मकवानपुर । मकवानपुरकाे अग्रणी साहित्य संस्था साहित्य सङ्गम मकवानपुरले ७ जना सर्जकलाई सम्मान गर्ने भएको छ । सङ्गमद्वारा स्थापित विभिन्न सम्मान तथा पुरस्कारहरू मध्येबाट वि.सं. २०८० मा प्रदान गरिने सम्मानहरूका लागि सम्मान छनौट समितिले गरेको सिफारिसलाई कार्यसमितिले अनुमोदन गरेको हो ।
तत्कालीन जिल्ला विकास समिति मकवानपुर र साहित्य सङ्गम मकवानपुरद्वारा ‘मकवानपुर साहित्यश्री सम्मान २०८०’ बाट ईन्द्रजित शर्मा चौलागाईं सम्मानित हुने छन् । शर्मा हास्य तथा टेलिश्रृङ्खलामा अभिनयमा सक्रिय छन् । सम्मानकाे राशी १५ हजार ५ सय ५५ रहेकाे छ ।
यसै गरी १५ हजार ५ सय ५५ रुपैया राशिको ‘भेषनाथ अधिकारी स्मृति छन्द सम्मान २०८०’ बाट धनकुटाकी स्रष्टा कल्पना काफ्ले सम्मानित हुनु हुने भएकाे छ । सो सम्मान साहित्य सर्जक विशाल अधिकारी आशुतोषले स्थापना गरेका हुन् । यस्तै १० हजार राशिको ‘विनोद-सुनिता सुवेदी साहित्य सम्मान २०८०’ बाट ललितपुरका स्रष्टा श्रीराम पाण्डे सम्मानित हुने भएका छन् । उक्त सम्मान बालजागृति इङ्लिस सेकेण्डरी बोर्डिङ स्कुल हेटाैडा २ का प्रिन्सिपल विनोद सुवेदी तथा शिक्षक सुनिता सुवेदीले स्थापना गरेका हुन् ।
‘सुभद्रादेवी-मदन मुडवरी स्मृति सम्मान २०८०’ बाट मकवानपुरका स्रष्टा विश्वनाथ सञ्जेल सम्मानित हुने भएका छन् । १० हजार रुपैया राशिको उक्त सम्मान हेटौँडाका (हाल अमेरिका निवासी) दीपक मुडवरीले स्थापना गरेका हुन् । यसैगरी हेटौंडाका देवप्रसाद श्रेष्ठले स्थापना गरेकाे १० हजार रुपैया राशिको ‘मङ्गलादेवी श्रेष्ठ नारी स्मृति सम्मान २०८०’ बाट मकवानपुरकी स्रष्टा भावना सापकोटा सम्मानित हुने भएकी छिन् । सापकाेटा आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी अध्यक्ष हुन् ।
यस्तै १० हजार राशिको ‘मुक्ति-तारा सम्मान २०८०’ बाट मकवानपुरका स्रष्टा सानुभाइ विश्वकर्मा सम्मानित हुने भएका छन् । उक्त सम्मान हेटौंडाका साहित्यसेवी मुक्तिगोविन्द वैद्य र तारादेवी वैद्यले स्थापना गरेका हुन् । हेटौंडाका साहित्यिक स्रष्टा, अधिवक्ता ऋषि केबी र शिक्षक पूण्यशिला श्रेष्ठले स्थापना गरेकाे १० हजार राशिको ‘रामहरि-देवु सम्मान २०८०’ बाट मकवानपुरका स्रष्टा किशन पौडेल सम्मानित हुने भएका छन् । पौडेल लघुकथा चौतारी मकवानपुरका अध्यक्ष हुन्।
आगामी चैत्र १० गते हेटौडामा एक कार्यक्रमबीच उक्त सम्मान समर्पण गरिने सङ्गमका सचिव मनोज पोखरेलले जानकारी दिए ।
२५ हजार राशिको निबन्ध पुरस्कार घोषणा
