मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले गाँजासहित १ जना पक्राउ गरेको छ । कैलाश गाउँपालिका–८ का २९ बर्षीय दिलबहादुर बललाई गाँजा सहित पक्राउ गरिएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ ।
प्रहरी चौकी चैनपुर राक्सिराङबाट खटिएको प्रहरी टोलीले साेमबार राक्सिराङ–५ परेवाभिर स्थित भित्री सडकखण्डमा भार्ताबाट मनहरी तर्फ पैदल आउदै गरेको बललाई शंका लागि चेकजाँच गरिएकाे हाे । चेकजाँच गर्दा बलले बाेकेकाे झाेलाबाट १५ किलो ९ सय ग्राम गाँजा बरामद गरी नियन्त्रणमा लिइ आवश्यक अनुसन्धान भइरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरमा निषेधाज्ञामा मास्क नलगाई हिड्ने १ सय ६२ जनालाई जरिवाना गरिएको छ । साेमबारबाट केही कडाई गरिएको निषेधाज्ञाकाे अादेश तथा मास्क अभियान सुरू भएकाे समयमा मास्क नलगाउने उनीहरूलाई जरिवाना गरिएकाे मकवानपुर प्रहरीले जनाएकाे छ ।
जिल्लाको हेटौंडा उपमहानगरपालिका सहित १० वटै स्थानीय तहमा मास्क नलगाई हिड्न १ सय ६३ जनालाई जनही १ सय रुपैयाँका दरले जरिवाना गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यलय मकवानपुरका प्रहरी प्रवक्ता जयश्वर रिमालले जानकारी दिए । कारवाही परेकामा सबैभन्दा बढी मनहरी गाउँपालिकाको मनहरी बजार क्षेत्रका र हेटौंडा बजार क्षेत्रका रहेको बताइएकाे छ ।
यसैगरि साेमबार नै जिल्लामा विभिन्न प्रहरी कार्यालयबाट खटिएको प्रहरी टोलीबाट ६ सय ७५ थान मास्क वितरण समेत गरिएको छ । रिमालका अनुसार निषेधाज्ञाकाे समयमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले ताेकिदिएकाे समय बाहेककाे समयमा पसल सञ्चालन गर्ने १७ जनालाई नियन्त्रणमा लिईएको र सम्झाई बुझाई छाडिएको छ ।
काेराेना संक्रमणदर बढेसँगै मकवानपुर प्रशासनले जारी निषेधाज्ञामा अत्यावश्यक उपभोग्य बस्तु खाद्यान्य, मान्छा,मासु, तरकारी, फलफुल, दुध, पानि अण्डा पसलहरु बिहान ५ बजे देखी बिहान १० बजे सम्म खोल्न पाईने र गरैखाद्यान्य तथा अन्य पसलहरु दिउँसो १२ बजे देखी बेलुका ४ बजे सम्म संचालन गर्न दिएको छ । सावारी साधनमा जाेर विजाेर प्रणाली लागू गरिएकाे छ ।
मकवानपुर जिल्लामा गत बैशाख महिनादेखि निषेधाज्ञा जारी रहेको छ । पछिल्लो पटक साउन ३२ गतेसम्म निषेधाज्ञाकाे समय थप गरिएकाे छ ।
मकवानपुर । काेराेना महामारीकाे कारण जारी निषेधाज्ञा उल्लङ्घन गरी विद्यालय सञ्चालन गर्ने २ जनालाइ कारवाही गरिएकाे छ ।
मकवानपुर हेटौडा उपमहानगरपालिका– ७ नागसोती स्थित तासिर इङलिस सेकेण्डरी स्कुल सञ्चालन गर्ने ३६ वर्षिय अमृत प्रसाद ढकाल र हेटौडा उउपमहानगरपालिका– ५ स्थित ज्ञानोदय बालबाटिका स्कुल सञ्चालन गर्ने मनहरी गाउँपािलका– ५ बस्ने वर्ष ४० को श्याम कुमार बानियाँलाई साेमबार कारवाही गरिएकाे हाे ।
