मकवानपुर । नेपालमा १ हजार ९ सय २० जना काेराेना संक्रमित थपिएका छन् । पछिल्लो २४ घण्टामा १ हजार ९ सय २० जनामा कोरोना भाइरस पुष्टि भएसँगै संक्रमितकाे संख्या थपिएकाे हाे ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार ९ हजार ४ सय ४३ पीसीआर परीक्षणमा १ हजार ७ सय २ जना र ३ हजार ७३ एन्टिजेन परीक्षणमा २ सय १८ गरी १ हजार ९ सय २० जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको हो । याेसँगै नेपालमा कोरोना संक्रमितको कुल संख्या ७ लाख ४७ हजार ४ सय ३३ पुगेको छ ।
यसैगरी पछिल्लो २४ घण्टामा कोरोना संक्रमणमुक्त हुनेको संख्या २ हजार २ सय ४८ रहेको छ । याे समेत ६ लाख ९८ हजार १ सय ७३ जना संक्रमणमुक्त भएका छन् । आइतबार काेराेना संक्रमित हुने भन्दा संक्रमणमुक्त हुनेकाे संख्या बढी छ । काेराेना संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या २४ रहेको छ । योसँगै नेपालमा मृत्यु हुनेको संख्या १० हजार ५ सय ९ पुगेको छ ।
मन्त्रालयका अनुसार हाल देशभर सक्रिय संक्रमितको संख्या ३८ हजार ७५१ जना रहेका छन् । जसमध्ये ३५ हजार ५ सय ५५ जना होम आइसोलेसनमा रहेका छन् भने ३ हजार १ सय ९६ जना संस्थागत आइसोलेसनमा रहेका छन् । कोरोनाका बिरामीमध्ये ६ सय ८१ जना आईसीयू र १ सय ६९ जना भेन्टिलेटरमा उपचाररत् छन् ।
हड्डीले मानिसको शारीरिक संरचना तथा आकार निर्माण एवम् शरीरलाई सन्तुलित गर्ने कार्य गर्दछ । यसको खराबीबाट विभिन्न किसिमका समस्या उत्पन्न हुन सक्छन् । खानपानमा हेलचेक्राइँ गर्दा हड्डी स्वस्थ र मजबुत हुन सक्दैन । त्यसैले हड्डी बलियो बनाउन शारीरिक व्यायामसँगै विशेषगरी खानेकुरामा ध्यान दिनुपर्छ ।
ओखर
ओखरको भित्री बनावट मस्तिष्कको जस्तै हुन्छ । यसले विशेषगरी मस्तिष्कलाई नै फाइदा गराउने विज्ञहरूको भनाइ रहेको छ । यसमा प्रोटिन, क्याल्सियम, फस्फोरस तथा भिटामिन पाउने भएकाले यसको सेवन हड्डीको मजबुतीका लागि उत्तम हुन्छ ।
बदाम
बदाममा प्रोटिन, भिटामिन ई, ओमेगा थ्री, फाइबर तथा एन्टी–अक्सिडेन्ट प्रशस्त मात्र पाइन्छ । यसका साथै यसमा फस्फोरस एवम् क्याल्सियम पाइन्छ । क्याल्सियम हड्डीका लागि लाभदायक हुन्छ ।
सालमोन
सालमोन माछा स्वास्थ्यको लागि निकै फाइदाजनक रहेको अध्ययनले देखाएको छ । यसमा हेल्दी फ्याट, ओमेगा–थ्री, भिटामिन डीलगायत पौष्टिक तत्व पाइन्छ । यसले हड्डीलाई बलियो र स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ ।
दूध
दूधमा क्याल्सियमको मात्रा पाइन्छ । यसले हड्डीलाई बलियो बनाउँछ । त्यसैले दूधको नियमित सेवनले हड्डी मात्र नभएर समग्र स्वास्थ्यमा निकै फाइदा गर्छ ।
अण्डा