साहित्य सङ्गम मकवानपुरका संस्थापक केशव श्रेष्ठ ‘ज्योति’ द्वारा स्थापित साहित्य सङ्गम मकवानपुर कृति सम्मान २०७९ संस्थाको कार्यविधिअनुरुप प्रदान गरिने भएकाे छ । २५ हजार १ रुपैयाँ राशिको सो सम्मानकाेलागि सर्वोत्कृष्ट कृति छनौटकाे दर्ता आह्वान गरिएको संगम अध्यक्ष डीबी बर्तौलाले बताए ।
उक्त सम्मानकाे लागि २०७९ बैशाखदेखि चैत्र मसान्तसम्म प्रकाशन भएको निबन्ध विधाका मौलिक सङ्ग्रह पुरस्कार छनौट समितिलाई उपलब्ध गराउनु पर्ने तथा कृति अन्य कुनै पनि राष्ट्रिय पुरस्कारका लागि छनोट नभएको हुनुपर्ने बर्तौलाले जानकारी दिए । आगमी चैत्र २० गतेभित्र पुस्तक, श्रष्टाको नाम, ठेगाना, सम्पर्क नम्बर, प्रकाशित मिति समेत उल्लेख गरी छनोट समितिसमक्ष उपलब्ध गराउनु पर्ने उनले बताए ।

बेवास्ताको मारमा बालबालिका
Tags: No Comments
जन्म दिने तर जन्मिनेको जीवनको बारेमा परवाह गर्ने अभिभावकका बालबालिका विभिन्न जोखिममा परिरहेका छन् । हुँदा खाने परिवारमा मात्र होइन हुने खाने परिवारमा पनि यो समस्या देखिन्छ । भनिन्छ– मानिसको पहिलो पाठशाला घर हो । तर परिवारको व्यस्तता र बेवास्ताको कारण बालबालिकाले अभिभावकबाट उचित संरक्षण, सुरक्षा र स्याहार प्राप्त गर्न सकिरहेका छैनन् ।
वैदेशिक रोजगारीमा जाने परिपाटी बढ्दो छ । परिवारमा श्रीमान् मात्र नभई श्रीमतीसमेत ससाना छोराछोरीलाई अरूको जिम्मा लगाएर विदेशिँदा बालबालिकाको पालनपोषण र स्याहारसुसारमा मात्र होइन सामाजिकीकरणमा ठूलो असर परिरहेको छ । यस्ता बालबालिकामा सामाजिक भावको अभाव देखिन्छ भने परिस्थितिजन्य व्यवहार गर्न सिकिरहेका हुँदैनन् । स्वदेशमै भए पनि पेसा/व्यवसायमा व्यस्त बाबुआमाका छोराछोरीले अभिभावकसँग बिताउन पर्याप्त समय पाइरहेका छैनन् ।
बालबालिकालाई खाना खुवाउने र सुताउने बेला गीत, कविता, श्लोक, कथा, लोरी, चुट्किला सुनाउने परिपाटीमा परिवर्तन हुँदै गइरहेको छ । रुँदा होस् वा खाना खुवाउँदा, झगडा गर्दा फकाउन वा बिदाको समय कटाउन अभिभावकले मोबाइल, ट्याब दिने गर्छन् । यसले बालबलिकालाई एकोहोरो बनाएको छ । सामाजिक संस्कार, पारिवारिक रहनसहन, धर्म तथा संस्कृतिमा घुलनशील हुनेभन्दा पनि बाहिरी विषयवस्तुमा रमाइरहने परिवेशको सिर्जना गरेको छ । जसका कारण कतिपय बालबालिकामा भर्चुअल अटिजमसमेत देखा पर्न थालिसकेको छ ।