उनीहरूलाइ निषेधाज्ञकाे उल्लङ्घन गरेकाे आराेप नियन्त्रणमा लिई आवश्यक कारवाहीकाे लागि प्रहरीले जिल्ला प्रशासन कार्यालय पठाईएको थियाे । बाँनिया र ढकाललाई संक्रामक रोग ऐन २०२० बमोजिम जिल्ला प्रशासन कार्यालय मकवानपुरले जनही १० हजारका दरले जरिवाना गरीएको जिल्ला प्रशासनले जनाएकाे छ ।
- इन्दिरा राई
आमासँगको रात
धेरै समयपछि
आज म मेरी आमासँग थिएँ
आजै हो मैले आमालाई छ्यांगै देखेको
आमा बाख्राको घाँस काट्नुहुदै रे
म गुन्द्री ओछ्याएर
आमाका लागि बिस्तरा मिलाउँदै रे
कसो, आमा त लड्नु भएछ क्यार
कान्छी कान्छी आमाले
हारगुहार माग्नु भयो ।
तर म आमा छेउ पुग्दै पुगिनँ
मेरी आमा अभरमा पर्नुभयो
म दौडेर किन पुगिनँ ।
म त ब्युँझिएछु पो त
किन ब्युँझिए म ? नब्युँझिनु पर्थ्यो मैले
हो, बिपत्तिमा पर्दा मेरी आमा
म उनीसम्म पुग्नै सकिनँ
छिस् कत्ति चित्त नबुझाई छ ।
आफैँप्रति कत्ति खेद छ मभित्र
रातको तेश्रो पहर हुँदो हो,
माडिएँ म ओछ्यानमै,
पछारिएँ, थचारिएँ, चिच्याएँ
राता र ताता भएछन् रगडिएर
कुर्कुच्चा, र बुढिऔँठाहरु
पाएँ निथ्रुक्कै एकछेउ सिरानी
झलमल्ल भो बिहानी
तर, उघ्रिए पो नयनहरु
डम्म छन्प रेलीका ढकनीहरु ।
चीया पिउनु भो मामु छोरी हुनुपर्छ,
फोन बजिरहयो
सायद, म तन्द्रा मै थिएछु क्यार
अचानक झस्किएँ ।
मैले म ब्युँझिनुको अर्थ पाएँ
र फेरी उसैगरी भक्कानिएँ
आखिर, म पनि त आमा हुँ
हो, आज मैले आमाहरु आँसु लुकाएर,
कति सपनाहरु बिर्सिएर
मुस्कुराउनुको अर्थ पाएँ ।
२५ श्रावण, २०७८
बालापन र सिकाइकाे भाेक
Tags: No Comments
एक बिहान ढिडो ओडाल्दै थिएँ । ११ औं वसन्त टेक्दै गरेकी छोरी सामुन्ने आएर टक्क उभिइन् । उनको अनुहार मलिनो थियो ।
सोधेंः ‘के भो ?’
उनले भनिन् ‘ममु मलाई ढिडो पकाउनै आउदैन ।’
दुई दिन अघि म कम्प्युटरमा व्यस्त थिएँ । नजिकै आएर यस्तै मलिन अनुहारमा उनले भनेकी थिइन्ः ‘ममु मैले नास्पाती तास्नै सकिन, कस्तो साह्रो ।’
आजै पौने चार बर्षको छोराले सोध्यो “ममु मिस्रीको बोट कस्तो हुन्छ ?”
आँप, लिची, केरा, अम्बा, कटहरलगायतको फलफूलको बोटो, सिमि, खुर्सानी, फर्सी, भिण्डीलगायत तरकारीहरूको बोट तथा धान, मकै, भटमासलगायत अन्नबालीको बोट चिनेको उसलाई मिस्रीको पनि बोट चिन्ने रहर थियो ।
हामीले सामन्य ठानेका प्रश्नहरू ती बालबालिकाको लागि कत्ति महत्वपूर्ण हुन्छन् ? जीवनमा सिकाईको सबैभन्दा स्वर्णिम पल यही हो । बालापनको सिकाई, बुझाई दीर्घ जीवनको लागि जिवन्त सिकाई हुन्छन् । हुनत जीवन नै सिकाईको श्रृखला हो । सिक्नको लागि उमेर र समयको हद हुदैन ।
घरबाहिर यस्सो घुम्ने क्रममा खोला नजिक पुग्दा छोराले धेरै पटक सोधेको छः ‘यो पानी बगेर कहाँ पुग्छ, किन सिद्दिदैन पानी बगेर ? जंगल नजिक पुग्दा सोध्छः बांदर किन जंगलमा बस्छ ? बिरालो किन हामीसँग हाम्रो घरमा बस्छ ? घाममा हिड्दा सोध्छ “घाममा हिड्दा किन पसिना आउँछ ?”
