मकवानपुर । साफ च्याम्पियनसिपको इतिहासमै नेपाल पहिलाे पटक फाइनलमा प्रवेश गरेकाे छ । माल्दिभ्समा जारी साफ च्याम्पियनसिप अन्तर्गत लिग चरणको अन्तिम खेलमा नेपालले आज बंगलादेशसँग बराबरी खेल्दै फाइनल यात्रा तय गरेकाे हाे ।
माले रंगशालामा नेपाल र बंषलादेश बीच भएकाे खेलको शुरूवाती चरण मै बंगलादेशले १ गोल गरेकाे थियाे । खेलको नवौँ मिनेटमा नै बंगलादेशका सुमोन रेजाको गोलमा नेपाल पछि परेको थियो । अतिरिक्त समय सहित करिब ९६ मिनेटको खेलमा फाईनलमा पुग्ने नेपालीको सपना खेलको अन्तिम समयमा आएर मात्रै पूरा भएकाे हाे ।
बंगलादेश सङ्ग निकै प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा अन्तिम समयमा नेपालले पेनाल्टी मार्फत गोल गरेर खेल बराबरीमा राेकिए पछी नेपालले फाइनल यात्रा तय गरेकाे हाे । नेपालले पाएको पेनाल्टीलाई अन्जन विष्टले गोलमा परिणत गर्दै खेल बराबरीमा परिणत भएकाे थियाे । असाेज २७ गते साँझ भएको खेल १–१ को बराबरीमा सकिएपछि नेपालले पहिलो पटक साफ च्याम्पियनसीपको फाइनलमा स्थान बनाएको हो । त्यसपछि कुनै गोल हुन नसकेपछि नेपालले फाइनलमा स्थान बनाउन सफल भएको हो ।
साफ च्याम्पियनसिपकाे ४ खेलपछि नेपाल ७ अंक बटुल्दै अंक तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहेको छ । अब भारत र माल्दिभ्सबीचको खेलले दोस्रो फाइनलिस्ट को हुने तय गर्नेछ । माल्दिभ्सको ६ तथा भारतको ५ अंक रहेको छ । माल्दिभ्सले बराबरी मात्र खेले फाइनलमा पुग्नेछ भने भारतले भने खेल जित्नै पर्ने दबाब छ । बंगलादेश ५ अंक बटुल्दै प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको छ । सन् १९९३ मा सुरू भएको साफ च्याम्पियनसिप फुटबलमा नेपाल यसअघि कहिल्यै फाइनलमा पुगेको थिएन ।
यस अघि नेपाल र बंगलादेश फुटबल इतिहासमा २२ पटक आमनेसामने खेल भएका थिए । तीमध्ये १३ खेलमा बंगलादेश र ७ खेलमा नेपाल विजयी भएको थियो । दुई खेल बराबरी भएको थियो । साफ च्याम्पियनशीपमा भने नेपाल र बंगलादेश सातपटक आमनेसामने भएका छन् । जसमा नेपालले तीनपटक र बंगलादेशले चारपटक जीत हासिल गरेका थिए ।
मकवानपुर । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहले राजसंस्थाविनाको प्रजातन्त्र नेपालमा सान्दर्भिक नहुने बताएका छन् । विजय दशमीको अवसरमा देशभित्र र देशबाहिर रहे बसेका सम्पूर्ण नेपालीहरुमा शान्ति र सुखको शुभकामना दिदैं उनले प्रजातन्त्रविनाको राजसंस्था र राजसंस्थाविनाको प्रजातन्त्र नेपालमा सान्दर्भिक हुन नसक्ने बताएका हुन् ।
‘देशको तत्कालीन परिस्थितिले हामीलाई बेग्लै जिम्मेवारी ग्रहण गर्न बाध्य तुल्याइए पनि प्रजातन्त्रविनाको राजसंस्था र राजसंस्थाविनाको प्रजातन्त्र हाम्रो जस्तो मुलुकमा सान्दर्भिक हुन सक्दैनन भन्ने बोध हामीले गरेका छौँ’, उनले जारी गरेको शुभकामना सन्देशमा उल्लेख गरेका छन् । यस्तै उनले परराष्ट्र नीति असन्तुलित हुँदा राष्ट्रिय सुरक्षामा चुनौती थपिएको बताएका छन् ।

