मकवानपुर । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख मिनाकुमारी लामा मलेसिया प्रस्थान गरेकी छन् । मलेसियाको राजधानी क्वालालाम्पुरमा हुने मानब बस्ती व्यवस्थापनको लागि प्रतिबद्ध शहरी सरोकारवालाहरुको संस्था ‘सिटिनेट’ को अन्तराष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागि हुन नगर प्रमुख लामा मलेसिया गएकी हुन् ।
उनलाई हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख राजेश बानियाँ, प्रमुख प्रशासकियअधिकृत शिबराज चौलागाईले बिदाई गरेका छन् । आइतबार काठमाडौं गएपछि सोमबार दिउँसोको हवाई यात्राबाट नगर प्रमुखला मलेसिया प्रस्थान गर्ने कार्यसुची रहेको नगरप्रमुखको सचिवालयले जनाएको छ । प्रमुख लामा १ सय ३५ भन्दा बढि मुलुकका नगरपालिका, गैरसरकारी सस्था निजी कम्पनी र अनुसन्धान केन्द्रहरुको साझा सस्था सिटिनेटको नवौं सभामा सहभागी हुने बताइएको छ ।
सिटिनेटको नेपाल च्याप्टरको अध्यक्ष रहेको हेटौंडा उपमहानगरपालिका सहित १६ वटा स्थानीय तह र बिभिन्न सस्थाको नेतृत्व गर्दै नगरप्रमुख लामा मलेसिया गएकी हुन् । सभा असोजको ४ गते देखि ७ गतेसम्म सञ्चालन हुने कार्यतालिका रहेको छ । सभामा जानु पूर्व सिटिनेटको सदस्य रहेका नेपालका स्थानीय तह र समाजिक संघसस्थाको हेटौंडामा बैठक सञ्चालन गरिएको थियो । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको आतिथ्यतामा भएको बैठकमा ललितपुर महानगरपालिकाका प्रमुख चिरीवावु मर्हजनले नवौं सभामा उम्मेदवारीको घोषणा गरेका थिए ।
अन्तराष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी हुन जाने तयारी पछि नगर प्रमुख लामाले कार्य जिम्मेवारी उपप्रमुख बानियाँलाई दिएकी छन् ।
प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले संघीय निजामती सेवा ऐन ल्याउने भन्दै धेरैपटक भाषण गर्दै हिडे पनि अन्ततः सो ऐन ल्याउन उनीहरू असफल देखिएका छन् ।
त्यसो त, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था स्थापना भएसँगै मुलुकको स्थायी सरकार हाक्ने मुख्य कानुनका रूपमा रहने संघीय निजामती सेवा ऐन ल्याउनुपथ्र्यो । तर, पाँच वर्षसम्म पनि सो महत्वपूर्ण ऐन आउन सकेको छैन ।
संघीय निजामती सेवा ऐन आउने बाटो बन्द
– अब संघीय निजामती ऐन नयाँ संसद्बाट मात्रै
– सामान्य प्रशासनमन्त्री श्रेष्ठ ‘बिजनेस’मा असफल
देशभरका कर्मचारी प्रशासन झन्डै ३० वर्षअघि बनेको निजामती सेवा ऐन र नियमावली अनुसार नै सञ्चालन हुन बाध्य छ । संघीय निजामती सेवा ऐन ल्याउनुपर्ने मुख्य विजनेस संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको हो ।
यद्यपि, पछिल्लो समय संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठको मुख्य ध्यान नै कर्मचारी सरुवामा केन्द्रित भएपछि उनले मुख्य बिजनेस नै बिर्सन पुगे । जसका कारण संघीय निजामती सेवा ऐन आउने बाटो पूर्णरूपमा अवरुद्ध भएको हो । पाँचवर्षे संसद्को म्याद शनिबार रातिदेखि नै सकिएपछि अब संघीय निजामती सेवा ऐन आउने बाटो हालका लागि पूर्णरूपमा अबरुद्ध भएको हो ।
संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले संघीय शासनको मर्मविपरीत हुनेगरी संघीय निजामती सेवा ऐन फास्ट ट्र्याकमार्फत ल्याउने तयारी गरे पनि चरम विवाद भएपछि सो कार्यअघि बढ्न सकेको थिएन ।