रात परेसी सोध्छः “जुन किन म निदाएको बेलामा मात्रै लाग्छ ?, राती किन हुन्छ ? रात पर्दा हामीलाई निद्रा लाग्छ किन ?” यस्तै यस्तै ।
झ्वाट्ट सुन्दा बालबालिकाहरूले यस्ता प्रश्न गर्नु स्वभाविकै त हो नि भन्ने लाग्छ । किनकी हामी सबै जसोले बालबालिकाहरूको यस्ता प्रश्न सुनिनै रहेका हुन्छौं । सबैजसो बालबालिकाहरूले आफ्ना अभिभावकसंग यस्ता सवाल पटक पटक उठाईरहेका हुन्छन् । फेरि बालबालिका आफूले उठाएको प्रश्नको जवाफ चित्तबुझ्दो नलागेसम्म पटक पटक सोधिरहने स्वभावका हुन्छन् । कत्ती एउटै कुरा सोधेको भनेर झर्कने पनि गर्छौ कहिले काँही हामी ।
तर हामीले गहिरो गरी यी बिषयमा कत्तिको सोच्दछौ ? हामीले सामन्य ठानेका प्रश्नहरू ती बालबालिकाको लागि कत्ति महत्वपूर्ण हुन्छन् ? जीवनमा सिकाईको सबैभन्दा स्वर्णिम पल यही हो । बालापनको सिकाई, बुझाई दीर्घ जीवनको लागि जिवन्त सिकाई हुन्छन् । हुनत जीवन नै सिकाईको श्रृखला हो । सिक्नको लागि उमेर र समयको हद हुदैन । बाँचुन्जेल हरेक पल केही न केही सिकाई जारी रहन्छ । समयले जीवनको हरेकपल सिकाई दिइरहेको हुन्छ सबैलाई । भलै हामीले सिकाईलाई कत्तिको स्वीकार गर्छौ, कत्तिको आत्मसात भन्ने मुलभुत कुरा हो ।
हामी प्रविधिको युगमा छौ, प्रविधिले धेरै कुरा दिएको छ । तर यसैको कारण केही गतिरोध पनि जन्मेका छन् हामीमा । प्रविधिकै कारण हामी शारीरिक श्रम गर्न छोड्दै आएका छौ । अब बिस्तारै मानसिक कसरत पनि कमै गर्न थालेका छौँ । बालबालिकाहरूको सिकाई, बुझाई तथा सिर्जनात्मकतामा समेत यसको असर पर्न थालेको छ । हाम्रा बालबालिकामा सिर्जनात्मकता हराउँदै छ, प्रकृतिभन्दा प्रविधि प्रिय लाग्न थालेका छन् । जब कि प्रकृति खुला किताब हो जहाँ पलभरमा हज्जारौं ज्ञान हासिल गर्न सकिने अवसर छन् ।
शिक्षण सिकाईको क्रममा पनि सोच्ने, खोज्ने भन्दा घोक्ने घोकाउने बानी परेको छ बालबालिकालाई । पस्केको खाने बानी परेपछि उनीहरूले किन सोच्ने, खोज्ने तर्फ लाग्दथे र ? बालबालिकाको मनोबिज्ञानले के खोजिरहेको छ, के सोचिरहेको छ भन्ने विचार गर्नुभन्दा उनीहरूको सहजताको लागि भनेर घोकाउने, उत्तर ठिक्क पारेर राखिदिने परम्परा हाबि हुँदै आएको छ विद्यालयस्तरको शिक्षा पनि ।
दुध रहित चियामा कागती हालेर किन खाने, दुधमा मह वा बेसार हालेर किन खाने, बासी खाना किन नखाने, विहान उठेर योगा गर्ने, गित संगित सुनेर नाच्दै नचाउँदै गर्ने योग र नृत्यले शरिर र मानसपटलमा पुग्ने फाइदा बारे बताउने, गमला वा प्रयोग विहीन बट्टाहरुमा फूल,विरुवा रोप्न लगाउने, ति विरुवा कसरी सर्दछन्, त्यसको लागि माटो हावा पानीको आवश्यकता के कस्तो छ ? विरुवाबाट हामीलाई कस्ता लाभ मिल्दछ ?, घरमा साङ्ला, लामखुट्टे, मुसा, बिरालाहरु देखा पर्न सक्छन्, यि सत्रुजिव र मित्रुजिवको बारेमा जीवनपयोगी ज्ञानहरु अभिभावक आफैंले सहजै सिकाउन सक्छौ । यसको लागि कुनै अतिरीक्त समय, पाठ्यक्रम आवश्यक हुन्न ।