हड्डीमा प्रोटिनको कमी हुँदा यसको विकासमा बाधा पर्छ । अण्डामा भरपुर मात्रामा प्रोटिन हुने भएकाले हड्डीको विकासमा यसले महत्वपूर्ण सघाउ पुर्याउँछ । अण्डामा प्रोटिन मात्र नभएर अन्य पोषण तत्व पाइन्छ । अण्डा उमालेर वा अमलेट बनाएर पनि खान सकिन्छ ।
पनीर
पनीर हड्डीका लागि लाभदायक हुन्छ । यसमा क्याल्सियम र फस्फोरस पाइन्छ । यसको नियमित सेवनबाट हड्डीलाई मजबुत बनाउन मद्दत पुग्छ ।
भटमास
भटमास पोषण तत्वको भण्डार हो । यसमा क्याल्सियम, फाइबर, भिटामिन ई, प्रोटिनलगायतका पोषण तत्व पाइन्छ । यसले हड्डीको विकासमा मद्दत पुग्नुका साथै यसलाई मजबुत गराउँछ । healthpati.com
मकवानपुर । मकवानपुर उद्योग वाणिज्य संघको संयोजकत्वमा गठित कोभिड हेल्प डेस्क मकवानपुरले शुक्रबार स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरेकाे छ । हेल्प डेस्कबाट हेटाैडा उपमहानगरपालिकाका २ वटा वडामा स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरेको हाे ।
पल्पसा आइसोलेशन सेन्टर संचालन गर्दा खरिद गरिएका र सहयोग प्राप्त स्वास्थ्य सामग्रीहरु स्टक रहेकोले सहयोग गरिएको हो । हेटौंडा १२ पदमपोखरी र हेटौंडा १९ बस्तिपुरमा रहेकाे शहरी स्वास्थ्य केन्द्रकाे लागि औषधी, पिपिई, अक्सिमिटर, साबुनसहितको स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरिएको छ । कोभिड हेल्प डेस्क मकवानपुरका सल्लाहकार तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख मिना लामा, हेल्प डेस्कका सचिवालय संयोजक कृष्ण कुमार गुप्ता, सदस्य बासु खतिवडा र व्यवसायी सरोज विडारीलगायतको टोलीले स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरेको थियो ।

हेटौंडा १२ का वडा अध्यक्ष ललित घलान र स्वास्थ्यकर्मीहरुको उपस्थितिमा हात्तीगाैडा शहरी स्वास्थ्य केन्द्रलाई स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरिएको हाे । त्यसैगरी हेटौंडा १९ का वडा अध्यक्ष नरनाथ सुवेदी र स्वास्थ्यकर्मीहरुहरुको उपस्थितिमा नेवारपानी शहरी स्वास्थ्य केन्द्रलाई स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरिएको छ ।
- डा. प्रकाश बुढाथोकी
कलेजोमा हुने सरुवा रोग हेपाटाइटिस प्रायःजसो भाइरस (विषाणु)बाट हुने गर्छ । हेपाटाइटिस रोग लगाउने विभिन्न थरीका भाइरस भए तापनि लक्षण समान प्रकारका देखिन्छन् तर रोग सर्ने तरिका, रोगको असर, व्यापकता, रोगको विज्ञान तथा विकास, रोगको प्रतिरोधकता तथा रोगको रोकथाम र नियन्त्रण गर्ने तरिका फरकफरक हुन्छन् । सामान्य भाषामा यसलाई जन्डिस भनेर चिनिन्छ तर जन्डिस कलेजोमा असर परेको लक्षण वा चिह्न मात्र हो ।
यस्तो भएमा हेपाटाइटिस हुन सक्छ ?