‘हाम्रो समाज सनातनिक आदर्श र पूख्यौली पौरखबाट पृथक छैन । तर हाम्रो राजनीति र राजकाजी चालचलन त्यस अनुरुप हुन सकेनन् । लोककल्याणका हेतु, राजनीतिक स्वच्छता, जनप्रियता र जनआकांक्षा पूर्तिको दिव्य मान्यतामा आधारित हुनु पर्ने हो । तर राजनीतिक व्यवस्था आफु, आफ्नो समूह र त्यसभित्रको गुट उपगुटमा अल्झिएको छ । कोरोनाको महामारी, अनेक प्राकृतिक विपत्ति, वेरोजगारी, महंगी र अस्थिरताको भुमरीमा फसेका आम नेपालीले सत्य सेवा तथा लोकहितको अनुभूति गर्न पाइरहेका छन् त ?’पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाहले प्रश्न गरेका छन् ।
‘भ्रमको खेती नगरौं, चुपचाप गणतन्त्रलाई स्विकारेर बस्नु’
यसैबीच जनता समाजवादी पार्टीका संघीय परिषद् अध्यक्ष एवम् पूर्व प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहको शुभकामना सन्देशमा व्यक्त विचारप्रति अक्रोश व्यक्त गरेका छन्। मंगलवार पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रले दशैंको अवसरमा शुभकामना सन्देश दिदैं राजतन्त्र बिनाको प्रजातन्त्र सान्दार्भिक नहुने उल्लेख गरेका थिए।
भट्टराईले ट्वीटरमा पूर्वराजाको सन्देशसहितको भिडियो साझा गर्दै भ्रमको खेती भएको र देशलाई पुन:द्वन्द्वमा धकेल्ने उद्देश्यको भएको बताएका छन्। उनले पूर्व राजालाई जनताप्रति अलिकति जिम्मेवारीवोध भए चुपचाप संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई स्वीकारेर बस्नु वेश हुने सुझाव समेत दिएका छन्।

‘राजसंस्थाविनाको प्रजातन्त्र टिक्दैन भन्नु जनतालाई तातो बरफ वा सिंगसहितको खरायो खोज्न लगाउनु जस्तै भ्रमको खेतीगर्नु र देशलाई पुनस्द्वन्दमा धकेल्नु मात्रै हो,’ भट्टराईले भने, ‘पूर्व राजालाई देश र जनताप्रति अलिकति पनि जिम्मेवारीवोध छ भने चुपचाप संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई स्वीकारेर बस्नु वेश हुनेछ!’
मकवानपुर । यो वर्षको मनसुन बाहिरिएको छ। जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले सोमबारबाट यो वर्षको मनसुन पूर्णरुपमा नेपालबाट बाहिरिएको जनाएको छ। महाशाखाले मंगलबार प्रकाशित गरेकाे बुलेटिनमा समेत देशलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने उल्लेखनीय मौसम प्रणाली नरहेकाे जनाएकाेले पनि यस वर्षकाे मनसुन बाहिरिएकाे जनाउँछ ।
यो वर्ष औषतभन्दा ९ दिन ढिला गरी मनसुन बाहिरिएको हो। औसतमा अक्टोबर २ मा नेपालबाट मनसुन बाहिरिन्छ। गएको शुक्रबार नेपालका केही क्षेत्रबाट बाहिरिन शुरू गरेको मनसुन सोमबार पूर्णरुपमा बाहिरिएको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाकाले जनाएको छ।
महाशाखाका अनुसार शुक्रबार नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेश र कर्णाली प्रदेशका सम्पूर्ण भूभाग, लुम्बिनी प्रदेशको पश्चिमी भूभागबाट बहिर्गमन भएको थियो। यस वर्षको मनसुनमा सरदरभन्दा १५ प्रतिशत बढी वर्षा भएको छ। यो वर्ष मनसुनका चार महिना (जेठदेखि असोज) मा सबभन्दा बढी पोखरामा वर्षा भएको छ।