बालबालिकको मनमा प्रश्नप्रतिप्रश्न उब्जिरहेका हुन्छन् । हामी उनीहरूको मन मिलाउने तर्फ खासै महत्व दिंदैनौ । बालबालिकाको मनमा के अल्झिएको छ ? उनीहरुको प्रश्नमा उनीहरुले जान्न खोजेको कुरा कसरी बताउने भन्ने तर्पm कमै खोजी गर्छौ । हामी हाम्रो घर, कोठा असरल्ल देख्छौ र मिलाउँछौ । आÇनो गेटअप उत्कृष्ट बनाउन चाहन्छौ बनाउँछौ । तर,सोचाइ मिलाउनमा ध्यानै दिएका हुंदैनौ । बालबालिकाको सोचाइमा के छ ? कसरी सम्बोधन गर्न सकिन्छ भन्ने तर्फको सोचमा कति ध्यान दिन्छौं ? यो नै बाल विकासको लागि महत्वपूर्ण खुड्कीला हो ।
स्कुले बालबालिकाको पढाइ लेखाईको कुरा गरौं । अहिले कोभिडको कारण विद्यालयमा पठनपाठन बन्द छ । यो अवस्था कहिलेसम्म रहने कुनै टुड्डो पनि छैन । बैकल्पिक सिकाई प्रभावकारी हुन नसक्दा बालबालिकाहरू सिकाईबाट बन्चित भैरहेका छन् । ईन्टरनेटको माध्यमबाट केही बालबालिकाले सिकाईलाई निरन्तरता दिएका छन्, तर त्यो पनि प्रभावकारी छैन । ६० हजार बालबालिका सिकाईबाट बन्चित छन् अहिले । यसो भन्दै गर्दा हामीले आफ्ना बालबालिकालाई घरमै आफूसँगै सिकाउन सक्ने विकल्पको खोजी गरेका छौ कि छैनौं ?
मनमा चलेको कुराहरू सुन्ने, मनन गर्ने, विचार बिष्लेशण गर्ने बानीको विकास गराउन सकियो भने पनि बालबालिकाको मानसिक विकास सशक्त बन्न सक्छ । शिक्षा बिद, बाल मनोबिज्ञ डा. मिनाक्षि दाहालका अनुसार अहिले कोभिड महामारीको कारण बालबालिकाहरूमा थप कौतुहलता बढेको छ । तर हरेक अभिभावकहरू आफ्ना बालबालिकाको जिज्ञासा सल्ट्याउन सक्ने नहुने सत्यता पनि छ । अभिभावकको पनि सिमित समय, सिमित क्षमता हुनु स्वभाबिक हो । तर यसो भन्दैमा अभिभावकहरुमा बालबालिकाहरुको सिकाइको लागि सामथ्य नहुने पक्कै हैन ।
धेरै जसो अभिभावकहरु स्कुले बालबालिकाहरू विहान घरबाट स्कुल निस्केपछि साँझ फर्कदा कुन कुन अक्षर लेख्न सिके, कुन अक्षर बोल्न सिके भन्ने खोजी गर्ने गर्नुहुन्छ, जुन गलत हो । कक्षमा अक्षरका अलवा अरू व्यवहारीक कुरोको वास्ता गर्ने परीपाटी छैन । जस्तो कि नाच्न सिक्यो होला, दाँत माज्ने बारे ज्ञान बुझ्यो होला, आदर सत्कार के कसरी गर्ने भन्ने सिक्यो होला । यता कमै चासो हुन्छ । तर यि नै विषयमा पनि चासो राख्नु पर्ने तर्क छ डा. मिनाक्षि दाहालको ।
महामारीमा घरमै सिकाइ कसरी ?