हेपाटाइटिस भएमा थकान वा आलस्यपन, खानामा रुचि नहुने, मन्द ज्वरो आउने, स्वाद र बास्नामा फरक महसुस हुने, जिउ वा जोर्नी दुख्ने, वाकवाक लाग्ने, बान्ता हुने, पेटको माथिल्लो भागको दाहिनेतिर दुख्ने, पखाला लाग्ने, दिसा सेतो हुने हुुन्छ । त्यसैगरी पिसाब गाढा हुने, जिउ चिलाउने, आँखा वा छाला पहेंलो हुने (जन्डिस) र धेरैलाई मामुली रुघाखोकी ज्वरो जस्तो हुने गर्छ । यसका साथै, चुरोट र रक्सीको बास्ना बेस्वादिलो हुने, मन नपर्ने र खाना पकाउँदा खासगरी भुटनको बास्ना खप्न नसक्ने हुन्छ ।
हेपाटाइटिस रोग उत्पन्न गर्ने मुख्य भाइरसमा हेपाटाइटिस ‘ए’, ‘बी’, ‘सी’, ‘डी’, ‘इ’ र ‘जी’ छन् र अन्यमा केमिकल्स, (विशेष च्याउ, कार्बन टेट्राक्लोराइड) कलेजोलाई खराब गर्ने औषधि (जस्तै टीबीमा प्रयोग गर्ने), अत्यधिक रक्सी सेवन तथा अन्य भाइरस (साइटो मेगालो, इपस्टन बार, हर्पिस सिम्प्लेक्स र एलो फिवर) पर्छन् । भाइरसबाट हुने हेपाटाइटिसमध्ये नेपालमा हेपाटाइटिस ‘ए’, ‘बी’, नन् बी (‘सी’) तथा नन् ए (‘इ’) को प्रकोप ज्यादा छ । डी र जी भाइरसको प्रकोप नेपालमा छैन । रगतको माध्यमबाट सर्ने बी, सी, डी र जी पर्दछन् भने अन्य भाइरस फिकोओरल अर्थात् दिसाबाट सर्छन् ।
सामान्य भाषामा जन्डिस भनेर चिनिने हेपाटाइटिस रोगले कलेजोमा असर पु-याउँछ
हेपाटाइटिस ‘ए’
हेपाटाइटिस ‘ए’ भाइरसले लगाउने कलेजोसम्बन्धी रोग हेपाटाइटिस ‘ए’ हो । संक्रमित व्यक्तिको दिसामा पाइने विषाणु चर्पी बसिसकेपछि साबुन पानीले हात नधोएमा, हातबाट खाना वा पानी संक्रमित भई अन्यमा सर्छ, सँगै बस्नाले सर्दैन । उपत्यकाका युवामा बढी मात्रामा देखिने हेपाटाइटिस ‘ए’ र ‘इ’बाट २०—२५ वर्षका क्याम्पसका विद्यार्थी शुद्ध पानीको अभाव, घरबाहिर खाने र सामूहिक शौचालयको प्रयोगले पीडित हुन्छन् । विकासशील राष्ट्रका बच्चा तथा युवामा बढी र वयस्कमा कमै मात्रामा देखिने हेपाटाइटिस ‘ए’ रोग प्रदूषित पानी तथा खानाको माध्यमबाट सर्ने गर्छ । मानिसबाट मानिसमा यो रोग दिशाबाट प्रदूषित खाना जस्तै काँचो तथा राम्ररी नपाकेको खाना खानाले सर्छ ।
लक्षण
हेपाटाइटिस ‘ए’ भाइरस शरीरमा प्रवेश गरेको १५ देखि ५० दिनमा औसत चार हप्तामा लक्षण देखिन्छन् । साधारणतया यस रोगको अवधि १ देखि २ हप्तासम्मको भए पनि कहिलेकाहिँ महिनौंसम्म लम्बिन सक्छ ।
पहिलो अवस्थाः
(जन्डिस देखापर्नुभन्दा पहिलेको अवस्था)ः सुरुमा ज्वरो आउने, कमजोरी हुने, खान मन नलाग्ने, शरीर गलेजस्तो हुने, टाउको दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, पेटको दाया भाग दुख्ने, कहिलेकाहीँ वान्ता हुने, पेटमा गडबडी हुने र चुरोटका अम्मलीलाई चुरोट पिउने रुचिसम्म नहुने हुन्छ ।
दोस्रो अवस्था (रोगीको आँखा र शरीर पहेंलो हुने अवस्था):