संघीय निजामती सेवा विधेयकमा प्रस्ताव गरिएका कतिपय प्रावधान संविधानको प्रतिकूल भएपछि र सो विधेयक कर्मचारी मैत्री नभएपछि विधेयकविरुद्ध देशभरका कर्मचारी नै आन्दोलित भएका थिए । मन्त्री श्रेष्ठले सरोकारवाला निकाय तथा प्रशासनिक क्षेत्रका विज्ञसँग कुनै छलफल नै नगरी संघीय निजामती सेवा विधेयक तयार पारेका थिए । मन्त्रालयले सो विधेयक अर्थ तथा कानुन मन्त्रालयमा समेत पठाएको थियो तर निकै अपूर्ण र संघीय शासनको मर्मविपरीत रहेको सो विधेयक कानुन मन्त्रालयमा गएर रोकिएको थियो ।
विशेषगरी प्रदेशको मुख्य सचिव र प्रदेश सचिव तथा स्थानीय तहको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत केन्द्रको हुने कि प्रदेश तथा स्थानीय सेवाकै हुने भन्ने विषयमा सत्तारूढ दलबीच नै सहमति नभएपछि फास्ट ट्र्याकबाट विधेयक ल्याउने सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको योजना विफल भएको हो ।
जसका कारण संघीय निजामती सेवा ऐन ल्याउनुपर्ने मुख्य बिजनेस पाएका संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री श्रेष्ठ आफ्नो विजनेसलाई टुंगोमा पु¥याउन असफल देखिएका हुन् । अधिकांश सांसद स्थानीय तहको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत र प्रदेशका प्रमुख सचिव तथा सचिवहरू केन्द्रका कर्मचारी हुनुपर्ने अडानमा छन् ।
संविधानको धारा ३२ मा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच सम्बन्ध सहकारिता, सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्तमा आधारित हुने व्यवस्था गरिएको छ । तर, यही प्रावधानलाई पुरै बेवास्ता गर्दै केन्द्र सरकारसँग प्रदेश र स्थानीय तहको सम्बन्ध पूर्णरूपमा विच्छेद हुनेगरी संघीय निजामती सेवा ऐन ल्याउन लागिएको थियो । तर, अब भने ऐन आउने बाटोको ढोका बन्द भएको छ ।
मन्त्री श्रेष्ठकै अगुवाइमा संघीय निजामती सेवा विधेयकको मस्यौदामा स्थानीय तहमा पठाउने प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत केन्द्रको नहुने र प्रदेश सेवाकै कर्मचारी हुनेगरी प्रस्ताव गरिएको थियो । जसप्रति प्रधानमन्त्री र उनको दल तथा प्रमुख प्रतिपक्षी दल एमालेको पनि सहमति छैन ।
स्थानीय तहमा केन्द्रको कुनै पनि कर्मचारी नहुँदा स्थानीय तह र केन्द्रीय सरकारबीच कुनै प्रकारको समन्वय र सम्बन्ध स्थापित हुन सक्दैन । मन्त्री श्रेष्ठ भने केन्द्र सरकार र स्थानीय सरकारबीच पूर्णरूपमा सम्बन्धविच्छेद हुनेगरी ऐन ल्याउने खेलमा थिए तर अब भने सो खेल पनि परास्त भएको बताइएको छ ।
यसअघि पनि संसद्मा दर्ता भइसकेको सो विधेयक सरकारले फिर्ता लिने निर्णय गरेको थियो । त्यसरी फिर्ता गरिएको विधेयकको मस्यौदा पुनः पुरानै प्रावधान समेटेर स्वीकृतिका लागि अघि बढाइएपछि विधेयक पटकपटक विवादमा पर्दै आएको हो ।
मन्त्रीले कर्मचारी संयन्त्रलाई पुरै बाइपास गर्दै सो विधेयकको मस्यौदा बनाएका थिए । जसका कारण सिंगो प्रशासनतन्त्र मन्त्री श्रेष्ठप्रति रुष्ट हुँदै आएको छ । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडामा ‘शिक्षकको भाषा’ पुस्तक विमोचन गरिएको छ । कवि छवि अनित्यको ‘शिक्षकको भाषा’ पुस्तक शनिबार हेटौंडामा विमोचन गरिएको हो ।