बाबुआमा वा परिवारका सदस्यबीच रहने सद्भाव, सम्मान, एकअर्काले गर्ने व्यवहार, हाउभाउ, चालचलनको प्रत्यक्ष असर बालबालिकामा पर्छ । कतिपयले बालबालिकाको सिकाइलाई बेवास्ता गरेर उनीहरूकै अगाडि झगडा गर्ने, मादक पदार्थ सेवन गरी गालीगलौज गर्ने, रिसाउने, अपशब्द बोल्ने गर्दा पनि बाल मस्तिष्कमा नराम्रो प्रभाव पर्छ । यस्तो परिवेशमा हुर्किएका बालबालिका हिंस्रक हुने, कुलतमा लाग्ने, आदर, सम्मान गर्न नजान्ने, झर्किने तथा अवाञ्छित गतिविधिमा संलग्न हुने गर्छन् । कतिपयमा मानसिक तथा मनोसामाजिक समस्या देखापर्न सक्छ ।
विगतमा अधिकांश मागी विवाह बालविवाह हुन्थे । अहिले अभिभावकले नचाहँदा पनि धेरैजसो बालविवाह भागी विवाह हुने गरेका छन् । बालविवाह कानुनले बर्जित गरे पनि सामाजिक दायित्वको मुद्दा बन्न सकिरहेको छैन । परिवार, आफन्त र समुदायको मौन समर्थनले बालविवाहले निरन्तरता पाइरहेको छ । इज्जत, प्रतिष्ठा र मानसम्मानसँग जोडेर बाल भविष्यलाई जोखिममा पर्न दिने र बेवास्ता गर्ने प्रचलनले समस्याको शृंखलामा जोडिन पुगेका छन् बालबालिका । अभिभावकले सम्बन्धविच्छेद गर्दा पनि बालबालिका उचित हेरचाह र संरक्षणमा हुर्किन पाएका छैनन् । अभिभावकविहीन बालबालिकालाई परिवार वा आफन्तको संरक्षकत्वमा हुर्काउन पहल गर्नुपर्नेमा बालगृहमा लैजाने परिवेशको सिर्जना हुँदा बालबालिकाले व्यावहारिक शिक्षा प्राप्त गर्न सकेका हुँदैनन् ।
सुविधाभोगी र निष्क्रिय जीवनशैली बढ्दै गएको छ । घरमा उपभोग गर्ने खानेकुरा मात्र होइन छोराछोरीलाई विद्यालयमा समेत पत्रु खाजा पठाउने गरिएको छ । यतिसम्म कि परिवार सबै मिलेर घरमा खाना पकाएर खाने चलन हराउँदै गयो । होटल तथा रेस्टुरेन्टमा गएर वा घरमै मगाएर खाने रमाउने बानीको विकास भएको छ । यसले बालबालिकाको क्रियाशीलता, सामञ्जस्य, अनुभव र सिकाइमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्नुका साथै स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर परेको छ ।
बालबालिकाको भविष्य कस्तो बनाउने भन्ने कुरा बाल्यावस्थामा उनीहरूले पाएको वातावरणले निर्धारण गर्छ । उनीहरूको उज्ज्वल भविष्यका लागि सामाजिकीकरण प्रक्रिया र स्वस्थकर जीवनशैलीमा परिवारले विशेष ध्यान दिनुपर्छ । छोराछोरीलाई साधन स्रोत उपलब्ध गराउँदा हुने उपयोग र दुरुपयोग तथा त्यसले गर्ने असर सम्बन्धमा अभिभावक सचेत हुनुपर्छ । सबैभन्दा नजिकको संरक्षक परिवार भएकाले छोराछोरीप्रति समस्या निम्तिएपछि उपचारको खोजीभन्दा जोखिम आकलन गरी सोहीबमोजिम सुरक्षा, सावधानी अपनाउँदै विशेष हेरचाह र संरक्षणको उचित व्यवस्था मिलाउनु जरुरी देखिन्छ । कान्तिपुरबाट