कोरोना महामारी बालबालिकाहरुको लागि एक हिसाबले अवसर बनेको छ । सामान्य समयमा बालबालिकाहरुले अभिभावकसँग बस्ने प्रयाप्त समय पाउने थिएनन् । अभिभावकको व्यवस्तताको कारण उमेर अनुसार बालिबालिकाहरु केयर सेन्टर, मन्टेश्वरी, विद्यालय, ट्युसन सेन्टर जस्ता घरभन्दा अतिरीक्त स्थानमा ‘व्यवस्थापन’ गरिदिन्थे । अनि अक्सर अभिभावको सोच ‘पैसा तिरेपछि मैले सोचेजस्तो बनाईदिन्छ’ भन्ने हुन्छ । अहिले बाध्यताबस पनि बालबालिका अभिभावकसँग रहन पाएका छन् । यो बेला अभिभावकहरुले घरैमा सिकाईलाइ प्रभावकारी बनाउँन सक्ने धेरै कुराहरु छन् ।
महामारीको कारण घरैमा बस्न पर्दा बालिबालिकाहरुमा एक प्रकारको दिक्दारी पैदा भइरहेको हुन्छ। उनीहरुलाई घरको काममा सहभागी हुन प्रेरित गर्ने गर्नुपर्छ । जस्तै खाना पकाउदासँगै राख्ने, तरकारी केलाउन÷ खेलाउन दिने, भाँडा माझ्दै गर्दा पानी हाल्न सिकाउने जस्ता कार्यमा रमाउन दिनुपर्छ । यस्ता काम गर्दै गर्दा उनीहरुले आफैं काम गरेको आभाष गर्दै प्रफुल्ल हुनेछन् । तरकारी केलाउँदा पखालेर केलाएको देख्दा उनीहरुले सरसफाइको ज्ञान लिन्छन् । चामल केलाएको देखेर चामलमा कस्ता फोहोर हुन्छन् किन हुन्छन् भन्ने ज्ञान दिलाउन सकिन्छ । कस्तो खाना खानुपर्छ भन्ने सिक्न सक्छन् । काम सिक्दै गर्दा उनीहरुबाट गल्ति भयो भने, गाली हैन, यसो गर्दा यसरी गल्ति हुनेरहेछ, अब यो तरीका हैन यसरी गरौं भनेर सिकाउन सकिन्छ ।
“मोवाइलमा बालबालिका अल्झनु दुर्बेशनी हो, मोबाईल नखेल भन्दा के गरौं त भनेर विकल्प खोज्छन्, हो हामीले विकल्प दिनु पर्छ मोवाइल, ल्यापटप जस्ता डिभाइसहरु हैन।”
कस्तो खाना कसरी खाँदा शरिरलाई के प्राप्त हुन्छ ? भनेर पोषणको ज्ञान दिन सक्छौ । जस्तोः कि दुध रहित चियामा कागती हालेर किन खाने, दुधमा मह वा बेसार हालेर किन खाने, बासी खाना किन नखाने, विहान उठेर योगा गर्ने, गित संगित सुनेर नाच्दै नचाउँदै गर्ने योग र नृत्यले शरिर र मानसपटलमा पुग्ने फाइदा बारे बताउने, गमला वा प्रयोग विहीन बट्टाहरुमा फूल,विरुवा रोप्न लगाउने, ति विरुवा कसरी सर्दछन्, त्यसको लागि माटो हावा पानीको आवश्यकता के कस्तो छ ? विरुवाबाट हामीलाई कस्ता लाभ मिल्दछ ?, घरमा साङ्ला, लामखुट्टे, मुसा, बिरालाहरु देखा पर्न सक्छन्, यि सत्रुजिव र मित्रुजिवको बारेमा जीवनपयोगी ज्ञानहरु अभिभावक आफैंले सहजै सिकाउन सक्छौ । यसको लागि कुनै अतिरीक्त समय, पाठ्यक्रम आवश्यक हुन्न ।