पुस्तकमा अहिलेको समयमा शिक्षकको प्रस्तुती, कस्तो शिक्षा अब्बल हुनुपर्ने, शिक्षण संस्थालाई कसरी अगाडि लैजान सकिन्छ लगायत छन । बिगत दुई दशक शिक्षण तथा संचार पेशामा संलग्न अनित्यको यसअघि ‘हल्ला’ र ‘तुइनको बाटो’ कृतिहरु प्रकाशित छन् ।
आकृति क्रिएशनले प्रकाशन गरेको पुस्तक अहिले ३ हजार थान प्रकाशन गरिएको लेखक अनित्यले जानकारी दिए ।
पुस्तक विमोचन कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिकी प्रमुख मिना कुमारी लामा, मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका उपसचिव बद्रीबहादुर पाठक, सर्जक सञ्जाल मकवानपुरका अध्यक्ष निमेष निखिल, प्याब्सन मकवानपुरका अध्यक्ष बिनोद सुवेदी, शिक्षक संघ मकवानपुरका उपाध्यक्ष गणेश हुमागाई, लगायतले मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए ।

मकवानपुर । प्रतिनिधि सभा र ७ वटै प्रदेश सभाको पाँच वर्षे कार्यकाल गएराति १२ बजेदेखि सकिएको छ । मंसिर ४ गते हुने निर्वाचनको प्रक्रिया आजबाट सुरु भएको छ ।
असोज २ गते आजदेखि राजनीतिक दलहरुलाई समानुपातिकतर्फको बन्दसूची बुझाउने कार्यतालिका निर्वाचन आयोगको छ । प्रत्यक्षतर्फको निर्वाचन कार्यक्रम भने असोज २३ गतेदेखि सुरु हुने छ । असोज २३ गते प्रत्यक्षतर्फको मनोनयन दर्ताको कार्यतालिका रहेको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।
आगामी निर्वाचन संघीय संसदमा समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट ११० र प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट १६५ जना निर्वाचित हुनेछन् । दलहरुले निर्वाचित हुने कूल सदस्य संख्याको कम्तीमा १० प्रतिशत सदस्यका लागि उम्मेदवारी दिनेगरी बन्दसूची तयार पार्नुपर्छ । त्यसमा ५० प्रतिशत महिला र समावेशी प्रतिनिधित्व अनिवार्य गरिएको छ ।
बन्दसूची पेस गर्नेदेखि सबै प्रक्रिया मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा हुनेछ ।
डेंगु संक्रमण सन २००४ मा पहिलोपटक नेपालमा पुष्टि तथा सन २०१९ मा ६८ जिल्लामा फैलिई १७ हजार ९ सय ९२ जना संक्रमित र ६ जनाको ज्यान गएको थियो भने यस साल साउनदेखि भदौ मसान्तसम्म ७५ जिल्लामा फैलिई १३ हजार बढी संक्रमित र १३ जनाको मृत्यृ भइसकेको छ । संक्रमण बढ्दै जाँदा अस्पतालमा जटिल लक्षण लिएर आउने बिरामी पनि बढेका छन् । काठमाडौं, ललितपुर, मकवानपुर, रूपन्देही, दाङ, भक्तपुर, धादिङ, तेह्रथुम, काभ्रे र चितवन गरी १० जिल्ला उच्च जोखिममा छन् । संक्रमितको संख्या आकासिएको, अस्पतालमा बढेको चाप, भर्ना भएरै उपचार गर्ने र आईसीयूसम्मै पुग्ने बिरामीको संख्या थपिँदो छ, जसले झनै प्रकोप र भयानकता देखाउनेमा आशंका छैन ।
