- सम्झना पौडेल
काडमाठौ / ‘साहित्यिक पत्रकारिताको विकासमा प्रेस काउन्सिल’ नामक पुस्तक आज (बुधबार) सार्वजनिक गरिएको छ । प्रेस काउन्सिल नेपालको सचिवालयमा आयोजित एक समारोहमा काउन्सिलका कार्यवाहक अध्यक्ष गोपाल बुढाथोकीले उक्त पुस्तक सार्वजनिक गरेका हुन् ।
संस्मरणलगायत विभिन्न लेख÷सामग्री संलग्न उक्त पुस्तकको सार्वजनिकीकरण कार्यक्रममा कार्यवाहक अध्यक्ष बुढाथोकीले पञ्चायतकालमा जनताको आवाज बोल्ने माध्यम साहित्यिक पत्रपत्रिका भएको बताउँदै आफूले पत्रकारिता गर्दाको अनुभूतिबाट साहित्यिक पत्रकारिताको महत्व र चुनौती बुझ्ने अवसर पाएको बताए । पत्रपत्रिका वर्गीकरण गर्दा साहित्यिक पत्रिकाको मापदण्ड छुट्टै बनाएको उनले बताए । साहित्यिक पत्रपत्रिका बाँच्नु भनेको देशको संस्कृति बाँच्नुसरह भएको उनले बताए ।
काउन्सिलका पूर्व सदस्य एवं पुस्तकका सम्पादक चेतनाथ धमलाले साहित्यिक पत्रकारिता गर्नु फलामको चिउरा चपाउनुसरह भएको आफ्नो अनुभूत गरेको बताए । साहित्यिक पत्रिकारिताको अवस्था अझै पनि दयनीय रहेको उनले गुनासो गरे । उनले काउन्सिलमा आफू सदस्य हुँदा साहित्यिक विधामा भए ÷ गरेका कामको चर्चा गर्दै पुस्तक सम्पादनका जटिलता, पुस्तकमा समावेश भएका लेख ÷ रचनाको विषयमा जानकारी दिए ।
यसैगरी काउन्सिलका सदस्य दीपक पाण्डेले अर्काको आलोचना गर्दा ठुलो हुन्छु भन्ने प्रवृत्ति हावी हुने गरेको बताए । ‘यो देश र समाजको लागि घातक हो’ उनले भने । काउन्सिलका सदस्य ठाकुरप्रसाद बेलबासेले साहित्यिक पत्रकारिताको विकासमा आफूहरूको तर्फबाट कति पनि कञ्जुस्याईँ नरहने स्पष्ट पारे । उनले काउन्सिलले सरकार र साहित्यिक पत्रकारबिच सम्बन्ध सेतुको रुपमा काम गर्ने बताए ।