बालबालिकाहरुले आफैंले गरेर, हेरेर, देखेर, सिक्छन् । ‘क’ अक्षर नचिनेको बालबालिकाहरुले घरमा आफ्ना सदस्यको लुगा, चप्पलहरु कुन कसको भनेर कसरी चिन्छन ? अवश्य पनि लगाएको देखेरै चिन्दछन् । महामारीको कारण उनीहरुले अहिले आफ्ना साथीहरू मिस गरेको हुन्छन् हामी साथी बन्नुपर्छ । सिकाईको समय हामीले दिनुपर्ने हुन्छ ।
बालबालिकाहरुको व्यवहारलाई झिंजो मानेर कता पन्छाउ र आफू ढुक्कले बसौं भन्ने सोच कदापी सही हैन । बालबालिकालाई यस्सो अल्झियोस भनेर मोबाइल दिनु सबैभन्द बढी घातक हुने बाल मनोविद डा. दाहालको भनाइ छ । दाहाल भन्छिन् “मोवाइलमा बालबालिका अल्झनु दुर्बेशनी हो, मोबाईल नखेल भन्दा के गरौं त भनेर विकल्प खोज्छन्, हो हामीले विकल्प दिनु पर्छ मोवाइल, ल्यापटप जस्ता डिभाइसहरु हैन।” दाहाल भन्छिन्ः “यसको लागि पहिले अभिभावक आफू मोबाइलबाट टाढा बनौं, बच्चालाई समय दिने गरौं, बच्चालाई समस्या उत्पन्न हुने र समाधान गर्न प्रेरित गर्नुपर्छ । मोबाइल वा ल्यापटपको लतबाट छुटकारा गरौं ।”
बालबालिकाहरुमा हरेक समय सिकाइको भोक केही न केही रुपमा रहेको हुन्छ, खाँदै गर्दा होस् वा खेल्दै गर्दा । त्यसैले उनीहरुले सानो सानो कुरामा पनि प्रश्न गरिरहेका हुन्छ । अभिभावकहरुले गरेको काम नियालिरहेका हुन्छन् र आफू पनि सिकिरहेका हुन्छन्, सिक्न चाहन्छन् । यस्तो चाहानालाई सहजिकरणको खाँचो हुन्छ । जब उनीहरुले सहजिकरण पाएर काम सिक्दछन्, ज्ञान हासिल गर्दछन्, उनीहरुमा अर्को सिकाइको लागि उत्सुकता सुरु हुन्छ । बालबालिकाहरुसँग अभिभावक बनेर हैन, साथिभाई बनेर सिकाइमा सहजिकरण गरौं । महामारीमा घरमै सिमित भएका बालबालिकामा सिर्जनाशिलता भर्ने कोशिस गरौं । कोशिस गर्दा सबै संभव हुन्छ । सामान्य लाग्ने सिकाइले पनि जीवनमा विशेष विशेष अर्थ राख्दछन् । जीवनमा स्वावलम्बि बन्नमा उनीहरुलाई आजको सिकाई दरीलो आधारशिला बन्न सक्दछ । चाहे खाना बनाउन, घरधन्दा गर्न, सररफाइ गर्न नै किन नहोस् यस्तै सिकाइले स्वाबलम्वि बनाउँछ मानवलाई ।
नेपालको संविधानको धारा ३९ (बालबालिकाको हक २) मा प्रत्येक बालबालिकालाई परिवार तथा राज्यबाट शिक्षा, स्वास्थ्य, पालन, पोषण, उचित स्याहार, खेलकुद, मनोरञ्जन तथा सर्वाड्डीण व्यक्तीत्व विकासको हक हुनेछ भनिएको छ । यसैगरी (३) मा प्रत्येक बालबालिकालाई प्रारम्भिक बाल विकास तथा बाल सहभागिताको हक हुनेछ भनिएको छ । महामारीको अवस्थामा पनि उनीहरुको यो अधिकारको रक्षा गर्नु हामी अभिभावकको कर्तव्य हो ।