टेकु अस्पतालले डेंगु क्लिनिक सुरु गर्दा ज्वरोका लागि भनेर गरेको थियो ’cause कडा समस्या भएको देखिएको थिएन । तर, पछिल्लो समय डेंगुको विशेष औषधि हुँदैन, ज्वरो र शारीरिक पीडा कम गर्न सिटामोलबाहेकको औषधि प्रयोग गर्न नहुने तथा आयुर्वेदिक र होमियोप्याथीप्रतिको विश्वासले धेरै संक्रमित घरमै बस्न थालेका छन् । अस्पताल नजाने, ज्यादै ढिला जाने, सिटामोलले ज्वरो र दुखाइ कम नभएपछि ब्रुफेन, एस्प्रिन सेवन गर्ने, पुनः भिन्दै सेरोटाइपबाट संक्रमित, प्लेटलेट बढाउन अनियन्त्रित र जथाभावी वैकल्पिक औषधि लिने र ज्यादै जटिल भएपछि मात्र अस्पताल पुग्दा कोभिड दोस्रो लहरमा झंै बेहोस र प्रांगणमै ढल्ने दैनिक एकपछि अर्काे देखिँदै छ । जबकि, विगतमा यस्तो कहिल्यै नदेखिएको वरिष्ठहरू बताउँछन् ।
डेंगुमा खोकी लाग्दैन, सास फेर्न गाह्रो हुँदैन, कडा ज्वरो आउँछ, अत्यधिक थकाइ लाग्छ, नाकबाट पानी बग्दैन, झाडापखाला लाग्दैन । अत्यधिक टाउको दुख्छ । खाना नरुच्ने, अत्यधिक जिउ दुख्ने, स्वाद वा गन्ध हराउने हुँदैन, घाँटी दुख्दैन, जाडो महसुस हुँदैन, वाकवाकी लाग्ने हुन्छ । डेंगु भनेकै दुखाइभन्दा फरक नपर्ने भएको छ । शारीरिक दुखाइ कम गर्न धेरैले प्mलेक्सन वा ब्रुफेन तथा एस्प्रिन औषधिको सहारा लिँदा झनै जोखिम बढेको छ । मुख्य लक्षण नै अत्यधिक शारीरिक पीडा हो । ब्रेक बोन फिवर अर्थात् हड्डी भाँचिएसरह दुखाइ हुने ज्वरो पनि भनिन्छ । हालसम्म संक्रमण परिवार परिवारमा, टोल टोलमा डेंगुको दुखाइ लिएर बसेका संक्रमितको संख्या अत्यधिक छ ।
तारन्तार बान्ता हन, अत्यधिक पेटको दखाइ, नाक, गिँजा वा शरीरका अन्य ठाउँबाट रगत बग्ने, दिसा, पिसाब वा बान्तामा रगत देखिने, आलस्य वा बेचैन, श्वास प्रश्वासमा तीव्रता वा कठिनाइजस्ता ५ लक्षण देखिए जटिलतातिर गइरहेको हुनसक्ने भएकाले तुरुन्त चिकित्सक वा अस्पताल जानुपर्छ । चिकित्सकले परीक्षण गर्दा पेट वा फोक्सोमा पानी जमेको, कलेजोको आकार सामान्यभन्दा २ सेमि बढी बढेको र रगतमा प्लेटलेटको संख्यामा तीव्र गिरावट आएको देखिन्छ ।
मेवाको पात खाएर बेहोस
मेवाको पात खाएर रोग छिटो निको हुन्छ, प्लेटलेट घट्न नदिने तथा घटेको पनि छिटो सामान्य बनाउने भन्ने सल्लाहले मेवाको पात खोजी सिलौटामा थिचेर पानीमा हाल्दै ३ दिन लगातार खाएकी युवतीमा स्वास्थ्यमा असहज भएपछि अस्पताल आउनेक्रममा बेहोस परिन् । अरूको लहैलहैमा वा सामाजिक सञ्जालमा भनेजस्तै मेवाको पात खाएर जटिल बन्नेमा यी एक प्रतिनिधि पात्र हुन् । बजारमा मेवाको पातको माग ह्वात्तै बढेको कारणले पनि घरघरमा प्रयोग भइरहेको आँकलन गर्न सकिन्छ । मेवाको पात प्रयोग गरेलगत्तै पेट बाउँडिने, बटारिने, वाकवाक लाग्ने, बान्ता हुने भएकाले अस्पताल पुगी परामर्श लिने प्रशस्तै छन् भने भन्न नचाहने पनि धेरै छन् । दीर्घकालमा कलेजोलगायतका अंगमा नकारात्मक असर देखाउँछ ।
पहिलोभन्दा दोस्रो र तेस्रोपटक बढी जटिल
डेंगु पहिलोपटक र दोहोरिँदाको संक्रमण गर्ने भाइरस फरक प्रकारको हुने भएकाले बढी जटिल हुने गर्छ । पहिले बनेको एन्टिबडीले काम नगर्ने र एन्टिबडीलाई भ¥याङ बनाएर सजिलैसँग इम्यन सिस्टमको कोषहरू प्रयोग गरी फैलिन्छ । खोप विकास तथा प्रभावकारी हुन सकेको छैन । सामान्य मानिसलाई धेरै जटिलता नहोला तर दीर्घरोगी तथा स्वास्थ्य जटिलता भएकालाई धेरै असर गर्नसक्छ । हरेक २० जना संक्रमितमध्ये १ जनालाई जटिलता हुनसक्ने र मृत्युदर १ देखि २ प्रतिशत देखिन्छ । गर्भवती, साना बच्चाहरू र दोहोरिएर भएको संक्रमणमा जटिल समस्या आउन सक्छ ।
स्मार्ट लामखुट्टेको स्मार्ट आनीबानी