काउन्सिलका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत झबिन्द्र भुसालले साहित्यिक पत्रकारिताको विकासका लागि काउन्सिलले प्रदेशस्तरीय, जिल्लास्तरीय सहित विविध कार्यक्रम गर्ने गरेको चर्चा गर्दै पुस्तकमा साहित्यिक पत्रकारिताको कार्यक्रम गर्दा देखेका, भोगेका र अनुभूत गरेका कुराहरू समावेश भएको बताए । नेपाल साहित्यिक पत्रकार सङ्घका महासचिव मोहन दुवालले साहित्यिक पत्रकारिताको विकासमा काउन्सिलको योगदान अतुलनीय भएको बताउँदै आगामी दिनमा अझ साथ र सहयोगको अपेक्षा गरे ।
वितरण सम्परीक्षण अधिकृत रहमतुल्ला मियाँद्धारा सञ्चालित उक्त कार्यक्रममा काउन्सिलका वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकृत (प्रवक्ता) दीपक खनाल, सहप्रशासकीय अधिकृत रामप्रसाद पोखरेल, उपप्रशासकीय अधिकृत रामशरण बोहरासहित साहित्यकार, साहित्यिक पत्रपत्रिकाका सम्पादक, प्रतिनिधि र काउन्सिलका कर्मचारीहरूको सहभागिता रहेको थियो ।
- दिव्या प्रियंवदा
१.
मन त लाग्छ मलाई पनि अरू जस्तै प्रसन्न हुन
कसैको कमी सहन सक्दिन बाध्य हुनु पर्छ रुन
कसैले नसम्झे पनि रहदैन अधेरो निशा सधैँ भरी
किरणले हिमाल रङ्ग्याउँदै छाड्दैन सूर्य उदाउन।
२.
न काम लाग्ने गरी पैसा दिने मान्छे हुन सकें
न त शीतल मायाले मन छुने गरी रुन सकें
विहानै फूल छोएको वतास चल्दा थाहा पाएँ
त्यसै बितेछ रात न कुनै उज्यालो जून छुन सकें।
३.
भेटेर के गर्नु मन कच्याककुचुक पार्ने सित
केवल एउटा हात दिँदा सिङ्गै मुटु दार्ने सित
जूनले सित्तल दिएको हुन्छ रातभरि नै तर
विहानै लालि देखेर सूर्यतिरै माया सार्ने सित।
४.
एकचोटि प्रेमसागरमा डुबेपछि उत्रिन सकिदैन
अमर प्रेमकहानी वियोगमा नै हुन्छ नत्र पढिदैन
पाएपछि महत्त्व घट्छ तड्पिनुको मजा छुट्टै छ
टाढाबाट पहाड सुन्दर लाग्छ सजिलै चढिदैन।
५.
विस्तारै ‘जान’ भन्यौ र ‘वेजान’ बनायौ
मुटु भरिको मीठो नाम बेनाम बनायौ
इमान पढें जीवनभर तर कागज गनेर
मेटिदियौ क्षणभरमा बेइमान बनायौ।
६.
अमूल्य ठान्थें माया, बेचिने बनाएर गयौ
अनेकौं कागजका टुक्रामा टुक्राएर गयौ
बेच्ने किन्ने मायाको पसल रहेछ सम्बन्ध
जति नाफा कमायौ घाटा लगाएर गयौ।
७.
कसैले नराम्ररी ठेस लागाएको थियो
तेसैले खुट्टा उचाल्न सिकाएको थियो
ताराहरूको मलाई पनि पर्वाह थिएन
एउटै जूनले उज्यालो फिजाएको थियो।
८.
माया न लाग भन्छु लागिरहन्छ
किन होला यो भोक जागिरहन्छ
बत्तीमा पसेको पुतली जस्तो मन
पोले पनि बत्तितिरै भागिरहन्छ।
९.
बोल्न सक्दिन फोन नगर मन दुखेको बेला
गालामा नुनिलो पानीले बेस्सरी चुमेको बेला
पुरानै हो आँखाको पानी र दु:ख पोख्ने तरिका
तर पनि गारो नै हुन्छ त्यो पानी नसुकेको बेला।
१०.
किन शिर यसरी झुकाएर बस्छौ
पहिले नै सौभाग्य सुकाएर बस्छौ
आफ्ना पाखुरा नचलाउने अनि
अरुको देखेर मन दुखाएर बस्छौ ।
११.
न काम लाग्ने गरी पैसा दिने मान्छे हुन सकें
न त शीतल मायाले मन छुने गरी रुन सकें
विहानै फूल छोएको वतास चल्दा थाहा पाएँ
त्यसै बितेछ रात न कुनै उज्यालो जून छुन सकें।
१२.
आफन्त ती हुन् जसलाई भेटेर आनन्द हुन्छ
कसैको कुराले त मुटुको धडकन बन्द हुन्छ
संसार रङ्गीन देखिन्छ चङ्गा मनले नियाल्दा
बुझ्नेलाई चराको प्रत्येक चिरबिरमा छन्द हुन्छ।
१३.
आजभोलि पराइसित बोल्न मन लाग्दैन
भ्रमको आगोमा मन पोल्न मन लाग्दैन
आफ्नो लागि सबै प्रिय हुने यो संसारमा
कसैसित भित्री कुरा खोल्न मन लाग्दैन।
१४.
सुतें भने पनि सपनाले उठाइदिन्छ
उठें भने पनि सम्झनाले रुवाइदिन्छ
अपराध गर्दैछन् यादहरू सधैँ जसो
थाहा छैन यो मन कस्ले बुझाइदिन्छ।
१५.
सम्बन्धमा बाँधिएको प्रेम निरस हुँदोरहेछ
सम्बन्धमा नबाँधिएको प्रेम विवश हुँदोरहेछ
प्रणय निवेदनका कलाहरू मुस्कुराए पनि
निवेदन नै नगरिएको प्रेम सरस हुँदोरहेछ।
काठमाडाै
- प्रसुन घिमिरे
१.
निराशाको हुरी मनमा चल्न थाले पछि
पिडाको अागो मनमा बल्न थाले पछि
सम्बन्धहरु सबै फिक्का हुँदा रै छन
अवसर खोजी खोजी नुनचुक दल्न थाले पछि ।
२.
मन पर्ने र पराउनेको बजार छ यहाँ
तिमीलाई मन पराउने हजार छ यहाँ
तिम्रो मन मन्दिरको पुजारी म हुन
तिम्रो पाइलै पिच्छे मेरो नजर छ यहाँ ।
३.
यो दिलमा तिम्रो नाम लेखुँ लेखुँ भा’छ