मकवानपुर । मकवानपुरकाे झरना साहित्यिक परिवारले लमजुङ जिल्लामा काव्य गोष्ठी गरेकाे छ । लमजुङ जिल्लाको लिस्नो साहित्यिक मञ्च र मकवानपुरको झरना साहित्यिक परिवारले लमजुङको बेसीसहरमा संयुक्त काव्य गोष्ठी गरेका हुन् ।
झरना साहित्यिक परिवार मकवानपुरको ३०१ औँ साहित्य शृङ्खला अन्तर्गत सो काव्य गोष्ठी गरिएको संस्थाका सचिव मसान उपासकले जानकारी दिए । कार्यक्रममा मकवानपुरबाट झरनाका संरक्षकद्धय रमेशमोहन अधिकारी र जनार्दन खनाल, सल्लाहकार लक्ष्मी जिम्बा, कविहरू सीता खनाल, सुवास खनाल, लोकगायिका मञ्जु दाहाल, पत्रकार महेन्द्र ओझा, इन्दिरा पाण्डेलगायतको उपस्थीति रहेको थियो ।
यसैगरी लमजुङबाट साहित्यकारहरू वासुदेव सेढाई, बेन बहादुर सुयाल, बसन्त अधिकारी, राजु थापा, देवीदास बराल, कमला केसी, बालचन्द्र सुवेदी, तीर्थ गुरुङ, सूर्यकला थापा र कमला दनाईको उपस्थीति रहेको थियो ।
यस्तै कार्यसमितिका अध्यक्ष विश्वनाथ सञ्जेल, उपाध्यक्ष चिरञ्जीवि लामिछाने र गायत्री रुपाखेती, सचिव मसान उपासक, कोषाध्यक्ष कृष्ण घतानीको उपस्थिति रहेको थियो । झरना मकवानपुरको आयोजनामा फागुन २६, २७ र २८ गते भएको तीन दिने साहित्यिक भ्रमणका क्रममा लमजुङको घलेगाउँ, भुजुङ र तनहुँका बन्दीपुरलगायतका क्षेत्रमा साहित्यिक संघसंस्थाहरूले गरिरहेका गतिविधि, त्यहाँका लेखन परम्परा र सांस्कृतिक क्षेत्रका बारेमा अध्ययन अवलोकन गरिएको संथाका अध्यक्ष विश्वनाथ सञ्जेलले जानकारी दिए ।
संस्थाले हरेक बर्ष फरक–फरक क्षेत्रमा साहित्यिक भ्रमण गर्दै आएको छ । साथै संस्थाले हरेक बर्ष बकैया कला–साहित्य महोत्सव, प्रत्येक महिना साहित्यिक प्रशिक्षण तथा काव्य गोष्ठीहरू, अर्धबार्षिक रुपमा पत्रिका प्रकाशनलगायतका विविध साहित्यिक कार्यहरू गर्दै आइरहेको छ ।
स्वरुपा गुरागाईं
मैले कक्षा ७ को अन्तिम परीक्षा सकेँ । अन्तिम परीक्षाको अन्तिम दिन अर्थात् चैत ९ गते । म परीक्षा दिन मनभरि जोश, जाँगर बोकेर हलमा पसे । किनकि अन्तिम परीक्षा सकेर के गर्ने भन्नेबारे मनभरि उत्सुकता थियो । अघिल्लो दिनहरूको जस्तो अन्तिम दिन पनि परीक्षा सोचेजस्तो राम्रो भयो । परीक्षा दिएर म र मेरी साथी सांसारिका विद्यालयबाट बाहिरिँदै थियौँ ।
पछाडिबाट अचानक कसैले मलाई होलीको रङ लगाएर भाग्यो, हामी दुवैले फर्केर हेर्यौँ तर चिन्न सकिएन । रङ लगाएकामा खासै रिस पनि उठेन । होलीकै बारेमा कुरा गर्दै हामी आ–आफ्नो घरको बाटोमा छुट्यौँ ।