केही दिन वा एक साता पछि जन्डिसको लक्षण देखिन्छ । र सातदेखि १० दिनसम्म रहन्छ । यसमा आँखा, नङ पहेंलो हुने, पिसाब गाढा पहेंलो हुने, कसैकसैमा शरीर पहेंलो हुने, शरीर चिलाउने, बान्ता आउने, तौल घट्दै जाने, पेटको माथिल्लो दायाँ भाग दुख्ने, खानाको स्वाद नहुने ज्वरो, जन्डिस र चिलाउने साधारणतया पित्तको नलीमा ढुंगा भएमा पनि देखिने भएकाले झुक्किन सक्छ । चुरोट खानेलाई चुरोट खान पनि मन नलाग्ने । जन्डिस देखिएपछि पहिलो अवस्थाका लक्षण हराउँछन् ।
तेस्रो अवस्था (रोग निको हुन लागेको अवस्था)ः बिरामीले कमजोरीको अलावा केही लक्षण तथा चिह्न देखाउँदैन ।
यसबाट हुने मृत्युदर ०.१—०.३ प्रतिशत बच्चामा हुन्छ भने वयस्क तथा अरू कलेजो रोगीमा १.८ प्रतिशतसम्म पाइएको छ । यो रोगले १० हजारमा ५ देखि ६ जनालाई बेहोसीको अवस्थासम्म पु¥याउन सक्छ । तर, बी र सी जस्तो कलेजोलाई दीर्घकालीन रोगी बनाउँदैन ए र इले । एक्युट लिभर फेलर, जिउ सुन्निने र पेट सुन्निनेबाट ७० प्रतिशतको मृत्यु हुन्छ । त्यसैगरी ब्याक्टेरियाको संक्रमण भई सिरोसिस र क्यान्सर भई मृत्यु हुने पनि पर्याप्त नै हुन्छन् ।
हेपाटाइटिस भएमा आलस्यपन, खानामा अरुचि, मन्द ज्वरो आउने, स्वाद र बास्नामा फरक महसुस हुने, जिउ वा जोर्नी दुख्ने, वाकवाक लाग्ने, बान्ता हुने हुन्छ
यो रोग शिशु तथा बच्चामा साधारण रुघाखोकीजस्तै रोग तथा जन्डिस नदेखिने खालको हुन्छ । एकपटक संक्रमण भइसकेपछि जिन्दगीभर यो रोगबाट बच्ने क्षमता शरीरमा आउँछ तर अर्को खालको हेपाटाइटिस भने नलाग्ला भन्न सकिँदैन । त्यसैले यो रोग नेपालमा त्यति ठूलो समस्याका रूपमा छैन तर विदेशीलाई भने यो रोगको सम्भावना रहन्छ ।
निदान
रोगको पहिचान रगत परीक्षणबाट लक्षण देखिएको र संक्रमण भएको ५—१० दिनमा हुन्छ । लक्षणबाट करिबकरिब निदान हुने यी रोगमा रगत जाँच र अल्ट्रासाउन्ड जरुरी पर्छ । बिरामीको परीक्षणमा आँखाको सेतो भाग पहेंलो, कलेजोको सामान्य सुजन, पेटको माथिल्लो भागमा दुखाइ पाइन्छ । विली रुबिनको साथै लिभर फंसन परीक्षणको जरुरी हुन्छ ।
उपचार
सामान्य अवस्थामा लक्षण २ देखि ३ हप्तासम्म रहन सक्छ भने रोगको अवधि २५ देखि ५५ दिन रहन्छ र त्यसपछि जीवाणु शरीरबाट आफंै बाहिरिन्छन् । रोग भाइरसबाट लाग्ने भएकाले विशेष औषधि उपचार छैन र लक्षणअनुसारको औषधि र उपचार गर्नुपर्छ । राम्रो कार्बोहाइडे«ट बढी र चिल्लो कम भएको खाना नै यसको उपचार हो । उमालेको, नुन बेसार नहालेको खाना खानुपर्दैन जन्डिसको प्रर्याय बनेको गाजर, मुला, काँक्रो मात्र खाँदा शरीरमा पोषण नपुगेर साह्रै कमजोर बन्न सक्छ । बेमौसममा मेवा खोज्दा आर्थिक भार पर्ने, सफा नगरिएको उखुको रसले अन्य रोग निम्त्याउन सक्छ । उखुको रस र ग्लुकोजको सट्टा २५० ग्राम चिनी १ लिटर पानीमा घोलेर खाँदा हुन्छ । दूधदहीले नोक्सान गर्दैन । गुलियो फलफूल भने चाहेजति खान सकिन्छ । सुरुका केही दिन माछामासु नखाने तर महिनौं बार्नुपर्दैन ।