पोखरा विमानस्थल क्षेत्रमा चार महिनामा सरदर ३०६४ मिमि वर्षा हुन्छ, यो पटक ४२७० मिमि वर्षा भएको छ । यस वर्ष मनसुनमा सबभन्दा कम वर्षा कर्णालीको उत्तर पूर्वी क्षेत्रमा भएको छ। मुस्ताङमा सरदर १५८.५ मिमि वर्षा हुने भए पनि यो वर्ष ४ सय ३० मिमि वर्षा रेकर्ड भएको छ।

यस वर्ष विजया दशमी असोज महिनाको अन्तिममा सकिनेगरी सुरु भएको छ। असोज २१ गते घटस्थापना अर्थात् विधिपूर्वक राखिएको जमरा २९ गते दही, अक्षता र अबिरको रातो टीकासँगै लगाइन्छ। यस वर्ष षष्टी तिथि घटेकाले घटस्थापनाको नवौं दिनमा विजया दशमी मनाउँछौं। ऋतु र मौसमको हिसाबले अत्यन्त उचित समयमा यसवर्षको दसैं परेको छ।
विशेषगरी नेपालीहरूको महान् चाडका रूपमा मनाइने यो बडा दसैं मानव जीवनलाई प्रकृतिसँग एकाकार गर्न सिकाउने पर्व हो। दसैं सुरु हुनु अगाडि सोह्र श्राद्ध अर्थात् पितृपक्ष पर्छ। यो १६ दिने पितृपक्षमा हामी हाम्रा ज्ञात अज्ञात पुर्खालाई सम्झन्छौं र नयाँ पुस्ताका लागि आशीर्वाद दिएर ठाउँ खाली गरिदिन प्रार्थना गर्छौँ। पितृपक्षको १६ दिन हामीले खाने खाना, लगाउने पोसाक र प्रयोग गर्ने रंग शान्त प्रकृतिको हुन्छ। शान्तभावले हामी हाम्रा पिता, पुर्खालाई पितृको रूपमा सम्झन्छौं र शुक्लपक्ष अर्थात् पूर्णिमाको उज्यालोमा पितृलाई सन्तुष्ट बनाएर बिदा गर्छौं।
घटस्थापनापछि प्रोटिनयुक्त पोषिलो खाना, रंगीबिरंगी पोसाक रातो रंगको प्रयोग आदिले हाम्रो दिनचर्या पनि फरक हुन्छ।
त्यसपछि कृष्णपक्ष अर्थात् औंसीको अँध्यारोमा ९ दिन शक्ति साधनाबाट नयाँ सृष्टि एवं उमंगको बीजारोपण गर्छौँ। दसौं दिनमा हर्षोल्लासपूर्वक विजयोत्सव मनाउँछौं। यो सृष्टि सञ्चालन नियमको प्रतीकका रूपमा जमरालाई लिइन्छ। जमरा अँध्यारोमै राखिन्छ। सप्तसती चण्डीपाठसँगै विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ। नौ दिनमा पहेँलो रंगको जमरा भर्खर जन्मेको स्वस्थ बच्चाजस्तै मनमोहक देखिन्छ। त्यही जमरा लगाएर खुसी र उमंगका साथ आयु, आरोग्य एवं सुख, समृद्धिको कामना गर्दैएकअर्कामा शुभकामना आदानप्रदान गर्छौं। घटस्थापनापछि प्रोटिनयुक्त पोषिलो खाना, रंगीबिरंगी पोसाक रातो रंगको प्रयोग आदिले हाम्रो दिनचर्या पनि फरक हुन्छ। सृष्टिका लागि गरिने यो शक्ति साधना छिमेकी मुलुक भारत र बंगलादेशमा दुर्गा पूजाको नामले प्रख्यात छ। हामी यसलाई नवरात्री भन्छौं। नवरात्रीमा क्रमशः शैलपुत्री, ब्रम्हचारिणी, शारदादेवी, हंशवाहिनी, स्कन्धमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौंरी र सिद्धिधातृनामका नौवटा देवीको पूजा हुन्छ। यी नौ दिन देवीको साथमा केही समय बिताउने जो कोहीलाई पनि राम्रो हुन्छ। यी दिनहरू ईश्वरको स्त्री प्रकृतिमा समर्पित छ। नवरात्रीको पहिलो तीन दिन दुर्गा, लक्ष्मी र सरस्वतीको स्त्री प्रकृतिको तीन आयामिकरूप मानिन्छ।
अस्तित्वको तीन मूलभूत गुणः तमस्, रजस एवं सत्त्वका प्रतीक पनि मानिन्छ।