दिउँसो सक्रिय र राति नआउने । आकार सानो, झट्ट नदेखिने र दिउँसोमा आउने भएकाले आवाज सुनिँदैन । प्याट्ट मार्दा रगत आउँदैन, कालो, फुस्रो धुलोजस्तो देखिन्छ । टोकेपछि शरीरमा चिलाएजस्तो हुने, मसिना बिबिरा आउने, केही समय नराम्ररी चिलाउने तथा कहिलेकाहीँ बिबिरा बढेर ठूला फोका पर्छन् । सफा पानीमा बढ्ने, पूmल पार्ने गर्छ ।
मानिसमा डेंगुको संक्रमण डेंगु विषाणुबाट संक्रमित लामखुट्टे एडिस एजिप्टी र एडिज अल्वोपिक्टसको टोकाइबाट लाग्छ । कालो रङको लामखुट्टेमा सेतो थोप्ला वा छिर्केमिर्के रङको वा बाघजस्तै टाटेपाटे यो लामखुट्टेले टोकेपछि मानिसलाई चिलाउ“छ । यसलाई हुर्कन ५ मिलि जमेको पानी र तापक्रम १६ देखि ४० डिग्री भए पुग्छ । लामखुट्टे १० डिग्रीभन्दा कम र ४० डिग्रीभन्दा बढी तापक्रममा मर्ने भएकाले नेपालको तराईको तापक्रमको फरकताले तथा पहाडमा बढेको गर्मीले कुनै मौसममा लामखुट्टे निर्मूल हुने अवस्था देखिँदैन । दिउँसो मात्र टोक्ने यस लामखुट्टे अप्राकृतिक भाँडा, घरभित्र जमेर बसेको पानी जस्तै एसी, कुलर, खानेपानीको ट्यांकी, पूmलदानी, गमला, फालेको टायर, मिनरल वाटरको खाली बोतलजस्ता अप्ठ्यारा ठाउँमा पाइने गर्छ । सबैभन्दा खतरनाक त टायर हो, जहाँ हरेक पत्रपत्र वा तहतहमा पानी जम्छ । सफा पानीमा बस्ने भएकाले यस लामखुट्टेलाई एसियन टाइगर वा भीआईपी लामखुट्टे पनि भनिन्छ । लामखुट्टे बाँदरलाई वा रोगी मानिसलाई टोक्दा डेंगु भाइरसबाट संक्रमित हुन्छ । संक्रमित लामखुट्टेले पारेका फुलबाट उत्पन्न हुने सबै लामखुट्टे जीवनभर संक्रमित रहन्छन् । तर, लामखुट्टेबिना मानिसबाट मानिसमा डेंगु सर्दैन ।
अभियान
‘डेंगु नष्ट घरबाटै’ भन्दै अभियान चल्दै छ । जोखिम न्यूनीकरण गर्न जनचेतना नै कम भयो, झाडी फाँड्ने, पेस्टिसाइड छर्ने उपायका ’boutमा ‘तैँ चुप मैँ चुप’ छन् भन्ने जनगुनासो छ । हरेक परिवारलाई हरेक शनिबार १० बजे १० मिनेट समय छुट्याएर आप्mनो घरभित्र र बाहिर ‘लामखुटेको फुल पार्ने ठाउँलाई खोजांै र नष्ट गरांै’ अभियान सञ्चालन गर्न ७ वटै प्रदेश र ७ सय ५३ वटै स्थानीय तहलाई संघीय मन्त्रालयमार्फत मार्गदर्शन गर्न तथा डेंगुबाट बच्न तथा जोखिम कम गर्न कर्मचारीलाई कार्यस्थलवरिपरि निरन्तर सफा राख्न र कार्यालय समयमा पूरा बाहुला भएको पोसाक अनिवार्य लगाउन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले २७ भदौ २०७९ मा विशेष अनुरोध गरेको छ । नागरिकहरू सर्तक र स्थानीय सरकार समुदाय सक्रिय भएमा मात्रै डेंगु नियन्त्रणमा आउन सक्छ । नत्र, अवस्था अझ भयावह हुनसक्ने भएकाले संक्रमण रोकथाम र नियन्त्रणका लागि अभियान नै चलाउन सम्बन्धित सबै जिम्मेवार बन्नैपर्छ ।
सन् २००४ मा बाँकेमा पहिलोपटक पुष्टि भएको डेंगु तराईभन्दा पहाड र हिमालतिर बढी देखिँदै छ । तीनपटक त महामारी फैलिसकेको छ । संक्रमण टाइप १ बाट २ मा जाने, मृत्यु कम हुने क्लासिकबाट बढी मृत्यु हुने हेमोरेजिक र सक डेंगुमा जानसक्ने, मुलुकका केही स्थानका ठूला अस्पताल र मेडिकल कलेजमा मात्र उपलब्ध भेन्टिलेटर, जनचेतनामा कमी, रक्तसञ्चारको अभाव आदिले समयमै सजग नभए ठूलो महामारी भई धेरै धनजनको क्षति हुने निश्चित छ । राजधानीबाट