बिरामीलाई आराम दिनुपर्छ । प्रशस्त मात्रामा ग्लुकोज पानी खुवाउनुपर्छ । प्यारासिटामोललगायतका औषधि सेवन गर्नुहु“दैन । आयुर्वेदका अप्रशोधित औषधि र खानामा अत्यधिक परहेजले नोक्सान नै गर्छ । रक्सी तथा रक्सीजन्य पदार्थ ६ महिनासम्म सेवन गर्नुहुँदैन ।
नियन्त्रण
शुद्ध खानेपानीको अभाव भएको नेपालजस्तो देशमा संक्रमण प्रायःजसो पाँच वर्षको उमेरमै भएको देखिन्छ । त्यसैले खोपको व्यावहारिक प्रयोग भएको देखिँदैन । सर्वसाधारणलाई व्यक्तिगत स्वास्थ्य तथा सरसफाइबारे स्वास्थ्य शिक्षा दिने, पानीको मुहान वरपर दिसापिसाब गर्ने, गराउने बन्द गर्नुपर्छ । बिरामीको स्याहार गर्ने व्यक्तिले नङ काट्ने, राम्रोसँग सफा गर्ने र साबुन पानीले हात धुनुपर्छ । जुठो खाने ख्वाउने चलन हटाउनुपर्दछ । सम्बन्धित निकायबाट ढल निकासको राम्रो व्यवस्था गर्ने गराउने, उमालेर वा किटनाशक औषधि प्रयोग गरी सुरक्षित पानी पिउने, खाना तथा पानीलाई प्रदूषित हुनबाट बचाउने, खाना पकाउनुअघि, शिशुको स्याहार गर्नुअघि तथा बाहिर गएर घर फर्केपछि राम्रोसँग हात धुने, त्यसैगरी रोगीको दिसापिसाबको राम्रो व्यवस्थापन गर्ने, हेपाटाइटिस एविरुद्ध सुई÷खोप लगाउने बिरामी भएको थाहा पाएमा सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थामा जानकारी दिने र परीक्षण गराउनुपर्छ । राजधानी दैनिकबाट साभार
कोरोना संक्रमितको संख्या दिनहुँ बढ्दै गएपछि काठमाडौं उपत्यकामा निषेधाज्ञालाई थप कडा बनाउने तयारी गरिएको छ ।
स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित निकायले काठमाडौं उपत्यकालाई ‘रेड जोन’मा राखेको भन्दै उपत्यकाका तीनै जिल्ला काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरका प्रसासन कार्यालयले जारी निषेधाज्ञालाई थप कडाइ गर्ने तयारी गरेका हुन् ।
काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कालीप्रसाद पराजुलीले स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित निकायले काठमाडौंलाई कोरोनाको रेड जोन मानेको र संक्रमितको संख्या बढ्दै जाँदा निषेधाज्ञाको मोडालिटीमासमेत थप कडाइ गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुँदै गएको बताए ।
उनले आमसर्वसाधारणले महामारीप्रति सरकारले जारी गरेको स्वास्थ्य सुरक्षा मापदण्डको पालनामा बेवास्ता गर्दा संक्रमणको गति उकालो लाग्दै गएकाले अवस्थाको विश्लेषण गर्ने काम भइरहेको जानकारी दिए ।