सपनीमा पनि तिमीलाई देखुँ देखुँ भा’छ
सपनीमा बिपनिमा तिम्रै झल्को आउँछ
हातमा फुल लिइ बाटो छेकौं छेकौं भा’छ ।
४.
जिन्दावाद र मुर्दावादको नारा अति भो
वाक्क दिक्क भइसके सारा अति भो
हानथाप र लुछाचुँडी कतिन्जेल हो यस्तो
बङ्ग्याउने कोही नङ्गयाउने पारा अति भो ।
५.
सुवास चाहिँदैन महामहिम आवास भए पुग्छ
आश नबाँड महामहिम दुई छाक गाँस भए पुग्छ
शान्ति र अमन चयन आउने आश मर्यो अब
मलमल गद्द्दा चाहिँदैन महामहिम कपास भए पुग्छ ।
६.
तिमीले दियौ खाएँ,खा’को नुन तिर्नु छ मैले
जीवन कि मरण हुँदा पा’को खुन तिर्नु छ मैले
हरेक कठिनाइमा हातमा हात दिन त नसकुँला
दु:खमा पर्दा तिमीले ला’को गुन तिर्नु छ मैले ।
७.
मुटुनै चुँडिए झैं घाउमा छन् कोही
किनारा नभेटिने नाउमा छन् कोही
आफु रहे देश न हो अरुकाे के मतलब
घर भत्काई गोठ बनाउने दाउमा छन् कोही ।
८.
धन जोख्ने तुलो त किनें हजारमा
मन जोख्ने तुलो किन्न पाईंन बजारमा
धन ठुलो कि मन ठुलो सकिन ठम्याउन ?
भन्न त मनै ठुलो भन्छन् प्रचारमा ।
९.
बाहाना बद्लिएछ थाहा भयो आज
चाहना बद्लिएछ थाहा भयो आज
हिजो सम्म गुन्द्रुक र ढिंडो भए ठिक्थ्यो
जमाना बद्लिएछ थाहा भयो आज ।
१०.
जुनी जुनी अमर हुने माया लाए पछि
सँगै बाच्ने सँगै मर्ने कसम खाए पछि
म त यसै दङ्ग छु खुशीको त के कुरा
आयु बढोस् भन्दै तिमीले मन्दिर धाए पछि ।
हर्नामाडी हेटाैडा १८, मकवानपुर
- कविता शर्मा गोर्खाली
१. मर्यादा
भो अब आकाश चुम्न मन छैन
बिस्तारै नाघ्छु खुड्किलाहरू
उचाल्लिने छैन अरुको बोकाइमा
जहाँ स्वार्थका भर्याङ ओछ्याइन्छ
पुंगो अल्झाए झैं अल्झाइन्छ वाचाले
त्यहाँ प्रतिस्पर्धा फगत ऊचाइको
जहाँ अरुकै हातमा हुन्छ रिमोट्
उचाल्ने पछार्ने अथवा जहाँको त्यही
निश्चित छ हार उसैको
जस्ले बाँधेको छ ज्ञानका बिटाहरू
कठोर परिश्रमको जुइना
माऊ योग्य छ प्रशंसाको
तर पनि घँचेड़िन्छ मैदानबाट
पराजित खेलाड़ी झैं सधै सधै उ
अन्तरीक्षको चम्किलो तारा
मात्रै चम्किदिने गर्छ
देखेको छैन धर्साहरु कुनै हत्केलाको
जुनकीरीको झैँ तर यता त
कागलाई बकुल्लो बनाउने होड़ छ
हानाथापी र लुटपाट बिच बजारमा
सडक सडकमा एता उता
जताततै धेरै को मन जित्न सफल छ
आजकाग कलाकार हास्यको
जहाँ अनादि देखि चलि आएको छ
र चलिनै रहने छ प्रक्रिया दोहोरी
को लिने अथवा दिने जस्तो
आइतबारे बजारमा चारखुट्टे
आदिम मानिसको नृत्य
मूक रमिते छ्न चारै तर्फ गन्थन
एक अर्कामा कानेखुसी कस्तो अचम्म
बाँदरको हातमा नरिवल
तव त मन छैन चङ्गा बन्न
खुला आकाश पाए तापनि
नचाउने अर्कै न हो
अकास तर्फ छ मुन्टो
आज सोच्दैछु माटो खेलाउदै
खुड्किला बनाउन छ अलि दरो
जहाँबाट न पच्छारियोस न निमोठियोस
न खोसियोस
मर्यादा एक मुनासिबको ।
२. मन भित्रको मनको सग्लो ऐना हेर्दै
यमको अनिश्चित निम्तोको पखाईमा बाँचेको म
आँफैलाई चेताउनी दिने क्रममा
प्रस्तुत रहनुपर्दाको दोसाँझमा
उभिएर अन्तिम समय गन्दैछु ।
गलत हुन्छ कसैलाई दिँदा उपहार पीडाको
खुसी कसैको डुबाइँदिँदा भेलमा आँशुको
निधो नभएको जीवन डोहोर्याइरहेको हुँदा
अहंको अस्तित्व नै मास्सिन्छ
त्यसैले आफ्नो खुसीमा बाँचेको जिन्दगीले
स्वतन्त्र सत्तामा विलीन हुन चाहन्छ
पाउनु नपाउनुको टोप्लो
वेदनाको डोरीले कस्सेर बाँध्नुहुन्न
कुनै अफसोस नगरी।
अचेल मनभित्र झुण्डिएको
मनको ऐनाले साउती मार्छ
यस्तै भावना चिहाउँछ हृदयमा
अनि झस्किन्छु स्वत:झस्किए पनि
विचार्छु फेरी चाख्न खोज्छु
त्यो ऐनामा दलिएको सत्य अनुभूति।
ऐनासितको आत्मियतामा
शंका उब्जिएको छ
किनकिम अगडी उभिँदा त्यो ऐनाले
मलाई नदेखाएर मेरो अनुहारभित्र
सन्देहको सीमा बेरिएको
नकल प्रतिलिपि देखाउन खोज्छ
छाला कपास उस्ताउस्तै।
मेरा अप्ठ्यारा समयमा
मेरा समयले मलाई गिज्याउँछ।
पदध्वनीको गुन्जनमा शून्य अस्तित्व बोक्ने
एउटा अपरिपक्क म देख्छु आँफै
घरको आँगन निस्कँदा
अनगन्ती असीम यात्रामा निस्किएझैँ
अनुभूत हुने गर्छ अचेल।
तेसैले म पनि उभिन थालेको छु
अचेल मन भित्रको सग्लो ऐना अघि
उसले देखाएको बाटो पहिल्याउन थालेको छु
कर्तव्य र दायित्वको संज्ञा भित्र
रुमलिँदै हाँस्ने र हँसाउने संकल्पमा
तत्पर बनेको छु यमको स्वागतमा
समयको निम्तो पर्खिँदै।
बँगैगाउँ गुहावटी अासाम