कक्षा ८ को पहिलो दिन कस्तो होला ? जेहोस् मनमा सधैँ सकारात्मक सोच मात्रै राखेकी छु । सकारात्मक सोचले मन शान्त हुन्छ रे । आमा भन्नुहुन्छ, ‘मन शान्त भयो भने स्मरण गर्नुपर्ने कुरा पनि सहजै स्मरण हुन्छ; सधैँ सकारत्मक मात्रै सोच्नुपर्छ ।’ पहिले त यस्ता कुरा नपत्याउने म जब आमाको सोचलाई व्यवहारमा लागु गर्न थालेँ, त्यसबाट आएको नतिजा र आफैँमा देखिएको स्फूर्तिपछि म पनि यस्ता सवालमा चासो राख्न थालेकी छु । आमाले सकारात्मक ऊर्जा दिने कुराहरू पढ्ने र हेर्ने गर्नुहुन्छ । म पनि त्यसमा चासो दिन्छु । विश्वास पनि गर्छु ।
ल भुसुक्कै बिर्सेंछु, तपाईंहरूको पनि वार्षिक परीक्षा सकियो होला है, कस्तो भयो परीक्षा ? नतिजा राम्रो आओस् मेरो तर्फबाट शुभकामना । परीक्षा चल्दै छ भने पनि बेस्ट अफ लक है ।
बिदाको समय बिताउने मेरो अरू योजना पनि छन् । मलाई खानाको परिकार बनाउन खुब रहर लाग्छ, तर जान्दिनँ । नियमित पढाइ, कोचिङ कक्षाको प्रेसरले आमाबुबासँग सिक्नै भ्याउँदिनँ; अब बिदामा सिक्नेछु । हाम्रो घरमा सानो करेसाबारी छ, त्यहाँ आमाले विभिन्न तरकारी र फूलहरू रोप्नुभएको छ । म बिदामा तरकारी गोडमेल गर्ने र पानी पट्याउने काम गर्न सिक्नेछु । माटोमा पानी हाल्दा आउने सुगन्ध मलाई धेरै मन पर्छ । माटोसँग खेल्दै काम गर्न पनि रहर लाग्छ । कहिलेकाहीँ मामाघर र ठुलीआमाको घरमा जाँदा आमा र ठुलीआमा, हजुरआमासँग म पनि खेत र पाखातिर जान्छु । माटो र बिरुवा नियाल्छु, धेरै रमाइलो लाग्छ । आमा र ठुलीआमाहरू सधैँ त्यही काम गर्नुपर्दा भने दुःख हुन्छ हुन्छ होला तर कहिल्यै दुःख देखाउने र सुनाउने गर्नुहुन्न । ठुलीआमा र हजुरआमाले हामीलाई घरमा फर्कंदा कोसेली पठाउनुहुन्छ, तरकारी फलफूलहरू ।
मेरो सानो भाइ छ । उसलाई कक्षा १ परीक्षाको तयारी गराउनु छ । उसको परीक्षा १५ चैतबाट सुरु हुँदै छ । उसलाई पढ्नभन्दा मसँग खेल्न औधि मन पर्छ । मसँग खेल्न पाएपछि उसमा देखिएको खुसीले मलाई पनि आनन्द लाग्छ । भाइ मसँग जिक्सिरहन्छ । ऊ मान्छे पनि सानो छ, सानै कुरामा खुसी र सानै कुरामा दुःखी हुन्छ । अबको एक साता म भाइलाई खेलाउँदै परीक्षाको तयारीमा बढी केन्द्रित हुनेछु । ऊ पनि परीक्षा सकेर घुम्न जान हतारिएको छ । योबिचमा केही अतिरिक्त किताब (आउट अफ कोर्स) पढ्ने योजना पनि छ मेरो । सकेसम्म मैले पढेका ती किताबका बारेमा पनि लेख्नेछु । केही थान किताब ल्याइदिनु हुन बुबालाई भनिसकेकी छु । रातोपाटीले मलाई लेख्न प्रेरित गरिदिएकोमा आभारी छु । थ्याङ्स रातोपाटी !
