर्छन यति सम्म कि श्रीमान कुनै महिला संग उठबस छ भने पनि ढाकछोप गरी आफ्नो सन्तान र परिवारको इज्जत, सपनासँग जोडेर सम्झौता गर्छिन । यी सबै सम्झौताहरुको कुरा गरिरहदा महिलाहरुको जीवन कही सम्झौता नै सम्झौताको पर्खाल त हैन ? प्रश्न उठ्छ अनुत्तरित प्रश्न ।
यस्ता प्रवृतिहरु समाजमा दिनानुदिन हावि भैरहदा लाग्छ देशमा कुनै कानुन किताबमा मात्र सीमित छ व्यवहारमा छैन, सम्मान गर्न योग्य तर कमजोर वर्गलाई कानुनमा दाजिन्छ भने गलत तर बलियो वर्गलाई सदैब अगाडी सम्मानका साथ राखिन्छ वर्तमान परिस्थितीमा महिलाका विशेष अवस्थालाई ध्यान दिदैं संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले महिला विरुद्धका सवै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धिले यस्ता व्यवहारिक पक्षलाइ पनि समेटिने हुनुपर्छ ।
परापूर्वकाल देखि नै नेपालमा महिलालाई दोस्रो दर्जाको नागरीकको रुपमा हेर्ने मान्यता पनि केही हट्दै गएको पाइन्छ । त्यसैले यस्ता जीवन भरि महिलाले भोग्दै आउनु पर्ने समस्या र सम्झौता बिच जीउनु पर्ने जीवनको बारेमा पनि अब आउने दिनहरुमा हरेक सभा सम्मेलनहरुमा छलफलका विषय बन्नु पर्छ । अनि मात्र महिला पुरुष दुबैले आफ्नो सम्झौतामा जीवन चलाउँछन र महिला पुरुषको बिच एक सम्मानजनक वातावरण सृजना हुन्छ,र महिला हिंसामा पनि कमी आउँछ भन्न मेरो निष्कर्ष रहेको छ । (लेखक हिमराइट्स मकवानपुरको प्रमुख हुनुहुन्छ ।)
मकवानपुर । रोट्र्याक्ट क्लब अफ हेटौंडाले भिमफेदी बालमन्दिरलाई न्यानो कपडा र खेलकुद सामग्री सहयोग गरेको छ ।
रोट्रयाक्ट क्लब अफ हेटौंडाका अध्यक्ष उदिप अचार्यले ४१ थान ज्याकेट, ३६ थान टाउजर, खेलकुद सामग्री फुटबल, चेस, भ्याडमिन्टन र लुडो बाल संगठन मकवानपुरका सभापति अशोक सारु मगरलाई हस्तान्तरण गरेका हुन् ।
सहयोग हस्तान्तरण कार्यक्रममा भिमफेदी गाउँपालिका वडा नम्बर ६ का अध्यक्ष सिताराम थापाको प्रमुख आतिथ्य रहेको थियो । भीमफेदी बालमन्दिरमा अभिभावकविहिन ३५ जना बालबालिका आश्रित रहेको बाल संगठन मकवानपुरका सभापति सारुले जानकारी दिए ।
- भगवती पुडासैनी
जति कुरा गरेपनि गाँठो एउटै भनेझैं जहाँ लैङ्गिक संवेदनशिलता, त्यही लैङ्गिक समानता लैङ्गिक संवेदनशिलता विनाको लैङ्गिक समानता हामीले खोजेर पाउँन असम्भव छ । यसका लागी हाम्रा संविधान, ऐन, कानुन, नीति नियम, महत्वपुर्ण कार्यविधी र नीतिगत कार्ययोजनाहरु बनेका छन् । हामीले प्राप्त गरेका यी सबै उपलब्धिहरु संसारका ठुला र धनि राज्यमा बस्नेहरुले पनि पाउँन सकेका छैनन् ।
हामीले पायौं तर अब यो लेखाउँने र देखाउँनेमा मात्रै सिमीत नहोस् शिघ्र कार्यन्वयनका चरणमा पुगोस भन्ने चाहन्छौं । हामीले संविधान र ऐनका ठेलीहरु सिरानीमा राखेर मात्र अधिकार छुन, चलाउन र उपभोग गर्न सक्दैनौं । यसकालागी हामी योजनाबद्ध ढंगले स्थानीय तहदेखि नै व्यवस्थित कार्यन्वयनका लागी प्रतिबद्ध हुन जरुरी छ । यदी समयमै संवेदनशिल भएनौं भने हामीले खोजेको जस्तो समावेशी र समानताको समाज बनाउँन सक्ने छैनौं । हाम्रो घर समाज र राज्यलाई सुन्दर बनाउँने हामी नै हौं तर विरालाको घाँटीमा कस्ले घन्टी झुण्डाउने प्रश्न यहाँ छ ?