‘काठमाडौं कोरोना संक्रमण बढ्दो छ, हामीले अनुगमन टोली नै गठन गरेर स्वास्थ्य मापडण्ड पालना भए नभएकोबारे अनुगमन गर्दै आइरहेका छौं, पछिल्लो अवस्थाकोसमेत विश्लेषण गर्ने काम हुँदै छ, आमसर्वसाधारणलाई जथाभावी भीडभाड नगर्न, मास्कको प्रयोग गर्न र बिनाकाम घरबाहिर ननिस्कनसमेत आग्रह गरिरहेका छौं,’ काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी पराजुलीले राजधानीसँग भने ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार शनिबारसम्म काठमाडौंमा ८ हजार ५ सय ७९, ललितपुरमा १ हजार ३ सय १९ र भक्तपुरमा १ हजार ९ सय १८ संक्रिय संक्रमित छन् । काठमाडौंमा परीक्षण गरिएकामध्ये २५ देखि ३० प्रतिशतलाई संक्रमण पुष्टि हुन थालेको छ ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी पराजुलीले संक्रमणको दर कम हुनेभन्दा बढ्दो गतितर्फ रहेकाले प्रसासनले थप संक्रमण दरको समीक्षा गर्दै निषेधाज्ञाको कडाइमा आवश्यक निर्णय लिने तयारी गरिरहेको जानकारी दिए ।
‘संक्रमणको आगामी तथ्यांकको विश्लेषण गरेर कस्तो मोडालिटीमा नियोधाज्ञालाई अघि बढाउने भन्ने तय गर्छौं,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी पराजुलीले भने ।
हाल भने काठमाडौं प्रसासनले राति ८ बजेबाट सवारी साधन सञ्चालनमा रोक लगाइसकेको छ । रातिको समयमा भेटघाट बढी हुने भएकाले प्रशासनले यस्तो निर्णय गरेको हो ।
हाल कोरोना संक्रमणको गति बढ्दै जाँदा काठमाडौं उपत्यकाका निजी तथा सरकारी अस्पतालमा कोरोना संक्रमित बिरामीसमेत बढ्न थालिसकेका छन् भने संक्रमितको संख्यासँगै मृत्युदरसमेत बढ्दै जान थालेको छ ।
यसअघि काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूको संयुक्त बैठकले निषेधाज्ञा ८ भदौसम्म कायम गर्ने निर्णय गरेका थिए । काठमाडौं उपत्यकामा १६ वैशाखबाट निषेधाज्ञा जारी गरिएको थियो ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार हाल दैनिक १० हजार हाराहारीमा कोरोना परीक्षण भइरहेको छ । यो परीक्षण हेर्दा प्रत्येक चार जनामा एकलाई संक्रमण पुष्टि भइरहेको छ । परीक्षणका क्रममा काठमाडौं उपत्यकालगायत ठूला सहरमा दैनिक २० देखि २५ प्रतिशतसम्म संक्रमण पुष्टि भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
गृह मन्त्रालयले शुक्रबार मात्रै कोरोना महामारीको तेस्रो लहर आउने सम्भावना रहेको भन्दै ७७ वटै जिल्लामा पहिलो र दोस्रो चरणमा सञ्चालित कोरोना अस्पताललाई पुनः सूचीकरण गर्न सम्बद्ध निकायलाई निर्देशन दिएको छ ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, स्वास्थ्य आपतकालीन तथा विपत् व्यवस्थापन एकाइ तथा स्वास्थ्य आपतकालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रको अनुरोधअनुसार गृह मन्त्रालयले देशभरका बन्द कोभिड–१९ आइसोलेसन सेन्टर, अस्पताल र शिक्षण अस्पताललाई पुनः सूचीकरण एवं सञ्चालन गर्न ७७ वटै जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई निर्देशन दिएको हो । राजधानी दैनिकमा प्रकाशित समाचार साभार गरिएकाे