(सिद्धार्थ मावि हेटौंडा मकवानपुर ।) रातोपाटीबाट ।
मकवानपुर । आठ महिनादेखिको किचलोको विषय बजेट विवाद सुल्झाउन गठित संसदीय विशेष समितिले बागमती प्रतिवेदन पेश गरेको छ ।
सरकार र विपक्षी दलबीचको बजेट विवाद निरुपण गर्न गत १७ फागुनमा गठित संसदीय विशेष समितिले एमाले र राप्रपा सांसदले छनोट गरेका योजनामा रकमान्तर गरेर बजेट दिन र ती आयोजना चैत पहिलो हप्ताभित्र कार्यान्वयन सुरु गर्न सिफारिस गरेको छ ।
प्रदेश सभाका सभामुख भुवनकुमार पाठकलाई मंगलबार बजेट तथा कार्यक्रम व्यवस्थापन विशेष समिति संयोजक गोविन्द लम्साल, सदस्यहरु मधुसुदन पौडेल, उद्धव थापा, रत्नप्रसाद ढकाल, रमा आले मगरलगायतले प्रतिवेदन बुझाएका हुन् ।
यस अघि अख्तियारले पत्रकाटेको बाहानामा कर्मचारीहरुले बजेट हेरफेर गर्न नमानेको बताउँदै आएको सत्ता पक्ष अब संसदकै निर्देशनमा बजेट रकमान्तर गर्न बाध्य हुने सदस्यहरु मधुसुदन पौडेलले बताए । समिति गठन गर्दा सत्तपक्षमा रहेको नेपाली काँग्रेसका सांसद गोविन्द लम्सालले पनि यो समिति सत्त वा प्रतिपक्ष नभइ निश्चित विषयमा केन्द्रीत भएर काम गरेको बताउँदै समितिको सिफारिस सदनले पास गर्ने बताए ।
समितिले सासंदहरुले थप गर्न दिएका आयोजना सम्बन्धित मन्त्रालय र निकायहरुले बजेट सूचना प्रणालीमा प्रविष्ट गर्ने र आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले सहजीकरण गर्ने सुझाव दिएको छ । थपिएका आयोजनाहरुमा प्रस्ताव गरिएको बजेट अर्थ विविध वा अन्य शीर्षक अन्तर्गतको पँुजीगत तर्फको विनियोजित रकमबाट रकमान्तर गर्न समितिले सरकारलाई सुझाव दिएको छ ।
विषयगत मन्त्रालय तथा निकायले आफू अन्तर्गतका कार्यालयमार्फत थपिएका योजना कार्यान्वयन गराउन पनि सुझाव दिइएको संयोजक लम्सालले बताए ।
प्रदेशसभा बैठकले चालू आर्थिक वर्ष २०८०÷८१ को बजेटमा सरकारले विपक्षी दल नेकपा एमाले र राप्रपाको सांसदहरुको योजना समेट्न गरेको लिखित सहमति कार्यान्वयनका लागि संसदीय विशेष समिति गठन गरेको थियो ।
उक्त प्रतिवेदन मंगलबार नै बस्ने प्रदेशसभा बैठकले पास गरेर प्रदेशसभाले समितिको सुझावका आधारमा सरकारलाई आवश्यक निर्देशन दिने संयोजक लम्सालले जानकारी दिए । १ असारमा बागमती सरकारले ल्याएको चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेटमा महत्वपूर्ण योजना छुटेको भन्दै नेकपा एमाले र राप्रपाले प्रदेशसभा अवरोध गरेर बजेट पारित नै गर्न दिएनन् ।
गत १८ असारमा एमाले र राप्रपा सांसदले दिएका योजना बजेटमा समावेश गर्ने सहमति भएको थियो । सहमतिपछि २० असारमा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट सहमतिअनुसार बजेटमा योजना समेट्ने निर्णय भएको र हालसम्म कार्यान्वयन नभएको संसदीय विशेष समितिको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
तर सरकारले एमाले र राप्रपाका सांसदको योजना बजेटमा समावेश नगरेपछि १५ फागुनमा सुरु भएको प्रदेशसभाको हिउँदे अधिवेशनमा विपक्षी दलहरुले विरोध जनाएका थिए । त्यसपछि सरकार र विपक्षी दलहरुको छलफलबाट संसदीय विशेष समिति गठन गर्ने सहमति भएको थियो । बागमतीमा सत्ता–प्रतिपक्षीबीच बजेट बाँभफाँडको विषयमा विवाद हुँदा हिउँदे अधिवेश प्रभावित हुँदै आएको छ ।