हिजो माग्ने ठाउँमा थियौं आज बाड्ने अर्थात दिने ठाउँमा छौं । कुनै तहले जनपक्षिय ऐन, कानुन देला कुनै तहले कार्यन्वयनको अख्तियारी देला र कुनै तहले समुदाय मा विकास र पुर्वाधारको आभाष देला दिन त दिएका छौं । पाउँनेले के पाए ? कसरी पाएका छन् ? र उनीहरुको जीवनस्तरमा सुधार भयो या भएन अब स्वमुल्याङ्कन गर्दै जान जरुरी छ ।
यो सारै कठिन काम रहेछ । आदर्शका मिठा मीठा भाषण गर्ने सामाजिक प्रतिष्ठा र मर्यादा बोकेका हामीले आफ्नो घर, समाज, कार्यलय वा कार्यस्थलमा लैङ्गिक संवेदनशिलतालाई कति ख्याल गरेका छौं ? सरकारी, गैरसरकारी , अन्य सार्वजनिक पदीय जिम्मेवारी र मर्यादामा रहदा आफ्नो भूमिका लैंङ्गिक मैत्री बनाउँन सकेका छौ कि छैनौं ? अरुलाई अराउँने र कराउँनेले पद र औकात अनुरुपको सम्मानित व्यावहार गर्न सकेको छौं या छैंनौं ? अब सबैले स्वमूल्याँङ्गन वा विश्लेषण गर्न जरुरी छ । हामीले यही लैङ्गिक समानताका लागी धेरै वर्ष सडकमा नारा जुलुस पनि ग¥यौं, ठुलाठुला गोष्ठि र सेविनारहरु गरिरहेका छौ । अब यी उपलब्धीहरुको हिसाब किताब खोज्नेबेला आएको छ । अब कार्यक्रम र भाषण हैन कार्यगत रुपान्तरणका लागी हाम्रो अभियान चल्नु पर्छ ।
नेपाल सरकारबाट महिला तथा बालबालिकाको अधिकारमुखी थुपै राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय संन्धि, महाँसन्धिहरु सम्झौता तथा हस्ताक्षर भएका छन् ।
हाम्रा संविंधान, ऐन, कानुनहरु पनि विधिवत संशोधन भएकै छन् । यसै आधारलाई टेकेर जनस्तरदेखि केन्द्रिय स्तरसम्म महिला, बालबालिका, आदिवासी, जनजाती, दलित, मधेसी, लैंङ्गिक तथा अल्पसंख्य सबैले आ आफ्ना अधिकारकालागी वकालत तथा पैरवी गरे अझै गर्दैछन् । सबै पक्षका अधिकारवादीहरुले ठुला ठुला आन्दोलनहरु गरे अझै पनि आन्दोलनका लागी थाकेका छैनन् तर समस्या ज्यूँका त्यु छन् ।
सबैको माग कहाँ गएर रोकिएको छ कसैले पायौं र सन्तुष्ट भयौ भन्ने दिन कहिले र कसरी आउला ? लाग्छ सबैभन्दा पीडित र प्रताडित महिला र बालबालिका नै छन् । अहिले संसारभरी यौनजन्य अपराधले सिमा नाघिसक्यो । कसैको व्यक्तिगत रिसइविदेखि लडाई र झगडामा समेत
हतियारको रुपमा यस्ता विकृतिहरु ब्ढ्न थाले । ३ वर्षे, ६ वर्षे नाबालिकाहरु बलात्कारपछि हत्याका चरम घट्नाले सबको हृदय छियाःछियाः बनाएको छ । यस्ता अपराधिक घट्नामा ८० वर्षे वृद्ध आमाहरु पनि विवसताको भुमरीमा परेका छन् ।