तमस् भन्नाले निष्क्रियता– धर्ती। रजस् भन्नाले सक्रियता, सूर्य र सत्त्व भन्नाले एकातर्फ सिमाना तोड्नु, विलिन हुनु, एवं एक हुनु हो। यी तीन खगोलीय वस्तु जसमा हाम्रो शरीरको रचना अत्यन्त गहिरोसँग जोडिएको छ। जसले शक्ति, अमरता एवं तागतको इच्छा गर्दछ, उसले स्त्री प्रकृतिस्वरूप कालीमाता एवं धर्तीमाताको पूजा गर्दछ।
जसले धन, दौलत, सुखी जीवन एवं भौतिक दुनियाँको अनेकौं उपहारको आकांक्षा राख्छ, उसले स्त्री प्रकृतिस्वरूप लक्ष्मी एवं सूर्यको पूजा गर्छ। जसले शरीरको अमरता प्राप्तिका लागि नभई ज्ञानमार्गद्वारा नश्वर शरीरको सीमाबाट पर जाने इच्छा राख्छ, उसले स्त्री प्रकृतिस्वरूप सरस्वती एवं चन्द्रमाको पूजा गर्छ। यी तीनै देवी नवरात्रको पहिलो तीन दिन एक एक गरी आउँछिन् भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ। किनकि आखिर हामी धर्तीबाट नै निस्कन्छौं र एक सक्रिय जीवन जिउने प्रयास गर्छौ। धर्तीबाट निस्कनुलाई तमस् र जिउनु अथवा बाँच्ने प्रयास गर्नुलाई रजस् भनिन्छ। तेस्रो हाम्रो जीवनको बाटोमा आउन पनि सक्छ, नआउन पनि सक्छ। उसलाई आफ्नो हृदयमा ल्याउन प्रयास गर्नुपर्छ।
तमस्ः पृथ्वी प्रकृति हुन्। नवरात्रीको पहिलो दिन तमस् अर्थात् पृथ्वीले जन्म दिन्छिन्। गर्भ अवस्था हामी आमाको कोखमा बिताउँछौँ। त्यो समय तमस् हो। गर्भावस्था लगभग शीत निद्रा जस्तै हो। अर्थात् विकास भइरहेको हुन्छ। तमस् पृथ्वीको र हाम्रो जन्मको प्रकृति हो। जसरी हामी आमाको कोखबाट बाहिर आउँछौं र सक्रिय हुन थाल्छौं। त्यहीबाट रजस् सुरु हुन्छ। यदी हामी प्रयाप्त मात्रामा सचेत वा भाग्यशाली छौं भने बाल्यकालमै हामीलाई सत्व गुणले छुन्छ। नत्र रजस्को गुण यस्तो छ कि जवसम्म सबै राम्रो हुन्छ, जीवन आरामले चल्छ। जव अलिकति नराम्रो दिन सुरु हुन्छ, रजस् पूरै नराम्रो भएर जीवनभर चल्छ।
त्यसैले नवरात्रको यी नौ दिनमा जीवनका हरेक पल उत्सवको रूपमा मनाउनु सबैभन्दा बढी महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। हामी धर्तीमा छौं। यसैपनि हामी प्रकृतिको एक हिस्सा हौं। कुनै पनि विपत्मा विचलित नहुनलाई धर्तीसँग एकाकार भएर बाँच्न सिक्नुपर्छ। त्यसैले धर्तीलाई माता ( आमा ) भनिन्छ। जीवनका हरेक पलहरू बुझ्ने नजिकको विश्वासपात्र आमा हुन्। आमा अन्यायको विरुद्ध लड्छिन्। सन्तानका लागि मर्छिन्।
धर्तीमाताको जब इच्छा हुन्छ हामी निस्कन्छौं। जव धर्तीमाताले हामीलाई आफैंमा समाहित गर्न चाहन्छिन् तव हामी विलिन हुन्छौं। यसको मतलव जीवन पूरै जालमा फस्छ। यो पूरै हाम्रो जीवनमा भइरहेको छ। यो पूरै ब्रम्हाण्डको साथमा यही प्रक्रिया चलिरहेको छ। यो चक्रलाई तोडेर पर जाने क्षमता नवरात्री साधनामा छ। हामीलाई देवीको यी तिनै स्वरूपको जरुरी छ। पहिलो दुई दुर्गा र लक्ष्मीको स्वरूप हाम्रो अस्तित्व, पोषण, सफल जीवन एवं खुसीका लागि जरुरी छ। नवरात्र यिनैबाट सुरु हुन्छ। हरेक महिना औंसीपछिको तीनदिन यस्तै हुन्छ। औंसी निष्क्रियताको अवस्था हो। जसमा जीवन निर्माणका पाँच तत्त्व आफैंभित्र एक तरहको एकीकरणबाट गुज्रिरहेको हुन्छ। औंसीपछिको पहिलो दिन हल्का निष्क्रिय हुन्छ र फेरि सक्रिय हुन्छ। त्यसपछि पर जान लायक अवस्था आउँछ। चन्द्रमा प्रकट हुन्छ। वर्षभरि आउने १२ वटा औंसीमध्ये असोजको औंसी अधिक शक्तिशाली हुन्छ।