रङ्गको पर्व होलि आयो रङ्ग छरेर आयो
हर्ष उल्लासका साथ उमङ्ग भरेर आयो
आउ साथी रमाउँ आपसमा वैरभाव त्यागेर
हाम्रो मित्रभावमा फेरि दङ्ग परेर आयो ।
काठमाडाैं

लौ आयो साथि रङ हरु को पर्ब होली
खेलौ रमाउ मिलेर खाइ भाङको गोली
रिस राग सब छाडि सदभाब बढाउ
न दुखाउ मन कसैको बोलेर तितो बोली।
काठमाडौ

रिस द्वेष छोडी मिठो बोलेर होलि मनाऔ
उमंग साथ हृदय खाेलेर हाेलि मनाऔं
हातमाथि हात राखेर रङ मिसाए जस्तै
मनमा प्रेम सद्भाव घाेलेर हाेलि मनाऔं।
काठमडाैं

मनको ढोका खोली खेल्ने मन छ
माया नै माया घोली खेल्ने मन छ
रङ्गहरूको चाड यो फागु पूर्णिमामा
प्रिय मान्छेसँग होली खेल्ने मन छ ।
काभ्रेपलाञ्चाेक, पाँचखाल

अचेल साथीसंगी भेला भै खेल्न मिल्दैन रङ्गको होली
दिन दशाले घुमाएर सवै जनाको बिग्रेको छ बोली
शत्रुताको भाव त्याग्ने सुनौलो अबसर फागुपुर्णिामा रे
तर निस्कनै मिल्दैन कोरोनाको बिग्बिगि छ आजभोली ।
काठमाडाै

बर्सोस अनगिनत खुशी सबैको झोलीमा
बितोस जीवन सबैको हाॅसो र ठिठोलिमा
लगाउॅ रंग मद-मस्त भई होलिको खुशीमा,
नछुटोस यो प्रेम रंग रहोस अर्को होलीमा।
आसाम भारत