अपराधि मानसिकता भएका मानिसहरु समाजमा कसरी अटाई रहेका छन् उनिहरुलाई कसरी पत्ता लगाउँने र घटना हुनबाट कसरी सुरक्षित गर्ने ? अब हामी यस्ता कुरामा पनि संवेदनशिल हुन जरुरी छ । राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय संन्धि, महाँसन्धीहरुमा जति नै हस्ताक्षर भएता पनि आफ्नै ऐन, कानुनहरु कार्यन्वयन नहुदा हाम्रा दुर्गम र विकट गाउँका आदिवासी जनजाती विषेश चेपाङ्ग जातीका महिला र बालबालिकाको मुहारमा कान्ति ल्याउँन सकेका छैनौं । उनिहरुलाई सचेत र स्वस्थ बनाउँने कडी भेटाउँन सकेका छैनौ । विवाह गर्ने कानुनी मान्यता नहुदै १८ वर्षका नानीहरु २ वटा बच्चाका आमा भैसकेका हुन्छन उनिहरुको विवाह दर्ता भन्दा पहिला सन्तानको जन्मदर्ता गर्न कानुनी कार्यन्वयनका अप्ठेराहरुले वडाध्यक्ष र वडा सचिबहरु अन्योलमा रहेको बताउछन् ।
हाम्रो समाजमा लैंङ्गिक तथा अल्पसंख्यहरुको पनि आफ्नै माग छ । लैंङ्गिकताको आधारमा नागरीता पाउँनु प-यो । राज्यले हामीलाई किन विभेद गर्छ ? हामी नेपाली नागरीककै संन्तान हौ भनिरहेका छन्ं ।
२०७५ भदौ १ देखी लागु भएको कानुनी व्यवस्था अनुरुप बहुविवाहलाई कानुनी मान्यता नदिने र विवाह दर्ता गर्न नपाईने भएपछि यस्तै पीडा बहुविवाह गरेर जाने महिलाबाट जन्मेका सन्तानको भैरहकोेछ । विवाह भएर घर भित्रीनु भन्दा बच्चा साथमै लिएर जाने प्रवृतिले कानुन कार्यन्वयन गर्ने निकाय अलमलमा परेको छ । हाम्रो समाजमा लैंङ्गिक तथा अल्पसंख्यहरुको पनि आफ्नै माग छ । लैंङ्गिकताको आधारमा नागरीता पाउँनु प-यो । राज्यले हामीलाई किन विभेद गर्छ ? हामी नेपाली नागरीककै संन्तान हौ भनिरहेका छन्ं । यी बाधाहरु सजिलोसँग कार्यन्वयनमा लानका लागी नीतिगत कार्यविधी तथा कार्ययोजनाको आवश्यक छ । सँगै कार्यन्वयन गर्ने निकायलाई कानुनी सल्लाह र सहजिकरणको आवश्यक पनि देखिन्छ ।
हामी मानव अधिकारका ठुला ठुला कुुरा गर्छौ । यहाँ अधिकार पेटभरी खान र आँङ्ग भरी लाउँन नपाउनेहरुकाका लागी पहिलो प्राथामिकता छ । मानव अधिकारका कुरा गरिरहदा चेपाँङ वस्तीमा पुग्दा तिनै बालविवाहमा परेका बालिकाहरु भोको पेटमा बच्चा च्यापरे छट्पटाई रहेका छन् । उनीहरु नै कहिले चिसो बगरमा पिठिउँमा बच्चा बोकेर गिट्टी कुट्न बाध्य छन त कहिले गिठ्ठा र भ्याकुरको चाहरो खोज्न व्यस्त छन् । खै कहिले त सम्झदा पनि कहाली लाग्छ के ग-यौं र हामीले सर्वहारा श्रमजिवीका नाममा ? भाषण र कुराले चिउरा भिज्दैन भने झै लाग्छ ।