गृहस्थीका लागि यो समयको साधना अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। जसमा अलिकति ज्ञान, समय र श्रद्धा छ,। उहाँहरूले यो नौ दिनलाई महत्त्वपूर्ण दिनका रूपमा लिएर साधना गरी थोरै समय भएपनि देवीका साथ बिताउनुभयो भने साधक स्वयंलाई आयु, आरोग्य, एवं सुख र शान्ति प्राप्तिको अनुभव हुन्छ। देवी साधनाले जीवन र जगत्लाई जान्ने थोरै भएपनि ज्ञान प्राप्त हुन्छ। शक्तिबिनाको सक्रियता सम्भव छैन। आफूभित्र रहेको अथाह शक्तिलाई रिचार्ज गर्ने यो सुनौलो अवसरको फाइदा लिई जीवन धन्य बनाऔं। जीवनका हरेक मोडमा तटस्थ भएर हेर्नु नै जीवनको रहस्य हो। यही शक्ति हामी सबैलाई प्राप्त होस्।
या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।।
annapurnapost.com बाट साभार गरिएकाे ।
मकवानपुर । नेपालीहरुकाे महान चाड दशैंको सातौ दिन फुलपाती पर्व आज घरघरमा फूलपाती भित्रयाइदै छ । प्रत्येक वर्ष दुर्गा पक्षअन्तर्गत आश्विन शुक्ल सप्तमीका दिनमा मनाइने फूलपाती पर्वमा शास्त्रीय विधिअनुसार शुभ साइतको प्रतीक फूलपाती भित्र्याएर मनाइने गरिन्छ ।
घटस्थापनाका दिनदेखि वैदिक विधिपूर्वक दुर्गालाई आह्वान गरी पूजाआजा गरिएको दसैँ घर अथवा पूजा कोठामा शुभ साइतको प्रतीकका रूपमा उखु, हलेदो, केराको बोट, धानको बाला, बेलपत्र, दारिम, जयन्ती, अशोकको फूल र मानवृक्ष भित्र्याउने गरिन्छ । नवपत्रिकाको नामले चिनिने फूलपाती नौवटी देवीको प्रतीकका रूपमा भित्र्याई शास्त्रीय विधिअनुसार शक्तिको आराधनाका साथ पूजा गर्ने वैदिक विधि रहेको छ।
केरामा ब्रह्मायणी, दारिममा रक्तदन्तिका, धानमा लक्ष्मी, हलेदोमा दुर्गा, मानवृक्षमा चामुण्डा, उखुमा कालिका, बेलपत्रमा शिवा, अशोकमा शोकरहिता र जयन्तीमा कात्तिकी देवीको आह्वान गरी पूजा गरिन्छ, यी देवी नवदुर्गाका पार्षद् अर्थात् सहायक हुने धर्मशास्त्रमा बर्णन गरिएकाे छ । फूलपाती भित्र्याएपछि नौवटै देवीको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिन्छ । फूलपाती भित्र्याउनका लागि साइतको आवश्यक्ता नपर्ने धर्मशास्त्रविद् रामचन्द्र आचार्य फुर्सदी बताउँछन् ।
आज हनुमानढोका दरबारको दशैँघरमा गोरखा जिल्लाबाट ल्याइएको फूलपाती भित्र्याउने परम्परा छ । यस वर्षको फूलपाती आज अपराह्न साढे चार बजे भित्र्याइने कार्यक्रम रहेको छ । यसैगरी देशभरका शक्तिपिठहरुमा समेत फुलपाती भित्र्याउने गरिन्छ ।
आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिनमा वैदिक विधिपूर्वक घटस्थापना गरी जमरा राखेपछि शुरु हुने नेपालीहरुको महान् चाड दशैँ अर्थात् दुर्गापूजाको सामाजिक चहलपहल भने आजैका दिनदेखि बढ्ने गर्दछ । आजैका दिनदेखि सरकारी कार्यालय पनि बिदा हुने भएकाले विभिन्न पेशा र व्यवसायमा संलग्न मानिस सपरिवार बसेर दुर्गा भवानीको प्रसादका रूपमा टीका थाप्न आआफ्नो घर फर्कने क्रम अझ तीव्र हुने गर्दछ ।