रङ्गको पर्वले निम्तो गरेछ ,राम्रो नै भयो
माया प्रेम सदभाव छरेछ , राम्रो नै भयो
समाजमा रहेको रिषराग द्वेश बैमश्यता
होलिकै कारण केही टरेछ राम्रो नै भयो ।
ललितपुर

१.
सातौं रङ्गको पर्वमा शुभकामना
हेर्दै दङ्गको पर्वमा शुभकामना
असत्य माथि सत्यको विजय हुँदा
मान्दै उमङ्गको पर्वमा शुभकामना ।’
२.
मनको कालो हटाएर रङ्ग घोली खेलौं सबै
एक आपसमा रमाएर मिठो बोली खेलौं सबै
सद्भाव र संस्कृति लाई मनमा सजाएर,
समानताको माला गाँस्दै होली खेलौं सबै ।
काठमाडाैं

आज भन्दा भोली राम्रो
रंग खेल्नलाई होली राम्रो
आनीबानी गुणकारी होस
सभ्य सिष्ट बोली राम्रो ।
धरान

आजै हो जिन्दगी थाहै छैन भोलिको
चित्त शुद्ध राखौं त्यो सङ्लो खोलीको
सव्य, भव्य र सुरक्षित भएर खेलौं,
सबै नेपालीमा शुभकामना छ होलीको ।
माेरङ

रम्नु रमाउन पर्छ भनी आपसमा पर्व बनेर आउँदामा
मिली खेल्ने रङको पर्वमा न मन रमायो यो छाउँदामा
राम्रोको कामना गरौ दुख हट्छ र खेलौला सबैमा भन्दै
खुशी छ होली हो भन्दै शुभकनमना जनाउन पाउँदामा।
रूपन्देही

१.
रङ्गीन बनोस् जिन्दगी, खुसीमा मुस्कान भर्दै ओठहरू
टेकेर नलत्यियोस् , मायाले सजिएका रङ्गीन डोबहरु
रङ्गहरू जीवनका खुसी हुन्, पर्यायहुन् उमङ्गका
दुःखका आँसु झार्न नपरोस् पुरा हुन् मनका अठोटहरू।
२.
मानवीय हार्दिकताको स्नेही रङ्ग मिसाएर
दिनचर्याका गरुङ्गो भारी कहिँ अन्तै बिसाएर
बचाऔं संस्कृति, भित्र्याउनु हुन्न कुनै विकृति
सकेसम्म रङ्गमा उमङ्ग भरौं कसैसँग नरिसाएर।
बिराटनगर

रंङ्गहरुको पर्व यो हो है रमाइलो होली
रङ्गाउनु छ मन पनि , हैन केवल चोली
सबैमा हार्दिक शुभकामना, तर यो बर्ष
भिडभाड नगरी मनाउनुस दिल खोली।
तनहुँ

पानीझैँ सलल बगेर यताउति जान पाए
सबैका दु:ख फ्याँक्नलै कतै लान पाए
कति सुन्दर हुन्थ्यो मानव जीवन र सृष्टि
खुसीका रङ्ग धस्न र मिठा फल खान पाए !
काठमाडाैं पुरानो बानेश्वर

जीवन सधैँ रङ्गीन बनाई बाँच्न सक्नु पर्छ
दुख पिडा सबै हटाई हाँस्न सक्नु पर्छ
सकारात्मक सोच्ने गरौं खुशी आफैँ मिल्छ
नकारात्मक दाग सबै माँस्न सक्नु पर्छ ।
पाल्पा

प्रशासन भन्दैछ, हाेली नखेल्नु, काेराेना सर्न सक्छ
भाङ खानेहरु भन्ने गर्छन् हेराैन कस्ले के नै गर्न सक्छ
हुईकिदा बिना हेल्मेट, चार सवारी एउटै बाईकमा,
बाँचिहाले जिन्दगी, दाँत दुईचार अवस्य झर्न सक्छ।
दमक, झापा

ईन्द्रेणीको सातौं रंगको एकता उपहार तिमीलाई
भ्रष्टाचार निवारण उपायको उपचार तिमीलाई
सम्पूर्णका आशीर्वाद,शुभेच्छाले प्रगति पथ लम्कनु
बुद्ध हितोपदेश सदोगुणका उपकार तिमीलाई।
ललितपुर, हाल अमेरिका
हामीले हाेली विशेष मुक्तक सम्वन्धित स्रष्टाहरूकाे फेसबुक मार्फत साभार गरेका हाैं ।