भोको पेटका कथामा मलम पट्टि लगाउँन समानता हैन समतामुलक तथा न्यायोचित विकास अवधारणाको आवश्यक छ । उनीहरुका लागी जिविकोपार्जन सम्बन्धी ठोस कार्यक्रमहरु तय गरेर लान सके केही हुने थियो । हिजो सडकमा थियौं त्यहीबाट अधिकारका लागी सरकार समक्ष नारा घन्काएर वकालत र पैरवी गथ्र्यौं । आज सदनमा छौं स्थानीय तहदेखि संघीय तहसम्म आफ्नै
सरकार छ यो अवसर फेरी आउला नआउला भन्न सकिदैन । हिजो माग्ने ठाउँमा थियौं आज बाड्ने अर्थात दिने ठाउँमा छौं । कुनै तहले जनपक्षिय ऐन, कानुन देला कुनै तहले कार्यन्वयनको अख्तियारी देला र कुनै तहले समुदाय मा विकास र पुर्वाधारको आभाष देला दिन त दिएका छौं । पाउँनेले के पाए ?
कसरी पाएका छन् ? र उनीहरुको जीवनस्तरमा सुधार भयो या भएन अब स्वमुल्याँङ्कन गर्दै जान जरुरी छ । पहिलो वर्ष नीति नियम र विभिन्न कार्यगत अप्ठेराहरु थिए । यसलाई कार्यन्वयन गर्न कठिन थियो अब त्यसो भन्ने कुनै ठाउँ छैन । हेर कुर र पर्ख भनेर भोको पेटले पर्खन पटक्कै सक्दैन । नेपाल सरकारकै तर्फबाट गतवर्ष २०७६ लाई लैंङ्गिक हिंसा विरुद्धको अभियान वर्षको रुपमा घोषणा गरेको थियो । लैंङ्गिक तर पनि हिंसाका धटना जस्ताको त्यस्तै छन् सञ्चार माध्यामको सहयोगमा अझै बढेर आएको देखिन्छ । यसवर्ष पनि नेपाल सरकारको तर्फबाट लैङ्गिक हिंसा अन्त्यको प्रतिवद्धता, व्यक्ति, समाज र सबैको ऐक्यवद्धता भन्ने राष्ट्रिय नाराको साथ संघीय सरकार, प्रदेश सरकार, ७७ जिल्ला र ७५३ स्थानीय तहलाई निर्देशन दिए अनुरुप लैंङ्गिक हिंसा विरुद्धको अभियान मनाउँन तिनै तह लागी रहेको छ ।
पहिला पहिला यो अभियानलाई सरकारी तहबाट चासो नलिदा गैरसरकारी संघसंस्थाको मात्र काम हो की भन्ने आभास हुन्थ्यो । सरकारको योजना र दृष्टिकोणले नहेर्दा महिला अधिकार तथा लैंङ्गिक हिंसा विरुद्धको अभियान नै ओझेलमा परेको महसुस हुने गथ्र्यो अब सरकारी तहबाटै दिवसिय कार्यक्रमलाई चासोको रुपमा लिदा र स्थानीय तहसम्म निर्देशन दिंदा कार्यन्वयन पक्ष बलियो होला भन्ने आशा र विश्वास लिन सकिन्छ । हामीले आवाज उठाउने ठाउँ कुनै छोडेका छैनौ कलम चलाएर हुन्छ की बोलेर हुन्छ । नारा जुलुस, गोष्ठिबाट हुन्छ की दस्तापेजहरु पेश गरेर हुन्छ हामी निरन्तर लागी रहने छौ न्यायोचित समानता नपाउन्जेल भन्दै लैंङ्गिक हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियान २०७७ को सम्पुर्णमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु । लेखक: जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरको उपसभापति हुन् ।